07:00 Nga Leonard Veizi/ “Lamtumirë privatësi”, gjithçka e përgjuar deri në detaj
Nga Leonard Veizi
Njëherë e një kohë shtetet paguanin spiunë. Njerëz të veshur me pallto gri, me blloqe shënimesh në xhep, që përgjonin nëpër kafene, ndiqnin hapa në errësirë dhe përpiqeshin të zbulonin se çfarë mendoje ti. Sistemet totalitare mbijetonin falë frikës dhe rrjeteve të informatorëve. Ishte koha kur një fjali e thënë gabim mund të të çonte në birucë.
-Nji ky ktu ka sha mbretin… – batuta e njohur e një drame të Teatrit Popullor mbart ende atë atmosferë të rëndë, ku edhe i burgosuri pranë teje mund të ishte veshi i pushtetit. Dikur duheshin njerëz për të spiunuar njerëzit.
Sot nuk ka më nevojë për aq shumë shpenzime.
Sot e bëjmë vetë ne. I japim të dhënat tona edhe me dije edhe pa dijeni fare.
Telefoni inteligjent mbi tavolinë, ora që mat pulsin, televizori që dëgjon komandat zanore, kamera e laptopit, aplikacionet që dinë ku ndodhesh, çfarë kërkon, me kë flet, çfarë blen dhe sa kohë ndalon mbi një fotografi. Tani edhe syzet po shndërrohen në sy të padukshëm të një bote që regjistron gjithçka.
Lajmet e fundit për syzet inteligjente të Meta-s tingëllon si një kapitull i ri i kësaj epoke. Sipas raportimeve, njerëz – kryesisht gra – po filmohen pa dijeni nga përdorues të syzeve Ray-Ban Meta dhe videot më pas përfundojnë në rrjetet sociale. Kamera të integruara, inteligjencë artificiale, regjistrim me një prekje të vetme. Një gjest i vogël i gishtit dhe jeta e dikujt tjetër bëhet përmbajtje dixhitale.
Dikur kamera duhej fshehur në çantë. Sot mbahet mbi fytyrë si aksesor mode.
Problemi nuk është vetëm teknologjia. Problemi është normalizimi. Ne po mësohemi me idenë se gjithçka mund të regjistrohet. Çdo debat, çdo shaka, çdo gabim, çdo dehje tavoline, çdo mendim i thënë mes miqsh. Çdo budallallëk e idjotësi hedur në eter nga entusiazmi. Dhe bashkë me këtë po lind një autocensurë e re. Njeriu fillon të kontrollojë veten jo sepse përballë ka policin me uniformë apo spiunin me kostum gri, por sepse përballë mund të ketë një kamerë.
Në tavolinën ku pihet raki nuk flitet më lirshëm si dikur. Dikush mund të regjistrojë. Dikush mund të publikojë. Dikush mund ta nxjerrë nesër në internet, të shkëputur nga konteksti, për tallje, linçim apo famë të çastit.
Ky është ndryshimi i madh i epokës moderne: mbikëqyrja nuk vjen më vetëm nga lart-poshtë. Ajo vjen horizontalisht, nga njëri tek tjetri. Çdo qytetar është një kameraman potencial. Çdo kalimtar mund të bëhet dëshmitar, reporter, spiun apo gjykatës.
Ironia është se njerëzit e pranuan këtë me dëshirë. Pajisjet nuk na u imponuan me forcë; i blemë vetë. I mbajmë në xhep, në sy, në dorë, pranë krevatit. U japim akses në fytyrë, zë, kontakte, kujtime dhe zakone. Teknologjia nuk ka më nevojë të hyjë fshehurazi në jetën tonë. Ne ia kemi hapur derën vetë.
Dhe ndoshta pyetja më e frikshme nuk është nëse po na përgjojnë.
Por nëse ende dimë të jetojmë pa u ndier të përgjuar.
