Nga Eduard Zaloshnja

Deri në fund të vitit 1990, e gjithë toka e Republikës së Shqipërisë ishte pronë e shtetit – fakt juridik i konsakruar në kushtetutën komuniste të 1976-ës. Por kur lindi Pratia Demokratike (më dhjetor 1990), një nga pikat kryesore të programit të saj ishte pikërisht privatizimi i tokës.

Dhe kur Partia Demokratike u përball me Partinë e Punës (komuniste) në zgjedhjet e para pluraliste (31 mars 1991), çështja e pronësisë së tokës ishte nga më të debatuarat. Dhe atë debat e “fitoi” Partia e Punës (komuniste), që kishte si kandidatë për deputetë kryetarë komunistë kooperativash bujqësore (të cilët ishin të intersuar personalisht të ruhej pronësia shtetërore e tokave dhe kryetarllëku i tyre).

Përballë kandidatëve të tillë, ne kandidatët demokratë nuk kishin asnjë shans të fitonim. Si rrjedhojë, në zgjedhjet e1991-shit, Partia e Punës (Komuniste) mori 170 mandate (pothuaj të gjitha rurale), ndërsa ne të opozitës morëm vetëm 80 mandate (të gjitha urbane).

Dhe kur analizuam humbjen e zgjedhjeve, arritëm në përfundimin se pa shpërndarë tokat e koperativave bujqësore tek antëtarët e tyre, ne nuk kishim shans të vinim ndonjëherë në pushtet (2/3 e popullsisë banonte në fshatra atëherë). Dhe u përbetuam unanimisht se kur të vinim në pushtet, ligji i parë që do të kalonim në Kuvend do të ishte ai i kompensimit të pronarëve të shpronësuar nga regjimi komunist.

Qeveria e Partisë së Punës (komuniste) dha shpejt dorëheqjen dhe u krijua Qeveria e Stabilitetit, me përfaqësues të të gjitha partive. Një nga pikat kryesore të programit të asaj qeverie (imponuar nga PD-ja) ishte shpërbërja e kooperativave bujqësore. Dhe kjo pikë e programit u realizua më 19 korrik 1991, me miratimin në Kuvend të Ligjit 7501, sipas të cilit toka e kooperativave bujqësore iu shpërnda anëtarëve të tyre.

Pas shpërbërjes së kooperativave bujqësore, ne i fituam në mënyrë plebishitare zgjedhjet e parakohëshme të 1992-shit (si në qytete, edhe në fshatra). Koalicioni i PD-së siguroi 2/3 e votave në parlament, mëse të mjaftueshme për të kaluar ligjin e shumëpritur për kompensimin e pronarëve të shpronësuar nga regjimi komunist!

Rasti e solli që profesori im në Virginia Tech (ku kisha shkuar për studime pasuniversitare) dhe një koleg i tij të ishin ekspertë të ligjeve për kompensimin e pronarëve të shpronësuar nga shtete të ndryshme në botë. Dhe kur u tregova për zhvillimet e mësipërme, ata shprehën interes dhe erdhën me mua në Tiranë për të takuar Berishën, që sapo ishte zgjedhur President i Republikës.

Në atë takim ata i prezantuan Berishës një skicë-projekt që konsistonte në këto pika kryesore:

• Nga 700 mijë hektarë tokë bujqësore, vetëm 350 mijë hektarë kishin patur pronarë privatë në vitin 1944. Kështu, 350 mijë hektarët e tjerë (në pronësi të shtetit) mund të përdoreshin për kompensim fizik të pronarëve të shpronësuar nga regjimi komunist në bazë të disa koeficientëve konvertimi.

• Pronarëve të truajve urbanë duhej t’u ktheheshin ato, kur nuk ishin të zëna nga ndërtime të kryera pas vitit 1944. Ndërsa për truajt e zënë, duheshin kompensuar fizikisht pronarët e shpronësuar nga regjimi komunist në bazë të disa koeficientëve konvertimi.

• I gjithë procesi i kompensimit fizik duhej të mbyllej brenda dy vjetësh me konsulencë dhe financim të fuqishëm nga USAID-i, dhe në përfundim të tij, çdo metër tokë në territorin e Shqipërisë duhet të kishte një titull pronësie (privat apo shtetëror).

• Deri sa të përfundohej procesi i kompensimit, duhej vendosur një moratorium për mosdhënien e lejeve të ndërtimit, të cilat duhej të jepeshin më pas vetëm në bazë të planeve të zhvillimit në secilën bashki e komunë të vendit.

Pasi dëgjoi prezantimin e mysafirëve amerikanë, Berisha tha me një ton solemn: “Tokat shtetërore janë të përqendruara në bregdet, por malsorët shqiptarë e kanë patur ëndërr shekullore të zbresin në bregdet. Këtë ëndërr ua pengoi regjimi i Enver Hoxhës, dhe ne tani nuk mund t’u bëhemi pengesë”. Dhe pas disa fjalive të përgjithshme kortezie, ai na përcolli.

Kur dolëm nga zyra, profesori im më pyeti për origjinën e Berishës dhe unë iu përgjigja se është nga malësia. “Kot na solle deri në Tiranë, sepse ai do që përkrahësit e tij të vijnë në bregdet,” më tha profesori i zhgënjyer nga takimi…

Sesi janë zhvilluar ngjarjet rreth pronësisë së tokës dhe ndërtimet mbi të i di i madh e i vogël në Shqipëri. Vlen të theksohet se vetëm dy vjet pas atij takimi me Berishën, pronarët e shpronësuar nga regjimi komunist u futën në grevë urie, nga e cila ai i nxorri me forcat speciale të policisë. Dhe e gjithë Ultësira Perëndimore u mbush me ndërtime kaotike sipas parimit “tokë e xanun”.

Rama ka deklaruar se (më së fundi) më 2028, çdo metër tokë në territorin e Shqipërisë do të ketë një titull pronësie (privat apo shtetëror). Por duhej të ishte bërë qysh në vitin 1994 kjo gjë kaq e rëndësishme për zhvillimin normal të vendit (me konsulencë dhe financim të fuqishëm nga USAID-i). Siç i propozuam atëherë Berishës…

Vjet u futën në Shqipëri rreth 12.5 milionë vizitorë me pasaporta të huaja. Këtë vit priten rreth 13 milionë. Ç’heqin të shkretët me çmimet, që diku kuotohen me “lekë të rinj”, e diku me “lekë të vjetër”…

Nga Eduard Zaloshnja

Më 1926, kur në krye të vendit ishe Ahmet Zogu, doli në qarkullim monedha e parë shqiptare, e quajtur Lek. Atëherë, 100 lekë shkëmbeheshin me 1 napolon flori.
Më 1964, kur në krye të vendit ishe Enver Hoxha, doli në qarkullim leku i ri, në raport 1:10 me lekun e vjetër.

Tani që kanë kaluar 62 vjet nga koha kur leku i ri zëvendësoi të vjetrin (dhe në krye të vendit është 62-vjeçari Rama), ndoshta ka ardhur dita që të dalë në qarkullim një lek fringo i ri. Dhe kjo jo thjesht për të eliminuar konfuzionin e të huajve/diasporës me dyzimin e çuditshëm të lekëve të rinj e të vjetër – arsyeja kryesore për nxjerjen në qarkullim të një leku fringo të ri do të ishte futja e lekëve jashtëbankarë brenda sistemit bankar.

Sipas të dhënave në faqen e internetit të Bankës së Shqipërisë, rreth 40% e të gjithë lekëve që qarkullojnë në ekonominë tonë ndodheshin në fund të vitit 2025 jashtë sistemit bankar. Në këto kushte, emetimi i lekëve fringo të rinj do të ishte një mjet efikas për të futur në banka pjesën dërrmuese të kartmonedhave shqiptare që qarkullojnë jashtë tyre.

Për t’u realizuar ky synim, mund të caktohet një datë, brenda së cilës të gjithë lekët që janë në qarkullim duhet të paraqiten për këmbim me lekët fringo të rinj, sipas një kursi zyrtar – le te themi 1 me 95 (sa ç’është kursi aktual i Euros me Lekun).

Për shuma mbi një kufi të caktuar, bankat mund të detyrohen me ligj që të hapin depozita për klientët që sjellin lekët aktualë për shkëmbim. Ndërsa për shuma nën atë kufi, mund të japin lekë fringo të rinj (në qoftë se klienti i do në dorë). Në këtë mënyrë, të gjitha lekët, të pastër e të pistë, nga janë e nga s’janë, do të detyrohen të kalojnë nëpër sistemin bankar. Dhe një pjesë e mirë e tyre patjetë që do të mbesin në të.

A do të justifikohej kostoja e prodhimit të kartomonedhave dhe monedhave të reja? Kësaj pyetje vlen t’i përgjigjen specialistët e Ministrisë së Financave dhe të Bankës së Shqipërisë.

A do të ishte një hap i ndërmjetëm i kalimit gradual drejt adoptimit të Euros si monedhë kombetare në prag të antarësimit në BE? Patjetër, sepse shkëmbimi i “Lekëve të Enverit” me “Lekët e Ramës” do të bazohej në kursin aktual të Euros.

A do të shërbente si një masë për zbutjen e inflacionit? Patjetër, sepse kursi i ndërrimit do të jetë 1:95 dhe jo 1:100.

Sa për shqiptatarët e thjeshtë, dhe sidomos për turistët e huaj dhe vizitorët nga diaspora, varrosja përfundimtare e fjalëve “lekë të rinj” e “lekë të vjetër” do të ishte mëse e mirëpritur…

Nga Eduard Zaloshnja

Në bashkëpunim me shkrimtarin/studiuesin e mirënjohur Bashkim Shehu kryem vjet  studimin më të thellë për nivelin e besimit fetar në Shqipëri, mbështetur nga fondacioni gjerman Konrad-Adenauer-Stiftung (KAS). Studimi u bazua në anketimin e 820 banorëve 18 vjeç e sipër, të intervistuar nga 30 anketues profesionistë të shpërndarë proporcionalisht në të gjithë vendin (studimin mund ta lexoni të plotë duke klikuar këtë link: https://www.kas.de/sq/web/albanien/titujt/-/content/studim-statistikor-mbi-besimin-fetar-ne-shqiperi-1)

Rezultatet kryesore të studimit:

• 59% e të anketuarve deklaruan se, bazuar në bindjet personale (pavarësisht nga prejardhja familjare), besojnë plotësisht në ndonjë fe të caktuar. Ndërkaq, 56% e të anketuarve besojnë në fenë e origjinës familjare (shihni në tabelën më poshtë përqindjet për secilën fe).
• 21.7% e të anketuarve deklaruan se shkojnë të paktën një herë në muaj në kishë/xhami/teqe/etj.
• Vetëm 6.8% e të anketuarve mund të konsiderohen thellësisht besimtarë të fesë që deklarojnë se besojnë, përcaktuar nga përgjigjet pozitive për të gjitha pyetjet në vijim: shkojnë të paktën një herë në javë në kishë/xhami/teqe/etj.; mendojnë se gjërat në botë ndodhin nga vullneti i Zotit; mendojnë se njeriu është krijesë e Zotit; mendojnë se, me vdekjen e njeriut, shpirti i tij vazhdon të jetojë në botën e përtejme; mendojnë se, në varësi të të mirave apo të këqijave që bën njeriu në jetë, shpirti i tij mund të shkojë në Parajsë ose në Ferr.
• Të anketuarit që rregullisht agjërojnë/mbajnë kreshmë përbëjnë 22.2% të numrit të përgjithshëm.
• Brezi i vjetër (65 vjeç e sipër), i cili e ka përjetuar periudhën para se të ndalohej feja, ka përqindjen më të lartë të atyre që shkojnë të paktën një herë në muaj në kishë/xhami/teqe/etj (23.5%), ndërsa brezi i mesëm (40-64 vjeç), i cili u formua gjatë asaj periudhe, ka përqindjen më të ulët (19%).
• Pothuaj gjysma e atyre që nuk besojnë në asnjë fe të caktuar shkojnë, megjithatë, në kishë/xhami/teqe/etj. me shpresën se një gjë e tillë mund t’i ndihmojë për problemet e tyre jetësore/shëndetësore, dhe mbi gjysma e jofetarëve që shkojnë në kishë/xhami/teqe/etj. deklarojnë se ekzistojnë raste kur kjo i ka ndihmuar ata ose të njohur të tyre.
• Pothuaj 40% e të anktetuarve kanë kryer ose dinë që prindërit apo gjyshërit e tyre kanë vazhduar të kryejnë fshehurazi rite fetare në periudhën kur kjo dënohej penalisht.
• 79% e të anketuarve deklaruan se nuk e kanë problem që një pjesëtar i familjes (përfshirë dhe veten) të martohet apo të bashkëjetojë me dikë nga një familje me prejardhje fetare të ndryshme; një martesë/bashkëjetesë të tillë kanë realisht 21.6% e të anketuarve të martuar/bashkëjetues.
• Vetëm 75% e të anketuarve besojnë në të njëjtën fe (ose, përkatëasisht, nuk besojnë në asnjë fe) sikurse baballarët e tyre dhe 72% sikurse nënat e tyre. Ndër të martuarit/bashkëjetuesit, vetëm 69% besojnë në të njëjtën fe (ose, përkatëasisht, nuk besojnë në asnjë fe) sikurse bashkëshortët/bashkëjetuesit e tyre.
• Gjasat e dikujt me nënë që beson/te në ndonjë fe të caktuar janë 6.27 herë më të mëdha se të dikujt me nënë që nuk beson/te në asnjë fe të caktuar, kur të gjitha karakteristikat e tjera i kanë të njëjta. Në rastin e babait, ky koeficient është më i ulët: 4.2.

Konkluzionet kryesore të studimit:

• Besimi fetar vazhdon të jetë mjaft i përhapur në Shqipëri, me një përqindje besimtarësh përafërsisht sa ajo e Europës Perëndimore.
• Numri i atyre që mund të konsiderohen thellësisht besimtarë është relativisht i vogël, krahasuar me numrin e përgjithshëm të besimtarëve, gjë që vërehet sot edhe në ndonjë vend europian me histori diametralisht të kundërt në raportin e shtetit me fenë.
• Ateizmi shtetëror jo vetëm që nuk e arriti qëllimin e çrrënjosjes së fesë, po edhe nuk solli ndonjë ndryshim të madh në këtë drejtim. Besimi fetar, me sa duket, është një nga shtresat më refraktare të botës së brendshme të njeriut përballë dhunës politike.

Krahasimi i përgjigjeve për dy nga pyetjet më të rëndësishme ndër 60 që ishin gjithsej në pyetësor:

Nga Eduard Zaloshnja

Në sondazhin tim të fundit për ‘Zërin e Shqiptarëve’, 1195 banorë të rritur të vendit e plotësuan pyetësorin e shpërndarë përmes një linku me SMS krejt të rastësishme në të gjithë Shqipërinë. Kampioni u kolaudua statistikisht, që t’i përfaqësonte sa më afërsisht 1.9 milionë banorët e rritur të vendit gjeografikisht, demografikisht dhe politikisht (me marzh gabimi statistikor +/-2.8%).

Nga përgjigjet e të anketuarve, mund të ekstrapolohet me përafërsi se sa dhe si do të votonin në Shqipëri, nëse do të ishin zhvilluar zgjedhje parlamentare (meqë kampioni përfaqëson statitistikisht popullsinë e rritur të vendit).

Kështu, nga rreth 1.9 milionë banorë të rritur që ka vendi, rreth 0.89 milion nuk do të votonin fare sot. Rreth 1/9 e mos-votuesve të sotëm votuan vjet për PS-në, rreth 2/9 votuan për PD-ASHM, rreth 2/9 votuan për partitë e tjera të vogla, dhe 4/9 nuk votuan as vjet.

Po 1 milion e ca banorët e rritur që janë gati të votojnë sot, kujt ia japin votën? Rreth 673 mijë do të votonin për PS-në, rreth 325 mijë për PD-ASHM, dhe rreth 14 mijë për partitë e tjera të vogla (shihni grafikun e mëposhtëm).

Në qoftë se do të kishim një sistem zgjedhor proporcional kombëtar, do të ishte relativisht e lehtë të llogaritej shpërndarja e mandateve parlamentare bazuar në votat e mësipërme. Për këtë do të mjaftonte të shtoheshin votat nga emigracioni (duke presupozuar të njëjtën shpërndarje të tyre si vjet), dhe 140 mandatet e Kuvendit mund t’u shpërndaheshin përpjestimisht dy subjekteve kryesore elektorale (partitë e vogla nuk do të arrinin të merrnin mandat në nivel kombëtar). Konkretisht, PS do të merrte 94 mandate dhe PD-ASHM 46mandate. Duke faktorizuar marzhin e gabimit statistikor të sondazhit, do të kishim 94 +/- 2 mandate për PS-në, dhe 46 +/- 2 mandate për PD-ASHM.

Por në fakt ne kemi në fuqi një sistem zgjedhor proporcional rajonal, ku në secilin qark kemi një garë më vete mes partive. Për të llogaritur mandatet në çdo qark, në fakt, duhet nga një sondazh më vete për secilin prej tyre. Sidoqoftë, duke përcaktuar qarkun e secilit të anketuar në sondazhin tonë (përmes adresave IP të tyre), mundëm të llogarisnim me afërsi se në cilat qarqe njëra apo tjetra parti ka përqendrim më të madh votash.

Nga kjo analizë, na rezultoi se epërsinë e saj PS-ja e ka më të madhe në qarqet poshtë lumit Shkumbin, se sa mbi lumin Shkumbin. Duke faktorizuar këtë gjetje, arritëm në shifrën e përafërt 96 +/-3 mandate për PS-në, 43 +/-3 mandate për PD-ASHM, dhe 1 mandat për PSD (kjo e fundit del në radar në qarkun Shkodër, ku kishte një përqendrim të të anketuarve që ishin gati të votonin sot për një parti të vogël, dhe ne presupozuam se ata ishin votues të PSD-së).

Nga Indrit Vokshi 

Në një sondazh pati dalë se 30% në Shqipëri kanë mendim pozitiv për Enver Hoxhën.

Enveri killer. Diktator banal i cili ka djegur 2-3 breza në Shqipëri, duke mos i lejuar të jetojnë, të performojnë, të shfaqin talentin, të merren me ekonomi, art, kulturë, filma, informim etj. I nxorri shqiptarët në 1990 të pangrënë, të paqethur, të pa veshur, të vobektë, mbrapa bote, pa lidhje me civilizimin.

Mirëpo 30% pro-enveristë, sepse rininë e tyre e kanë pasur në atë kohë dhe njeriut sikur i pëlqen rinia e vet, sepse ska tjetër rini. Nuk kanë reflektuar asgjë, janë munduar t’i japin kuptim asaj jete duke e rindërtuar imagjinatën, duke e deformuar kuptimin mbi botën, duke manipuluar veten, sepse e kanë pasur të nevojshme të kenë edhe ata një rini. Duan të na thonë se kishin edhe ata rini të bukur. Dhe në përpjekjen për të zbukuruar rininë e tyre, zbukurojnë edhe diktaturën e Enverit. Frika, gojëkyçja, jeta e njeriut e pavlerë, qenia njerëzore statistikë, kanë qenë normale për kohën. Ata nuk i llogarisin këto si të çmuara e të shtrenjta, ata i zbehin e i eklipsojnë këto dhe u japin vlerë kujtimeve. Sa kujtime të bukura. Nevoja për kujtime të zbukuruara i shtyn të shmangin e të harrojnë jetën e pavlerë dhe nën mëshirën e aparatit të diktaturës, qenien njerëzore të ndrydhur sepse duhej të mbijetonte. Ndërsa një pjesë tjetër e shqiptarëve kishin reflektuar; e shihnin diktaturën si tmerr dhe si fyerje të njeriut.

Dje dhe sot bëra një sondazh të vogël në rrjete. Del se rreth 70% e njerëzve të cilët shajnë e fyejnë nëpër komente personat e tjerë, janë të moshës 55 vjeç e lart. Shanin cilindo që kishte kundërshtuar apo tallur “rizgjedhjen” e Sali Berishës në krye të pronës së tij. Sharësit janë ata të cilët e kanë përjetuar pushtetin e SB. Pushteti i SB për ta, ka kujtime të mira. Ishin të rinj asokohe, kishin miq e shokë në pushtet, kishin përfituar diçka, dikush tokë, dikush banesë, dikush rrogë qyl, dikush familjarë në shtet, e disa aksesin, miqësinë, si edhe ndjenjën krenare se ata janë sunduesit dhe munden të vendosin diçka, si për veten, si për jetën e të tjerëve.

Këta janë brezi, ose më saktë tipi i njeriut që mendon se duhet të pyetet, mendon se brezat e rinj duhet të dëgjojnë këta, duhet të ndjekin vendimin e tyre. Sepse kujtimet e tyre për një kohë të artë pushteti, janë e vërteta dhe e drejta. Sali Berisha është hiç asgjë, ai është simbol-ikona e kohës së kujtimeve të tyre, rinisë së tyre, është kujtimi i gjallë i ditëve kur ata mendonin se ishin dikushi, se ishin pushteti, ose kishin lidhje familjare ose krenarie me pushtetin. E në emër të kujtimeve të tyre ata shajnë, fyejnë, agresojnë, sepse po mbrojnë ikonën e kujtimeve të tyre. Po mbrojnë rininë e tyre.

Duan ta manipulojnë të vërtetën dhe për një çast të besojnë se rinia e tyre do të kthehet nëpërmjet ikonës së atyre kohërave. Mirëpo edhe nëse nuk kthehet rinia, të paktën simboli i cili ua kujton atë rini le të jetë aty, le të jetë çdo ditë në ekran, tua kujtojë atë kohë jo aq me fytyrë sepse fytyra është plakur por me zë, ngaqë zëri ka mbetur i përafërt. Ai simbol i mban disi gjallë tani që fëmijët e tyre si pyesin as i dëgjojnë, gjë në dorë nuk kanë më sepse iu kanë rënë pupulat, pasqyra i tregon çdo ditë e më të pabukur dhe ndjejnë se edhe në jetën shoqërore janë më të izoluar e të shmangur.

Ata po luftojnë për kujtimet e tyre, po luftojnë në gjendje dëshpërimi. E edhe për kujtimet luftohet sipas hierarkisë kulturore, injoranti lufton si injorant, harbuti si harbut, i pafytyri si i pafytyrë, ndërsa ata më të kënduarit luftojnë duke u bërë qesharakë sepse marrin guximin të shkruajnë e të shtjellojnë. Lum kush i pranon stacionet e jetës si ndalesa e stacione të natyrshme.

Nga Lutfi Dervishi

IBAR do të kalojë. Qeveria do ta shesë si një sukses historik, ndërsa opozita si një proces të vonuar që konfirmon dështimet e pushtetit. Ndërkohë, raportin teknik prej 31 faqesh ka shumë gjasë ta lexojnë po aq njerëz gjithsej: një tufë ekspertësh dhe ndonjë diplomat karriere.

Por përtej propagandës së ditës, pyetja është: çfarë ndryshon konkretisht për vendin?

Para se të rrahim gjoksin e të kumtojmë “fitore”, duhet të sqarojmë çfarë nuk kemi marrë ende. Ky nuk është anëtarësim në BE dhe as hyrje automatike në tregun e përbashkët. IBAR-i nuk sjell nesër paga gjermane, spitale daneze apo administratë holandeze.

Deri më tani, procesi ka qenë kryesisht teorik: screening/skanimi, raporte, tabela, strategji dhe vlerësime në distancë. Shqipëria sapo ka kaluar provimin teorik për patentën europiane. Tani duhet të futet në trafikun real. E aty, nuk mjafton më të njohësh tabelat; duhet të dëshmosh se di t’i japësh makinës.

Kjo kuptohet qartë kur krahason dokumentet. Dallimet mes IBAR 1 që nuk kaloi (shkurt 2026) dhe IBAR 2 (maj 2026) ndahen nga vetëm tre muaj kohë, por janë tre muaj zbor. Ata që bënë papagallin duke përsëritur se “asgjë nuk është bllokuar e çdo gjë ecën vaj”, është koha të skuqen pak, nëse nuk u ka plasur krejt cipa.

Të dy dokumentet trajtojnë të njëjtat kapituj: drejtësinë, korrupsionin, median, administratën dhe zgjedhjet. Por në thelb, ndryshimi i tonit është radikal.

Nëse IBAR 1 ishte dylbi, IBAR 2 është lupë. Toni është haptazi më politik, më skeptik dhe tejet konkret. Rasti i SPAK-ut është ilustrimi më i mirë: për herë të parë dokumenti flet pa doreza për presione politike, deklarata publike zyrtarësh dhe nevojën jetike që prokurorët të punojnë pa ndërhyrje.

E njëjta logjikë e zhveshur dominon edhe te zgjedhjet. Aty ku IBAR 1 mjaftohej me thirrjet e përgjithshme për të përmbushur rekomandimet e OSBE/ODIHR, IBAR 2 shkon direkt te plaga: keqpërdorimi i burimeve shtetërore dhe makineria e patronazhistëve.

Edhe çështja e pronave futet në një fokus më agresiv, duke treguar gishtin mbi zonat bregdetare, pronat e minoriteteve, shpronësimet, dokumentet false dhe mungesën e kompensimit real. Po ashtu, policia hyn më fort në radar, ku evidentohet korrupsioni, rotacionet e dyshimta dhe dobësia strukturore e mekanizmave të kontrollit.

Mesazhi është i qartë: Brukseli nuk impresionohet më nga strategjitë, planet e veprimit, konferencat apo ligjet që miratohen.
Ndaj, ky proces nuk duhet shitur si triumf, sepse nuk është i tillë. Është thjesht hyrje në fazën më të vështirë të negociatave. Nga ana tjetër, edhe opozita do të bënte gabim ta trajtonte këtë vetëm si propagandë të radhës; për herë të parë, mbi shtetin shqiptar po vendoset një mekanizëm monitorimi dhe presioni ndërkombëtar që nuk të fal. Lupa është afruar shumë afër.

Ky është një shans real për një lojë më serioze, një mundësi për të krijuar një klimë politike më të qetë, ku fokusi zhvendoset te qytetari dhe te interesi vendit. Është një mundësi për institucione më funksionale, ekonomi më konkurruese, zgjedhje më të besueshme, administratë më pak partiake dhe media më të mira. Por kjo vlen vetëm nëse raporti përdoret si manual pune, dhe jo si material për statuset e radhës në Facebook.

IBAR-i kalon, por mes rreshtave kuptohet se koha e fjalëve të bukura ka perënduar. Ka ardhur koha e veprave.

Më 27 maj në mëngjes, qytetarët nuk do të zgjohen në një vend pa trafik, me ujë 24 orë apo me spitale perfekte. Ky proces nuk ul çmimin e naftës me vendimin e bordit të “transparencës”, nuk e zhduk korrupsionin me magji dhe nuk rregullon me telekomandë problemet e kadastrës, tenderat apo PPP-të.

Ajo që ky hap krijon është diçka më pak spektakolare, por jetike: një presion konstant, kirurgjikal, që institucionet të funksionojnë sipas ligjeve e rregullave e jo sipas trilleve e dëshirave.

BE-ja po ndez dritën jeshile për të kaluar nga teoria në praktikë. Kemi hyrë, si të thuash, në autostradë, por shpejtësia e lëvizjes dhe rreziku për t’u përplasur varen tashmë tërësisht nga ne. BE nuk ka ndërmend të na marrë zvarrë e të na anëtarësojë me zor.

Për herë të parë pas shumë vitesh, problemet tona jo vetëm që janë nxjerrë sheshit, por kemi humbur zyrtarisht edhe luksin për t’i injoruar.

Nga Eduard Zaloshnja

Deri në vitin 2030, sipas Edi Ramës dhe sipas Marta Kos (Komisionere për Zgjerimin e BE-së), Shqipëria do të antarësohet në BE. Në qoftë se ky parashikim materializohet, Rama do të jetë atëherë 66 vjeç dhe kryeministër, sipas të gjitha gjasave. Ndërkohë, Berisha do të jetë 86 vjeç dhe përsëri kryeopozitar, sipas të gjitha gjasave.

Po si mund të vijojnë zhvillimet politike në Shqipëri pas antarësimit të shumëpritur në BE?

Në qoftë se do, Rama mund ta vazhdojë dominimin e PS-së dhe të qeverisë pa probleme edhe në vitet pas antarësimit në BE. Ai ka demonstruar se mund të largojë/afrojë këdo në parti/qeveri, pa asnjë trazirë në popullin socialist.

Në kampin e Berishës, gjërat duken të stabilizuara aktualisht – ai po “rizgjidhet” kryetar pa garë, ndërkohë që rivalët i ka shpallur “të vetpërjashtuar”. Por në vitin 2030, ai do të jetë 86 vjeç. Dhe sipas të gjitha gjasave, përsëri një humbës elektoral.

Nga disa sondazhe që kam parë, rezulton se Alimehmeti, Tabaku, ose Salianji shihen si politikanë të së ardhmes në elektoratin e gjerë opozitar. Por pyetja e madhe është nëse ata do të vazhdojnë të mbeten relevantë, kur Berisha të mbushë 86 vjeç (si një humbës serial elektoral).

Ndërkohë, “liderët” e partive të vogla nuk mund të merren në konsideratë për vitin 2030, sepse kuotat e tyre janë fikur qysh sot në sondazhet që kam zhvilluar për ‘Zërin e Shqiptarëve’…

Nga Shpëtim Luku

Me rizgjedhjen e afërt të Sali Berisha në krye të Partia Demokratike e Shqipërisë, duket gjithnjë e më qartë se status quo-ja politike në Shqipëri do të vazhdojë edhe për një kohë të gjatë. Vendi drejtohet prej katër mandatesh nga i njëjti kryeministër, Edi Rama, dhe është krejt normale që një pushtet kaq i gjatë të prodhojë konsumim, lodhje dhe deformime në qeverisje.

Janë të shumta arsyet pse një rotacion politik do t’i shërbente vendit. Pas më shumë se një dekade në pushtet, qeveria është përballur me akuza të vazhdueshme për korrupsion, arrogancë administrative, kapje institucionesh, largim masiv të të rinjve, dobësim të meritokracisë dhe rritje të hendekut mes qytetarëve dhe shtetit. Edhe ata që dikur e mbështetën me bindje këtë qeverisje, sot kanë jo pak dyshime mbi energjinë dhe vullnetin e saj për të luftuar fenomenet negative që janë rrënjosur në administratë dhe në jetën publike.

Pra, arsyet pse Edi Rama duhet t’i hapë rrugë një alternative të re janë të shumta. Një vend demokratik ka nevojë për qarkullim elitash, për ide të reja, për energji të reja dhe për besim të ri publik. Asnjë pushtet i gjatë nuk mbetet imun ndaj konsumimit.

Por nëse ekzistojnë dhjetëra arsye pse Rama mund të largohet, nuk duket se ekziston asnjë arsye bindëse pse vendin duhet ta marrë sërish Sali Berisha.

Elektorati shqiptar i ka mbyllur llogaritë politike me të që në vitin 2013. Humbja e asaj kohe nuk ishte thjesht një rotacion i zakonshëm pushteti; ishte një refuzim i një modeli qeverisjeje që kishte prodhuar konsumim, polarizim të skajshëm dhe një bilanc të rëndë konfliktesh politike e sociale. Që prej asaj kohe, Berisha ka pasur disa mundësi për të provuar nëse shoqëria shqiptare kishte ndryshuar mendim për të. Rezultati ka qenë pothuajse i njëjtë: një pjesë e konsiderueshme e shqiptarëve nuk e shohin më si alternativë për të ardhmen.

“Kurrë mos thuaj kurrë”, thotë një shprehje e njohur. Por në rastin e Sali Berisha, duket sikur një pjesë e madhe e elektoratit vazhdon të thotë: “kurrë më”.

Dhe pikërisht këtu qëndron drama e opozitës shqiptare. Shqipëria ka nevojë për opozitë të fortë, moderne dhe bindëse, jo për rikthime nostalgjike që prodhojnë vetëm përplasje të vjetra dhe riciklim figurash të konsumuara. Një opozitë që synon të fitojë duhet të ngjallë shpresë për të ardhmen, jo të rikthejë konfliktet e së shkuarës.

Prandaj, rizgjedhja e Berishës mund t’i shërbejë llogarive personale apo kontrollit të brendshëm të partisë, por vështirë se i shërben interesit publik. Sepse problemi i Shqipërisë sot nuk është vetëm largimi i një pushteti të konsumuar. Problemi më i madh është mungesa e një alternative që të bindë shqiptarët se e nesërmja mund të jetë realisht më e mirë.

Nga Lutfi Dervishi

Ajo u ka bërë ballë kohërave, pushtimeve, ndalimeve dhe perandorive.

I mbijetoi Perandorisë Romake për rreth pesë shekuj.

I mbijetoi Perandorisë Bizantine për afro një mijëvjeçar.

I mbijetoi Perandorisë Bullgare dhe asimilimit sllav në Mesjetë.

I mbijetoi Perandorisë Serbe të Stefan Dushanit.

I mbijetoi Perandorisë Osmane për gati pesë shekuj.

I mbijetoi censurës, ndalimeve dhe luftës së egër kundër shkollës shqipe.

I mbijetoi përpjekjeve për ta shkruar me alfabete greke, arabe e cirilike, apo me variante të copëzuara latine, derisa shqiptarët e unifikuan atë në Kongresin e Manastirit më 1908.

Arbëreshët e ruajtën për pesë shekuj larg atdheut.
Shqiptarët e Kosovës e mbrojtën në kohë represioni e aparteidi.

Shqiptarët në Maqedoninë e Veriut u ngritën në protesta për të drejtën për të mësuar, shkruar dhe studiuar në gjuhën amtare.

Prandaj, përpjekjet cinike në Shkup për të rikthyer shqipen në një “gjuhë të përqindjeve”, vendimet e Gjykatës Kushtetuese që prekin të drejtat e fituara, heqja e gjuhës shqipe nga tabelat e rrugëve, mohimi i të drejtës së studentëve shqiptarë për të dhënë provimin në gjuhën shqipe jane shenja të dëshpërimit të një politike që s’e pranon dot barazinë.

Është një paradoks i madh që Shkupi po u shpall luftë gjuhës së popullit shtetformues, ndërsa vetë përballet me Bullgarinë që ia mohon ekzistencën gjuhës maqedonase. Nëse Maqedonia e Veriut synon vërtet integrimin në Bashkimin Evropian, ajo duhet të shohë drejt modelit të vendeve si Belgjika (me tri gjuhë zyrtare) apo Zvicra (me katër), ku shumëgjuhësia është vlerë dhe shtyllë e stabilitetit, jo kërcënim.

Historia e ka dhënë tashmë përgjigjen: çdokush që ka hyrë në betejë me gjuhën shqipe, ka humbur. Edhe perandoritë më të fuqishme të botës.

Nga Kreshnik Spahiu

Të premten u nisa drejt bregdetit të jugut.
Sapo kalova Palasën dhe Dhërmiun, makina ishte bërë e kuqe nga pluhuri i ndërtimeve të qindra hoteleve apo vilave që ende s’kishin mbaruar.
I futa një lavazh, por m’u duk sikur e lava makinën me birrë, se çmimi ishte rritur 10 mijë lekë.

A ju kujtohet Janaqi, Raqi dhe Fotaqi?
Gjyshi i tyre, Nikollaqi, emigrant nga Greqia, punonte hyzmeqar në tokat e gjyshit tim, të cilat me ligjin 7501 iu dhanë minoritarëve që i punonin dhe jo ne pronarëve.
Në tokën e gjyshit tim, me lekët e hashashit që shitën në Greqi, ata ndërtuan një hotel fillimisht me 2 yje, por çdo vit e rrisin nga një yll dhe këtë vit po e inauguronin me 5 yje.

Mbërrita në hotel pasdite dhe në recepsion gjeta Janaqin që po nxirrte jashtë 4 turistë shqiptarë me dialekt verior. U futa t’i ndaj, se situata po agravohej. Me qetësi e tërhoqa në tarracë buzë detit dhe e pyeta ç’kishte ndodhur.

Janaqi u ul dhe më tha:
“Kreshnik, po përgatitemi për sezonin turistik dhe kemi vendosur të mos lejojmë kosovarë apo malok në hotel.”

U shtanga dhe e pyeta: pse?
Më tha:
“Vjet kapa një çift nga Kosova me shalqi në dhomë.”

“Bravo Janaq, Po tjetër?”, i thashë, “çfarë keni përgatitur për sezonin turistik?”
Janaqi i mori stilolapsin kamarierit dhe filloi të shkruante mbi mbulesën e tavolinës:

1- Kemi dyfishuar çmimet e dhomave, 420 euro nata sepse duam turista elitar.
2- Kemi rritur 70% çmimet e restorantit.
3- Kemi punësuar 5 punëtorë nga Bangladeshi se në fund u fus një dru dhe nuk u jap rrogën.
4- Kemi punësuar 3 vajza nga Filipinet që në mëngjes pastrojnë, mbasdite bëjnë masazh për klientët, në mbrëmbje u fusim ndonjë “gomë” unë me vëllezërit.
5- Kemi siguruar një sasi peshku nga Vietnami me 3 euro/kg, që t’ia shesim turistëve italianë, spanjollë dhe gjermanë gjoja si peshk të egër.
6- Kemi rritur çmimet e parkingut, 20 euro nata.
7- Kemi trajnuar kamarierët që të ndryshojnë çmimet sipas turistëve, me 3-4 menu të ndryshme. Çmime të tjera për shqiptarët, të tjera për polakët, të tjera për gjermanët.
8- Kemi ndaluar të marrin ujë dhe ushqime në shezllonet e plazhit dhe ja u shesim ne 10 euro një shishe ujë 0.5 L

Fatmirësisht, në atë moment Janaqi u largua dhe unë mendova të shijoj pak perëndimin e diellit duke pirë një gotë verë.
Sapo piva gllënjkën e parë, më ngeli në fyt se filloi zhurma e matrapikut. Tre punëtorë po punonin për të ndërtuar 6 metra pishinë, ku as bretkocat nuk mund të notonin, por Janaqi e konsideronte si kriter për hotelin me 5 yje.
U ngrita i nervozuar dhe vajta në dhomë të bëja një dush dhe të qetësohesha. Sigurisht që ujë nuk kishte as hoteli dhe as gjithë zona. U detyrova të bleja 3-4 shishe ujë poshtë në bar që të laja dhëmbët.
Kondicioneri nuk punonte dhe iu luta Janaqit të më sillte dy batanije.

Si zakonisht, u zgjova herët sepse më pëlqen të shkruaj në laptop duke pirë kapuçino në bar buzë detit. Frymëzohem shumë nga valët e detit dhe e kam antistres, por siç ndodh në gjithë bregun shqiptar, “kafshët” nuk të lënë të shijosh natyrën. Muzika e barit ishte në “kupë” të qiellit e lartë.
E thirra kamarierin dhe i thashë:
“Të lutem ule zërin e muzikës, sepse as ne nuk e durojmë dot, por je duke zgjuar edhe turistët.”

Më tha:
“E kam porosi nga Janaqi që ta ngre zërin aq shumë sa të dëgjohet te hoteli tjetër.”

Në atë moment, përveç veshëve që duhet të mbyllja, m’u desh të mbyllja edhe hundët. Era e ujrave të zeza kundërmonte në gjithë tarracën dhe kamarieri e kuptoi dhe tha:
“Zoti Kreshnik, do bjerë shi, sepse kështu ndodh gjithmonë. Fekalet që derdhen në det vijnë më shumë erë kur do prishet koha.”
U ngrita dhe vajta në makinë. Aty m’u duk vendi më i qetë, më i pastër, më i rehatshëm dhe më romantik krahasuar me resortin me 5 yje.
Befas i bëra pyetje vetes: po unë pse erdha? Fundja, përveç mallit për dheun e prindërve, në atë vend s’ka mbetur asgjë, por e shqyejnë dhe shkatërrojnë gjithë bukuritë e saj.

Atje është betonuar dhe “Golemizuar” çdo gjë.
Atje nuk është më Shqipëria ime, me parqe, pyje, fusha, agrume.
Atje nuk e gjen më as bregdetin dhe as rivierën shqiptare……..
Ika me shpejtësinë e erës dhe pas lashë Janaqin të gëzonte pronat e pushtuara duke përgatitur sezonin turistik……

Nga Lutfi Dervishi

Çfarë ndodh kur inxhinieri, mjeku, piktori, deputeti dhe gazetari shkruajnë njëlloj?
Ndodh ajo që shohim rëndom sot: tekstet u ngjajnë deleve që i qeth i njëjti bari. Kanë të njëjtën prerje, të njëjtën lëkurë , të njëjtën vulë, por asnjë shenjë dalluese.

Bota është e bukur sepse njerëzit janë të ndryshëm. “Mendje mendje kjo dynja, mendja mendjes nuk i ngjan.” Kur të gjitha tekstet fillojnë të tingëllojnë njësoj, humbet jo vetëm stili dhe larmia, por humbet gjëja më e rëndësishme në komunikim: besimi

Ky uniformitet maoisit që sa vjen dhe bëhet më i bezdisshëm e ka një emër: përdorimi jo i mençur i AI.

“Kjo nuk është thjesht një marrëveshje, është një testament se çdo hap ka një kosto…” apo metafora të sforcuara si “çmimet që trembin edhe retë”, janë struktura tipike, të gjeneruara me një klik. Hiperbola të gatshme, kontraste artificiale dhe një “shije” sintetike që po mbush faqet tona.

Të merr malli dhe ngazellehesh që ende gjen postime të shkruara nga njeriu, ende dëgjon fjalime të prodhuara nga mendja, ende e kupton nga stili se cili është autori… Ku janë fjalitë me nerv, gabimet njerëzore, batuta, ironia, ritmi, rrjedha që nuk mund të imitohen??
A duhet përdorur AI?

Absolutisht po. AI është asistent i përkryer kur je zot i zanatit tënd. Por kur e lë atë të marrë timonin në dorë, del zbuluar. Binjaku digjital duhet të jetë varianti më i mirë i vetes, jo protezë për dembelizmin, mediokritetin apo padijes tonë. Në fakt ndoshta pyetja që duhet ngritur është: çfarë mbetet prej teje nëse të heq AI?

Për të patur trup të shëndetshëm kërkojmë ushqim bio, pse nuk bëjmë një gjë të tillë edhe për mendjen?

Sot po fryhen përrenjtė me përmbajtje të gjeneruar me AI, e ndoshta e ardhmja e gazetarisë do të jetë “lajmi bio”, lajmi që mban aromë terreni, jo zyre, lajmi që lind nga dyshimi, jo nga gugllimi, lajmi që është i verifikuar nga njeriu. Prodhimi i mendjes së njeriut do të jetë “premium”.

Sot gazetaria bio nuk është thjesht ndodhi kjo, ai tha, ajo u përgjigj… Kjo gazetari sot është rezistencë ndaj humbjes së identitetit është betejë kundër uniformitetit. Nëse dështon kjo rezistencë gjithnjë e më pak njerëz do lexojnë, sepse do të velen duke lexuar një stil, duke ndjerë një ritëm, një intonacion artificial, një botë ku çdo fjali tingëllon sikur është shkruar nga e njëjta dorë, ose më keq, nga ASKUSHI.
Kudos për këdo që guxon/lodhet të nxjerrë në treg prodhime të mendjes, të shkruara me dorë njeriu.

Nga Eduard Zaloshnja

Nga 500 mijë që e votuan brenda vendit Aleancën për Shqipërinë Madhështore të PD-së, as 2% e “madhështorëve” nuk erdhën në protestën e 8-të kombëtare të saj. U thanë ca fjalë para Kryeministrisë, u tentua të shkohej pastaj drejt Ministrisë së Brendshme, por u pengua nga shiu i policisë. Dhe pasi u hodhën ca molotovë, Berisha deklaroi se në protestën tjetër policia dhe qeveria nuk do gjejnë dot vrimë ku të futen.

Një refren që po bëhet më i vjetër se vetë Berisha…

Protesta të tilla mund t’u shkojnë për shtat OJQ-ve radikale ose partive të vogla të ngjashme me to. Por një parti që arriti të marrë 500 mijë vota për aleancën e udhëhequr prej saj, kur nuk mbledh dot në shesh as 2% të tyre, nuk ka më kuptim ta vazhdojë këtë ritual. Thjesht u dëshmon votuesve të saj dhe gjithë publikut shqiptar se nuk ka më fuqi tërheqëse elektorale…

Nga Eduard Zaloshnja

Qysh nga fillimi i Reformës në Drejtësi një dekadë më parë, disa pyetje të shkëputura rreth sistemit të ri të drejtësisë janë përfshirë në sondazhe kombëtare. Anketa Kombëtare e IDRA-s (financuar nga IRI) përfshinte një pyetje për SPAK; Barometri i Sigurisë Shqiptare i CSDG-së (financuar nga FES) përfshinte tre pyetje për SPAK; Barometri i Data Centrum (financuar nga Euronews Albania) përfshinte një pyetje për SPAK; ‘Termometri Politik’ (financuar nga Report TV) përfshinte dy pyetje për SPAK dhe Gjykatën Kushtetuese; dhe së fundmi, ‘Zëri i Shqiptarëve’ (financuar nga ABC News Albania) përfshinte tre pyetje për SPAK.

Me pak fjalë, SPAK është kryefjala e Reformës në Drejtësi në sondazhet e kryera deri më sot. Dhe opinioni pozitiv për SPAK-un luhatet rrotull 67-përqindëshit.

Po disa pyetje mbeten me pikëpyetje të pambyllura për SPAK-un. Të renditura në rend kronologjik pyetjet janë:

• A do t’i shkohet deri në fund ndëshkimit të zaptimit të institucioneve shtetërore më 14 shtator 1998?

• A do t’i shkohet deri në fund ndëshkimit të zyrtarëve të lartë që urdhëruan vrasjen e 4 protestuesve me duar në xhepa (dhe plagosjen e disa të tjerëve) më 21 janar 2011?

• A do t’i shkohet deri në fund ndëshkimit të zyrtarëve të lartë që lejuan tragjedinë e Gërdecit (ku humbën jetën 26 shqiptarë dhe u plagosën qindra të tjerë)?

• A do t’i shkohet deri në fund ndëshkimit të zyrtarëve të lartë që i mundësuan kompanisë energjetike çeke Çez të zhvaste qytetarët shqiptarë?

• A do t’i shkohet deri në fund ndëshkimit të zyrtarëve të lartë që lejuan kompaninë e naftës Bankers Petrolium t’i shmangej pagimit të qindra milionë eurove shtetit shqiptar?

• A do t’i shkohet deri në fund ndëshkimit të zyrtarëve të lartë që mundësuan skemën mashtruese të ndërtimit të inceneratorëve në Elbasan, Fier dhe Tiranë?

• A do t’i shkohet deri në fund ndëshkimit të zyrtarëve të lartë që mundësuan projekte rrugore mbi koston normale të tyre?

Nga Eduard Zaloshnja

I kërkova specialistit tim IT (nuk është shqiptar dhe di shumë pak se çfarë ka ndodhur e ndodh në Shqipëri), që të bënte një kërkim të zgjeruar në internet se çfarë është shkruar pas zgjedhjeve të majit të vjetshëm nëpër portalet e Shqipërisë dhe faqet e internetit të mediave të këtushme.

Duke e ndihmuar me disa fjalë kyçe shqip (që s’kishte nga t’i dinte), ai prodhoi një analizë koncize fare të ftohtë, që vijon më poshtë.

Mbi 75% e përmendjeve të Ramës apo të qeverisë së tij në titujt e portaleve të Shqipërisë dhe faqet e internetit të mediave të këtushme ishin negative.

Analiza e teksteve poshtë këtyre titujve do të ishte shumë e vështirë për një specialist të huaj IT (si specialisti im turk), por vetëm fakti i mësipërm tregon qartazi se kushdo që ka kritika ndaj Ramës dhe qeverisë së tij e ka dritaren të hapur pothuaj kudo në portalet/faqet e internetit të mediave në Shqipëri.

Nga Lutfi Dervishi

Kur dëgjon fjalën burg, asgjë nuk të habit më.
Pas videos ku të dënuar VIP organizojnë një lloj dasme brenda qelisë, pyetja nuk është më “si ndodhi”, por “çfarë nuk kemi parë ende”.
Aheng në burg? Këtë e pamë Alkool? Është vetëm çështje cilësie. Drogë? Patjetër mall i pastër. Eskorta? Pa asnjë problem. Armë? Edhe këtë e kemi parë. Jo duke qëlluar në ajër në raste ziafeti, por kundër atij që e konsideron hasëm.Kur sheh komoditetin, e të burgosurve VIP gjithçka të duket e mundur. Thjesht çështje çmimi.
Problemi nuk është se duke parë këtë video ti pyet si naiv: kush e bën ligjin në burg?
Kontrasti është brutal. Nga njëra anë, figura politike që trajtohen me një rigorozitet për të dërguar messazh dhe nga ana tjetër, figura të botës së krimit që jetojnë më mire se shumica e atyre që jetojne jashtë.
Ndoshta kërcënimi më i madh që mund t’u bëhet atyre është: “mbani pak rregull se do t’u nxjerrim jashte”

Dhe pastaj ne çuditemi pse nga qelitë dalin urdhra, paralajmërime, investime, madje edhe vrasje. Nëse infrastruktura ekziston, çdo gjë është e mundur.

Ai stan atë bulmet ka. Dhe ky stan ka kohë që prodhon më rendiment të lakmueshëm.

Logjika do të kërkonte që pas publikimit të videos të kishim jo vetëm kontroll, por nuk ka dhe analiza, masa, përgjegjësi konkrete, përgjegjësi e emër dhe mbiemër.
Por duket se logjika nuk është gjithmonë pjesë e skenarit.

Ndoshta është më e ndershme të heqim dorë nga iluzioni.
Në vend që të pretendojmë se kemi burgje, administratë dhe drejtues duhet të pranojmë se kemi hapësira me menaxhim fleksibël.

Në fund të fundit, modeli ekziston. Pablo Escobar ndërtoi burgun e vet sipas shijeve të tij. Ne kemi një version më modest, por gjithsesi funksional.

Kështu merr kuptim shterues shprehja ekskluzivisht shqiptare: burgu për burrat është!

Nga Eduard Zaloshnja

Në sondazhin tim të fundit brenda vendit, që e zhvillova për ‘Zërin e Shqiptarëve’, pyetjet kryesore drejtuar të anketuarve ishte nëse votuan më 11 maj 2025 dhe për kë votuan (nëse kishin votuar). Sidoqoftë, në sondazh ishin edhe një sërë pyetjesh të tjera, që më dhanë mundësinë të bëja radiografinë e tre segmenteve të elektoratit të Shqipërisë: 1.Votuesit e PS-së; 2.Votuesit e “Aleancës për Shqipërinë Madhështore” të PD-së; 3.Mosvotouesit/votuesit e partive të tjera.

Në sondazh morën pjesë 1460 banorë të rritur të vendit dhe kampioni u ripeshua statistikisht për t’i përfaqësuar sa më mirë 1.9 milionë banorët e rritur të Shqipërisë nga pikëpamja gjeografike, demografike, arsimore, dhe politike. Maksimumi i marzhit të gabimit statistikor: +/- 2.6%.

Nga përgjigjet e të anketuarve, të kolauduara edhe me të dhënat zyrtare të KQZ dhe INSTAT-it, rezulton se përqindjet e tri segmenteve të popullsisë së rritur të vendit janë si vijon: 40.2% votuan PS-në në 11 majin e vjetshëm, 26.4% votuan “Aleancën për Shqipërinë Madhështore” (PD-ASHM), dhe 33.3% nuk votuan fare ose votuan për partitë e tjera (shihni grafikun e mëposhtëm).

Pa surprizë, 91.5% e të anketuarve që votuan PS-në më 11 maj 2025 e konsiderojnë veten të majtë ideologjikisht, 91.5% e atyre që votuan për PD-ASHM e konsiderojnë veten të djathtë, dhe 62.6% e mosvotuesve apo votuesve të partive të tjera e konsiderojnë veten të qendrës (shihni grafikun e mëposhtëm).

Pothuaj 38% e socialistëve të majit të vjetshëm kanë prejardhje nga familje komuniste, mbi 44% e  “madhështorëve” kanë prejardhje nga familje të përndjekura drejtpërdrejt nga regjimi komunist, dhe 53% e mosvotuesve/votuesve të partive të tjera kanë prejardhje nga familje që s’ishin as komuniste e as të përndjekura nga regjimi komunist (shihni grafikun e mëposhtëm).

Pothuaj 55% e socialistëve të majit të vjetshëm nuk kanë pasur prona për t’u kompensuar apo rikthyer. Kjo përqindje ndër “madhështorët” është 50% dhe ndër mosvotuesit/votuesit e partive të tjera mbi 42% (shihni grafikun e mëposhtëm).

Pa surprizë, 91.5% e socialistëve të majit të vjetshëm mendojnë se partia e tyre ka punuar më shumë për shtresën e varfër dhe të mesme, dhe anasjelltas “madhështorët”. Ndërsa mosvotuesit/votuesit e partive të tjera i kanë opinionet të ndara pothuaj përgjysmë (shihni grafikun e mëposhtëm).

Të trija segmentet elektorale janë të ndara pothuaj më dysh tek opinionet e tyre rreth punës që kanë bërë partitë kryesore për të ndihmuar shtresën e pasur (shihni grafikun e mëposhtëm).

Rreth 55% e socialistëve dhe “madhështorëve” të majit të vjetshëm deklarojnë nivel të ulët të ardhurash familjare. Ndërsa më pak se gjysma e mosvotuesve/votuesve të partive të tjera deklarojnë nivel të ulët të ardhurash familjare (shihni grafikun më poshtë).

Siç shihet në grafikun e mëposhtëm, socialistët e majit të vjetshëm kanë nivelin më të lartë arsimor në elektoratin e Shqipërisë (33.8% me arsim të lartë), të ndjekur nga mosvotuesit/votuesit e partive të tjera (31.4%), dhe në fund “madhështorët” (20.5%).

Socialistët e majit të vjetshëm dhe mosvotuesit/votuesit e partive të tjera janë më urbanë se “madhështorët” (shihni grafikun e mëposhtëm)

Nga grafiku i mëposhtëm, mund të kuptohet lehtë se mosvotuesit/ votuesit e partive të majit të vjetshëm kanë përbërjen moshore më të re, ndjekur nga socialistët dhe “madhështorët”.

Pothuaj 55% e elektoratit socialist të majit të vjetshëm përbëhet nga femrat. Nga ana tjetër, rreth 55% e “madhështorëve” dhe mosvotuesve/votuesve të partive të tjera janë meshkuj (shihni grafikun më poshtë).

Nga Eduard Zaloshnja

Shënim paraprak: Studimi i prezantuar më poshtë nuk ka lidhje me parandalimin e vrasjes së dy vogëlushëve durrsakë nga një shofer krejt i dehur – atij ia kishte pezulluar dy herë patentën policia rrugore dhe i kishte vënë disa gjoba…

Në fillim të mijëvjeçarit, 37 nga 50 shtetet në Shtetet e Bashkuara të Amerikës filluan të përdornin strategjinë e postblloqeve të rastësishme policore për kontrollin e nivelit tëalkoolit te drejtuesit e automjeteve (në 13 shtete nuk zbatohej kjo strategji për arsye ligjore ose politike).

Tre kolegë të mi të Pacific Institute for Research and Evaluation – Jim Fell, John Lacey, dhe Bob Voas – kryen një studim atëherë me titull: “Postblloqet e kontrollit për alkoolin: Efektiviteti i lartë, por përdorimi i ulët”.*

Më poshtë është një përmbledhje e studimit të tyre, që mund t’i vlejë publikut shqiptar.

Ka prova thelbësore dhe të qëndrueshme nga kërkimet shkencore se postblloqet e dukshme dhe të shpeshta policore për kontrollin e alkoolit në Shtetet e Bashkuara reduktojnë aksidentet fatale rrugorenga 18% deri në 24%. Megjithëse postblloqe të tilla  nuk përdoren në 13 shtete për arsye ligjore ose politike, ka prova të forta statistikore se nëse kryhen siç duhet, postblloqet do të shpëtonin jetë në 37 shtetet e tjera.

Megjithatë, një sondazh i fundit rreth përdorimit të postblloqeve ka treguar se, pavarësisht përpjekjeve të Departamentit Amerikan të Transportit për të inkurajuar përdorimin e tyre përmes publikimeve të ndryshme, sigurimit të fondeve për pajisje, dhe për shpenzimet jashtë orarit të policëve, vetëm rreth një duzinë nga 37 shtetet që përdorin këto postblloqe e bëjnë këtë çdo javë. Sondazhi zbuloi se mungesa e burimeve dhe fondeve të policisë lokale, mungesa e mbështetjes nga task-forcat dhe aktivistët qytetarë dhe perceptimi se pikat e kontrollit nuk janë produktive ose me kosto efektive janë arsyet kryesore për përdorimin e tyre të rrallë.

Studimi diskuton secilin prej këtyre problemeve dhe sugjeron një metodë për policitë lokale për të zbatuar postblloqet pa u varur nga fondet shtetërore ose federale. Postblloqe me pak staf (tre deri në pesë policë)kanë qenë po aq efektive sa ato të kryera nga 15 ose më shumë policë.

Një program i modifikuar i postbllokut të kontrollit,  duke përdorur sensorë pasivë të alkoolit (“PASpoints”) mund të zbatohet nga bashkitë e vogla deri në mesatare në Shtetet e Bashkuara për të parandaluar drejtimin nën ndikimin e alkoolit. Nëse zbatohet në shumicën e bashkive, kjo strategji ka një potencial efektiviteti të ngjashëm me nivelin e lartë të arritur nga disa shtete australiane në programet e tyre të testit të rastësishëm të frymëmarrjes.

Sistemi PASpoint kërkon që një grup i vogël prej tre deri në pesë policë në detyrë të patrullës së trafikut të konvergojnë në një vend të paracaktuar dhe të kryejnë një mini-postbllok, duke u kthyer më pas në detyrat e tyre standarde të patrullës brenda dy orëve. Në këtë kuadër, operacioni PASpoint do të bëhej një teknikë standarde e zbulimit të drejtimit të automjeteve nën ndikimin e alkoolit. Si një aktivitet standard i zbatimit të rregullave të trafikut, kostoja do të mbulohej nga buxheti normal i zbatimit.

*https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15276922/#full-view-affiliation-1

Nga Kreshnik Spahiu

Mbrëmë, në orën 21:00, kisha një bisedë të gjatë në media me zonjën Mereme Sela, e cila kishte vendosur të kandidonte për kryetare të Partisë Demokratike, duke hapur garën “Sela–Sala.”

Si çdo takim i parë, ishte i mbushur me emocione dhe unë u përpoqa ta motivoj, duke i adresuar disa pyetje inkurajuese:

Pyetje: Nëse fitoni përballë Berishës si kryetare e PD-së, a do të kandidoni për Kryeministre të Shqipërisë?
Përgjigjja e Meremes: Po, nëse bëhem kryetare, do të jem Kryeministre, sepse më takon.

Pyetje: Nëse bëheni Kryeministre e Shqipërisë, do ta emëroni Berishën ministër apo zëvendësministër?
Përgjigjja e Meremes: Jo, sepse qeverinë do ta bëj me të rinj dhe jo me të vjetër.

Pyetje: Po ta bëni Berishën të paktën drejtor?
Përgjigjja e Meremes: Jo, nuk e bëj.

Pyetje: A e dini që PD ka më shumë shanse të vijë në pushtet me ju, Mereme, sesa me Berishën?
Përgjigjja e Meremes: Po, sigurisht, sepse jam e papërlyer.

Pyetje: A e dini që 3 kandidatët e tjerë u përjashtuan dhe u pranuat vetëm ju?
Përgjigjja e Meremes: Nuk më intereson.

Pyetje: Berisha bëri mijëra kilometra dhe nuk erdhi në pushtet. Ta i që ka mbet kilometri fundit po futeni ju dhe po ja merrni me hile garën?
Përgjigjja e Meremes: hahahahaha????

Pyetje: A e dini që, po fituat, Berisha nuk do ta njohë rezultatin dhe do të justifikohet: “Votat m’i vodhi Meremja me bandat e Krujës”?
Përgjigjja e Meremes: Plas e qeshura… ????

Në fakt, biseda zgjati dy orë dhe Meremja, me sinqeritetin dhe naivitetin e saj, nxori disa “perla” nga goja e saj.
Ajo foli për vizionin e saj dhe respektin për të vdekurit, që ndoshta, mesa duket, kishte parasysh ish-kryetarin Sali Berisha.
Ajo tregoi misteret e kandidimit dhe deklaroi se e kishte mbajtur të fshehtë faktin që është besimtare, pasi kishte hall se mos e merrnin më “sysh”.
Ajo deklaroi se nuk mban hudhër me vete dhe rrezikon nga syri i keq.

Në fund të bisedës, unë e admirova Meremen dhe ia thashë troç asaj dhe publikut:

Zonja Mereme, Rama ju ka më shumë frikë juve sesa Sali Berishën.

Jam i bindur që, nëse Berisha fiton, do të marrë vetëm një telegram urimi nga Edi Rama dhe askush tjetër. Vetëm ai lumturohen nga fitorja e Berishës.

Jam i bindur që ajo parti e meriton Meremen sepse çdo popull meriton liderët e saj dhe PD është në nivelin e Meremes.

Ajo eshtë gjaku i ri dhe alternativa e re.

Koha e Pashkos, Selamit, Budkës, Malasit, Arbnorit, Olldashit, Meksit, Rulit, Baletës ka perënduar. Berisha i eleminoi.

Nga Eduard Zaloshnja

Nëse do të zhvilloheshin sot zgjedhje parlamentare në Shqipëri, vetëm 2/3 e pjesëmarrësve të këtushëm të zgjedhjeve të 11 majit do të votonin. Kështu rezultoi nga sondazhi im i fundit për ‘Zërin e Shqiptarëve’. Po në cilin segment politik ishte firoja më e madhe?

Analiza që u bëra përgjigjeve të të anketuarve (paraqitur në grafikun e mëposhtëm) tregoi se firoja elektotrale ishte goxha e ndryshme në segmente të ndryshme.

Kështu, në segmentin socialist të votuesve të këtushëm të 11 majit, firoja ishte e vogël, krahasuar me firon në segmentet e tjera elektorale – plot 85.2% e atyre që votuan më 11 maj për PS-në do ta votonin përsëri për PS-në.  Kurse vetëm 62.4% e atyre që votuan më 11 maj për PD-ASHM do të votonin sot për të. Për të mos folur për firon dramatike të partive të vogla, të cilat sot do t’i rivotonin vetëm 7.6% e votuesve të tyre të 11 majit…