Login
NASA i quan “dragonj”/ Retë e zjarrit në Evropë, çfarë janë dhe pse po alarmojnë ekspertët?
Ndërsa Franca dhe Spanja po luftojnë me disa nga zjarret më të mëdha në historinë e tyre të fundit, ekspertët kanë paralajmëruar për një fenomen të paprecedentë që mund t’i përkeqësojë edhe më tej pasojat e flakëve: retë pyrocumulonimbus, ose të njohura ndryshe si “retë e zjarrit”.
Zjarret pyjore zakonisht përhapen kur bashkohen temperaturat e larta, erërat e forta dhe kushtet e thata. Megjithatë, zjarret me intensitet të madh mund të krijojnë edhe sistemet e tyre të motit. Një nga shembujt më të jashtëzakonshëm të këtij fenomeni janë retë pyrocumulonimbus, ose stuhitë e krijuara nga vetë zjarri, të cilat përbëjnë formën më ekstreme të “reve të zjarrit”.
Çfarë është një “re zjarri”?
Me pak fjalë, pyrocumulonimbus, ose “pyroCb”, janë re gjigante stuhie që krijohen nga një zjarr pyjor.
Zjarret masive çlirojnë sasi të mëdha energjie dhe nxehtësie, të cilat ngrihen me shpejtësi në atmosferë së bashku me tymin. Kur kjo kolonë tymi ngrihet mjaftueshëm lart, presioni më i ulët atmosferik bën që ajri të ftohet, ndërsa lagështia kondensohet dhe formon një re. Këto re mund të krijojnë rrufe dhe erëra të forta.
Nëse një zjarr është mjaftueshëm i madh dhe intensiv, kolona e tymit mund të krijojë një re pyrocumulonimbus, e cila mund të arrijë një lartësi prej 10 deri në 15 kilometrash, duke depërtuar deri në stratosferë. Agjencia amerikane e hapësirës NASA i quan ato “dragoi i reve që nxjerr zjarr”.
“Është një stuhi e plotë që formohet brenda kolonës së tymit të zjarrit”, thotë Rick McRae, profesor i asociuar në grupin kërkimor për zjarret pyjore në Universitetin e Uellsit të Ri Jugor (UNSW), në Australi.
“Këto re përfshijnë rreth 10 mijë kilometra kub atmosferë, ndaj ndikimi i tyre është shumë i madh”, shton ai.
Pse janë kaq të rrezikshme këto re?
Kur formohen retë pyrocumulonimbus, ato mund të krijojnë erëra që bëjnë që zjarret poshtë tyre të përhapen edhe më shpejt. Në disa raste ato prodhojnë edhe rrufe, të cilat mund të ndezin zjarre të reja shumë kilometra larg vatrës fillestare.
Ekspertët thonë se shpërthimet e forta të erës krijojnë modele shumë më të paparashikueshme të përhapjes së flakëve, duke i bërë kushtet shumë më të rrezikshme për zjarrfikësit që luftojnë në terren.
“Vetë reja është një konfirmim se zjarri është jashtëzakonisht i rrezikshëm”, shprehet McRae, i cili ka punuar për 30 vite si drejtues i lartë në shërbimet zjarrfikëse.
“Ajo është prova se evakuimi i një numri të madh njerëzish është plotësisht i justifikuar.”
Sa të zakonshme janë retë e zjarrit?
Australia nisi të përballej me retë pyrocumulonimbus në fillim të këtij shekulli dhe ekspertët thonë se ato duket se po bëhen gjithnjë e më të shpeshta.
Ato u formuan gjithashtu gjatë zjarreve masive në Kaliforni në vitin 2022, por kjo mund të jetë një situatë krejtësisht e re për Francën.
Nëse konfirmohet, kjo do të ishte hera e parë që një re pyrocumulonimbus është vërejtur në Francë.
“Është hera e parë që Francës i duhet të përballet drejtpërdrejt me konceptin e një pyroCb”, thotë McRae.
“Nëse pati apo jo një të tillë disa ditë më parë nuk është pyetja kryesore. Pyetja është nëse do të krijohet një tjetër të martën apo të mërkurën e kësaj jave.”
Ministri i Brendshëm i Francës, Laurent Nuñez bëri të ditur sot se gjatë këtij zjarri janë vërejtur disa fenomene të paprecedenta, përfshirë formimin e reve pyrocumulonimbus, të krijuara nga nxehtësia ekstreme e zjarreve, të raportuara për herë të parë ndonjëherë në Francë.
Pse po shfaqen më shpesh?
Kriza klimatike po krijon kushte gjithnjë e më të rrezikshme për zjarret në mbarë botën, por edhe kushtet që favorizojnë formimin e reve pyrocumulonimbus.
“Nuk është thjesht çështje e rritjes së temperaturës. Bëhet fjalë për ndryshime të plota klimatike”, thotë McRae.
“Po ndryshon atmosfera, po ndryshojnë kushtet meteorologjike në sipërfaqe dhe shumë elementë të tjerë.”
Ekspertët theksojnë se modelet klimatike tregojnë se këto tendenca do të bëhen edhe më intensive në të ardhmen.
Zjarret në Evropë kanë shpërthyer në kulmin e sezonit turistik, në një rajon që është goditur nga valë të njëpasnjëshme të të nxehtit. Zonat pyjore janë tharë për shkak të mungesës së reshjeve që prej muajit maj.
Meteorologët paralajmërojnë se Franca mund të përballet me një tjetër valë të nxehti duke nisur nga e marta, me temperatura që në disa zona mund të arrijnë deri në 40 gradë Celsius.
“Një masë e madhe ajri shumë të nxehtë do të lëvizë nga Çekia përgjatë katër ose pesë ditëve”, përfundon McRae.
