Por suksesi po bëhet gjithnjë e më i shtrenjtë

 

Kompleksi i amfiteatrit ku Google organizon konferencën e saj vjetore për zhvilluesit e software të ngjan më shumë me një panair sesa me një event teknologjik elegant. Në zonë janë parkuar automjete kampingu.

Punonjësit lëvizin vrullshëm me biçikletat shumëngjyrëshe të kompanisë teknologjike. Kudo ka stenda dhe shfaqje anësore.

Në skenë, Sundar Pichai, drejtuesi i kompanisë, bën një shaka të lehtë për çipat e mbingarkuar të Google, të njohur si TPU, duke thënë se po “bien për të fjetur nga teraflops-at” (shakaja lidhet me faktin që çipat e Google po punojnë aq shumë sa “bien në shtrat” të lodhur nga llogaritjet).

Kur bëhet fjalë për Inteligjencën Artificiale, Google e ka lënë prej kohësh në hije krijuesin e iPhone, modelet e saj do të fuqizojnë shumë prej funksioneve të ardhshme të IA-së së Apple. Dhe tani duket se mund t’i rrëmbejë edhe OpenAI, krijueses së ChatGPT, fronin e IA-së për konsumatorët.

Më 19 maj, Google prezantoi një linjë të re agjentësh të IA-së, të fuqizuar nga modeli i saj më i fundit Gemini 3.5 Flash. Kjo përfshinte mjete për programim që rivalizojnë ato të OpenAI dhe Anthropic, por edhe agjentë të projektuar për të kryer detyra të ndryshme për përdoruesit e zakonshëm në jetën e përditshme.

Disa prej tyre do të shfaqen në aplikacionin Gemini, që përdoret nga 900 milionë njerëz çdo muaj. Të tjerë do të integrohen drejtpërdrejt në Google Search, që përdoret nga më shumë se 3 miliardë persona. Me pak fjalë, kompania po sjell agjentët e IA-së drejt masave.

Siç ndodh shpesh në Silicon Valley, shembujt që drejtuesit përdorën në skenë ngritën jo pak pikëpyetje. Sa shpesh do t’i duhej dikujt një agjent IA-je për të krijuar një prezantim për një festë fëmijësh me kështjella me ajër? Megjithatë, mjetet e prezantuara tregojnë potencial.

Një agjent i quajtur Gemini Spark do të mund të kontrollojë email-et ose të organizojë udhëtime në grup edhe pasi përdoruesi të ketë mbyllur laptopin apo të ketë lënë telefonin. Ndërkohë, “agjentët e informacionit” në Google Search do të jenë në gjendje të ndjekin turne sportive, ulje çmimesh në dyqane apo lëvizjet e bursës.

E gjithë kjo duket veçanërisht shqetësuese për OpenAI, që deri tani ka qenë lider në IA-në për konsumatorët. Pak pasi Google prezantoi familjen Gemini 3 të modeleve në nëntor, Sam Altman, drejtuesi i OpenAI, shpalli një “Code Red” për të nxitur punonjësit të përshpejtonin përmirësimet e ChatGPT.

Që atëherë, fokusi i laboratorit është zhvendosur drejt agjentit të tij për programim.

Por publikimi i Gemini 3.5 Flash, që Google thotë se është katër herë më i shpejtë se modelet e tjera më të avancuara, si dhe paketa e re e agjentëve, ka të ngjarë të ngrejë pyetje të reja mbi drejtimin që po merr chatbot-i kryesor i OpenAI.

 

 

Investitorët janë qartazi optimistë për perspektivën e Google. Vlera në treg e Alphabet, kompania mëmë e saj, ndodhet tashmë shumë pranë 5 trilionë dollarëve, pasi kaloi 4 trilionë dollarë vetëm në janar (shih grafikun).

Megjithatë, suksesi i Google në IA po krijon edhe probleme. Sipas Pichai, numri i “tokens” (njësitë bazë që përdorin modelet e Inteligjencës Artificiale për të lexuar dhe prodhuar tekst), matësi i preferuar i Silicon Valley për përdorimin e IA-së, i konsumuar nga shërbimet e saj është rritur në 3.2 kuadrilionë në muaj, nga 480 trilionë një vit më parë.

Çdo “token” kërkon fuqi kompjuterike dhe për rrjedhojë para për t’u gjeneruar, ndaj shpenzimet kapitale të Google këtë vit do të arrijnë deri në 190 miliardë dollarë, gjashtë herë më shumë se katër vite më parë.

Për më tepër, këto para nuk vlejnë më sa dikur, sepse gjithçka, nga çipat tek energjia, është bërë më e shtrenjtë. Edhe për Google, ka kufij se sa mund të shpenzojë.

Ka disa zgjidhje të mundshme. Njëra është ulja e kostos për “token” duke e bërë teknologjinë më efikase, gjë që Google me siguri do ta bëjë. Një tjetër është vendosja e kufizimeve për përdorimin e IA-së.

Kufizime të tilla nuk u njoftuan gjatë eventit, por abonentët e Gemini u njoftuan më pas se ato do të zbatoheshin, megjithëse me kufij më të lartë se për përdoruesit joabonentë, sipas Richard Windsor nga Radio Free Mobile, një kompani kërkimore. Kufizimet e përdorimit mund të nxisin gjithashtu më shumë njerëz të paguajnë për abonim.

Një zgjidhje e tretë është mbështetja më e madhe te reklamat. Google beson se detajet më të shumta në pyetjet e IA-së do të jenë tërheqëse për reklamuesit.

Edhe pse kompania nuk ka integruar ende reklama në aplikacionin Gemini, ajo ka filluar t’i ndërthurë ato në përgjigjet me IA që jep shërbimi i kërkimit dhe së shpejti do të shtojë edhe shpjegime produktesh të gjeneruara nga IA pranë reklamave.

Pichai vuri në dukje gjatë konferencës se disa kompani “po konsumojnë tashmë të gjithë buxhetin vjetor të ‘tokens’ dhe jemi vetëm në maj”.

Konsumatorët nuk po e shtyjnë përdorimin në të njëjtën masë. Por sa më shumë të përdorin agjentët, aq më shumë kompanitë e IA-së do të duhet të gjejnë mënyra të reja për të fituar para prej tyre./ The Economist

 

The post Google po i merr OpenAI fronin e IA-së për konsumatorët appeared first on Revista Monitor.

Si u bë vendi një parajsë për pastrimin e parave, kryesisht në sektorin e ndërtimit. “Monitor” sjell një kronologji të ngjarjeve që i ka analizuar në vite dhe e kanë pikënisjen në kultivimin masiv të kanabisit në vitin 2016. Më poshtë, një retrospektivë e një “sekreti publik” 10-vjeçar, që në fakt e ka ditur çdokush gjithë kohës, por shumëkush zgjodhi të mos e shohë. … Deri tani, kur nuk mund të fshihet më!

 

Ornela Liperi

Kur në vitin 2016, e gjithë vëmendja ishte në faktin që vendi u kthye në një pikë të nxehtë të kultivimit të kanabisit, që tërhoqi dhe vëmendjen e institucioneve ndërkombëtare, “Monitor” filloi të ndiqte dy tregues: i pari ishte kursi i këmbimit, i dyti – ecuria e lejeve të ndërtimit.

Të dy këto elemente ishin të lidhur ngushtë me pritshmëritë për mënyrën se si do të përdoreshin paratë që po gjeneroheshin fillimisht nga kanabisi dhe më pas, nga përfshirja e grupeve shqipfolëse në tregun global të dogave më të forta.

Ky ishte sprinti i maratonës së betonit. Në dekadën në vijim, Shqipëria, sidomos kryeqyteti dhe bregdeti u tjetërsuan tërësisht, duke u kthyer në një kantier ndërtimesh, që përveçse në pjesën më të madhe nuk justifikoheshin nga ekonomia reale dhe fuqia blerëse, nuk ishin as në harmoni me infrastrukturën dhe mjedisin.

Sot po sjellim një retrospektivë të një sekreti, që në fakt ka qenë gjithnjë publik, por shumëkush nuk ka dashur ta shohë, derisa ishte shumë vonë. Dëmi tashmë është bërë dhe nuk dimë se cilat mund jenë rrugët e zhbërjes!

 

Kursi i këmbimit dhe lejet e ndërtimit

Nga viti 2010 deri në 2015-n, monedha e përbashkët ishte e qëndrueshme, duke u luhatur në kufijtë mes 138-140 lekëve.

Në vitin 2016, Euro dha sinjalet e para të rënies, që në atë kohë ekspertët e lidhën me dy faktorë. Së pari, kultivimin masiv të kanabisit në vend dhe së dyti, orientimin e investimeve dhe një pjesë të këtij fluksi të parave nga tregtimet e paligjshme drejt ndërtimit.

Euro nisi të zbriste gradualisht, për të arritur në gati 119 lekë në vitin 2022, duke u nënçmuar me 15% në raport me vitin 2015.

Nga viti 2023, rënia ishte dhe më e fortë, me monedhën e përbashkët që u nënçmua me 10 lekë brenda vitit, rënia më e madhe vjetore historike, duke zbritur në 108.75 lekë. Me ritme të larta ishte nënçmimi dhe në 2024-n, me -8.1 lekë. Në vitin 2025 dhe në pjesën e parë të 2026-s, nënçmimi i Euros ka vijuar, ndonëse me ritme më të ngadalta (shiko grafikun).

Në krahasim me vitin 2015, përpara se të niste rënia e fortë, monedha e përbashkët është zhvlerësuar me gati 44 lekë, ose 31%.

 

 

Aktorët e tregut pohojnë se përshpejtimi i nënçmimit të Euros nga viti 2023 lidhet me dy zhvillime kryesore:

Së pari, ndërtimi mori përmasa më të mëdha gjatë viteve të fundit, e konstatuar kjo dhe nga niveli i lartë i sipërfaqes së lejeve që u dhanë për ndërtim në total, që arritën rekordin 2.1 – 2.7 milionë metra katror në 2021 – 2024. Grafiku më poshtë tregon lidhjen e zhdrejtë mes rritjes së sipërfaqes së lejeve për ndërtim dhe zhvlerësimit të monedhës së përbashkët për periudhën 2015 – 2024.

Për vitin 2025, një krahasim i tillë është i pamundur teksa INSTAT nuk arrin të llogarisë të plotë sipërfaqen e lejeve të ndërtimit, pasi për ndërtesat mbi 7 kate, ato nuk jepen më nga Bashkitë, por nga Këshilli i Rregullimit të Territorit, që nuk i raporton fare të dhënat.

 

 

Ndryshimi kumulativ i sipërfaqes së lejeve të ndërtimit dhe kursit Lek për 1 euro

Së dyti, një tjetër faktor i rëndësishëm janë turistët, të cilët po sjellin gjithnjë e më shumë valutë, teksa vendi është kthyer në një destinacion turistik. Banka e Shqipërisë raportoi në bilancin e pagesave se vetëm në tre muajt e parë të vitit 2026, shpenzimet e të huajve që udhëtuan në Shqipëri arritën në total 1 miliardë e 4 milionë euro, ndërsa gjatë 2025-s, shpenzimet totale i kaluan 5 miliardë euro.

Aktorët e tregut pohojnë se pikërisht kombinimi i këtyre dy faktorëve vitet e fundit ka ndikuar në rënien e Euros në nivelin më të ulët historik.

Megjithatë, edhe të ashtuquajturat fondamente, që Banka i Shqipërisë i përmend shpesh si faktorë që kanë ndikuar në forcimin e Lekut, pra si rrjedhojë e përmirësimit të ekonomisë reale, nuk arrijnë të shpjegojnë tërësisht këtë dukuri, sidomos për periudhën 2016 – 2022, përpara se Shqipëria të fillonte bumin turistik.

Vendi ka qenë gjithmonë me deficit negativ të llogarisë korente, që nënkupton që më shumë valutë del nga Shqipëria, sesa hyn, në pjesën kryesore e lidhur me nivelin e lartë të importeve dhe eksportet e ulëta.

Përmirësimi i këtij deficiti, teorikisht, duhet të çojë në forcimin e monedhës vendase. Por, nga 2016-a deri në vitin 2022 ndodhi e kundërta. Ndonëse deficiti i llogarisë korente u përkeqësua (në vitin 2022 dolën neto 1.1 miliardë euro nga vendi, ose 37% më shumë se në 2016-n), Euro u nënçmua me 13% për të njëjtën periudhë.

Nga viti 2023, deficiti i llogarisë korente filloi të përmirësohej, sidomos në tremujorin e tretë, për shkak të prurjeve të turistëve, duke u bërë faktor shtesë në rënien e Euros.

 

 

Ndërtimi, si në 2018-n dolën në skenë firmat me “bilanc zero” dhe si u rritën çmimet më pas

Në vitin 2018, “Monitor” konstatoi daljen në skenë të kompanive të vogla, të panjohura, në sektorin e ndërtimit, të cilat sipas bilanceve zyrtare së paku tre vitet e fundit kanë deklaruar të ardhura minimale ose zero.

Vala e re e ndërtimeve, pas çlirimit të lejeve, risolli dhe fenomenin e kleringut, teksa shumë firma, që kishin kohë pa aktivitet dhe pa likuiditetin e nevojshëm për të ndërtuar, u riaktivizuan. Nga ana tjetër, ka firma pa përvojë në ndërtim, por që kanë likuiditete dhe filluan të hynin në këtë sektor.

Në atë kohë, ndërtuesit shprehën shqetësimin e pastrimit të parave në këtë sektor, që mund të çojë në rritje artificiale të çmimeve, çka në fakt ndodhi.

Të dhënat e Bankës së Shqipërisë, që mat Indeksin Fischer të çmimit të banesave, tregojnë se që nga viti 2019, çmimet e apartamenteve janë rritur me shpejtësi në vend, me ritme të përshpejtuara nga 2023-shi (shiko grafikun).

Sot, sipas informacionit nga KeyData, një njësi statistikore e Çelësi Group, një metër katror në Tiranë kushton rreth 2000-2100 euro, me trefishim nga rreth 700 euro në vitin 2013, pra rreth 3 herë më shumë.

 

Skema: Sa lehtë të bëhesh i “pasur”, kur ke një kompani me të ardhura vetëm 54 mijë euro

Nga lista e kompanive që kanë marrë leje ndërtimi vitet e fundit rezultojnë subjekte që kanë pasur të ardhura minimale, apo kanë qenë të fjetura prej shumë vitesh.

“Monitor” analizoi në vitin 2021 bilancet e njërës prej tyre për të kuptuar se si arrijnë të ndërtojnë firmat që nuk kanë burime financiare (të dhënat janë reale dhe janë konvertuar në Euro) dhe që nuk po financohen nga bankat.

Kompania X ka marrë një leje ndërtimi në vitin 2017. Nga bilanci zyrtar i vitit 2016 rezulton se të ardhurat e saj ishin vetëm 54 mijë euro, të pamjaftueshme për të blerë një apartament dhe jo më për të filluar ndërtimin e një pallati. Kompania kishte një humbje minimale prej rreth 3 mijë eurosh.

Po në vitin 2016, kompania kishte asete gjithsej prej 58 mijë eurosh, nga të cilat 35 mijë euro ishin para në bankë ose arkë. Në kahun tjetër, subjekti kishte detyrime prej 50 mijë eurosh ndaj të tretëve, ndërsa nuk kishte kredi në banka.

Në vitin 2017, kompania nis ndërtimin. Nga bilanci i 2017-s rezulton se dy janë format kryesore se si ajo i ka justifikuar punimet, edhe pse fillimisht nuk zotëronte asnjë burim financiar:

– Së pari, përmes detyrimeve që ajo u ka furnitorëve, që merr mallrat, që nënkupton se kompania ka marrë materiale ndërtimi dhe nuk i ka paguar të tretët.

– Së dyti, përmes parapagimeve nga klientët për shitjen e apartamenteve.

Në vitin e parë të ndërtimit, kompania ka raportuar të ardhura prej 354 mijë eurosh, ose gati 7 herë më të larta se në vitin 2016.

Të njëjtën skemë, kompania ka përdorur edhe në 2018-n. Furnitorët pothuajse janë dyfishuar në 650 mijë euro, ndërsa ka vijuar marrja e parapagimeve nga klientët. Subjekti ka vijuar që të mos ketë asnjë mbështetje financiare nga bankat.

Si rrjedhojë, nga një kompani me të ardhura minimale në vitin 2016, në fund të vitit 2018 subjekti X raportoi dhjetëfishim të të ardhurave në krahasim me 2016-n (nga 54 mijë euro në 573 mijë euro), ndërsa filloi të rezultojë me fitime para taksave prej rreth 51.5 mijë eurosh.

Një tjetër kompani Y kishte të ardhura përkatësisht 30 – 36 mijë euro në 2016 – 2017, ndërsa kishte asete minimale. Në 2018-n, kompania fillon ndërtimin e një pallati në kryeqytet. Po atë vit, të ardhurat rriten me shpejtësi, me 21 herë, në gati 800 mijë euro. Ashtu si në rastin e kompanisë X, edhe subjekti Y raporton rritje të zërit të “Arkëtime në avance për porosi” dhe “Të pagueshme për aktivitetin e shfrytëzimit”.

 

 

Shoqata e Bankave ka kërkuar vazhdimisht që firmave të cilat marrin leje ndërtimi t’u kërkohet me ligj origjina e kapitalit.

Sekretari i Përgjithshëm i Shoqatës Shqiptare të Bankave, Spiro Brumbulli, propozoi në maj 2022, për sa kohë që sektori i ndërtimit është i rrezikuar nga riciklimi i parave joligjore, kërkesave për leje u duhet shtuar edhe një kërkesë financiare: një madhësi e caktuar e burimeve financiare duhet të jetë gjendje në llogari të ndërtuesit që në fazën e aplikimit.

Kërkesa nuk u mor asnjëherë parasysh nga institucionet ligjvënëse, ndaj sot po shohim nga hetimet e SPAK se sa lehtë ka hyrë paraja informale në ndërtim, edhe me skemat më elementare, siç është transporti i cash-it me kamion.

 

“Durrës Marina”, skema e investimeve strategjike 2 miliardë euro… me parapagim

Analiza e bilanceve të 2023 – 2024 të “Durrës Marina sh.a.”, kompania që po menaxhon projektin strategjik të Marinës së jahteve në Durrës, zbuloi se i ashtuquajturi investim, që parashikohet të ketë vlerë prej rreth 2 miliardë eurosh, të paktën deri në fund të 2024-s tani ka funksionuar si një kompani normale ndërtimi, që mbledh paratë me parapagim.

 

Durrës Marina, “projekti strategjik” mbledh 42 mln euro nga shitja e apartamenteve në ajër

 

Kompania ka arkëtuar nga klientët rreth 4.17 miliardë lekë (rreth 42 milionë euro) në periudhën 2023 – 2024, kryesisht nga shitja e apartamenteve “në ajër”, sipas zërit “Detyrime nga kontratat me klientë”, pothuajse e njëjta skemë që u shpjegua më lart me kompanitë e ndërtimit pa kapital që u shtuan në Tiranë nga 2018-a.

Ndonëse ky është një investim që ka përfituar përjashtime nga taksat, madje dhe atë të infrastrukturës, si dhe ka marrë një sipërfaqe të madhe prone falas për zhvillim, investitori, në dy vitet e para të aktivitetit, vetëm sa ka mbledhur para nga shitja e apartamenteve në “ajër”.

Kompania u paraqit si investitore, por ajo rezulton se po i arkëton paratë nga parapagimet e klientëve, të cilat janë një “komponent i rëndësishëm i financimit”, siç thuhet në raportin e aktivitetit.

Të ardhurat e mbledhura deri tani duket se janë të mjaftueshme për të financuar shpenzimet e ndërtimit në vitin 2024. Shoqëria raporton në bilanc se kostot e ndërtimit për vitin 2024 ishin rreth 3.4 miliardë lekë, ose rreth 35 milionë euro.

Vetë Kompania Eagle Hills Real Estate Development, që përfaqëson në investim biznesmenin nga Emiratet e Bashkuara Arabe, Mohamed Alabbar, ka bërë rritje kapitali prej 7 milionë eurosh në korrik 2023, që mbeti i pandryshuar dhe në 2024.

Durrës Marina Sh.a. u krijua nё Tiranë si njё shoqёri aksionare mё datё 30 Janar 2023 dhe ka marrë statusin e “Investim/Investitor Strategjik” për projektin e investimit “Durrës Yachts & Marina”, për një periudhë 20-vjeçare.

 

 

Eagle Hills Real Estate Development zotëron 67% të aksioneve në Durrës Marina, ndërsa kompania që përfaqëson palën shqiptare, Albanian Seaports Development Company, mban 33% të aksioneve. Pala shqiptare ka kontribuar me tokën ku do të ndërtohet kompleksi rezidencial Durrës Marina, si dhe ka çliruar nga detyrimi për pagesën e taksës së ndikimit të infrastrukturë dhe fondit të strehimit social, që vlerësohen në rreth 7% të vlerës së parashikuar të shitjeve.

Gjithsej, parashikohet ndërtimi i gati 13 mijë apartamenteve (4 mijë në fazën e parë dhe rreth 8,600 në fazën e dytë), ndërsa do të këtë vetëm pak hotele me më shumë se 850 dhoma. Parashikohen vetëm 280 vende për jahte. 93% e sipërfaqes së ndërtimit të parashikuar do të jetë rezidenciale dhe nga 3.5% përkatësisht do të jenë hotele dhe sipërfaqe tregtare.

Projekti parashikohet të ketë vlerë prej rreth 2 miliardë eurosh, por vetëm një pjesë e vogël e tij do të financohet me kapitalet e investitorit kryesor, Mohamed Alabbar. Pjesa më e madhe e kompleksit rezidencial do të financohet nga shitja e pronave që para ndërtimit të tyre dhe eventualisht nga burime të tjera, si financimet bankare.

 

 

Në ndjekje të parasë, kush po e financon bumin e ndërtimit

Pse po ndërtohet dhe a do të vazhdojë të ndërtohet kaq shumë? Kush po ndërton dhe kush po blen? Nga po vijnë paratë? Çfarë vlere të shtuar po i sjell ekonomisë kjo rendje drejt ndërtimeve?

Ku po shkon Tirana dhe qytetet e tjera, përfshi zonat turistike nga pikëpamja e arkitekturës dhe e harmonisë me mjedisin? Cila do të jetë trajektorja e çmimeve? A rrezikohet një flluskë e pasurive të paluajtshme në të ardhmen? Këto ishin pikëpyetje që “Monitor” ngriti në një artikull në maj 2022.

 

Ku po shkon Tirana?! Përmasat e “marrëzisë” së ndërtimeve

 

Nën zë, të gjithë e pranuan se volumi i madh i ndërtimeve në Shqipëri, që i kaloi 1.6 miliardë euro në vit për vitin 2020, sipas statistikave zyrtare të atëhershme për Formimin Bruto të Kapitalit Fiks për banesat, nuk arrin të justifikohet me burimet formale.

Në vitin 2024, sipas të dhënave të fundit të disponueshme nga INSTAT, treguesi ka arritur në rreth 2.5 miliardë euro, 56% më shumë se në vitin 2022, duke zënë 41.4% të totalit të investimeve në vend (sipas Strukturës sipas Komponentëve të Vlerës së Shtuar Bruto, që mat vlerën e pastër që çdo sektor prodhon dhe tregon peshën reale që zë ndërtimi në totalin e investimeve të brendshme).

 

 

Nisur nga vlera zyrtare vjetore e investimeve në ndërtesa të INSTAT, prej rreth 1.6 miliardë eurosh në 2020 – 2021, 80% e të cilave janë në Tiranë, “Monitor”, bazuar edhe në të dhënat e “Nismës globale kundër krimit të organizuar ndërkufitar”, vlerësoi në atë kohë se rreth 40% e volumit të ndërtimit në kryeqytet është para informale.

Të dhënat e tjera të Anketës Strukturore të Ndërmarrjeve bëjnë të ditur se të ardhurat e të gjithë ndërtimit, pjesa më e madhe e të cilit vjen nga punët publike, ishin 4.1 miliardë euro në vitin 2024 dhe fitimet, rreth 500 milionë euro.

Deri në vitin 2020, rritja e sektorit nuk u mbështet as nga kreditë bankare. Vetëm në 2021, bankat iu rikthyen këtij sektori, duke ngritur dhe shqetësimin e Bankës së Shqipërisë dhe Fondit Monetar Ndërkombëtar, dhe solli në vendosjen e kufizimeve për kredinë e bankave për pasurinë e paluajtshme.

Ekspertët e kontaktuar nga “Monitor” pohuan më herët se ka investitorë të padukshëm, të cilët hedhin fonde për projekte të mëdha rezidenciale, që ngrihen me shpejtësi. Kjo hyrje fondesh kamuflohet nëpërmjet kleringut, shitjeve fiktive të aseteve, financimeve nga ortakët apo kontratave me persona të tretë.

Ndërtimi vlerësohet si një sektor me normë të lartë fitimi, pasi kostoja reale e ndërtimit mbetet shumë më e ulët sesa çmimi i shitjes, duke e bërë ideal atë për pastrimin e parave. Forma e financimit të këtij sektori, përmes parapagimeve, është një tjetër element ndihmës.

Aktorët e tregut pohojnë se ka ndërtues që nuk nxitojnë të shesin, por e shohin thjesht si një mjet për të vendosur paratë e tyre, çka ishte dhe një faktor se pse çmimet nuk u ulën dy vitet e fundit, ndonëse oferta po rritej ndjeshëm. Në kahun tjetër, edhe blerësit informalë e shohin si një investim ku vendosin paratë e tyre, për të mos i mbajtur cash.

Prof. Dr. Hysen Çela, nga Fakulteti i Ekonomisë në Universitetin e Tiranës, ngriti në atë kohë dyshime mbi burimet financiare që mbështesin bumin e ndërtimit në vend.

Ai pyet se si mund të përballohen çmimet e larta të apartamenteve nga publiku, kur pagat nuk i justifikojnë ato, dhe si kompanitë e ndërtimit arrijnë të realizojnë projekte të mëdha apo kontrata PPP, kur bilancet e tyre financiare nuk tregojnë burime të mjaftueshme financimi dhe sektori bankar është i kujdesshëm në kreditim.

Sipas tij, ndërtimi mbetet një nga sektorët më tërheqës për pastrimin e parave, pasi investimi në pasuri të paluajtshme ofron mundësi për legalizimin e fondeve me origjinë të paligjshme.

Ai theksoi se grupet kriminale mund të hyjnë në këtë sektor jo vetëm duke krijuar kompani të reja, por edhe duke investuar ose duke marrë kontroll indirekt në kompani ekzistuese, përmes ortakëve, drejtuesve apo strukturave të lidhura me juridiksione offshore. Në këtë mënyrë, fondet e paligjshme mund të hyjnë në ekonomi përmes transaksioneve dhe pagesave që në dukje janë plotësisht të ligjshme.

 

Si pastrimi i parasë zhvlerësoi të ardhurat dhe pasurinë e shqiptarëve

Çmimet e apartamenteve vitet e fundit janë rritur me ritme shumë më të shpejta se të ardhurat, duke i bërë ato të papërballueshme për vendasit, që i sigurojnë të ardhurat përmes pagave apo punës së ndershme. Vitet e fundit, Tirana është renditur ndër kryeqytetet më të shtrenjta të Europës në raport me fuqinë blerëse.

Në prill të këtij viti, “Monitor” publikoi të dhëna se si Tirana ka arritur Milanon për çmimet e shtëpive të matura sipas fuqisë blerëse, ndërsa është bërë ndër kryeqytetet më të shtrenjta të Europës.

Sipas të dhënave më të fundit nga Numbeo, një njësi globale e të dhënave, që mat indeksin e përballueshmërisë së blerjes së pasurive të paluajtshme, raporti çmim ndaj të ardhura në vitin 2026 ka arritur në 17.6 vjet. Ky tregues llogaritet si raport mes çmimit mesatar të apartamentit dhe të ardhurave të disponueshme të një familjeje, i shprehur në vite të ardhurash.

Raporti çmim/të ardhura mat sa vite të ardhura familjare duhen për të blerë një apartament mesatar. Sa më i ulët raporti, aq më e përballueshme është blerja e banesës. Llogaritja bazohet në të ardhurat neto familjare, madhësinë mesatare të apartamentit prej 90 m² dhe çmimin mesatar për metër katror në qendër dhe jashtë qendrës së qytetit.

Tirana renditet kryeqyteti i katërt më i shtrenjtë në Europë, pas Moskës në Rusi, që kryeson me 22 vite, Lisbonës në Portugali me 19.2 vite dhe Pragës në Republikën Çeke me 18.6 vite.

Në Romë, kryeqyteti i Italisë, duhen mesatarisht 14.5 vite punë, po kaq dhe në Vjenë, në Paris 15.4 vite. Tirana ia ka kaluar dhe Beogradit, që deri tani mbante fronin si kryeqyteti më i shtrenjtë në rajon, sipas fuqisë blerëse, i cili ka zbritur pas kryeqytetit të Shqipërisë, me 16.4 vite.

Më herët “Monitor” përllogariti dhe treguesin e përballueshmërisë së strehimit, apo aftësisë blerëse për banesë, që mat se sa paga vjetore reale bruto duhen për të blerë një apartament të ri, me një madhësi standarde prej 70 metra katror.

 

Për të blerë një hyrje duhen 19 paga vjetore, 6 vjet më shumë se një dekadë më parë rekord në Europë

 

Për të blerë këtë apartament tashmë duhen gati 19 paga vjetore reale bruto (18.6), ose gati 6 vite më shumë sesa një dekadë më parë. Në vendet e Europës, ky tregues arrin maksimumi në 15 vjet, sipas kërkimeve që janë bërë nga Deloitte.

Në vende ku këta tregues janë të lartë, strehimi shihet si i papërballueshëm, çka lidhet me rritje të kostove të jetesës, vështirësi për të rinjtë që të blejnë një shtëpi dhe shpesh me shtim të emigracionit.

Ky indikator përdoret gjerësisht për të vlerësuar krizën e strehimit dhe presionin që kanë qeveritë për të ndërhyrë me politika mbështetëse, si subvencione, kredi të buta apo rritje të ofertës së banesave të reja.

Në Shqipëri, politika të tilla jo vetëm kanë munguar, por zyrtarë të lartë shpesh janë “mburrur” se u kanë rritur shqiptarëve vlerën e shtëpive!

Krahas çmimeve të shtrenjta, mbingarkesa me ndërtime po ndikon, ndër të tjera, edhe në cilësinë e jetës në kryeqytet. Dorina Musai, urbaniste dhe kërkuese shkencore, ka pohuar më herët se, që një qytet të konsiderohet i banueshëm dhe të përmbushen kriteret kushtore të së drejtës për strehim, do të duhet që paralelisht me banesën, të sigurohet për banor edhe hapësira boshe, ajo e gjelbër dhe publike, flukset e lira të lëvizjes dhe zonat e pushimit si parqet apo hapësirat social-kulturore.

Parkimi është një tjetër dhembje koke për banorët, që detyrohet të shpenzojnë 10-20 mijë lekë në muaj, apo 6-8 mijë lekë në ditë në zonat ku kanë punët. Ndërkohë, çmimi i një garazhi ka arritur në 25 – 60 mijë euro, aq sa dikur ishin të mjaftueshme për të blerë një shtëpi!

 

Çfarë vjen më pas

Të paktën në letra, vrulli i ndërtimit pritet të vazhdojë, ndonëse transparenca sa vjen e po bëhet më e pakët.

Të dhënat e sakta mbi sipërfaqen që po jepet për leje ndërtimi po bëhen të pakapshme pasi INSTAT, që nga viti 2025 nuk përfshin në raportim lejet e dhëna nga Këshilli Kombëtar Territorit, i cili vitet e fundit mori atributet për lejet e kullave të larta dhe fshatrave turistike. Ky i fundit, vitet e fundit, ka dhënë leje pa fund për projekte ndërtesash të larta, komplekse vilash në bregdet e resorte, por përmasat reale mbeten të pamatshme.

Në mungesë të përditësimit të të dhënave nga INSTAT për sipërfaqen e lejeve të ndërtimit, që raporton prej 2025-s vetëm pushtetin vendor dhe jo lejet e Këshillit Kombëtar të Territorit dhe Ujit (KKTU), të ardhurat nga taksa e ndikimit në infrastrukturë janë treguesi më i saktë për përmasat që pritet të marrë ndërtimi në vend.

Një tregues indirekt që mat vrullin e lejeve të ndërtimit që po vijojnë të jepen në vend, janë arkëtimet e ndjeshme nga zëri i “Pushtetit vendor”, pjesa më e madhe e së cilës përbëhet nga taksa e ndikimit në infrastrukturë. Ky zë po shënon rritje të fortë në muajt e parë të këtij viti.

Të ardhurat nga pushteti vendor ishin 26.3 miliardë lekë për janar-prill 2026, me një rritje prej 118%, ose 14.2 miliardë lekë më shumë (rreth 150 milionë euro).

Duke pasur parasysh, që taksa e ndërtimit në infrastrukturë është 4-8% e vlerës së shitjeve, duke e llogaritur me të paktën 4%, shifra e arkëtuar prej 150 milionë eurosh i korrespondon leje të ndërtimit me vlerë totale 3.7 miliardë euro!

 

Shtrembërimi i treguesve ekonomikë dhe pasoja e padëshirueshme e një flluske

Hyrja e parasë informale në ekonomi ka shtrembëruar treguesit ekonomikë vitet e fundit, teksa ndërtimi dhe pasuritë e paluajtshme në disa vite kanë kontribuar deri në 40% të ekonomisë në vitin 2022 dhe 25% në 2025-n, sipas INSTAT, duke krijuar iluzionin se Shqipëria po ecën mirë.

Shqetësimi tjetër i ekspertëve lidhet me faktin që tashmë paraja informale është përzier me atë formale, duke e bërë të vështirë gjurmimin e tij.

Prej vitesh deklarohet se në momentin që do të bllokohen burimet informale që kanë furnizuar tregun e ndërtimit, flluska e krijuar në sektor do të nisë të shfryhet. Kjo do të kishte pasoja të pallogaritshme në ekonomi, si për individët që mund të shohin t’u zhvlerësohen pasuritë e tyre që i kanë blerë shtrenjtë dhe për të cilat paguajnë kredi, ashtu dhe për bankat që do të dëmtohen nëse rritet numri i personave që nuk shlyejnë huatë, ndërkohë që dhe vlera e pasurive që ata kanë lënë si kolateral zhvlrësohet.

Pikëpyetje ngrihen dhe në trajtimin e individëve që mund të kenë prenotuar shtëpi në kompanitë që tashmë janë në hetim nga SPAK dhe mund të kenë paguar një pjesë të parave.

Duket se e gjithë ekonomia do të vuajë pasojat e papërgjegjshmërisë së qeverisë, që me vetëdije lejoi masivizimin e parasë informale, pa menduar për pasojat e dëmshme afatgjata që do ti sillte vendit.

 

 

 

The post Maratona 10-vjeçare e betonit; Kronika e një pastrimi të paralajmëruar   appeared first on Revista Monitor.

Dëmi më i madh është ai që nuk mund të rikuperohet. Është zhvillimi pa plan. Është betonizimi i qyteteve. Janë kullat që kanë zëvendësuar hapësirat publike. Janë kodrat e mbushura me beton. Është bregdeti që po humbet karakterin e tij natyror.

 

Editorial  / Që në fillim të viteve ’90, ndërtimi u kthye në një sektor të rëndësishëm për Shqipërinë.

Zhvendosja e popullsisë nga zonat rurale drejt atyre urbane dhe nevoja për përmirësimin e kushteve dhe hapësirave të banimit, nxiti kërkesën për banesa dhe tregu i pasurive të paluajtshme u shndërrua në një nga motorët e rritjes ekonomike.

Në vitin 2008, ndërtimi arriti kulmin, duke zënë gati 23% të vlerës së shtuar bruto në vend.

Më pas, si çdo sektor ciklik, ishte e pritshme që të hynte në një fazë maturimi. Popullsia po plakej, emigracioni po zbrazte vendin dhe kërkesa natyrore për strehim nuk mund të rritej pafundësisht. Por pas vitit 2016 ndodhi e kundërta.

Fillimisht në Tiranë e më pas në të gjithë vendin, nisi një valë e re ndërtimesh, me ritme që ekonomia reale e kishte të vështirë t’i justifikonte dhe me çmim të shumëfishuar shitjeje në treg.

Pagat nuk po rriteshin aq shpejt. Popullsia nuk po shtohej, përkundrazi po tkurrej. Kreditimi bankar për ndërtimin ishte ende i kufizuar. Megjithatë, kullat shumëfishoheshin, çmimet rriteshin dhe sipërfaqet e ndërtimit arrinin rekorde pas rekordi.

Përveç Tiranës që priste migrimin e brendshëm, ritmi i ndërtimeve preku zonat bregdetare, por edhe qytetet e tjera të vendit. Kushdo që shikonte shifrat e kuptonte se diçka nuk përputhej.

Kjo ishte arsyeja pse prej vitesh “Monitor” ngrinte të njëjtat pyetje: nga vinin paratë? Si mund të financonin projekte shumëkatëshe kompani që në bilancet e tyre deklaronin kapital dhe të ardhura minimale?

Si shpjegohej rënia e Euros në periudhën 2016-2022, kur turizmi ende nuk kishte marrë përmasat e sotme, që mund të justifikojë disi nënçmimin më të thellë në 2023-2026? Si justifikohej trefishimi i çmimeve të apartamenteve, në një vend ku të ardhurat mbeteshin ndër më të ulëtat në Europë?

Sot po bëhet gjithnjë e më e qartë ajo që në fakt të gjithë e dinim. Të ashtuquajturat “fondamente” nuk arrinin të shpjegonin as forcimin e Lekut dhe as përmasat e bumit të ndërtimit. Sekreti nuk ishte sekret. Ishte thjesht një e vërtetë që shumëkush bënte sikur nuk e shikonte.

Vetëm nga dy goditjet e ditëve të fundit, SPAK ka sekuestruar pasuri të paluajtshme e cash me vlerë rreth 300 milionë euro. Për krahasim, kjo shumë është sa 12% e vlerës totale të investimeve në ndërtesa në një vit (sipas të dhënave zyrtare nga INSTAT për formimin bruto të kapitalit fiks për ndërtesat).

Skema, e zbuluar dhe nga SPAK, ishte më e thjeshta e mundshme: paratë e fituara nga trafiqet e paligjshme futeshin në Shqipëri me kamionë, apo mjete të tjera transporti, dhe investoheshin në vend.

Një pjesë e investimeve të dyshuara lidhen me prona dhe projekte ndërtimi në Tiranë, Palasë, Himarë dhe zona të tjera bregdetare, si dhe me shoqëri tregtare të përdorura për qarkullimin dhe investimin e fondeve që dyshohet se burojnë nga aktiviteti kriminal, sipas deklarimeve zyrtare të SPAK.

Kjo para kriminale krijoi iluzionin e rritjes ekonomike për shkak të rritjes së qarkullimit të parasë në vend, duke futur në vetëkënaqësi qeverinë, por realiteti është shumë më ndryshe. Pasojat janë të shumta:

-Në vend është rritur pabarazia, me çmimet e apartamenteve që janë bërë të papërballueshme për ata që kanë të ardhura të ndershme. Tirana sot renditet ndër kryeqytetet më të shtrenjta të Europës në raport me fuqinë blerëse, ndërsa vijojmë të jemi ndër të fundit për të ardhurat për frymë e fuqinë blerëse, madje dhe çmimet e ushqimeve janë më të shtrenjta se mesatarja europiane, sipas Eurostat.

-Ekonomia po rritet në letra, por të dhënat tregojnë se mbi 70% e kontributit në vitin 2025 erdhi nga taksat dhe administrata publike dhe ekonomia reale është zgjeruar vetëm me 1.1%, më e ulëta që nga pandemia.

-Kapitali i lirë dhe jo vetëm ai informali, u orientua në ndërtim, pasi ky ishte sektori i vetëm që sillte kthim të shpejtë dhe u nxit nga qeveria përmes dhënies së lejeve pa asnjë kriter.

-Paraja informale sot është përzier me atë formale dhe do të jetë e vështirë që ato të ndahen, në mos ato të favorizohen përmes amnistive të vazhdueshme.

-Eksportuesit sot po falimentojnë për shkak të zhvlerësimit të induktuar të euros nga hyrjet e parave informale.

-Qytetarët rrezikohen, pasi blejnë apartamente në kompani që nuk u dihet origjina e parave dhe sot rrezikojnë të humbasin paratë që mund të kenë dhënë paradhënie.

-Një korrigjim i fortë i tregut do të godiste jo vetëm blerësit e banesave, por edhe bankat që kanë marrë këto prona si kolateral.

Megjithatë, dëmi më i madh nuk matet me euro. Dëmi më i madh është ai që nuk mund të rikuperohet. Është zhvillimi pa plan. Është betonizimi i qyteteve. Janë kullat që kanë zëvendësuar hapësirat publike. Janë kodrat e mbushura me beton. Është bregdeti që po humbet karakterin e tij natyror. Ky është një borxh që po ua lëmë brezave që do të vijnë.

Sekreti që e dinim të gjithë nuk duhet të shërbejë vetëm për të kuptuar se çfarë ndodhi. Duhet të shërbejë për të mos e përsëritur.

Sepse çdo herë që mbyllen sytë, faturën e paguan vendi dhe e ardhmja.

The post Sekreti që e dinim të gjithë, dëmet e futjes së parasë kriminale në ekonomi appeared first on Revista Monitor.

Prej gjashtë vitesh, ndërtuesit janë të detyruar të sigurojnë objektet për dëmet që mund të ndodhin për shkak të defekteve në ndërtim. Por, megjithëse ky është detyrimi i tyre ligjor, në praktikë shpesh primi i sigurimit të përgjegjësisë së ndërtuesit i ngarkohet blerësit të pronës si kosto shtesë, në mënyrë arbitrare.

 

Ersuin Shehu

Pas tërmetit të vitit 2019, qeveria shqiptare bëri efektiv një detyrim ligjor ekzistues për sigurimin e përgjegjësisë së ndërtuesve.

Ky produkt duhet të sigurojë blerësit e pasurive të paluajtshme për dëmet e ndodhura nga shembja tërësore ose pjesore e ndërtesës, ose defekte të tjera të rënda, që ndodhin si pasojë e problemeve të lidhura me tokën mbi të cilën është kryer ndërtimi ose për shkak të defekteve të ndërtimit.

Në praktikë dhe shpesh, ky produkt sigurimi është kthyer në një kosto shtesë për blerësit. Në momentin e blerjes së pronës, ata detyrohen të paguajnë edhe primin e sigurimit të përgjegjësisë së ndërtuesit.

Sipas dëshmive të shumta nga blerës të banesave, në momentin e nënshkrimit të kontratës me ndërtuesit, ata ngarkohen edhe me primin e sigurimit, përveç çmimit të pronës objekt transaksioni dhe kostove të tjera ligjore.

Ky rast është një nga shembujt që nxjerrin në pah problematikat e mëdha që ka Shqipëria në mbrojtjen ligjore të konsumatorëve.

Ende sot nuk ekziston një institucion qendror që të koordinojë mbrojtjen e konsumatorëve në raport me ofruesit e produkteve dhe shërbimeve. Mbrojtja konsumatore është e shpërndarë në institucione të ndryshme, në varësi të llojit të produktit apo shërbimit.

Megjithatë, kjo sjell që shpeshherë konsumatorët të jenë të paqartë për derën ku duhet të trokasin për problemin e tyre. Madje, në disa raste, edhe vetë institucionet nuk janë plotësisht të qarta për mundësitë dhe kompetencat e tyre ligjore në çështjet që lidhen me mbrojtjen konsumatore.

Kryetari i Autoritetit të Konkurrencës ka kërkuar në disa raste që në misionin ligjor të këtij institucioni të shtohet edhe mbrojtja konsumatore, por prej shumë vitesh nuk është ndërmarrë asnjë nismë për të përmirësuar legjislacionin për mbrojtjen konsumatore.

 

Noterët: Sigurimi paguhet nga blerësi vetëm kur ka marrëveshje mes palëve

Mimoza Sadushi, kryetare e Dhomës Kombëtare të Noterëve, thotë për “Monitor” se është detyrë e noterëve që t’u bëjnë të qartë të dy palëve detyrimet e tyre.

Konkretisht, sipas saj, në rastet e kontratave të porosisë ose të shitblerjes së pasurive të paluajtshme, pagesa e taksave dhe e primit të sigurimit të përgjegjësisë së ndërtuesit është përgjegjësi e vetë ndërtuesit.

Ajo shprehet se noterët ua bëjnë të ditur palëve këtë fakt. Posaçërisht, bërja e qartë e detyrimit të ndërtuesit për të paguar sigurimin e përgjegjësisë u është theksuar shprehimisht noterëve edhe në komunikimet nga Ministria e Drejtësisë.

Megjithatë, ajo shprehet se në disa raste, ndërtuesi dhe blerësi bien dakord paraprakisht që ky detyrim të paguhet nga pala blerëse. Sipas saj, kjo mund të ndodhë, për shembull, në rastet kur ndërtuesi ka bërë zbritje nga çmimi i shitjes dhe në këmbim blerësi ka rënë dakord të paguajë primin e sigurimit të përgjegjësisë së ndërtuesit.

Znj. Sadushi thotë se në këto raste bëhet fjalë për marrëveshje të kryer me vullnetin e palëve dhe noteri nuk ka tagër të ndërhyjë.

Ajo përjashton që noterët të jenë palë në transaksion, duke arkëtuar prime sigurimi për llogari të kompanive të sigurimit. Sipas saj, noteri vetëm sigurohet që polica e sigurimit të jetë pjesë e dokumentacionit përkatës të domosdoshëm, që kërkohet për regjistrimin e pronësisë në Agjencinë Shtetërore të Kadastrës.

 

AMF dhe Autoriteti i Konkurrencës “ngrenë duart”

Për të kuptuar më shumë rreth mundësive të adresimit të këtij problemi, “Monitor” iu drejtua zyrtarisht Autoritetit të Mbikëqyrjes Financiare dhe Autoritetit të Konkurrencës. Por, të dyja këto institucione nuk dhanë një qëndrim zyrtar, duke u shprehur se kjo është një çështje jashtë kompetencave të tyre ligjore.

Në fakt, Autoriteti i Mbikëqyrjes Financiare, si rregullator dhe mbikëqyrës ligjor i tregut të sigurimeve, ka një rol të drejtpërdrejtë edhe në rregullimin e produktit në fjalë.

Kronologjia e sigurimit të detyrueshëm të përgjegjësisë së ndërtuesve e ka origjinën në vitin 2019, kur tërmetet e atij viti shërbyen si shkas për të kujtuar qeverinë dhe rregullatorin lidhur me disa kërkesa të ligjit të vitit 2014 “Për planifikimin dhe zhvillimin e territorit”, që detyronte ndërtuesit të siguronin pronat e ndërtuara prej tyre në favor të blerësve.

Deri në vitin 2019, kërkesat e ligjit nuk ishin zbatuar, pikërisht për shkak të mungesës së akteve të nevojshme nënligjore. Mbi bazën e ligjit në fjalë, në tetor 2019 u hartua Vendimi i Këshillit të Ministrave “Për sigurimin e ndërtimeve”, që përcaktonte bazën nënligjore për të bërë funksional detyrimin e përcaktuar në ligj.

Në zbatim të këtij vendimi, Bordi i Autoritetit të Mbikëqyrjes Financiare miratoi në nëntor 2019 vendimin për “Elementet dhe kushtet e përgjithshme të kontratës së sigurimit të detyrueshëm në ndërtim”.

Reagimi i AMF-së për “Monitor” ishte se ata nuk kanë marrë ndonjë ankesë nga publiku për këtë çështje, se institucioni nuk ishte në dijeni të kësaj praktike dhe se në çdo rast, një problematikë e tillë nuk hyn në kompetencat e këtij institucioni.

Ndërkohë, Autoriteti i Konkurrencës u përgjigj se nuk ka marrë ndonjë ankesë për këtë çështje dhe në gjykimin e këtij institucioni, një problematikë e tillë nuk hyn në çështjet që rregullon ligji “Për mbrojtjen e konkurrencës”.

 

Sigurimi nuk mbron nga katastrofat

Sipas rregullores së miratuar nga AMF-ja, në bazë të kontratës së sigurimit për përgjegjësinë e ndërtuesit, shoqëria e sigurimit merr përsipër të dëmshpërblejë në favor të të siguruarit dëmet e ndodhura drejtpërdrejt në ndërtesë dhe dëmet ndaj të tretëve, të shkaktuara nga shembja tërësore ose pjesore e ndërtesës, ose kur ndërtesa paraqet rrezik të dukshëm shembjeje, ose defekte të tjera të rënda, që ndodhin si pasojë e problemeve të lidhura me tokën mbi të cilën është kryer ndërtimi, ose për shkak të një apo disa defekteve të ndërtimit.

Produkti nuk ofron mbrojtje për qytetarët e siguruar në rast të dëmtimeve të ndodhura nga fatkeqësitë natyrore dhe ku nuk mund të provohet përgjegjësia e ndërtuesit, ndaj nuk duhet kuptuar si sigurim që të mbron nga katastrofat.

VKM-ja përcaktoi edhe nivelin e primit që ndërtuesit duhet të paguajnë për sigurimin e përgjegjësive. Limiti i përgjegjësisë së kontratës së sigurimit nuk duhet të jetë më i ulët se vlera totale e çmimit të shitjes të përcaktuar në kontratën e kalimit të pronësisë së pasurisë së paluajtshme, ndërsa tarifa vjetore e primit të sigurimit nuk mund të jetë më e ulët se 0.1 për qind e limitit të përgjegjësisë.

Në terma konkretë, nëse një pronë shitet me  çmim 100 mijë euro, ndërtuesi duhet të paguajë gjithsej 1 mijë euro për sigurimin e saj në një periudhë 10-vjeçare.

 

Produkti vazhdon të ketë probleme

Sipas burimeve nga tregu, ky produkt ka pasur problematika të mëdha që në fillim të zbatimit të tij. Një pjesë e kompanive të sigurimit nuk u shfaqën shumë të interesuara për këtë produkt, për shkak të paqartësive lidhur me përgjegjësitë e mbuluara.

Një problem tjetër ka qenë niveli shumë i lartë i komisioneve i ofruar nga disa prej aktorëve të tregut, që e deformonin konkurrencën.

Ofrimi i komisioneve deri në 70 – 80%, sipas ekspertëve, e bënte të pamundur risigurimin e produktit, duke ia lënë të gjithë rrezikun përsipër kompanisë përkatëse.

Duke qenë se dëmet në raste të tilla mund të arrijnë vlera shuma të mëdha dhe përtej limiteve që kompanive u lejohen të mbajnë për një ngjarje sigurimi, kjo mund të përfaqësojë një rrezik për kompaninë dhe të siguruarin.

Përfaqësues të kompanive të sigurimit shprehen se problemet në këtë treg vazhdojnë të ekzistojnë. Nga këndvështrimi i kompanive, këto probleme janë të lidhura kryesisht me konkurrencën e pandershme, nëpërmjet komisioneve tejet të larta dhe mosrisigurimit të përgjegjësive.

Mbështetur në këto burime, për këtë produkt ka pasur raste kur komisionet kanë arritur deri në 80% të primit të shkruar bruto. Kjo do të thotë se, për një prim sigurimi 1000 euro, kompania përfiton vetëm 200 euro, ndërsa 800 euro ngelen si komision ndërmjetësimi.

Duke qenë se detyrimi i sigurimit u takon ndërtuesve, mund të supozohet se këto komisione të larta u shkojnë pikërisht atyre.

Në teori, në rastet kur primi i sigurimit përcillet te blerësi i pronës, nuk mund të përjashtohet që ndërtuesit të kenë një përfitim të dyfishtë: ndërsa e blejnë sigurimin me komision të lartë (çmim të ulur) nga siguruesi, më pas ata i ngarkojnë blerësit vlerën e plotë të primit të shkruar në policën e sigurimit.

Lidhur me funksionimin e tregut të produktit, “Monitor” iu drejtua me disa pyetje Autoritetit të Mbikëqyrjes Financiare, por pa marrë një përgjigje as për këtë çështje.

 

Tregu 3.7 milionë euro në vit, vazhdon të kryesojë Albsig

Statistikat e Autoritetit të Mbikëqyrjes Financiare, tregojnë se primet e shkruara bruto në sigurimin e përgjegjësive në ndërtim vitin e kaluar kishin vlerën e 360 milionë lekëve ose rreth 3.7 milionë eurove. Primet nga ky produkt u rritën me 5.6% krahasuar me një vit më parë.

 

 

Aktualisht, sigurimi i këtij produkti është i ndarë kryesisht mes katër kompanive, ndërsa të tjerat kanë një pjesë tregu pothuajse të papërfillshme.

Tregu ende kryesohet nga Albsig, që kishte 40.3% të primeve të shkruara bruto, nga 48.5% që zotëronte një vit më parë.

Në rritje të ndjeshme paraqitet Sigal Insurance Group, që për 2025 arriti në 28.1%, nga 19.4% që zotëronte një vit më parë.

Eurosig mbante afërsisht 15.1% të tregut, nga 16.7% një vit më parë. Kompania e fundit që ka pjesë tregu domethënëse është Atlantik, me 11.6% të primeve të shkruara bruto, në rritje të lehtë nga niveli 10.8% i një viti më parë.

Katër kompanitë e mësipërme së bashku mbajnë më shumë se 95% të tregut. Ndërkohë, Insig zotëron rreth 3.8%, ndërsa dy kompanitë e Vienna Insurance Group, Intersig dhe Sigma, si edhe Ansig zotërojnë secila më pak se 1% pjesë tregu.

 

 

 

Lexoni edhe

Sigurimi i detyrueshëm për veprat publike, ligji nuk zbatohet

The post Blerësit e shtëpive paguajnë edhe për sigurimin e ndërtuesve appeared first on Revista Monitor.

Sigurimi i përgjegjësisë së ndërtuesit nuk është detyrim vetëm për objektet rezidenciale dhe ndërtesat në përgjithësi, por edhe për ndërtimet e tjera inxhinierike.

Ashtu siç ndërtuesi është i detyruar të sigurojë përgjegjësitë e tij kur ndërton një pallat, duke përfshirë dhe me fokus sidomos rrëshqitjen e tokës, ky detyrim duhet të zbatohet edhe për ndërtimin e rrugëve ose të veprave të tjera publike.

Nëse një rrugë shembet brenda 10 viteve nga ndërtimi i saj, përfituesi i sigurimit, në këtë rast shteti, duhet të dëmshpërblehet nga kompania e sigurimeve. Madje, shembuj të dëmtimeve të rrugëve shumë shpejt pas ndërtimit edhe kanë ndodhur, siç ishte, për shembull, rasti i Unazës së Burrelit.

Në dhjetor të vitit 2022, Këshilli i Ministrave miratoi një vendim për përcaktimin e kushteve dhe elementeve të përgjithshme të sigurimit të përgjegjësisë profesionale të projektuesit, të grupit të projektimit dhe zbatuesit të punimeve, si dhe rregullat dhe elementet e sigurimit, të përgjegjësisë së zhvilluesit për të gjitha ndërtimet me vlerë mbi 100 milionë lekë.

Projektuesi i licencuar është i detyruar të lidhë një kontratë të sigurimit të përgjegjësisë profesionale. Kontrata e sigurimit të përgjegjësisë profesionale mbulon çdo dëm që mund të shkaktohet si pasojë e veprimtarisë së tij gjatë procesit të ndërtimit të objektit.

Shuma e sigurimit llogaritet duke mbuluar çdo shpenzim të nevojshëm e të domosdoshëm të projektimit të ri, si dhe shpenzimet shtesë të kryera nga zhvilluesi ose organet e administratës publike, që kanë rrjedhur si pasojë e gabimeve në projektim, si dhe kostot shtesë që mund të lindin për zhvilluesin, si pasojë e gabimeve në projektim gjatë zbatimit të projektit.

Zbatuesi i punimeve si person juridik, i licencuar, është i detyruar gjithashtu të lidhë një kontratë të sigurimit të përgjegjësisë profesionale. Kontrata e sigurimit të përgjegjësisë profesionale mbulon çdo dëm që mund të shkaktohet si pasojë e veprimtarisë së tij gjatë procesit të ndërtimit të objektit.

Shuma e sigurimit llogaritet duke mbuluar të paktën çdo shpenzim të nevojshëm e të domosdoshëm për kryerjen e punimeve të reja, si dhe shpenzimet shtesë të kryera nga zhvilluesi ose organet e administratës publike, që kanë rrjedhur si pasojë e zbatimit të punimeve në kundërshtim me kontratën përkatëse për zbatimin e punimeve të ndërtimit, me dokumentet e planifikimit dhe zhvillimit, si dhe me legjislacionin në fuqi, që rregullon veprimtarinë e ndërtimit.

Zhvilluesi si person fizik apo juridik është i detyruar të lidhë një kontratë të sigurimit të përgjegjësisë profesionale për të gjitha ndërtimet me vlerë mbi 100 milionë lekë. Kontrata e sigurimit të përgjegjësisë profesionale mbulon çdo dëm që mund të shkaktohet nga rreziqet gjatë procesit të zhvillimit kundrejt palëve të treta.

Shuma e sigurimit llogaritet në përqindje ndaj preventivit të punimeve të zbatimit për kostot e llogaritshme, pa vlerën e Tatimit mbi Vlerën e Shtuar. Kjo vlerë do të jetë jo më shumë se 15% e vlerës së preventivuar të punimeve.

Por, sipas siguruesve, ky detyrim ligjor i subjekteve që ndërtojnë vepra publike nuk zbatohet pothuajse asnjëherë, me përjashtime të rralla, kryesisht në rastet e kompanive të huaja.

 

 

Lexoni edhe:

Blerësit e shtëpive paguajnë edhe për sigurimin e ndërtuesve

 

The post Sigurimi i detyrueshëm për veprat publike, ligji nuk zbatohet appeared first on Revista Monitor.

Intervistë me Gazmir Mani, drejtor i Drejtorisë së Tregjeve dhe Masave Rregullatore në Autoritetin e Komunikimeve Elektronike dhe Postare (AKEP)

 

Këtë muaj, Këshilli Europian i hapi rrugën fillimit të negociatave për heqjen e tarifave roaming mes vendeve të Ballkanit Perëndimor dhe Bashkimit Europian.

Gazmir Mani, drejtor i Drejtorisë së Tregjeve dhe Masave Rregullatore në Autoritetin e Komunikimeve Elektronike dhe Postare (AKEP), shpjegon hapat kryesorë që do të ndjekë ky proces.

Sipas tij, heqja e tarifave roaming do të kërkojë harmonizimin e plotë të bazës ligjore dhe rregullatore mes vendeve të rajonit dhe hapësirës së Bashkimit Europian.

Ndryshimet ligjore do të krijojnë hapësirat për rregullimin e tarifave roaming, por edhe të tarifave me shumicë mes operatorëve vendas dhe atyre të Bashkimit Europian.

Z. Mani thotë se nuk ka afate të përcaktuara për mbylljen e këtij procesi. Megjithatë, AKEP ka përgatitur draftet e para që duhen dakordësuar me Komisionin Europian dhe që më tej do të miratohen për të marrë fuqi ligjore.

 

Në fillim të këtij muaji, Këshilli Europian u hapi dritën e gjelbër negociatave mes Komisionit Europian dhe vendeve të Ballkanit Perëndimor për heqjen e tarifave roaming. Çfarë do të ndodhë në vazhdim dhe si pritet të zhvillohet më tej ky proces?

Dhënia e dritës së gjelbër për t’i hapur rrugën negociatave me secilin nga vendet e Ballkanit Perëndimor është një moment shumë i rëndësishëm. Megjithatë, për ta kuptuar plotësisht këtë proces duhet të kthehemi prapa në kohë.

Procesi ka filluar që në vitin 2018, me marrëveshjen për reduktimin dhe heqjen e tarifave roaming në hapësirën e shteteve të Ballkanit Perëndimor.

Ky proces më tej do të kalojë në një sërë hapash që janë mjaft të rëndësishëm për realizimin me sukses të kësaj nisme.

Nga ky moment, fillojnë diskutimet e drejtpërdrejta dhe angazhimet e secilës palë, veçanërisht vendeve të Ballkanit Perëndimor, për të bërë të mundur harmonizimin e legjislacionit vendas me legjislacionin e Bashkimit Europian, pra, për të bërë që edhe baza rregullatore të jetë e njëjtë. Besoj se ky proces do të nisë shumë shpejt në secilin prej vendeve.

 

Megjithëse procesi është kompleks, përfshin disa palë dhe afatet janë të vështira për t’u parashikuar me saktësi, kur mendoni se mund të jetë një afat i përafërt për fillimin e ofrimit të shërbimeve të komunikimit pa tarifa roaming në hapësirën e Bashkimit Europian?

Lidhur me këtë, nuk ka një datë të saktë. Edhe në takimin e Tivatit, i mbajtur këtë muaj, nuk u dha një datë konkrete, por e rëndësishme është që u vendos zyrtarisht fillimi i procesit të negociatave dhe procesi do të nisë.

Ka pasur një punë parapërgatitore, por ky proces ka marrë një tjetër ritëm që nga viti i kaluar, kur të gjitha vendet e Ballkanit Perëndimor janë ftuar nga strukturat e Komisionit që të nisin parapërgatitjet, për të qenë gati në momentin më të parë të mundshëm kur do të plotësoheshin kriteret nga të dyja palët.

Ky është një proces reciprok, që do të thotë se të dyja palët në marrëveshje duhet të jenë plotësisht të përfshira, që të kenë mundësi të zbatojnë të njëjtat kushte, të njëjtat detyrime dhe të njëjtat përfitime.

Pra, duhen plotësuar kushtet si nga pikëpamja ligjore dhe rregullatore, ashtu edhe nga ana teknike, pra, edhe operatorët e të dy krahëve duhet të jenë gati dhe duhet të jenë 100% të përfshirë në këtë proces.

Megjithatë, mendoj se ne kemi përparuar në këtë pikë, pasi kemi përgatitur një sërë draftesh, të cilat i paraprijnë këtij procesi.

Kjo do të thotë se në momentin e parë që do të fillojnë negociatat e drejtpërdrejta, nga Komisioni Europian do të nisë vlerësimi i këtyre akteve, për të dhënë dritën e gjelbër dhe për të thënë se këto akte janë tërësisht të harmonizuara me praktikën e rregullatorit roaming në vendet e Bashkimit Europian dhe të fillojë procesi për të dhënë një datë se kur do nisë që qytetarët e vendeve të Ballkanit Perëndimor dhe qytetarët e BE-së të komunikojnë lirisht në territoret reciproke, pa pasur tarifa shtesë.

 

Procesi

Në momentin e parë që do të fillojnë negociatat e drejtpërdrejta, nga Komisioni Europian do të nisë vlerësimi i këtyre akteve, për të dhënë dritën e gjelbër dhe për të thënë se këto akte janë tërësisht të harmonizuara me praktikën e rregullatorit roaming në vendet e Bashkimit Europian dhe të fillojë procesi për të dhënë një datë se kur do nisë që qytetarët e vendeve të Ballkanit Perëndimor dhe qytetarët e BE-së të komunikojnë lirisht në territoret reciproke, pa pasur tarifa shtesë.

 

Çfarë ndryshimesh duhen ndërmarrë, në mënyrë që të jemi plotësisht të gatshëm nga pikëpamja ligjore, rregullatore dhe teknike për ta zbatuar këtë proces?

Gjatë diskutimit që kemi pasur vitin e kaluar, por edhe gjatë këtij viti, me strukturat e Komisionit Europian dhe praktikën e ndjekur nga vendet që e kanë realizuar këtë proces para nesh, siç janë Moldavia dhe Ukraina, të cilat që nga data 1 janar e këtij viti tashmë janë pjesë e roam like at home në BE.

Ka një paketë aktesh rregullatore, të cilat të gjitha vendet që aspirojnë të jenë pjesë e marrëveshjes roaming me Bashkimin Europian duhet t’i adoptojnë në legjislacionin e tyre.

Këto akte nisin së pari me krijimin e një kuadri marrëveshje pranimi të hyrjes në këtë regjim komunikimi pa tarifa shtesë.

Për sa i përket pjesës së Shqipërisë, fillimisht kemi draftuar akte të cilat kanë të bëjnë me nevojën për pajisjen e autoritetit rregullator, në këtë rast të AKEP, me kompetencat dhe të drejtat e detyrimet për të qenë pjesë e plotë e Grupit Rregullator të Vendeve të Bashkimit Europian (BEREC).

Kjo kërkon edhe ndryshime në ligjin “Për komunikimet elektronike”.

Hapi i parë dhe i rëndësishëm ka qenë për ne miratimi i ligjit të ri “Për komunikimet elektronike”, i cili i parasheh këto gjëra. Por, për të qenë më të plotë dhe për t’i dhënë hapësirat e nevojshme duhen edhe disa amendamente të ligjit, për t’i dhënë kompetencat e plota AKEP-it.

Pjesa e dytë është edhe krijimi i një kuadri rregullator që do t’u mundësonte operatorëve tanë, njëkohësisht edhe operatorëve të BE-së, për të pasur tarifa të njëjta në nivel shumice. Pra, do të ndiqet parimi i reciprocitetit dhe do të jetë i nevojshëm edhe rishikimi i tarifave të terminimit të thirrjeve.

Kjo do të nënkuptojë adoptimin e të njëjtave tarifa terminimi që zbatohen edhe në vendet e Bashkimit Europian.

Këta janë disa nga hapat kryesorë që duhen ndërmarrë paraprakisht për të shkuar në fazën finale, që të mundësohet harmonizimi i plotë dhe tërësor i legjislacionit dhe zbatimi i reciprocitetit në të dyja krahët e kësaj marrëveshjeje.

 

Çfarë efekti kanë dhënë proceset e mëparshme, si heqja e roaming me vendet e Ballkanit Perëndimor, në tregjet e komunikimeve elektronike në Shqipëri dhe në përgjithësi, në lehtësitë e përdoruesve shqiptarë dhe anasjelltas, duke iu referuar volumit, trafikut dhe shkallës së përdorimit?

Duke filluar nga data 1 korrik 2021, në hapësirën e Ballkanit Perëndimor ofrohet shërbim roam like at home nga të gjithë operatorët. Përfitimet që ky proces ka sjellë janë shumë të dukshme.

Kjo vërehet qartë nga rritja e volumeve të komunikimit në hapësirën rajonale nga qytetarët shqiptarë dhe nga qytetarët e vendeve të tjera të kësaj hapësire.

Nëse përpara kësaj marrëveshje kishim tarifa interneti që shkonin deri në 5 mijë euro për GB, për përdorim jashtë paketave, tashmë komunikimi bëhet njëlloj si në Shqipëri, por kuptohet brenda asaj që njihet si politikë e përdorimit të drejtë.

Shifrat tregojnë se ka pasur një rritje veçanërisht në konsumin e internetit. Nëse në vitin 2020 ka pasur 22 mijë GB të konsumuara në Ballkanin Perëndimor, në vitin 2025 kjo shifër ka shkuar në 1.6 milionë GB.

Numri i përdoruesve gjithashtu ka pasur rritje eksponenciale, nga 200 mijë në 850 mijë.

Ne presim që këta tregues të jenë pozitivë edhe në rastin e marrëveshjes me vendet e Bashkimit Europian. Megjithatë, dua të shtoj se në muajin maj, të dy operatorët celularë në Shqipëri kanë hedhur në treg plane tarifore që përmbajnë njësi interneti edhe gjatë qëndrimit në roaming.

Ky është një hap i mëtejshëm i lehtësimit të komunikimit gjatë udhëtimeve në zonën e BE-së, deri në heqjen e plotë të tarifave roaming.

 

Cilat mendoni se do të jenë efektet në aktivitetin e operatorëve celularë shqiptarë, kryesisht në bazën e tyre të të ardhurave?

Patjetër që ky proces do të ketë efekte financiare për operatorët, pasi, përveç heqjes së tarifave roaming, do të ketë edhe rishikim të tarifave të terminimit të thirrjeve, që janë një burim i konsiderueshëm të ardhurash për operatorët shqiptarë.

Por, duke iu referuar praktikës në Bashkimin Europian dhe në vendet e Ballkanit Perëndimor, ne shpresojmë që ky efekt të mitigohet nga ekonomitë e shkallës dhe rritja e trafikut të komunikimit, si rezultat i përdorimit më të lirshëm të shërbimeve të telefonisë celulare.

Megjithatë, operatorët janë shprehur të gatshëm t’u përgjigjen kërkesave të procesit, duke përfshirë edhe investimet e nevojshme për të qenë në përputhje me standardet e operatorëve të Bashkimit Europian dhe për të siguruar ndërveprimin me sistemet e tyre.

 

Cilat mund të jenë sfidat kryesore të implementimit të këtij projekti, duke iu referuar edhe përvojës prej afërsisht një dekade të Bashkimit Europian me roam like at home?

Është një proces që në Bashkimin Europian ka kërkuar disa vite për t’u implementuar, deri në finalizimin, në vitin 2017.

Ai ka sjellë përfitime për konsumatorët, bazuar në të dhënat e publikuara nga strukturat e BE dhe BEREC nuk janë ndeshur ato vështirësitë e pritura kryesisht nga operatorët e vendeve pritëse që kanë pasur turizëm të zhvilluar, si Greqia apo Spanja, të cilat kanë trafik hyrës shumë më të lartë se sa trafik dalës.

Përveç vështirësive për operatorët, ky proces mund të sjellë edhe elemente të cilat e shëndoshin tregun. Nëse t’i hyn në një treg i cili është më konkurrues, ku bëjnë pjesë grupet më të mëdha të komunikimit në Europë, kjo nxit zhvillimin dhe inovacionin për t’iu përgjigjur një konkurrence më të gjerë. Kjo mund të ketë efekt pozitiv në dinamizmin e tregut të komunikimeve elektronike.

Një element pozitiv tjetër i kësaj marrëveshje do të jetë edhe heqja e elementit të interferencës. Herë pas here, mes vendeve fqinje ka probleme të interferencave të valëve të operatorëve përkatës, që në disa raste mund të shkaktojnë edhe kosto për përdoruesit.

Aplikimi i një qasje të përbashkët e ka zbutur ndjeshëm këtë lloj problematike.

 

 

The post Si do të kryhet procesi i heqjes së tarifave roaming me Bashkimin Europian appeared first on Revista Monitor.

Prej gati një dekade, sektori i ndërtimit në vendin tonë është alternativë kryesore investimi, duke tërhequr gjithnjë e më shumë biznese të reja që përfshihen në këtë aktivitet.

Sektorët e lidhur me teknologjinë dhe infrastrukturën po shfaqin ritmet më të larta të rritjes të bizneseve, ndërkohë që sektorët tradicionalë si tregtia dhe industria janë stabilizuar ose po qëndrojnë në vendnumëro.

Të dhënat zyrtare të INSTAT treguan se në vitin 2025 numri i bizneseve në ndërtim arriti me 8335 me zgjerim vjetor prej 11.4% me rreth 856 biznese të reja të shtuara vitin e kaluar.

Sektori i informacionit dhe komunikimit kryeson sa i përket shpejtësisë së zgjerimit, me një rritje prej 14.0%, duke u shtuar me 757 biznese dhe duke arritur në gjithsej 6,165 në vitin 2025. Ky zgjerim tregon për një orientim të sipërmarrjes drejt digjitalizimit dhe shërbimeve teknologjike.

Pas tij, sektori i transportit dhe magazinimit ka shënuar një rritje mjaft pozitive prej 11.8%, duke shtuar 810 njësi.

Nga ana tjetër, tregtia vazhdon të mbajë peshën kryesore në ekonomi me një total prej 44,606 biznesesh në vitin 2025. Megjithatë, ky sektor ka shfaqur një ngadalësim të fortë, duke u rritur me vetëm 0.3% ose 144 njësi më shumë se një vit më parë.

Një ecuri e ngjashme është vërejtur edhe në sektorin e industrisë, i cili është zgjeruar me vetëm 0.5%, duke i shtuar tregut vetëm 48 njësi të reja.

Ndërkohë, sektorët e shërbimeve po tregojnë performancë pozitive. Akomodimi dhe shërbimi ushqimor, i nxitur edhe nga zhvillimet në turizëm, u rrit me 3.1%, duke arritur në 18,426 njësi ligjore në vitin 2025.

Ndërsa kategoria “Shërbime të tjera” ka shënuar rritjen më të madhe në vlerë absolute, me plot 2,568 njësi të reja ligjore (një zgjerim prej 6.6%), gjë që dëshmon për një diversifikim gradual të aktivitetit ekonomik drejt shërbimeve të ndryshme mbështetëse për bizneset dhe individët.

Struktura e bizneseve sipas aktivitetit ekonomik tregon se konsumi nëpërmjet tregtisë mbetet ende shtylla qendrore e aktivitetit ekonomik, por rritja pothuajse zero e këtij sektori sinjalizon se ky treg ka arritur në pikën e ngopjes, duke detyruar kapitalin të kërkojë hapësira të reja.

Ndërtimi dhe sektori i transportit dhe i magazinimit po tërheqin kapitalet e lira, të nxitura nga zhvillimi i pasurive të paluajtshme dhe nevoja e shtuar logjistikë në një ekonomi që po shkon drejt tregtisë online dhe digjitalizimit.

Por qëndrimi në vendnumëro i sektorit të  industrisë tregon se ekonomia po bëhet gjithnjë e më e varur nga sektorët e shërbimeve dhe investimet në llaç dhe tulla, ndërkohë që baza prodhuese vendase po humb terren, duke bërë që në afat të gjatë të cenojë qëndrueshmërinë ekonomike dhe bilancin tregtar të vendit./ B.Hoxha

 

The post Ndërtimi dhe teknologjia udhëheqin rritjen e bizneseve, ngec industria appeared first on Revista Monitor.

Jean-Luc Mélenchon sfidon dobësinë e së majtës europiane

 

Ai premton të organizojë një “revolucion qytetarësh”, t’ia dorëzojë pushtetin popullit, të taksojë të pasurit, të shpëtojë planetin dhe të vendosë “të drejtën për heshtje” për njerëzit dhe kafshët.

Është 74 vjeç dhe magjeps GenZ (brezi i njerëzve të lindur afërsisht midis viteve 1997 dhe 2012). Është një revolucionar i modës së vjetër, me simpati për populistët e Amerikës Latine dhe me miliona ndjekës në TikTok.

Jean-Luc Mélenchon ka provuar tri herë të fitojë presidencën. Me një ofertë politike që gjen jehonë nga Nju Jorku deri në Hackney, ky politikan i zjarrtë mendon se koha e tij ka ardhur.

Teksa qendra politike e Francës po has vështirësi, përfituesja kryesore është e djathta populiste. Por një formë socializmi radikal, që ndërthur luftën e vjetër të klasave me teorinë moderne kritike të racës, po lulëzon gjithashtu përmes partisë së z. Mélenchon, Franca e Panënshtruar (LFI).

Në zgjedhjet bashkiake të marsit, partia fitoi qytete me rëndësi simbolike. Mes tyre ishte periferia parisiane e Saint-Denis, e fituar nga Bally Bagayoko, me origjinë nga Mali, si edhe Roubaix, një qytet i madh në brezin industrial të veriut.

LFI qëndron më majtas se partitë Socialiste, të Gjelbra dhe Komuniste. “Revolucioni qytetar” i saj do të sillte një “republikë të re”, me një kushtetutë të re dhe me një regjim më pak presidencial, për t’i dhënë fund sundimit “monarkik”.

Z. Mélenchon premton ta ndajë pasurinë “mes kapitalit dhe punës”. Franca do të largohej nga NATO, do të kërkonte një marrëveshje me Rusinë dhe, nëse do të ishte e nevojshme, do të shkelte rregullat e Bashkimit Europian.

“Ishim më të sigurt gjatë Luftës së Ftohtë sesa tani që kapitalizmi është kudo”, tha ai në një emision televiziv të fundit.

Asnjë sondazh për zgjedhjet presidenciale me dy raunde të vitit të ardhshëm, ku Emmanuel Macron nuk mund të kandidojë sërish, nuk sugjeron se z. Mélenchon mund të fitojë.

Megjithatë, nëse do të kualifikohej për balotazh, ai me gjasë do të përballej me kandidaten ose kandidatin e së djathtës populiste, Marine Le Pen ose Jordan Bardella, duke rritur kështu shanset e tyre.

I aftë në fushatat elektorale, ai shpesh arrin të përmbysë pritshmëritë e sondazheve. Në vitin 2022, pas një rritjeje të vonë, z. Mélenchon për pak nuk arriti ta kalonte znj. Le Pen për të hyrë në balotazh.

Çfarë e shpjegon tërheqjen e qëndrueshme të së majtës populiste franceze? Një faktor është joshja e vazhdueshme e mendimit marksist në një vend ku, deri në vitet 1970, e majta dominohej nga Partia Komuniste. Një tjetër është historia rebele e Francës.

Diskursi revolucionar i LFI-së gjen jehonë në disa qarqe. Studentëve u pëlqen premtimi i tij për një botë “më gjithëpërfshirëse, antiraciste”, thotë një student në Paris; një tjetër e quan atë “intelektual”, shenja më e lartë e miratimit në bregun e majtë të Parisit.

Qëndrimi i tij për Gazën dhe Palestinën i ka sjellë mbështetje të madhe studentore, madje edhe në Sciences Po, një universitet elitar.

Plot 58% e francezëve të moshës 18 deri në 24 vjeç e shohin z. Mélenchon në mënyrë të favorshme, sipas një sondazhi të muajit të kaluar, krahasuar me vetëm 14% të atyre të moshës 50-64 vjeç.

Me qartësinë morale të ideologut, z. Mélenchon, me flokë të thinjura, arrin t’i flasë një brezi të ri të shqetësuar, duke premtuar se do të përqendrohet te njerëzimi, do të zhdukë racizmin dhe do ta bëjë botën më të drejtë.

“Çfarë kemi për t’u thënë brezave të rinj?”, pyeti ai së fundmi në televizion, duke tallur partitë e tjera: “Kurseni para dhe shkurtoni shërbimet publike!”

Mbi të gjitha, z. Mélenchon, një ish-trockist (ndjekës i ideve të Leon Trotsky, një prej figurave kryesore të Revolucionit Rus të vitit 1917), është një takticien i zgjuar.

Komunistët prej kohësh i kanë humbur votuesit e klasës punëtore ndaj znj. Le Pen; socialistët tani mbështeten kryesisht nga punonjës të sektorit publik dhe tipa akademikë.

Z. Mélenchon ka ndërtuar në mënyrë metodike një bazë elektorale që bashkon votuesit e rinj të arsimuar me pakicat etnike dhe banorët e banesave sociale. Noé Fridman dhe François Kraus nga Ifop, një kompani sondazhesh, e quajnë këtë “përzierja magjike” e z. Mélenchon.

Në Saint-Denis, për shembull, 43% e banorëve jetojnë në banesa sociale dhe emigrantët përbëjnë 38% të popullsisë. Sipas një tjetër sondazhi të Ifop, 69% e votuesve myslimanë mbështetën z. Mélenchon në raundin e parë të zgjedhjeve presidenciale të vitit 2022.

Kreu i LFI-së ka marrë motivet frikësuese të së djathtës ekstreme dhe i ka kthyer në slogane të vetat. I lindur në Marok, ai flet për “turpin” e tij që nuk di arabisht dhe përqafon “kreolizimin” e popullsisë franceze.

Natyrisht, ka kufij të qartë në tërheqjen që ushtron z. Mélenchon, jo më pak për shkak të karakterit të tij dominues dhe shpërfilljes ndaj disa normave demokratike. Sondazhet tregojnë se ai ka një nivel të lartë mosmiratimi.

Partia e tij ka lidhje me lëvizje të dhunshme antifashiste. Akuzat për antisemitizëm janë të shumta. Raphaël Glucksmann, udhëheqës i qendrës së majtë, e akuzoi së fundmi z. Mélenchon se po “luan me kodet më të këqija të ekstremit të djathtë”, pasi ai u tall me shqiptimin e emrit të z. Glucksmann.

Një aleancë me partitë e tjera të së majtës në vitin 2024 është shpërbërë që atëherë. Privatisht, z. Mélenchon flet me përçmim për socialistët grindavecë, të cilët i konsideron një “kastë” të shkëputur nga realiteti.

Marka e populizmit të majtë të z. Mélenchon merr shumë nga lidhjet e tij të hershme dhe të gjata me Venezuelën, Ekuadorin dhe Spanjën. Ajo përkon gjithashtu me aktorë jashtë orbitës së tij natyrore, përfshirë socializmin demokratik të Zohran Mamdanit në Nju Jork dhe të Gjelbrit e Zack Polanskit në Britani.

Por pak figura të së majtës mund të krahasohen me qëndrueshmërinë e tij.

“Ai është figura më trumpiane në Francë”, sugjeron Philippe Marlière, politolog në University College London; “Ai është përballur me kaq shumë skandale dhe pengesa, por është ende aty.”/ The Economist

The post Gen Z në Francë, i magjepsur nga një socialist radikal 74-vjeçar   appeared first on Revista Monitor.

Demonstratat kundër korrupsionit qeveritar u ndezën nga projekti i Jared Kushner për investime në pasuritë e paluajtshme.

Flamingot prej letre dhe flamujt shqiptarë mbushën Tiranën të shtunën, ndërsa dhjetëra mijëra shqiptarë të ardhur nga mbarë Europa iu bashkuan protestës kundër korrupsionit qeveritar dhe planeve të Jared Kushner për një resort bregdetar prej 4 miliardë dollarësh.

Kjo demonstratë, ndër më të mëdhatë në Shqipëri në vite, bëri bashkë familje, tifozë futbolli, nacionalistë e madje edhe një karvan makinash të ardhur nga Londra, në një shfaqje të rrallë uniteti. Shumë prej tyre bënë thirrje për burgosjen e kryeministrit Edi Rama dhe liderit të opozitës Sali Berisha.

Kushner, dhëndri i Presidentit Donald Trump, ka paraqitur plane për një zhvillim luksoz në Sazan – i vetmi ishull i madh i Shqipërisë në Adriatik – dhe në një zonë bregdetare pranë tij, ngjitur me një rezervat natyror që shërben si habitat për flamingot. Ky projekt ka frymëzuar një lëvizje proteste të quajtur “Revolucioni i Flamingove”.

“Ajo që nisi si një reagim ndaj ndërtuesve të korruptuar, tashmë është kthyer në një lëvizje,” tha Ervin Kaçiu, sociolog në Akademinë e Shkencave të Shqipërisë. “Kjo lëvizje ka gërshetuar çdo gjë që çalon në Shqipëri: korrupsionin politik, pushtetin e oligarkëve, si dhe policinë e mediat kryesore që mbyllin sytë para paligjshmërive. Njerëzit tani po ngrihen kundër të gjithë sistemit”

Për tre javë rresht, mijëra njerëz janë mbledhur pasdite në Tiranë, ndërsa marshimet janë përhapur në qytete të tjera të vendit, si dhe në 30 qytete anembanë botës.

Një varg i gjatë makinash përshkoi qendrën e Tiranës të shtunën pasdite, kur karvani – i cili nisi nga Londra dhe u rrit rrugës me shoferë të tjerë nëpër Europë – mbërriti në kryeqytet. Automjetet e mbuluara me flamuj dhe me boritë që nuk ndaleshin, ngjallën brohoritje të mëdha nga kalimtarët.

“Ne jemi një komb i bashkuar kundër oligarkëve dhe elitës politike,” tha Artur Bregu, një tregtar nga veriu i Tiranës, i cili mbylli biznesin e tij për t’iu bashkuar protestës. “Nuk e di çfarë mund të arrijmë, por po heshtëm, korrupsioni do të vazhdojë përgjithmonë.”

Nga fillimi i mbrëmjes, dhjetëra mijëra njerëz kishin mbushur bulevardin kryesor përpara kryeministrisë, duke i rënë fishkëllimave, borive dhe vuvuzelave.

Lëvizja ka zgjuar një indinjatë të thellë e të rrënjosur ndaj marrëdhënieve klienteliste mes elitës politike shqiptare dhe disa familjeve të pasura që kontrollojnë vendin. Protestuesit kanë mbajtur gjithashtu edhe flamuj amerikanë, në një përpjekje për të treguar se nuk janë kundër SHBA-së, por kundër mënyrës se si po shfrytëzohen këto investime të huaja.

 

“Kjo kastë kontrollon politikën e Tiranës, botën e biznesit dhe mediat prej dekadash,” tha Fatos Lubonja, shkrimtar dhe disident i njohur, i cili prej vitesh përplaset me Ramën për çështje të korrupsionit. “Për ta, lidhjet dhe marrëveshjet ndërkombëtare janë thjesht një tjetër fasadë për të siguruar dhe zgjatur pushtetin e tyre.”

Rama i ka cilësuar protestuesit si ekstremistë dhe i ka akuzuar ata se po bllokojnë një projekt që është në interes të Shqipërisë. Kryeministri ka akuzuar gjithashtu edhe agjentë të huaj, përfshirë ata nga Irani, për nxitje të trazirave.

“Flamingot duhet ta dinë se janë të keqinformuara nga sorrat dhe korbat, të cilët hiqen si dashamirës të mjedisit, si gjethe fiku, për të nxitur një protestë që nuk ka asgjë të bëjë me mjedisin,” shkroi Rama në Facebook.

Një thirrje e përbashkët e protestuesve është “Rama në burg, Berisha në burg”. Publikisht, të dy politikanët janë armiq të betuar dhe Berisha i ka mbështetur protestat kundër Ramës – por pas dekadash në vijën e parë të politikës, lideri i opozitës shihet si njëlloj fajtor për gjendjen e vendit.

“Për ta ndërlikuar edhe më shumë situatën, SPAK ka nisur hetimet për aferat e pronave që lidhen me këtë investim, pas denoncimeve për tjetërsim tokash, falsifikim të titujve të pronësisë dhe parregullsi të tjera.

Gjithashtu, Rama është vendosur në qendër të kritikave – përfshirë këtu edhe nga Parlamenti Evropian – për shkak të heqjes së kufizimeve mjedisore në atë zonë, një lëvizje kjo që i hap rrugën turizmit të luksit, pikërisht sipas kërkesave të investitorëve.”

Rama i ka quajtur kritikët të gabuar, duke pretenduar se cilësia e mjedisit në të vërtetë do të përmirësohet si rezultat i këtij investimi./ Financial Times

The post FT: Dhjetëra mijëra shqiptarë i bashkohen protestës së “Revolucionit të Flamingove” appeared first on Revista Monitor.

Mbi 19 mijë maturantë i janë nënshtruar sot provimit të maturës në 152 qendra të testimit në gjithë vendin. Ky test mat njohuritë e arsimit parauniversitar deri në klasën e 12-të. Gjatë ditës u raportua se janë shpërndarë përmes internetit pyetjet e testit. Mbi 19 mijë e 500 nxënës iu nënshtruan pjesës së parë të […]

The post Mbi 19 mijë maturantë iu nënshtruan testit të maturës, raste përjashtimi për shkak të telefonit appeared first on 24 ore.

Deputeti i Partisë Socialiste në Kuvendin e Shqipërisë dhe ish-ministri i Drejtësisë, Ulsi Manja, ka komentuar raportin e Komitetit për të Drejtat e Njeriut të Dhomës së Avokatëve të Anglisë dhe Uellsit (BHRC), duke thënë se ai ngre pikëpyetje serioze mbi pavarësinë, paanshmërinë dhe standardet e procesit ndaj ish-udhëheqësve të UÇK-së. Manja tha se raporti, […]

The post Ulsi Manja: Dhomat e Specializuara të Kosovës – Kur dyshimi bie mbi vetë gjykatën appeared first on 24 ore.

Pas zyrtarizimit të Marc Cucurella në krahun e majtë të mbrojtjes, Jose Mourinho ka kërkuar nga drejtuesit e klubit largimin e tre lojtarëve të tjerë në këtë pozicion. Mes tyre edhe Alvaro Carreras, për të cilin klubi madrilen pagoi 50 milionë euro verën e kaluar te Benfica. Dy emrat e tjerë janë Ferland Mendy dhe […]

The post Zgjerohet lista, ja 5 lojtarët që Mourinho nuk i “duron” dot te Real Madrid. Vendim surprizues për Gonzalo Garcia appeared first on 24 ore.

Si u bë vendi një parajsë për pastrimin e parave, kryesisht në sektorin e ndërtimit. “Monitor” sjell një kronologji të ngjarjeve që i ka analizuar në vite dhe e kanë pikënisjen në kultivimin masiv të kanabisit në vitin 2016. Më poshtë, një retrospektivë e një “sekreti publik” 10-vjeçar, që në fakt e ka ditur çdokush […]

The post Maratona 10-vjeçare e betonit; Kronika e një pastrimi të paralajmëruar appeared first on 24 ore.

Skuadra e Skocisë hyri në Kupën e Botës pas 28 vitesh dhe pas dy ndeshjeve ka arritur një fitore të ngushtë dhe një humbje të ngushtë. Mes performancave të ekipit, Scott McTominay, mesfushori 29-vjeçar i Napolit, ka pasur një rol më të heshtur se sa e pritej, por prania e tij vazhdon të jetë e […]

The post McTominay: ndikimi i qetë i skocezit në nisjen e Kupës së Botës appeared first on 24 ore.

Trajneri i Anglisë, Thomas Tuchel, u shfaq me kapele dhe një bluzë të veçantë me kapuç gjatë seancës stërvitore në Swope Soccer Village të Kansas City, duke u përpjekur të qëndrojë i freskët nën diellin e fortë, ndërsa shumica e lojtarëve stërvitën me veshje më të lehta. Sipas bbc, Federata Angleze ka zhvilluar një studim […]

The post Tuchel përdor bluzë me mbrojtje nga dielli për t’u mbajtur i freskët gjatë stërvitjeve në SHBA appeared first on 24 ore.

Protestës kundër projektit në Zvërnec i janë bashkuar edhe aktivistë dhe mbështetës të Lëvizja Vetëvendosje! nga Kosova. Në një video të shpërndarë në rrjetet sociale, ata shfaqen duke udhëtuar drejt Tiranës mbi një kamion të vjetër, ndërsa bëjnë thirrje për pjesëmarrje në protestë. Pamjet janë paraqitur nga organizatorët si dëshmi e mbështetjes që protesta po […]

The post Protestues të Vetëvendosjes zbarkojnë nga Kosova në Tiranë, i bashkohen protestës kundër Ramës (VIDEO) appeared first on 24 ore.

Shqiptarët e ardhur nga diaspora, të cilët iu bashkuan protestës së kësaj të shtune në Tiranë, kanë vendosur që ta kalojnë natën në sheshin para Kryeministrisë ndërsa kanë ftuar t’u bashkohen të gjithë qytetarët që dëshirojnë të qëndrojnë me ta në vijim të protestës. “Diaspora do ta gdhijë në shesh”, thonë burime nga protestuesit, ndërsa […]

The post Protestuesit nga diaspora do ta gdhijnë para Kryeministrisë, detajet çfarë pritet të ndodhë në protestë appeared first on 24 ore.

Shtatë në dhjetë persona që jetojnë me një sëmundje të rrallë në Europë dhe kujdestarët e tyre përballen me probleme të shëndetit mendor, ndërsa shumica e tyre nuk marrin ndihmën psikologjike që u nevojitet. Ky është përfundimi i një sondazhi të organizatës europiane për sëmundjet e rralla i realizuar me afro 10 mijë pacientë dhe […]

The post Pacientët me sëmundje të rralla në Europë, pa mbështetje psikologjike appeared first on 24 ore.

Pasi siguroi Victor Munoz për 40 milionë euro nga Osasuna, Liverpool po punon për goditjen e radhës në merkato, e cila po ashtu do të jetë në La Liga. Sipas TEAMtalk, Liverpool do të transferojë Andrei Ratiu, mbrojtësin e djathtë rumun të Rayo Vallecano, i cili ka rënë në sy të disa ekipeve të mëdha […]

The post Pas Victor Munoz, Liverpool “godet” sërish në La Liga. 25 milionë euro për mbrojtësin e djathtë ballkanas appeared first on 24 ore.

Policia e Krujës ka vendosur në pranga 21-vjeçarin Marvin Ferra, i dyshuar për grabitje të një pike karburanti dhe për një tjetër ngjarje të armatosur me qëllim vjedhjeje.

Sipas policisë, Ferra ka kryer grabitjen e pikës së karburantit në fshatin Krastë më datë 15 qershor.

Po ashtu, më datë 19 qershor ai ka hyrë i maskuar dhe i armatosur me armë zjarri automatike në oborrin e shtetases M.K. në fshatin Radë, me qëllim vjedhjen e saj.

Gjatë operacionit policor për kapjen e tij, 21-vjeçari ka tentuar të largohet, por është neutralizuar nga forcat e Policisë së Krujës rreth 300 metra larg vendit të ngjarjes.

Në cilësinë e provave materiale, policia ka sekuestruar dy armë zjarri automatike dhe një pushkë që posedonte i arrestuari, ndërsa vijojnë hetimet për të sqaruar plotësisht rrethanat e dy ngjarjeve.

Njoftimi i plotë:

Shërbimet e Komisariatit të Policisë Krujë ka arrestuar 21-vjeçarin Marvin Ferra i cili vodhi më 15 qershor një pikë karburanti në Krastë. Po ashtu i riu rezulton se me date 19 qershor ka hyrë i maskuar dhe më armë zjarri automatike në oborrin e shtetases M.K në fshatin Radë për ta vjedhur.

Gjatë operacionit për kapjen e tij 21-vjeçari ka tentuar ti largohet forcave të policisë por është neutralizuar 300 metra larg vendit të ngjarjes nga Policia e Krujës.

Ndërkohë policia ka sekuestruar dhe dy armë zjarri tip automatik dhe pushkë që posedoheshin nga i riu.

- YouTube youtu.be