Një herë në ditë, ndërsa dielli fshihet pas bregdetit të mbushur me turistë në jug të Tenerifes, një traget i vetëm, me pak turistë të huaj në bord, niset nga një port i qetë, nën hijen e vijës bregdetare plot resorte.
Për të mbërritur në destinacionin e tij, dy orë e gjysmë larg, trageti çan rrugën drejt perëndimit përmes ujërave të trazuara të Atlantikut.
Ky ishull i vogël dikur besohej se ishte skaji më perëndimor i botës së njohur dhe ishte toka e fundit që Kristofor Kolombi pa pasi u largua nga Europa drejt Amerikës në vitin 1492.
Sot, El Hierro, ishulli më i largët Ishujve Kanarie të Spanjës, është një destinacion për udhëtarët modernë që duan të rizbulojnë ndjesinë e aventurës.
Ndërsa ishujt më të njohur si Tenerife, Lanzarote dhe Gran Canaria janë të mbushur me vizitorë, El Hierro ka mbetur relativisht i paprekur nga turizmi. Në vitin 2024, mbi gjashtë milionë turistë ndërkombëtarë vizituan Tenerifen. Në të njëjtën periudhë, vetëm 4,100 shkuan në El Hierro.
Arsyeja është e qartë: El Hierro ka pak atraksione turistike tradicionale dhe operatorët turistikë ofrojnë pak itinerare për këtë ishull.
Në El Hierro nuk ka hotele-resorte dhe as fluturime direkte nga jashtë Ishujve Kanarie.
Ata që duan të shmangin tragetin duhet të marrin një avion të vogël me helikë nga Tenerife ose Gran Canaria. Në ishull, i cili krenohet se ka vetëm një semafor, orientimin më mirë mund ta merrni nga banorët vendas që luajnë domino në taverna sesa nga telefoni juaj, i cili shpesh vuan nga mungesa e sinjalit.
Dhe pikërisht këtu qëndron tërheqja e fshehtë e ishullit: një ndjenjë e pastër zbulimi të pret në çdo kthesë malore, shteg ecjeje dhe rrugicë me kalldrëm të “ishullit të 1,000 vullkaneve”, siç njihet El Hierro.
Rreth 12 mijë banorë jetojnë në këtë ishull të largët, mes 500 krateresh vullkanike të hapura dhe 300 të tjerëve të mbuluar nga rrjedhat më të reja të llavës, të cilat kanë formësuar peizazhin e tij të egër dhe spektakolar gjatë mijëvjeçarëve. Në pikën më të lartë, rreth 1,500 metra mbi nivelin e detit, pyje të përhershme me një atmosferë mistike notojnë mes reve, ndërsa poshtë tyre dallgët godasin brigjet e rrethuara nga shkëmbinj të zinj vullkanikë.
Megjithëse ishulli ka një sipërfaqe prej pak më shumë se 260 kilometrash katrorë, ai është shtëpi e një sërë mikroklimash që ndryshojnë ndjeshëm gjatë ditës.
Mëngjeset në fshatin piktoresk El Pinar nisin mbi retë, ndërsa një rrjet shtigjesh të mbuluara me myshk kalon përmes pyjeve të gjelbra me pisha, duke i çuar vizitorët drejt vreshtave të lashta dhe tokave bujqësore kodrinore. Gjatë zbritjes, kodrat e egra shndërrohen në fusha të gjera hiri vullkanik me pamje thuajse jashtëtokësore, ku kaktusë gjigantë dhe pemë mijëravjeçare sfidojnë erërat e fuqishme të Atlantikut.

Qielli i kthjellët dhe ngjyra e thellë blu e detit shfaqen më pranë skajit perëndimor të ishullit, ku ndodhen edhe pishinat natyrore më spektakolare, përfshirë Charco Azul. Këtu, vendasit dhe turistët notojnë në kratere vullkanike të mbushura me ujë deti, ndërsa dallgët përplasen fuqishëm në shkëmbinjtë poshtë.
Drejt Luginës Golfo, një luginë e thellë rreth 1,500 metra, e krijuar nga një rrëshqitje gjigante toke në veriperëndim të ishullit mijëra vite më parë, klima bëhet më tropikale.
Kjo zonë e lagësht konsiderohet zemra ekonomike e rajonit, kryesisht falë plantacioneve të shumta me fruta dhe vreshtave, të cilat së fundmi janë hapur edhe për vizitorët.
Kohët e fundit, këshilli i ishullit ka ngritur aty një fermë kolektive që funksionon vetëm me teknika të permakulturës. Krahas bananeve dhe ananasëve, po kultivohen edhe kultura të reja si kafeja, kakaoja dhe fruti i dragoit.
Ndërkohë, në fshatin Frontera, Alfredo Hernández Gutierrez kujdeset çdo mëngjes për La Casa del Aguardiente, qendra e kultivuesve të verës lokale të El Hierros.
“Ka pasur një kohë, jo shumë larg, kur pinim verën e prodhuar në shtëpi sepse ishte më e disponueshme dhe më e lirë se uji,” thotë ai.
Gjyshi i Hernández Gutierrez mbijetoi thatësirën e rëndë të vitit 1948, kur anijet që sillnin ujë të pijshëm ndaluan furnizimet për ishullin.
“El Hierro ishte thjesht shumë i vogël dhe shumë larg,” kujton ai.
Megjithatë, pikërisht ky izolim ndihmoi në ruajtjen e një trashëgimie të rrallë të verës. El Hierro ishte një nga vendet e pakta në Europë që nuk u prek nga filoksera, sëmundja që shkatërroi vreshtat e kontinentit në fund të shekullit XIX. Ndërsa dhjetëra varietete rrushi u zhdukën në Europën kontinentale, shumë prej tyre mbijetuan në El Hierro, përfshirë Baboso Negro, një varietet autokton i Ishujve Kanarie.
Sot, verërat lokale shërbehen në taverna dhe restorante familjare në të gjithë ishullin. Ndërsa për adhuruesit e ushqimeve të detit, destinacioni më i mirë është bregdeti jugor i El Hierros, veçanërisht fshati bregdetar La Restinga, i njohur për prodhimet e freskëta të detit.
Një mëngjes prilli gjatë një vizite të fundit në këtë fshat piktoresk peshkatarësh, ndërsa temperatura e ujit ishte rreth 20°C, tre zhytës të veshur me kostume neopreni u nisën me një varkë të vogël drejt asaj që konsiderohet një nga vendet më tërheqëse për zhytje në Europën Perëndimore.
Rezerva Detare Mar de las Calmas u shpall zonë e mbrojtur peshkimi në vitin 1996 dhe tashmë është planifikuar të bëhet parku i parë kombëtar plotësisht detar i Spanjës. Me dukshmëri nënujore që arrin deri në 30 metra, ajo strehon vullkane nënujore, shkëmbinj koralorë dhe funde detare të formuara nga aktiviteti vullkanik.
Ndërkohë, në molin ngjitur, peshkatarët vendas përgatitnin pajisjet e tyre dhe hipnin në varkat tradicionale prej druri me motor.
“Këtu peshkojmë ende sipas mënyrës së vjetër,” thotë Juan Pablo Domingues, i cili atë mëngjes shpresonte të kapte rreth 9 kilogramë karkaleca deti.
Kooperativa e peshkimit Pescarestinga furnizon një pjesë të rëndësishme të ushqimit të banorëve të El Hierros. Për të ruajtur biodiversitetin e ujërave përreth ishullit, peshkatarët përdorin vetëm kallamë, grepa dhe karrem të gjallë.
Megjithëse ishulli ka bërë përpjekje të mëdha për të ruajtur traditat e tij, në fillim të shekullit XXI ai ishte pranë humbjes së një prej trashëgimive më të veçanta kulturore. El Hierro është një nga vendet e fundit në botë ku ende flitet një gjuhë autoktone me fishkëllima.
E njohur si Silbo Herreño, kjo gjuhë e lashtë me tinguj tonalë dikur ishte forma kryesore e komunikimit në distanca të gjata për banorët e parë të ishullit, fisin indigjen të Bimbaches.
Deri në shekullin XX, ajo përdorej kryesisht nga barinjtë në El Hierro dhe në ishullin fqinj La Gomera. Edhe kur ndodheshin më shumë se një kilometër larg njëri-tjetrit, ata mund të komunikonin përmes fishkëllimave për të dhënë udhëzime, për të përcjellë informacione ose për të paralajmëruar rreziqe të afërta.
Në fillim të viteve 1990, gjuha me fishkëllima nisi të zhdukej gradualisht nga përdorimi i përditshëm. Por në vend që ta linin të humbiste, autoritetet e ishullit vepruan shpejt duke krijuar kurse falas pas mësimit, ku brezat e rinj mund të mësonin këtë formë unike komunikimi.
Sot, mësimet zhvillohen gjatë pushimit të drekës në shkollën e mesme më të madhe të El Hierros, ndërsa në shkollat fillore organizohen klasa dy herë në javë. Në fundjavë, në tregun e fshatit La Frontera, kurse të veçanta ofrohen për njerëz të të gjitha moshave, përfshirë edhe turistët.
Megjithatë, arritja më e madhe e ishullit gjendet në kodrat përreth kryeqytetit, Valverde.
Pesë turbina ere rreth 60 metra të larta, një stacion pompimi dhe dy rezervuarë gjigantë uji të ndërtuar brenda krateresh vullkanike janë pjesë e planit ambicioz të El Hierros për t’u bërë ishulli i parë në botë që furnizohet plotësisht me energji të rinovueshme.
Centrali hidro-eolik Gorona del Viento shfrytëzon erërat e fuqishme të ishullit për të prodhuar më shumë se gjysmën e energjisë elektrike që konsumohet çdo ditë. Kur era nuk është e mjaftueshme, uji lirohet nga rezervuari i sipërm drejt atij të poshtëm përmes turbinave që prodhojnë energji, duke mbuluar mungesat në furnizim.
Në vitin 2019, centrali vendosi një rekord botëror duke furnizuar ishullin me energji elektrike për më shumë se 24 ditë rresht pa përdorur asnjë lëndë djegëse fosile.
Stacione falas për karikimin e makinave elektrike gjenden në pika të ndryshme të ishullit. Banorëve u ofrohen gjithashtu subvencione nga autoritetet lokale për instalimin e paneleve diellore në banesat e tyre.
“Që kur instalova panelet diellore, ato kanë qenë më se të mjaftueshme për të furnizuar të gjithë shtëpinë me energji,” thotë Jürg Foest, i cili u zhvendos nga Gjermania në El Hierro në vitin 2011.
Tashmë, në përpjekje për të zhvilluar turizmin pa cenuar mjedisin, autoritetet e ishullit po ndërtojnë dy muze dhe po përgatisin një sërë aktivitetesh të reja të ekoturizmit, të cilat do të nisin në shtator.
Në La Restinga po ndërtohet një muze kushtuar peshkimit të qëndrueshëm, i vendosur në ish-magazinën e peshkatarëve. Më vonë gjatë këtij viti, vizitorët do të kenë mundësinë të dalin në det me peshkatarët vendas dhe të marrin pjesë në peshkimin e përditshëm.
Gjithashtu do të organizohen ture nëpër vreshta dhe punëtori për prodhimin e verës në La Casa del Aguardiente. Në të gjithë ishullin do të zhvillohen edhe aktivitete artizanale, si prodhimi i djathit, kurse qepjeje dhe vizita në plantacionet e aloe verës, ku turistët mund të mësojnë si nxirret dhe përdoret xheli direkt nga bima.
Të gjitha këto aktivitete do të mund të rezervohen nga shtatori përmes faqes zyrtare të turizmit të ishullit.
Hapja graduale e një ishulli që për breza të tërë ka ruajtur sekretet e tij mund të sjellë sfida për komunitetin lokal. Megjithatë, dëshira për të mbrojtur stilin e veçantë të jetesës mbetet shumë e fortë.
“Jemi të lumtur që më shumë njerëz duan të na vizitojnë, por ruajtja e mënyrës sonë të thjeshtë të jetesës është gjëja më e rëndësishme,” shprehet një banore vendase gjatë një pushimi nga leximi i gazetës së mëngjesit.
“Ritmi i jetës këtu të jep kohën dhe hapësirën që të njohësh më mirë veten,” thotë ajo. “Në këto kohë të ndërlikuara dhe të ngarkuara, kjo është diçka jashtëzakonisht e rrallë për t’u gjetur.”/ CNN

The post Pa resorte, pa fluturime direkte: Ky ishull mund të jetë sekreti më i ruajtur i Europës appeared first on Revista Monitor.