Megjithëse Kuba prej muajsh po përballet me mungesë të theksuar të karburantit, një krizë ekonomike gjithnjë e më të thellë dhe sanksione të ashpërsuara nga Shtetet e Bashkuara, autoritetet në këtë shtet të Karaibeve vazhdojnë të mbajnë nën kontroll situatën.
Ndërkohë, qytetarët luftojnë çdo ditë për të përballuar vështirësitë e jetës së përditshme, të karakterizuara nga ndërprerje të shpeshta të energjisë elektrike, mungesa të produkteve ushqimore dhe përkeqësimi i vazhdueshëm i shërbimeve publike.
NĂ« njĂ« reportazh tĂ« gjerĂ«, Reuters shkruan se miliona kubanĂ« janĂ« detyruar tâu pĂ«rshtaten kushteve qĂ« kujtojnĂ« periudhat mĂ« tĂ« vĂ«shtira tĂ« izolimit dhe varfĂ«risĂ« nĂ« historinĂ« moderne tĂ« vendit.
Fotografitë tregojnë se shumë kubanë detyrohen të shesin gjithçka që munden në rrugë për të siguruar të ardhura dhe për të mbijetuar në kushtet e vështira ekonomike, transmeton Telegrafi.
NĂ« tezgat e improvizuara mund tĂ« gjenden produkte nga mĂ« tĂ« ndryshmet â qĂ« nga frutat dhe perimet, e deri te sende tĂ« pĂ«rdorimit tĂ« pĂ«rditshĂ«m, si telefona tĂ« vjetĂ«r, pajisje shtĂ«piake dhe madje edhe krehra tĂ« pĂ«rdorur.
Njëra prej tyre është 64-vjeçarja Felicia de la Caridad Alvarez nga lagjja Havana e Vjetër. Ish-punonjësja e një spitali jeton në kushte të vështira, pa furnizim të rregullt me ujë dhe energji elektrike, duke u përballur çdo ditë me sfidat që ka sjellë kriza e thellë ekonomike në vend.
Për shkak të ndërprerjeve të shpeshta të energjisë elektrike, ushqimet që ruante janë prishur, televizori i është dëmtuar dhe nuk funksionon më, ndërsa çdo ditë detyrohet të transportojë ujë me kova plastike nga burime që ndodhen disa rrugë larg banesës së saj.
âPĂ«r tĂ« mbijetuar, duhet tĂ« vazhdoj tĂ« luftoj. ĂfarĂ« zgjedhjeje tjetĂ«r kam?â, u shpreh Alvarez nĂ« njĂ« deklaratĂ« pĂ«r Reuters, duke pĂ«rshkruar vĂ«shtirĂ«sitĂ« e pĂ«rditshme me tĂ« cilat pĂ«rballen shumĂ« qytetarĂ« kubanĂ« mes krizĂ«s sĂ« vazhdueshme ekonomike.
Kriza është përkeqësuar edhe më tej pasi administrata e presidentit amerikan Donald Trump ashpërsoi sanksionet ndaj Kubës, kufizoi furnizimin me naftë dhe vështirësoi hyrjen e valutës nga jashtë, si dhe ardhjen e turistëve amerikanë, një burim i rëndësishëm të ardhurash për ekonominë e vendit.
QĂ« nĂ« fillim tĂ« janarit, Trump deklaroi se Kuba ndodhej ânĂ« prag tĂ« rĂ«niesâ. MegjithatĂ«, pavarĂ«sisht ndĂ«rprerjeve shumĂ«orĂ«she tĂ« energjisĂ« elektrike, degradimit tĂ« sistemit shĂ«ndetĂ«sor dhe rĂ«nies sĂ« ndjeshme tĂ« turizmit, autoritetet kubane kanĂ« arritur tĂ« ruajnĂ« stabilitetin politik dhe kontrollin mbi situatĂ«n.
Sipas Reuters, udhĂ«heqja kubane prej dekadash ka promovuar te qytetarĂ«t konceptin e ârezistencĂ«sâ â aftĂ«sinĂ« pĂ«r tâu pĂ«rshtatur me vĂ«shtirĂ«sitĂ« dhe pĂ«r tĂ« mbijetuar pavarĂ«sisht izolimit ndĂ«rkombĂ«tar, sanksioneve ekonomike dhe mungesĂ«s sĂ« vazhdueshme tĂ« burimeve.
Ky mesazh vazhdon të jetë pjesë e rëndësishme e narrativës zyrtare, ndërsa miliona kubanë përballen me një nga periudhat më të vështira ekonomike të viteve të fundit.
Shumë kubanë, të mësuar prej kohësh me mungesa të zgjatura, kanë gjetur mënyra të ndryshme për të përballuar vështirësitë e përditshme.
Fermerët përdorin ende qe në vend të traktorëve, për shkak të mungesës së naftës, ndërsa tricikletat elektrike kanë zëvendësuar thuajse plotësisht automjetet me karburant. Po ashtu, panelet diellore dhe bateritë janë shndërruar në burime jetike të energjisë për familjet dhe bizneset e vogla.
Megjithatë, frika nga represioni vazhdon të kufizojë protestat e hapura kundër pushtetit. Alvarez thotë se nuk mendon të marrë pjesë në demonstrata, pasi druhet se autoritetet mund të hakmerren ndaj saj ose familjes së saj.
âNdoshta do tĂ« hakmerreshin ndaj fĂ«mijĂ«ve tĂ« miâ, u shpreh ajo.
Organizatat ndërkombëtare për të drejtat e njeriut, si dhe Shtetet e Bashkuara, prej vitesh i akuzojnë autoritetet kubane për shtypjen e lirisë së shprehjes dhe represion ndaj kundërshtarëve politikë. Nga ana tjetër, Havana zyrtare pretendon se Uashingtoni po qëndron pas përpjekjeve për destabilizimin e vendit.
Studiuesi gjerman i politikës kubane, Bert Hoffmann, vlerëson se qëndrueshmëria e shoqërisë kubane ka befasuar Uashingtonin.
âCilĂ«sia e jetesĂ«s Ă«shtĂ« pĂ«rkeqĂ«suar ndjeshĂ«m, por pasojat politike nuk janĂ« aq tĂ« qartaâ, tha Hoffmann.
Ai shtoi se edhe shtete shumë më të zhvilluara do ta kishin të vështirë të përballonin një bllokadë pothuajse të plotë të furnizimit me karburant që zgjat për muaj të tërë.
Megjithatë, pakënaqësia mes qytetarëve po rritet. Reuters raporton se gjatë javëve të fundit janë shënuar protesta për shkak të ndërprerjeve të energjisë elektrike, të cilat në disa zona të Havanës zgjasin deri në 18 orë në ditë.
Banori i Havanës, Rodolfo Alonso, tha se kishte dalë në protestë pasi lagjja e tij kishte mbetur pa energji elektrike për më shumë se 40 orë.
âKjo nuk Ă«shtĂ« çështje politike. Ne goditĂ«m tenxheret vetĂ«m pĂ«r tĂ« marrĂ« tre orĂ« rrymĂ«. Kjo Ă«shtĂ« e tĂ«ra qĂ« po kĂ«rkojmĂ«â, u shpreh Alonso.
Situata është veçanërisht e rëndë në sistemin shëndetësor, ku mjekët po e braktisin profesionin për shkak të mungesës së pajisjeve bazë dhe barnave esenciale. Në të njëjtën kohë, zhvlerësimi i pesos kubane po e bën edhe më të vështirë për qytetarët blerjen e ushqimeve dhe mallrave të domosdoshme.
Kombet e Bashkuara kanĂ« paralajmĂ«ruar muajin e kaluar se bllokada amerikane e furnizimit me karburant ka âpĂ«rkeqĂ«suar nĂ« mĂ«nyrĂ« dramatikeâ efektet e embargos shumĂ«dekadĂ«she ndaj KubĂ«s, duke e cilĂ«suar kĂ«tĂ« masĂ« si tĂ« paligjshme dhe nĂ« kundĂ«rshtim me tĂ« drejtat e njeriut.
Nga ana tjetër, administrata e Trumpit akuzon autoritetet komuniste kubane për shkelje sistematike të të drejtave të njeriut, burgosje të kundërshtarëve politikë dhe mbajtje të një sistemi ekonomik që, sipas saj, ka lënë miliona njerëz në varfëri.
Sociologu kuban Luis Emilio Aybar vlerëson se shoqëria ka treguar një rezistencë të madhe, pasi për vite me radhë nuk ka pasur alternativa të tjera.
âPor njĂ« vend pa karburant nuk mund tĂ« mbijetojĂ« pĂ«rgjithmonĂ«â, paralajmĂ«roi Aybar. /Telegrafi/
Policia kufitare malazeze në Aeroportin e Tivatit ka refuzuar hyrjen dhe rreth orës 16:00 ka kthyer për në Beograd një grup shtetasish të Serbisë, mes të cilëve kryesisht ndodheshin persona me dosje kriminale, të cilët prej vitesh përmenden në mediat serbe si individë që angazhohen për detyra speciale të regjimit të SNS-it të presidentit serb, Aleksandar Vuçiq.
Ndalimi i hyrjes për grupin e udhëtarëve të dyshimtë është vendosur në bazë të vlerësimit të sigurisë nga Drejtoria e Policisë, pas vendimit se qëndrimi i këtyre personave në territorin e Malit të Zi mund të përbënte kërcënim për sigurinë kombëtare ose të brendshme.
Aeroplani i âAir Serbiaâ E195 (YU-ATC), me tĂ« cilin kishin mbĂ«rritur nĂ« mĂ«ngjes, pas disa orĂ«sh ndalimi Ă«shtĂ« ngritur nĂ« orĂ«n 15:53 nga pista e Tivatit dhe Ă«shtĂ« kthyer nĂ« Beograd me pasagjerĂ«t nĂ« bord, transmeton Telegrafi.
Shtetasit e SerbisĂ« nĂ« avion mbanin transparente ku shkruhej âSerbia po fitonâ, njĂ« pajisje pĂ«r komunikim nĂ« distancĂ« dhe njĂ« radio-stacion detar, ndĂ«rsa nĂ« Tivat kishin mbĂ«rritur njĂ« ditĂ« para Samitit tĂ« BE-sĂ«.
âVijestiâ kanĂ« siguruar emrat e pasagjerĂ«ve qĂ« sot nĂ« mĂ«ngjes mbĂ«rritĂ«n me çarter nĂ« Mal tĂ« Zi, pĂ«r tĂ« cilĂ«t vlerĂ«simi i shĂ«rbimeve ishte se kishin ardhur si pararojĂ« e delegacionit tĂ« presidentit Aleksandar Vuçiq nĂ« Samitin BE â Ballkani PerĂ«ndimor, i cili mbahet nĂ« ditĂ«t nĂ« vijim nĂ« Tivat.
Nëse shikohet lista, nuk është e vështirë të përfundohet se bëhet fjalë për persona, disa prej të cilëve janë të akuzuar për vepra të rënda penale, dhe të cilët mediat opozitare dhe aktivistët në Serbi prej vitesh i cilësojnë si të afërt me regjimin e Vuçiqit.
Shumica e personave nga lista, të cilëve iu është ndaluar hyrja në Mal të Zi, janë lidhur me regjimin e SNS-it, i cili sipas nevojës i angazhon për mitingje, për sigurimin e zyrave të partisë, si dhe për organizimin e kundërprotestave.
Autoritetet atje disa prej tyre, sipas të dhënave të disponueshme publikisht, i kanë përdorur edhe për të heshtur kundërshtarët politikë në stadiume dhe salla basketbolli, në protesta opozitare dhe studentore, si dhe për shpërndarjen e pamfleteve partiake dhe vizatimin e grafiteve të SNS-it.
NjĂ« burim i âVijestiâ, i afĂ«rt me shĂ«rbimet e sigurisĂ«, ka deklaruar se mes tĂ« deportuarve ndodhet Dalibor Stanojeviq, i njohur nĂ« publik me nofkĂ«n âBoskeâ, i cili nĂ« media Ă«shtĂ« cilĂ«suar si person i afĂ«rt me strukturat qeverisĂ«se tĂ« SNS-it.
Stanojeviq, i cili prej vitesh punon si sigurim në lokalet buzë lumit në Beograd, është përmendur në media se vitin e kaluar, gjatë protestave të mëdha studentore kundër regjimit, është parë duke sulmuar qytetarët e mbledhur me një kabllo metalike.
NĂ« fluturimin çarter tĂ« mĂ«ngjesit tĂ« sotĂ«m Ă«shtĂ« evidentuar edhe Jovan Kecman, i njohur me nofkĂ«n âCojeâ, i cili sipas raporteve tĂ« mediave tĂ« disponueshme publikisht, Ă«shtĂ« ish-udhĂ«heqĂ«s i grupit tĂ« tifozĂ«ve âKoridaâ nga Novi Sadi.
Disa media kanĂ« shkruar se ai Ă«shtĂ« dĂ«nuar pĂ«r tentim-vrasje tĂ« ish-policit Dalibor Bogdanoviq âBoÄaâ pas njĂ« shkĂ«mbimi zjarri nĂ« Novi Sad nĂ« vitin 2014. Kecman, sipas mediave nĂ« Serbi, nĂ« gusht tĂ« vitit tĂ« kaluar ka ruajtur ambientet e SNS-it nĂ« Novi Sad, pasi qytetarĂ« tĂ« revoltuar ishin mbledhur aty pĂ«r shkak tĂ« njĂ« sulmi tĂ« mĂ«parshĂ«m tĂ« mbĂ«shtetĂ«sve tĂ« SNS-it ndaj demonstruesve nĂ« Vrbas dhe Baçka Palanka.
Drejtoria e PolicisĂ« ka ndaluar hyrjen edhe tĂ« Aleksandar Jankoviq, pĂ«r tĂ« cilin mediat nĂ« Serbi vitin e kaluar kanĂ« shkruar se nĂ« Eurobasket nĂ« Riga dyshohet se ishte dĂ«rguar me detyrĂ« nĂ« Letoni, pĂ«r tĂ« âdisiplinuar me grushteâ tifozĂ«t e SerbisĂ« nĂ« tribuna qĂ« brohorisnin âpumpanjeâ nĂ« ndeshjet e pĂ«rfaqĂ«sueses para se ajo tĂ« eliminohej nga kampionati evropian nĂ« basketboll.
PĂ«r Aleksandar Jankoviqin, i njohur me nofkĂ«n âAca Hariâ, aktivistĂ«t e iniciativĂ«s âBeogradâ kanĂ« pretenduar se ai Ă«shtĂ« âdhunues nĂ« shĂ«rbim tĂ« SNS-itâ, dhe se ka qenĂ« i ngarkuar edhe me âmbrojtjen e banderolĂ«sâ me gishtin e mesit tĂ« kuq, e cila u shfaq nĂ« Beograd mĂ« 21 janar 2025 si pĂ«rgjigje e autoriteteve ndaj ârevolucionit me ngjyraâ.
Mediat nĂ« Serbi kanĂ« shkruar se Stanojeviq, tĂ« cilin e kanĂ« quajtur ârojtar i gishtit tĂ« mesitâ, ka qenĂ« gjithashtu pjesĂ«marrĂ«s nĂ« njĂ« sulm ndaj dy aktivistĂ«ve opozitarĂ«, tĂ« cilĂ«t kishin tentuar tĂ« heqin njĂ« âmesazhâ nga njĂ« prej mbikalimeve nĂ« Beograd.
Hyrja nĂ« Mal tĂ« Zi i Ă«shtĂ« ndaluar edhe Mirko Raduloviqit nga Novi Sadi, me origjinĂ« nga Ravni Topolovac, menaxher futbolli, si dhe njĂ« tjetĂ«r qytetari nga Vojvodina â Jovo Stanareviq, i njohur si âJocaâ nga Sremska Kamenica.
Stanareviq është dënuar me dënime më të lehta me burg për vepra të dhunshme, ndërsa ndalimi i hyrjes i është shqiptuar edhe vëllait të tij, Milenko Stanareviq.
Me fluturimin çarter tĂ« dyshimtĂ« tĂ« mĂ«ngjesit nĂ« Tivat ka mbĂ«rritur edhe Bojan Mihajloviq nga Odzhaci, ish-luftĂ«tar MMA, i cili Ă«shtĂ« plagosur nĂ« mars tĂ« vitit tĂ« kaluar nĂ« atĂ« vend kur nĂ« njĂ« kafene ndodhi njĂ« pĂ«rplasje mes njĂ« banori lokal dhe Branko Babiq, i njohur si âmbreti i vetullaveâ, i cili njihet si njĂ« nga mbĂ«shtetĂ«sit mĂ« tĂ« fortĂ« tĂ« politikave tĂ« SNS-it.
Mihajloviq në mediat lokale përmendet si pjesëmarrës në përleshje të shumta, kërcënime, si dhe organizator i turneve të dyshimta MMA.
Dalja nga ndërtesa e aeroportit në Tivat nuk ka mundur të dalë as një tjetër pasagjer i dyshimtë - Nemanja Naraci, punonjës i MPB-së në Zemun, i cili është përmendur edhe si pjesë e ekipit të Hofman Vidoviqit.
Ndaj tij po zhvillohet gjykimi pĂ«r incidentin e 13 dhjetorit 2024 gjatĂ« protestĂ«s âZastani Srbijoâ nĂ« Novi Sad, kur katĂ«r burra me njĂ« âPorscheâ kaluan pĂ«rmes qytetarĂ«ve qĂ« nĂ« atĂ« moment po bllokonin njĂ« kryqĂ«zim, dhe mĂ« pas, pasi e ndaluan automjetin rreth njĂ«qind metra mĂ« tutje, u kthyen pĂ«r tâu pĂ«rleshur fizikisht me ta.
NĂ« listĂ«n e pasagjerĂ«ve qĂ« u kthyen nĂ« Beograd ka edhe disa sportistĂ« â Janko Kerekes, bodibilder nga Novi Sadi, Vukashin Vakireviq, kikboksier nga Beogradi dhe Aleksandar Umiçeviq nga Novi Sadi.
Hyrja në Mal të Zi i është ndaluar edhe Stefan Kojoviqit, i cili, sipas mediave në Serbi, si edhe të tjerët, ka qenë një nga aktivistët e angazhuar të SNS-it që gjatë protestave kanë sulmuar studentë me shkop bejsbolli. Ai akuzohet se i ka thyer nofullën një studenteje A.V. me shkop bejsbolli.
Me çarter kanë mbërritur edhe Ilija Ignjatoviq, Igor Gjogiq, si dhe beogradasit Marko Beljanski, Aleksandar dhe Nenad Laziq, Vladan Virijeviq dhe Zharko Gjokiq nga Ljubovija.
Virijeviq Ă«shtĂ« quajtur nga mediat âkalimtar politik i Uzhicesâ, sepse pothuajse nuk ka parti nĂ« tĂ« cilĂ«n nuk ka qenĂ« anĂ«tar, ndĂ«rsa mĂ« pas Ă«shtĂ« kaluar nĂ« SNS dhe ka marrĂ« funksionin e sekretarit shtetĂ«ror nĂ« MinistrinĂ« e BujqĂ«sisĂ«, PylltarisĂ« dhe UjĂ«rave.
Në fluturim kanë qenë edhe Milan Suçak, i cili ka qenë drejtor në Fondin Krahinor PIO, Nenad Jaçinovski, Predrag Penjishçeviq dhe Ilija Rogliq nga Rashka.
Hyrja në shtetin malazez i është ndaluar edhe Filip Dragiçeviqit, Danilo Kalugjeroviqit, Njegosh Vujadinoviqit, Zhelko Kamenoviqit, Zhivko Stanojkoviqit, Dragan Stankoviqit, Tomislav Popoviqit, Nikola Rakoviqit dhe Pavle Popoviqit.
NĂ« Beograd janĂ« kthyer edhe Ivan Nikoliq, Vladimir Simonoviq, Stefan Zhivkoviq, Slavisha Kamenoviq, Ognjen Ristivojeviq, Nenad Jaçimoviq, Marko Tomiq, Nikola Stojanoviq, Zvezdan Isailoviq, Aleksandar Ăiriq, Dragan Miliçeviq, Lazar Todoroviq, Zlatko Duganzhija, Dushan Gjurgjeviq, Veljko Basariq, Predrag Radivojeviq, Nemanja Saviq, Vladan Milovanoviq, Lazar Maslareviq dhe Slobodan Vidakoviq.
Hyrja i Ă«shtĂ« ndaluar edhe pĂ«r Nenad dhe Luka Singjeliq, SrÄan Peladiq, Luka Milovanoviq, Budimir Lapçeviq, Branko Zhivkoviq, Darko Jevtiq, Goran Stevanoviq, Igor Vjetroviq, Mirko Zhivanoviq, Srgjan Nedeljkoviq, Radovan Dimiq, Nebojsha Vukadinoviq, Nemanja BalabanâŠ
Në Beograd janë kthyer nga Tivati edhe Zhelko Krsmanoviq, Milenko Pavloviq, Dushan Rajoviq, Marko Babiq, Aleksandar Momçiloviq, Aleksandar Tasiq, Dushko Kataniq, Dimitrije Dimitrijeviq, Nemanja Narac, Bojan Ostogorac, Dejan Marjanoviq, Nikola Petroviq, Ivan Milojeviq, Stefan Kojoviq, Nenad Ceniq, Ljubomir Vasiq.
Hyrja nuk i Ă«shtĂ« lejuar as pasagjerĂ«ve tĂ« fluturimit me çarter: Vukashin Kovaçeviq, Nenad Davidoviq, Janko Kerekesh, Ivan Lazareviq, Momçilo Zeçeviq, Jovan Sladojeviq, Gordana Leshçuk, Nemanja Uveriq, Spasoje Vujoviq, Milan Radoviq Supiq, Bogdan Petroviq, Aleksandar Udiçki, Miljan dhe Vuka Markoviq, Vladimir Momçiloviq, Aleksandar Umiçeviq, Mila Krnjaiq, Boris Vasiq, Vanja Frolo, Branislav Jovin, Novica Grkoviq, Danilo Govedarica, Darko Ăuçak, Nikola Sladojeviq dhe Milan Gligorijeviq. /Telegrafi/
Rrjeti social TikTok ka âçmendurâ tĂ« rinjtĂ« nĂ« mbarĂ« botĂ«n, ndĂ«rsa tani kompania qĂ« qĂ«ndron pas kĂ«tij fenomeni global po hyn nĂ« industrinĂ« e automobilave.
Dhe ku tjetër? Një veturë e re elektrike e lidhur me pronarin e TikTok-ut, kompaninë ByteDance, pritet të lançohet në Kinë këtë vit.
Vetura do tĂ« prodhohet nĂ« bashkĂ«punim me prodhuesin Seres, i cili po zhvillon njĂ« markĂ« krejtĂ«sisht tĂ« re automjetesh sĂ« bashku me platformĂ«n e inteligjencĂ«s artificiale tĂ« ByteDance, âVolcano Engineâ.
Pritet që modeli i parë të jetë një crossover, një përzierje mes SUV-it dhe sedanit.
Prodhimi do të realizohet në fabrikën e Seres në Chongqing. Ideja është që teknologjia e ByteDance të jetë në qendër të projektit.
Platforma e inteligjencĂ«s artificiale e kompanisĂ« do tĂ« funksionojĂ« si âtruri digjitalâ i veturĂ«s dhe do tâi ofrojĂ« shoferit qasje nĂ« komandim tĂ« avancuar me zĂ«, personalizim tĂ« cilĂ«simeve dhe funksione tĂ« tjera tĂ« AI-sĂ« drejtpĂ«rdrejt nĂ« kabinĂ«.
Për realizimin e kësaj nisme është krijuar një kompani e re me emrin Saidou.
Pritet qĂ« modeli i parĂ« tĂ« prezantohet para fundit tĂ« vitit dhe tĂ« ketĂ« njĂ« version elektrik si dhe njĂ« version me zgjatues autonomie (range extender). Bota po e pret me padurim atĂ« qĂ« tashmĂ« po quhet âmakina e TikTok-utâ. /Telegrafi/
Presidenti amerikan, Donald Trump ka deklaruar se beson se SHBA-të po mbajnë marrëdhënie funksionale me udhëheqjen iraniane dhe se një takim i mundshëm me Ajatollahun mund të ndodhë në të ardhmen.
âAjatollahu Ă«shtĂ« i pĂ«rfshirĂ«; ata kanĂ« shumĂ« respekt pĂ«r tĂ«. Duket se po shkojmĂ« mjaft mirĂ« me Ajatollahun. Do tĂ« doja ta takoja. Me shumĂ« gjasĂ« do ta takoj nĂ« njĂ« momentâ, tha ai, pa dhĂ«nĂ« detaje pĂ«r kohĂ«n apo rrethanat e njĂ« takimi tĂ« tillĂ«.
Deklaratat e tij vijnë në një kohë tensionesh të vazhdueshme mes Uashingtonit dhe Teheranit, por edhe përpjekjesh të herëpashershme diplomatike për ulje të konfliktit.
Kujtojmë se lideri i ri iranian është Ajatollah Mojtaba Khamenei, i njohur si djali i liderit të ndjerë iranian Ali Khamenei dhe një nga figurat më me ndikim brenda strukturave të pushtetit në Iran.
Khamenei është një klerik dhe politikan iranian që prej vitesh ka pasur rol të rëndësishëm prapa skenave në aparatin shtetëror.
Ai është i lidhur ngushtë me Gardën Revolucionare Islamike (IRGC) dhe strukturat e sigurisë, duke u konsideruar si një ndër figurat që ka ndikuar në vendimmarrjet strategjike të vendit, pavarësisht mungesës së një profili të lartë publik.
Sipas të dhënave biografike, ai ka lindur në vitin 1969 në Mashhad dhe është formuar në seminaret fetare në Qom, një nga qendrat kryesore të studimeve islame në Iran. Gjatë viteve, ai ka ndërtuar një rrjet të fortë ndikimi brenda institucioneve politike dhe ushtarake, veçanërisht përmes lidhjeve me Gardën Revolucionare dhe milicinë Basij. /Telegrafi/
NjĂ« shpĂ«rthim i fuqishĂ«m i ndjekur nga njĂ« zjarr ka ndodhur nĂ« fabrikĂ«n e armĂ«ve dhe municioneve âA+Aâ nĂ« qytetin Tula tĂ« RusisĂ«, duke shkaktuar vdekjen e dy punĂ«torĂ«ve.
Autoritetet lokale raportojnë se shpërthimi u pasua nga një zjarr i madh në ambientet e fabrikës, ndërsa operacionet e zjarrfikësve u ndërprenë përkohësisht për shkak të shpërthimeve të përsëritura brenda objektit.
Ekipet e emergjencës u vendosën në vendngjarje, por ndërhyrja u vështirësua nga rreziku i vazhdueshëm i detonimeve sekondare në zonën e prekur.
Deri më tani, nuk dihen shkaqet e shpërthimit, ndërsa autoritetet kanë nisur hetimet për të përcaktuar rrethanat e incidentit.
Fabrika âA+Aâ prodhon armĂ« dhe municione, por ende nuk ka njĂ« njoftim zyrtar nga drejtuesit e saj lidhur me ngjarjen.
Ndryshe, Rusia ka nisur pushtimin e shtetit ukrainas më 24 shkurt të vitit 2022. /Telegrafi/
Një video e regjistruar në një festë fshati diku në rajon është bërë virale në rrjetet sociale, duke tërhequr vëmendje të madhe dhe duke u shpërndarë me shpejtësi në platforma të ndryshme.
Pamjet, të cilat janë shpërndarë gjerësisht nga përdorues të shumtë, kanë ngjallur reagime të ndryshme dhe janë komentuar si një nga momentet më të veçanta të ngjarjeve të tilla lokale.
Sipas postimeve qĂ« shoqĂ«rojnĂ« videon, ajo Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« âhit absolutâ nĂ« rajon brenda njĂ« kohe tĂ« shkurtĂ«r.
Autorët e publikimit theksojnë se pamjet nuk janë të manipuluara dhe nuk janë rezultat i programeve të editimit, duke mohuar mundësinë e përdorimit të Photoshop-it apo mjeteve të ngjashme.
Videoja vazhdon të shpërndahet masivisht online, ndërsa përdoruesit diskutojnë për përmbajtjen dhe atmosferën e saj, duke e kthyer në një fenomen viral të momentit. /Telegrafi/
Google ka prezantuar zyrtarisht njĂ« funksion tĂ« ri pĂ«r zbulimin e thirrjeve tĂ« rreme brenda aplikacionit tĂ« tij âPhone by Googleâ.
Fillimisht, mashtruesit përdorin të ashtuquajturin spoofing, pra falsifikimin e numrit nga i cili vjen thirrja. Ata mund të imitojnë, për shembull, numrin e një familjari duke e bërë të duket sikur telefonata po vjen nga një kontakt i njohur.
MĂ« pas, nĂ« lojĂ« hyn teknologjia e inteligjencĂ«s artificiale (deepfake), e cila u mundĂ«son mashtruesve tĂ« imitojnĂ« zĂ«rin e njĂ« figure autoritare, njĂ« anĂ«tari tĂ« familjes apo njĂ« punĂ«dhĂ«nĂ«si. Sipas tĂ« dhĂ«nave tĂ« Google, zĂ«rat e gjeneruar me AI janĂ« bĂ«rĂ« aq realistĂ« sa shumica e njerĂ«zve nuk mund tâi dallojnĂ« mĂ« nga zĂ«ri i vĂ«rtetĂ« i njeriut.
Si e zgjidh Google këtë problem?
Funksioni i ri i sigurisĂ« vepron nĂ« sfond: nĂ«se si ju ashtu edhe personi qĂ« ju telefonon pĂ«rdorni aplikacionin zyrtar âPhone by Googleâ, telefonat komunikojnĂ« nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« fshehtĂ« pĂ«r tĂ« verifikuar nĂ«se thirrja Ă«shtĂ« vĂ«rtet reale.
Ky verifikim bĂ«het pĂ«rmes protokollit RCS me enkriptim âend-to-endâ, qĂ« garanton privatĂ«si tĂ« plotĂ«.
Nëse mashtruesi përpiqet të paraqitet si një kontakt i njohur, sistemi nuk merr sinjalin e verifikimit dhe aplikacioni ju shfaq menjëherë një paralajmërim në ekran.
Në këtë mënyrë, përdoruesit mbrohen në kohë reale nga mashtrimet me thirrje dhe falsifikimi i numrave. Funksioni është i aktivizuar si parazgjedhje, por mund të çaktivizohet në cilësimet e aplikacionit.
Disponueshmëria
Funksioni i zbulimit të thirrjeve të rreme do të shpërndahet globalisht gjatë këtij muaji në të gjitha pajisjet Android që përdorin Android 12 ose më të ri.
Fillimisht, përditësimi do të vijë për telefonat Pixel të Google, ndërsa më pas për pajisjet e tjera Android.
NĂ«se telefoni juaj pĂ«rdor njĂ« aplikacion tjetĂ«r pĂ«r thirrje, mund ta instaloni âPhone by Googleâ nga Play Store dhe ta vendosni si aplikacionin e parazgjedhur pĂ«r telefonata. /Telegrafi/
Sekretari i Përgjithshëm i NATO-s, Mark Rutte, ka paralajmëruar sot të rinjtë rusë se ka shumë gjasa të vriten nëse i bashkohen luftës së Rusisë në Ukrainë.
âBurra si ju qĂ« i bashkohen luftĂ«s nuk do tĂ« trajnohen. Pajisjet qĂ« do tâju jepen janĂ« nĂ«n standard. Ekziston njĂ« probabilitet shumĂ« i lartĂ« qĂ« tĂ« vriteni ose tĂ« plagoseniâ, tha Rutte gjatĂ« njĂ« konference pĂ«r shtyp nĂ« Kiev, duke iu drejtuar drejtpĂ«rdrejt âtĂ« rinjve rusĂ« dhe familjeve tĂ« tyreâ.
âDhe ka shumĂ« gjasa qĂ«, nĂ«se plagoseni, tĂ« mbeteni duke vuajtur nĂ« baltĂ« dhe tĂ« vdisniâ, shtoi ai.
Shefi i aleancĂ«s ushtarake tha se Rusia po pĂ«son humbje âkrejtĂ«sisht tronditĂ«seâ nĂ« UkrainĂ«, ku sipas tij çdo muaj vriten mbi 30 mijĂ« ushtarĂ« rusĂ«, duke pĂ«rsĂ«ritur shifrat qĂ« i ka pĂ«rmendur edhe mĂ« herĂ«t.
âKjo do tĂ« thotĂ« humbje mĂ« e madhe nĂ« njĂ« muaj sesa qĂ« Bashkimi Sovjetik pĂ«soi gjatĂ« dhjetĂ« viteve tĂ« luftĂ«s nĂ« Afganistan nĂ« vitet â80â, tha kreu i NATO-s dhe shtoi se âkjo nuk Ă«shtĂ« diçka abstrakte. Ka shumĂ« gjasa qĂ« tĂ« jeni juâ.
Rusia, e cila konfliktin e pĂ«rshkruan zyrtarisht si âoperacion special ushtarakâ dhe u premton rekrutĂ«ve paga tĂ« larta, ka pretenduar prej kohĂ«sh se zgjerimi i NATO-s drejt lindjes dhe mundĂ«sia qĂ« Ukraina tĂ« anĂ«tarĂ«sohet nĂ« AleancĂ« pĂ«rbĂ«jnĂ« kĂ«rcĂ«nim ekzistencial pĂ«r sigurinĂ« e saj. /Telegrafi/
Kryeministri izraelit, Benjamin Netanyahu ka pranuar se ekzistojnĂ« âmosmarrĂ«veshje taktikeâ me presidentin amerikan, Donald Trump, ndonĂ«se sipas tij tĂ« dy liderĂ«t ndajnĂ« tĂ« njĂ«jtin qĂ«ndrim pĂ«r çështjet kryesore lidhur me Iranin.
Duke folur pĂ«r mediat amerikane, Netanyahu iu referua edhe raportimeve pĂ«r njĂ« telefonatĂ« tĂ« fundit me Trump, i cili kishte deklaruar pĂ«r New York Post se e kishte quajtur atĂ« âtĂ« çmendurâ. MegjithatĂ«, Netanyahu theksoi se bashkĂ«punimi mes tyre mbetet i ngushtĂ«.
Sipas tij, të dy palët janë të pajtueshme në objektivat strategjike, por mund të kenë dallime në qasje dhe mënyra veprimi.
NĂ« njĂ« intervistĂ« pĂ«r CNBC, Netanyahu deklaroi se âlufta nĂ« Iran nuk ka pĂ«rfunduarâ, por shtoi se Teherani Ă«shtĂ« dobĂ«suar ndjeshĂ«m. Ai tha gjithashtu se forcat izraelite dhe amerikane mbeten tĂ« gatshme pĂ«r veprim tĂ« mundshĂ«m, nĂ«se do tĂ« jetĂ« e nevojshme.
MegjithatĂ«, kryeministri izraelit theksoi se çdo vendim pĂ«r pĂ«rshkallĂ«zim ushtarak do tâi lihet presidentit amerikan. Ai shtoi se komunikimi mes tyre Ă«shtĂ« i rregullt, duke pohuar se dy liderĂ«t flasin çdo dy ditĂ«.
Netanyahu nënvizoi gjithashtu se, pavarësisht presionit në rritje ndaj Iranit, ende nuk është arritur një marrëveshje për heqjen e materialit bërthamor nga vendi.
Deklaratat vijnĂ« pak pasi Trump kishte pohuar mĂ« herĂ«t se Irani tashmĂ« ka âpranuar se nuk do tĂ« ketĂ« armĂ« bĂ«rthamoreâ. /Telegrafi/
NĂ«nkryetari i PartisĂ« sĂ« LirisĂ« dhe DrejtĂ«sisĂ« (SSP), Borko Stefanoviq, reagoi lidhur me informacionin se policia e Malit tĂ« Zi ka ndaluar hyrjen nĂ« vend pĂ«r njĂ« grup prej tĂ« paktĂ«n 90 personash nga Serbia, tĂ« cilĂ«t tĂ« mĂ«rkurĂ«n kishin mbĂ«rritur nĂ« Tivat me njĂ« fluturim âcharterâ nga Beogradi.
StefanoviÄ tha se 90 personat, shumĂ« prej tĂ« cilĂ«ve kanĂ« dosje kriminale, janĂ« dĂ«rguar personalisht nga presidenti i SerbisĂ«, Aleksandar Vuçiq.
âJa çfarĂ« bĂ«n realisht Vuçiqi nĂ« rajon dhe si duket ârruga e tij evropianeâ, nĂ« shembullin e fluturimit kriminal pĂ«r nĂ« Tivat qĂ« e ka dĂ«rguar personalisht. Ai ka dĂ«rguar me avion charter, njĂ« aeroplan tĂ« tipit Embraer qĂ« Ă«shtĂ« paguar nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« dyshimtĂ«, 90 persona, shumĂ« prej tĂ« cilĂ«ve kanĂ« dosje kriminale, pĂ«r tĂ« siguruar nĂ« mĂ«nyrĂ« joformale Vuçiqin nĂ« Samitin BEâBallkani PerĂ«ndimor nĂ« Tivat,â shkroi Stefanoviq.
Policia e Malit tĂ« Zi po i kthen ata nĂ« Serbi nga aeroporti i Tivatit, pasi Ă«shtĂ« konstatuar se janĂ« âpersona tĂ« interesit pĂ«r sigurinĂ«â.
âDĂ«rgimi i njĂ« formacioni para-policor Ă«shtĂ« gjĂ« normale dhe e zakonshme, por vetĂ«m nĂ« koordinim tĂ« ngushtĂ« me vendin pritĂ«s dhe kurrsesi 90 persona, pĂ«rveç nĂ«se je president i SHBA-sĂ« pĂ«r shembull. Duket se Aleksandar Vuçiq nuk e kupton se nuk mund tĂ« sillet jashtĂ« vendit si nĂ« shtĂ«pi, ku nĂ«n pushtetin e SNS-sĂ« nuk dihet mĂ« kush Ă«shtĂ« polic e kush kriminel. Ai nuk mund ta pranojĂ« se nuk Ă«shtĂ« as afĂ«r tĂ« qenit i rĂ«ndĂ«sishĂ«m apo kryesor nĂ« Samitin nĂ« Tivatâ, shtoi ai.
Opozitari serb pretendon se ky skandal Ă«shtĂ« turp pĂ«r SerbinĂ« dhe se tregon fytyrĂ«n e vĂ«rtetĂ« tĂ« Vuçiqit, tĂ« cilin e akuzon se synon tĂ« prishĂ« marrĂ«dhĂ«niet me fqinjĂ«t dhe tĂ« krijojĂ« konflikte, duke dĂ«shmuar mungesĂ«n e njĂ« ârruge evropianeâ tĂ« vĂ«rtetĂ« dhe shkatĂ«rrimin e stabilitetit nĂ« Serbi dhe rajon.
âVuçiqi Ă«shtĂ« mĂ«suar tĂ« sillet me arrogancĂ«, edhe pse e di se dikur edhe mentorin e tij politik dhe frymĂ«zimin e pĂ«rhershĂ«m, Sheshelin, e nxorĂ«n me forcĂ« nga Mali i Zi. Tani po ndodh e njĂ«jta gjĂ« me ekipin e tij kriminal qĂ« e ka dĂ«rguar nĂ« Mal tĂ« Zi si para-polici e presidentit tĂ« shtetit, gjĂ« qĂ« Ă«shtĂ« njĂ« turp dhe poshtĂ«rim i paprecedent pĂ«r SerbinĂ«.
Ai u detyrohet qytetarĂ«ve tĂ« SerbisĂ« tĂ« shpjegojĂ« kush e pagoi fluturimin charter kriminal pĂ«r nĂ« Tivat, kush i ftoi njerĂ«zit me dosje kriminale tĂ« shkonin si para-polic e Vuçiqit nĂ« Mal tĂ« Zi, nĂ«se ishin tĂ« armatosur dhe nĂ«se mban mend fjalĂ«t e tij tĂ« para disa ditĂ«ve se nuk mund tĂ« ketĂ« kriminelĂ« nĂ« polici? ĂfarĂ« po bĂ«n, o njeri?â, pyeti Stefanoviq.
Ndërkohë, opozitarja tjetër në Serbi, Marinika Tepiq ka publikuar edhe emrat e personave që ishin pjesë e këtij veprimi në Mal të Zi.
Aeroplani është mbajtur në pistën e aeroportit të Tivatit për kontrolle të detajuara të personave që kanë mbërritur, si dhe për verifikimin e arsyes së vizitës së tyre, u tha nga policia. /Telegrafi/
Presidenti i UkrainĂ«s, Volodymyr Zelensky, ka deklaruar se Ă«shtĂ« i gatshĂ«m tĂ« nisĂ« negociata tĂ« drejtpĂ«rdrejta me presidentin rus, Vladimir Putin pĂ«r tâi dhĂ«nĂ« fund luftĂ«s nĂ« UkrainĂ«, duke theksuar se nuk dĂ«shiron tĂ« presĂ« derisa tĂ« zgjidhen tĂ« gjitha konfliktet e tjera globale.
NĂ« njĂ« deklaratĂ« tĂ« fundit, lideri ukrainas tha se Shtetet e Bashkuara aktualisht po pĂ«rqendrohen kryesisht nĂ« çështjen e Iranit dhe se, sipas tij, Ukraina âĂ«shtĂ« nĂ« radhĂ«â tĂ« krizave ndĂ«rkombĂ«tare.
âUnĂ« besoj se Shtetet e Bashkuara janĂ« pala mĂ« e fuqishme qĂ« mund ta detyrojĂ« Putinin tĂ« pĂ«rfundojĂ« luftĂ«nâ, u shpreh ai.
Zelensky shtoi se është i gatshëm për bisedime të drejtpërdrejta me liderin rus, duke theksuar se një qasje e tillë është më e shpejtë sesa pritja për zgjidhjen e konflikteve të tjera në botë.
Deklaratat e tij vijnë në një kohë kur lufta në Ukrainë vazhdon dhe përpjekjet ndërkombëtare për një zgjidhje paqësore mbeten të paqarta.
Ndryshe, Rusia ka nisur pushtimin e shtetit ukrainas më 22 shkurt të vitit 2022 duke shkaktuar mijëra viktima dhe dëme të shumta materiale. /Telegrafi/
Zyrtarët doganorë gjermanë në portin e Detit të Veriut në Wilhelmshaven kanë bërë një nga konfiskimet më të mëdha të kokainës në vitet e fundit.
Më shumë se 8 tonë drogë, me një vlerë të vlerësuar në treg prej rreth 500 milionë eurosh (581 milionë dollarë), u sekuestruan, sipas një deklarate të lëshuar të mërkurën nga Prokuroria Publike e Aurichit dhe Drejtoria e Përgjithshme e Doganave në Koln.
Zbulimi në portin Jade-Weser është bërë më 9 shkurt dhe është mbajtur i fshehtë deri tani për arsye taktike, shkruan yahoo.
Falë bashkëpunimit ndërkombëtar të mëvonshëm, dy persona të dyshuar si drejtues të grupit u arrestuan nga autoritetet spanjolle në mes të majit gjatë një dorëzimi të inskenuar të një kontejneri në provincën Almeria të Spanjës. Njëri nga të akuzuarit është drejtori menaxhues i një kompanie importi.
Ministri i Financave i GjermanisĂ«, Lars Klingbeil, e ka vlerĂ«suar suksesin e hetimit. âTetĂ« tonĂ« kokainĂ« nĂ« njĂ« sekuestrim tĂ« vetĂ«m â ky Ă«shtĂ« njĂ« goditje e madhe ndaj trafikut ndĂ«rkombĂ«tar tĂ« drogĂ«sâ, tha Klingbeil.
Ai falĂ«nderoi hetuesit dhe njoftoi se sĂ« shpejti do tâi paraqesĂ« kabinetit Ligjin pĂ«r DrejtĂ«sinĂ« Financiare Doganore, i cili synon tâi pajisĂ« doganat me mjete tĂ« reja teknike dhe ligjore nĂ« luftĂ«n kundĂ«r krimit tĂ« organizuar.
Sipas doganave dhe prokurorisë publike, droga ishte gjetur në një kontejner transporti nga Afrika Perëndimore, i cili sipas dokumenteve të transportit ishte i ngarkuar me kokrra kakao dhe kishte destinacion Spanjën.
Gjatë një skanimi me rreze X, njësia e inspektimit në Zyrën Qendrore Doganore të Oldenburgut kishte vënë re parregullsi, pas së cilave oficerët zbuluan mbi 400 pako të mbështjella me fletë të zezë.
Ădo pako pĂ«rmbante rreth 20 blloqe tĂ« ngjeshura fort kokainĂ«. PĂ«r tĂ« parandaluar çdo pĂ«rpjekje tĂ« dhunshme nga kriminelĂ«t pĂ«r ta rimarrĂ« drogĂ«n, lĂ«nda narkotike Ă«shtĂ« shkatĂ«rruar nĂ« Gjermani nĂ«n masa tĂ« rrepta sigurie.
Autorët kishin vendosur në pako edhe transmetues GPS për të monitoruar në çdo moment vendndodhjen e ngarkesës. /Telegrafi/
Presidenti amerikan, Donald Trump, hodhi poshtë pretendimet se kryeministri izraelit, Benjamin Netanyahu, e kishte manipuluar për të nisur luftën kundër Iranit, duke theksuar se vendimi ishte ekskluzivisht i tij.
Duke folur nĂ« emisionin âPod Force Oneâ, ai tha se nuk kishte qenĂ« nĂ«n ndikimin e liderit izraelit.
âAi mĂ« manipuluoi mua? UnĂ« jam ai qĂ« e nisa kĂ«tĂ«â, tha 79-vjeçari, duke shtuar se kishte vepruar sepse ânuk mund tĂ« lejojmĂ« qĂ« Irani tĂ« ketĂ« armĂ« bĂ«rthamoreâ.
Lideri amerikan ia atribuoi kĂ«to akuza kundĂ«rshtarĂ«ve tĂ« tij politikĂ«, tĂ« cilĂ«t i quajti âDumbocratsâ, duke pretenduar se ânuk dinĂ« çfarĂ« po bĂ«jnĂ«â. Ai theksoi gjithashtu se shqetĂ«simi i tij pĂ«r programin bĂ«rthamor iranian daton qĂ« nga mandati i tij i parĂ«, kur SHBA-ja u tĂ«rhoq nga marrĂ«veshja bĂ«rthamore e vitit 2015 me Iranin.
Presidenti amerikan tha se çështja e Iranit lidhet drejtpĂ«rdrejt me Izraelin, duke argumentuar se ky vend ândoshta do tĂ« ishte objektivi i parĂ« i sulmeveâ.
âPo ju them diçka, po tĂ« mos isha unĂ«, Izraeli sot nuk do tĂ« ekzistonteâ, deklaroi Trump.
Ky i fundit u pyet gjithashtu nĂ«se e kishte quajtur Netanyahun âçmendurisht tĂ« marrĂ«â dhe e kishte akuzuar pĂ«r mosmirĂ«njohje, siç raportoi mĂ« herĂ«t Axios.
âPo. Nuk do tĂ« thosha se isha i zemĂ«ruar. Isha pak i shqetĂ«suar nga luftimet e tij tĂ« vazhdueshme me Libaninâ, tha Trump, duke shtuar se, pavarĂ«sisht fjalĂ«ve tĂ« ashpra, ai dhe Netanyahu âshkojnĂ« shumĂ« mirĂ« me njĂ«ri-tjetrinâ.
Sipas raportimit të Axios, i cili citonte një zyrtar amerikan të paidentifikuar, Trump gjatë një bisede telefonike të hënën humbi durimin me Netanyahun dhe i tha se po dëmtonte Izraelin me përshkallëzimin e konfliktit në Liban. Raporte të ngjashme janë publikuar edhe nga media të tjera amerikane dhe izraelite.
Duke iu referuar asaj bisede, Trump tha se nĂ« njĂ« moment i kishte thĂ«nĂ« Netanyahut âBibi, duhet ta ndalim kĂ«tĂ«. Duhet ta ndalimâ. /Telegrafi/
Policia malazeze ua ka ndaluar hyrjen në vend një grupi prej të paktën 90 personash nga Serbia, të cilët mbërritën të mërkurën në Tivat me një fluturim çarter nga Beogradi.
Sipas mediave malazeze, arsyeja e kësaj mase të jashtëzakonshme është dyshimi për veprimtari subversive para samitit BE - Ballkani Perëndimor, i cili mbahet të enjten dhe të premten në bregdetin malazez.
Siç shkruan portali Vijesti.me, nĂ« mesin e pasagjerĂ«ve kishte edhe persona tĂ« regjistruar si âpersona me interes pĂ«r sigurinĂ«â, ndaj Ă«shtĂ« marrĂ« vendimi qĂ« tĂ« gjithĂ« tĂ« kthehen me fluturimin e parĂ« nga Tivati pĂ«r nĂ« Beograd.
Sipas tĂ« njĂ«jtit burim, pasagjerĂ«t refuzuan tâu pĂ«rgjigjeshin pyetjeve tĂ« policisĂ« lidhur me arsyen e ardhjes sĂ« tyre nĂ« Mal tĂ« Zi.
TĂ« dyshuarit me vete nĂ« aeroplan kishin marrĂ« transparente me mbishkrimin âSerbia fitonâ, parullĂ« e presidentit serb, Aleksandar Vuçiq njĂ« pajisje pĂ«r komunikim nĂ« distancĂ« dhe njĂ« stacion radio detar, thuhet nĂ« njoftimin zyrtar tĂ« DrejtorisĂ« sĂ« PolicisĂ« (UP) dhe AgjencisĂ« pĂ«r Siguri KombĂ«tare (ANB).
Të dhënat që posedon Drejtoria e Policisë së Malit të Zi tregojnë se personat në këtë fluturim, shumica e të cilëve kanë dosje kriminale, kishin për detyrë të siguronin në mënyrë joformale qëndrimin e presidentit të Serbisë, Aleksandar Vuçiq, gjatë samitit të ardhshëm në Tivat.
Nga policia malazeze Ă«shtĂ« njoftuar se po zhvillohen aktivitete tĂ« gjera, tĂ« vazhdueshme dhe tĂ« shtuara sigurie pĂ«r shkak tĂ« organizimit tĂ« samitit BE â Ballkani PerĂ«ndimor.
NĂ« kĂ«tĂ« kuadĂ«r, nĂ« pikĂ«n kufitare tĂ« Aeroportit tĂ« Tivatit po kryhen kontrolle rigoroze, ndaj edhe fluturimi çarter nĂ« linjĂ«n BeogradâTivat Ă«shtĂ« vĂ«nĂ« nĂ«n kontroll tĂ« veçantĂ«, shkruajnĂ« mediat.
âJanĂ« duke u kryer kontrolle ndaj kĂ«tyre personave dhe po verifikohen arsyet e ardhjes dhe qĂ«ndrimit tĂ« tyre. NĂ« pĂ«rputhje me ligjin do tĂ« ndĂ«rmerren tĂ« gjitha masat dhe veprimet e nevojshme, si dhe masa kufizuese nĂ«se ekzistojnĂ« bazat ligjore pĂ«r to. Aeroplani Ă«shtĂ« mbajtur nĂ« pistĂ«n e Aeroportit tĂ« Tivatit pĂ«r tĂ« kryer verifikime tĂ« detajuara tĂ« personave qĂ« kanĂ« mbĂ«rritur dhe tĂ« qĂ«llimit tĂ« vizitĂ«s sĂ« tyre, duke pasur parasysh masat e shtuara tĂ« sigurisĂ« para samitit. Publiku do tĂ« informohet me kohĂ« pĂ«r veprimet e mĂ«tejshmeâ, thuhet nĂ« njoftimin e PolicisĂ« sĂ« Malit tĂ« Zi.
Mediat malazeze kishin raportuar më herët se më shumë se 1500 efektivë policie nga të gjitha njësitë organizative të policisë, përfshirë edhe njësitë speciale taktike, do të angazhohen për sigurinë e samitit që mbahet më 4 dhe 5 qershor në Tivat. /Telegrafi/
Dronët ukrainas me rreze të gjatë veprimi kanë goditur disa anije luftarake ruse që ndodheshin në një dok të thatë në bazën detare të Kronstadtit, pranë Shën Petersburgut.
Sipas raportimeve, nĂ« mesin e anijeve tĂ« dĂ«mtuara Ă«shtĂ« edhe ajo ruse âBoikiyâ, njĂ« anije luftarake e pĂ«rdorur nga marina ruse nĂ« operacione detare dhe patrullime.
Sulmi ka shkaktuar dëme në infrastrukturën detare dhe ka ndërprerë aktivitetin në zonën e dokut, ndërsa autoritetet ruse nuk kanë dhënë ende detaje të plota mbi shkallën e dëmit.
Ngjarja vjen në një kontekst të përshkallëzimit të sulmeve me dronë ndaj objektivave ushtarake brenda territorit rus, me Ukrainën që po zgjeron kapacitetet e saj të goditjeve në distancë të largët.
Në disa raportime jozyrtare pretendohet se pas goditjeve ndaj Flotës ruse të Detit të Zi, objektiva të ngjashme tani po prekin edhe Flotën e Detit Baltik.
Megjithatë, këto pretendime nuk janë konfirmuar plotësisht nga burime të pavarura. /Telegrafi/
ĂfarĂ« ndodhi me dosjet e DrejtorisĂ« tĂ« Sigurimit ShtetĂ«ror (UDB) pas shpĂ«rbĂ«rjes sĂ« JugosllavisĂ« dhe pse pĂ«rmbajtja e tyre vazhdon tĂ« jetĂ«, edhe mĂ« shumĂ« se tre dekada mĂ« vonĂ«, objekt debatesh?
Dokumentet e policisë sekrete janë rikthyer sërish në qendër të vëmendjes pasi komisionarja evropiane për Zgjerim, Marta Kos, e përballur me akuza të vazhdueshme dhe të paprovuara se ka qenë bashkëpunëtore e shërbimit sekret jugosllav, dëshmoi para Parlamentit Evropian.
Ajo i shmangu të përgjigjet drejtpërdrejt në pyetjet lidhur me angazhimin e saj nga periudha kur Sllovenia, që është shteti i saj i origjinës, ishte pjesë e Jugosllavisë dhe kur Kos ishte gazetare. Në atë kohë, Kos ishte në të 20-tat.
Në atë periudhë, në territorin e shtetit që përbëhej nga gjashtë republika dhe dy krahina autonome, vepronte një shërbim i vetëm, Drejtoria e Sigurimit Shtetëror, e njohur me akronimin UDB.
Nga ky shërbim, i konsideruar në masë të madhe si i diskutueshëm, pas shpërbërjes së Jugosllavisë u krijuan shtatë shërbime të veçanta sigurie. Nëse ekziston ndonjë gjurmë e lidhjes së ndokujt me agjencitë e sigurisë nga koha e ish-Jugosllavisë, më shumë se 30 vjet pas shpërbërjes së saj, kjo është e vështirë të vërtetohet.
Sa për rikujtim, Rezoluta e Parlamentit Evropian e vitit 2021 ka bërë thirrje për hapjen e arkivave të ish-Jugosllavisë, me fokus të veçantë në hapjen e dosjeve të UDB-së.
Hapja e arkivave nĂ« vende si Gjermania Lindore, Republika Ăeke dhe Polonia u realizua nĂ« valĂ«n e demokratizimit tĂ« vendeve tĂ« ish-bllokut lindor nĂ« fund tĂ« viteve '80 dhe nĂ« fillim tĂ« viteve '90.
Në të kundërt, në shtetet e ish-Jugosllavisë, të cilat u formuan në kushte konfliktesh, luftërash dhe shkatërrimesh, procesi i demokratizimit dhe transformimit të shërbimeve të sigurisë ka qenë më i ngadalshëm dhe i shoqëruar me shumë polemika.
Deri më sot, pothuajse asnjë shtet nuk e ka pastruar plotësisht këtë pjesë të së kaluarës së tij.
ĂfarĂ« ndodhi me dosjet nĂ« Slloveni?
Sllovenia ishte shteti i parë i krijuar pas shpërbërjes së Jugosllavisë që i hapi arkivat dhe dosjet, thotë për Radion Evropa e Lirë, historiani kroat Mario Previshiq.
âIshte veçanĂ«risht interesante si pĂ«r historianĂ«t dhe profesionistĂ«t e fushĂ«s, ashtu edhe pĂ«r politikĂ«nâ, thotĂ« ai.
Siç theksoi nĂ« njĂ« pĂ«rgjigje me shkrim pĂ«r REL-in historiani slloven Bozho Repe, âarkivat nuk janĂ« ruajtur nĂ« tĂ«rĂ«si dhe nuk dihet as sa prej tyre kanĂ« ekzistuar nĂ« pĂ«rgjithĂ«si, pasi pastrimi i materialeve Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« tĂ« paktĂ«n dy herĂ« â pas shkarkimit tĂ« Aleksandar Rankoviqit nĂ« fund tĂ« viteve '60 dhe nĂ« fund tĂ« viteve '80, kur supozohet se janĂ« shkatĂ«rruar rreth 17.000 dosjeâ.
Repe thotĂ« se nuk dihet çfarĂ« Ă«shtĂ« âhequr, shtuar apo ndryshuarâ nga tĂ« dhĂ«nat e policisĂ« sekrete tĂ« sistemit tĂ« kaluar (kryesisht pĂ«r qĂ«llime politike, para sĂ« gjithash kundĂ«r politikanĂ«ve tĂ« majtĂ«-liberalĂ«, por jo rrallĂ« edhe kundĂ«r tĂ« djathtĂ«ve, nĂ«se kjo i pĂ«rshtatej dikujt).
Pas shpalljes së pavarësisë në vitin 1991, në Slloveni si shërbim qendror i inteligjencës dhe sigurisë vepron Agjencia Sllovene e Inteligjencës dhe Sigurisë (SOVA), me seli në Lubjanë.
Kroacia: Emër i ri, njerëz të vjetër
Në Kroaci, që nga pavarësia në vitin 1991, sektori i sigurisë ka kaluar nëpër disa transformime, ndërsa nga viti 2006 filloi veprimtarinë Agjencia e Sigurisë dhe Inteligjencës (SOA), e cila me këtë emër ekziston edhe sot.
âNĂ« Kroaci, si nĂ« çdo vend tjetĂ«r qĂ« Ă«shtĂ« reformuar nĂ« EvropĂ«, veprojnĂ« forma tĂ« ndryshme tĂ« agjencive tĂ« inteligjencĂ«s qĂ« kanĂ« funksione dhe qĂ«llime tĂ« ndryshmeâ, thotĂ« historiani Martin Previshiq pĂ«r Radion Evropa e LirĂ«.
Previshiq Ă«shtĂ« autor i librit âGoli otok â historiaâ, njĂ« lloj studimi pĂ«r kampin e Goli Otokut, i cili bazohet nĂ« dokumente tĂ« shumta nga arkivat e UDB-sĂ«, si dhe nĂ« njĂ« sĂ«rĂ« dĂ«shmish tĂ« ish-tĂ« burgosurve tĂ« kampit.
Goli Otoku ishte një burg dhe kamp pune jugosllav për kundërshtarët politikë në ish-Jugosllavi.
Për transformimin e policisë sekrete nga sistemi i vjetër në të riun flet një anekdotë nga periudha kur Previshiq po mblidhte materiale për librin dhe po intervistonte ish-të burgosurit e Goli Otokut.
Njëri prej tyre i kishte treguar se ishte arrestuar në vitin 1948 si informbiroist. Kur në qelinë e tij kishte hyrë një anëtar i ri i UDB-së, ai i kishte mbajtur mend fytyrën. Dyzet vjet më vonë, në vitin 1991, kur Kroacia po shpallej e pavarur, ish-i burgosuri po shikonte televizorin dhe pa presidentin e parë të Republikës së Kroacisë, Franjo Tuxhman. Pranë tij ishte një burrë me kostum të bardhë, të cilin ish-i burgosuri e njohu. Ai e kishte identifikuar njeriun që kishte hyrë në qelinë e tij në vitin 1948. Ishte Josip Manolliq, që në atë kohë ishte kryeministër i Republikës së Kroacisë.
VetĂ« Manolliqi, nĂ« njĂ« paraqitje nĂ« HRT nĂ« vitin 1995, duke folur pĂ«r kalimin e kuadrove tĂ« shĂ«rbimit sekret nĂ« strukturat e reja tĂ« RepublikĂ«s sĂ« KroacisĂ«, tha se ânuk ishte momenti pĂ«r tĂ« hyrĂ« nĂ« pastrimin e rasteve individualeâ.
âVendimi i udhĂ«heqjes sĂ« lartĂ« tĂ« RepublikĂ«s sĂ« KroacisĂ« ishte tâi marrim tĂ« gjitha institucionet qĂ« deri atĂ«herĂ« kishin funksionuar nĂ« RepublikĂ«n Socialiste tĂ« KroacisĂ«, nĂ« pĂ«rbĂ«rjen nĂ« tĂ« cilĂ«n ishin. Nuk do tĂ« ketĂ« asnjĂ« lloj revanshizmi ndaj njerĂ«zve qĂ« profesionalisht kanĂ« kryer detyrat e tyreâ, deklaroi nĂ« atĂ« kohĂ« Manolliqi.
âE gjithĂ« aparatura Ă«shtĂ« trashĂ«guar dhe ajo kishte, mĂ« shumĂ« ose mĂ« pak, njĂ« rol tĂ« ngjashĂ«m me atĂ« qĂ« kishte nĂ« Jugosllaviâ, shton Previshiq.
Ai shpjegon po ashtu se ekziston njĂ« perceptim ânaivâ se nĂ« vitin 1991 ndodhi njĂ« ndĂ«rprerje e plotĂ«.
âPo, Jugosllavia u shpĂ«rbĂ«, u shemb njĂ« ideologji e vjetĂ«r, erdhĂ«n disa paradigma tĂ« reja, por le tĂ« jemi realistĂ«: i gjithĂ« sistemi u mor pĂ«rsipĂ«r sĂ«rish nga sistemi i vjetĂ«râ, thotĂ« Previshiq.
Si Sllovenia, edhe Kroacia i ka hapur arkivat e UDB-sĂ«. Midis 15 dhe 20 mijĂ« dosjesh, tĂ« mbledhura deri nĂ« fillim tĂ« viteve â90, u bĂ«nĂ« tĂ« qasshme pĂ«r publikun.
Sot dosjet ruhen në Arkivin Shtetëror të Kroacisë.
REL-i nuk ka marrë përgjigje në pyetjen nëse disa nga dosjet mund të kenë mbetur të pahapura.
Ndër të tjera, në arkiva gjenden edhe dosja e të dënuarit për krime lufte Vojisllav Sheshel dhe e presidentit të parë të Kroacisë, Franjo Tuxhman.
Mali i Zi hap një pjesë të vogël të arkivave
Pavarësisht se praktikat e disa vendeve tregojnë ndikimin pozitiv që ka pasur hapja e arkivave, dosjet sekrete të UDB-së në disa shtete mbeten ende të klasifikuara.
Një rast i tillë është edhe në Mal të Zi. Agjencia për Siguri Kombëtare (ANB), e themeluar në vitin 2005, një vit para shpalljes së pavarësisë së Malit të Zi, ka hapur vetëm një pjesë të materialeve arkivore që lidhen me periudhën deri në vitin 1948, pra me fazën e hershme të veprimtarisë së OZNA-së dhe fillimet e UDB-së.
REL-i nuk ka marrë përgjigje në pyetjen nëse autoritetet planifikojnë që të hapin edhe dosje të tjera.
Avokati Nikolla Angellovski, i cili dy vjet më parë i kishte dorëzuar Kuvendit të Malit të Zi një kërkesë për miratimin e ligjit për hapjen e dosjeve, thotë se materiali i publikuar nuk është i mjaftueshëm.
âHapja Ă«shtĂ« simbolike dhe e kufizuar. BĂ«het fjalĂ« pĂ«r arkivin qĂ« mbulon periudhĂ«n mĂ« tĂ« hershme tĂ« sistemit tĂ« sigurisĂ« shtetĂ«rore komunist pas LuftĂ«s sĂ« DytĂ« BotĂ«roreâ, thotĂ« Angellovski pĂ«r Radion Evropa e LirĂ«, duke shtuar se ANB e ka deklasifikuar kĂ«tĂ« pjesĂ« me arsyetimin se nuk ekziston mĂ« âinteres i sigurisĂ« pĂ«r ta mbajtur si material tĂ« klasifikuarâ.
âKjo nuk pĂ«rfshin fazat e mĂ«vonshme tĂ« zhvillimit tĂ« kĂ«tyre shĂ«rbimeve, tĂ« cilat ishin shumĂ« mĂ« komplekse dhe politikisht mĂ« domethĂ«nĂ«se, periudhĂ«n e InformbyrosĂ« nĂ« Mal tĂ« Zi, periudhĂ«n e viteve â50, â60, â70 dhe â80, si dhe periudhĂ«n tranzitore tĂ« viteve â90. PĂ«r kĂ«tĂ« arsye, ky hap konsiderohet vetĂ«m si âhap i parĂ«â, por jo si zgjidhje e plotĂ« dhe sistematike e kĂ«saj çështjejeâ.
Ai shton se çështja e hapjes së dosjeve për dekada të tëra ndodhet në një vakum institucional në Mal të Zi dhe se shteti, i cili aktualisht, krahasuar me vendet e tjera të Ballkanit Perëndimor, është më afër anëtarësimit në BE, nuk ka as ligj për lustrim dhe as ligje për vetting-un në shërbimin publik dhe në shërbimin sekret.
âKjo do tĂ« thotĂ« se pĂ«r momentin nĂ« Mal tĂ« Zi nuk ekziston njĂ« kornizĂ« e unifikuar ligjore qĂ« do tĂ« pĂ«rcaktonte kush ka tĂ« drejtĂ« qasjeje, nĂ« çfarĂ« kushtesh, nĂ« çfarĂ« mase dhe nĂ« çfarĂ« mĂ«nyre mbrohen privatĂ«sia dhe informacionet e ndjeshme tĂ« sigurisĂ«â.
Serbia nuk i hap arkivat
PĂ«rgjatĂ« periudhave tĂ« ndryshme kohore, qeveri tĂ« ndryshme nĂ« Serbi kanĂ« premtuar se do tâi hapin dosjet e shĂ«rbimeve sekrete nga Lufta e DytĂ« BotĂ«rore e deri sot.
Opozita Demokratike e Serbisë (DOS), i cili fitoi zgjedhjet në vitin 2000 kundër Sllobodan Millosheviqit, e kishte premtuar këtë si para ardhjes në pushtet, ashtu edhe pas saj.
Nga maji 2001 deri në qershor 2003, ishte në fuqi një rregullore e Qeverisë së Serbisë për qasje në dosje. Rreth 8.000 persona kishin aplikuar, ndërsa për 420 prej tyre u lejua një qasje e kufizuar në to.
Ndër ta ishte edhe shkrimtari Dragosllav Mihailloviq, i cili në vitin 2012 tha për Radion Evropa e Lirë se ishte nën vëzhgim nga institucionet e sigurisë deri në vitin 1990.
âNĂ« ato dosje ishin tĂ« fshirĂ« emrat e disa njerĂ«zve qĂ« kishin dhĂ«nĂ« informacione pĂ«r mua. NdĂ«rsa njerĂ«zit e shĂ«rbimit shĂ«nonin, pĂ«r shembull, kur dhe me kĂ« takohesha. PĂ«r shembull, mua mĂ« ka vĂ«zhguar njĂ« person i quajtur Brana nga Valevaâ, kishte treguar Mihailloviq, shkrimtar qĂ« ndĂ«rroi jetĂ« nĂ« mars tĂ« vitit 2023.
Qytetari në atë kohë, në praninë e zyrtarëve të sigurisë shtetërore, mund të lexonte dosjen e tij, por me kusht që ta trajtonte atë si sekret shtetëror dhe të mos i tregonte as familjes dhe as për publikun.
Disa nga ata që i panë shënimet shprehnin dyshime se dosjet u ishin ndryshuar dhe redaktuar më pas, ndërsa rregullorja që lejonte qasjen u shfuqizua shpejt nga shteti me arsyetimin se ishte jokushtetuese.
Ligji që do të rregullonte hapjen e dosjeve nuk është miratuar nga asnjë qeveri serbe nga viti 2000 e deri sot.
Predrag Petroviq nga Qendra e Beogradit për Politikë të Sigurisë thotë se është e rëndësishme të dihet qëllimi i hapjes së dosjeve: nëse bëhet për lustrim, për ballafaqim me të kaluarën, për ndjekje penale, apo për të gjitha këto së bashku.
âPĂ«rveç kĂ«saj, kemi njĂ« rrethanĂ« tĂ« rĂ«ndĂ«sishme qĂ« disa persona qĂ« u gjendĂ«n nĂ« tĂ« ashtuquajturat pushtete tĂ« reja demokratike, me shumĂ« gjasĂ« kanĂ« qenĂ« bashkĂ«punĂ«torĂ« tĂ« shĂ«rbimeve tĂ« sigurisĂ«. Do tĂ« ishte shumĂ« e pafavorshme pĂ«r ta qĂ« kjo tĂ« zbulohej. PĂ«r shumĂ« prej tyre periudha nga â45 deri nĂ« vitet 2000 nuk konsiderohet autokratike, prandaj mendojnĂ« se dosjet nuk pĂ«rmbajnĂ« asgjĂ« problematikeâ, thotĂ« Petroviq.
Agjencia e sotme e Sigurisë dhe Informacionit (BIA) ia dorëzon në mënyrë të vazhdueshme Arkivit të Serbisë dokumentacionin më të vjetër se 30 vjet, në të cilin përfshihen edhe 80.000 dosje personale të qytetarëve.
Arkivi operativ, të ashtuquajturat dosje të gjalla dhe dokumentacioni i krijuar pas vitit 2002 ruhen në selinë e BIA-s në Beograd. Numri i këtyre dosjeve është sekret shtetëror. Po ashtu, nuk dihet as vëllimi i arkivit të krijuar nga shërbimet sekrete në Serbi që nga viti 1945.
BIA u krijua në vitin 2002, pas shuarjes së Resorit të Sigurimit Shtetëror të Serbisë, një agjenci që konsiderohet kyç në formimin e formacioneve paramilitare përgjegjëse për krimet e luftës të kryera gjatë luftërave në ish-Jugosllavi, si dhe për krime brenda vendit.
BIA nuk i është përgjigjur pyetjes së Radios Evropa e Lirë nëse është në plan miratimi i një ligji që do të rregullonte hapjen e dosjeve.
Predrag Petroviq nga Qendra e Beogradit për Politikë të Sigurisë vlerëson se modernizimi i shërbimit sekret në Serbi është kufizuar në blerjen e pajisjeve të reja dhe rritjen e pagave të punonjësve të tij.
âPrandaj qĂ« nga krijimi i saj ajo ka shĂ«nuar vetĂ«m dĂ«shtime. Ka mbrojtur mbretĂ«rinĂ«, mbretĂ«ria u rrĂ«zua. MĂ« pas patĂ«m njĂ« shĂ«rbim qĂ« mbrojti komunizmin, komunizmi u shemb dhe fituan nacionalistĂ«tâ, u shpreh Petroviq.
Më shumë se gjysma e shefave të shërbimit sekret që janë emëruar që nga viti 2000 nuk kishin punuar më parë në sektorin e sigurisë dhe nuk ishin profesionistë.
Një pjesë e tyre janë vendosur drejtpërdrejt nga radhët e partive në pushtet, që është edhe rasti me drejtorin aktual të BIA-s, Vladimir Orlliq.
ĂĂ«shtja e arkivave tĂ« UDB-sĂ« nĂ« KosovĂ«
Deri në shpalljen e pavarësisë, Kosova nuk kishte një shërbim të pavarur të inteligjencës, por ishte nën kontrollin e Shërbimit të Sigurimit Shtetëror të Serbisë.
UDB-ja në Kosovë ka përndjekur aktivistët politikë dhe kundërshtarët e regjimit, ndërsa ekzistojnë akuza dhe raste të dokumentuara të represionit dhe vrasjeve politike.
Një nga rastet e njohura është vrasja e aktivistit kosovar për të drejtat e njeriut Enver Hadri në vitin 1990 në Bruksel.
Gjykata belge në vitin 2016 vendosi se kjo vrasje ishte porositur nga shërbimi i sigurisë jugosllave dhe, në lidhje me këtë, dënoi me burgim të përjetshëm Bozhidar Spasiq, ish-anëtar i shërbimit sekret serb.
Spasiq sot e kësaj dite gjendet në liri në Serbi, ku merr pjesë edhe në paraqitje publike.
Në Kosovë sot funksionon Agjencia e Kosovës për Inteligjencë (AKI), e formuar pas shpalljes së pavarësisë nga Serbia në vitin 2008. Radio Evropa e Lirë nuk ka marrë përgjigje në pyetjen se çfarë ka ndodhur me arkivin e UDB-së që ndodhej në Kosovë.
Mendohet se AKI Ă«shtĂ« krijuar si pasardhĂ«se institucionale e ShĂ«rbimit Informativ tĂ« KosovĂ«s (SHIK), i cili kishte dalĂ« nga strukturat e UshtrisĂ« Ălirimtare tĂ« KosovĂ«s.
Ehat Miftaraj nga Instituti i KosovĂ«s pĂ«r DrejtĂ«si thekson se çdo zbulim i tĂ« dhĂ«nave apo informacioneve lidhur me arkivin e UDB-sĂ« duhet tĂ« trajtohet me rezerva, duke marrĂ« parasysh âpolitikĂ«n antagoniste tĂ« SerbisĂ« ndaj KosovĂ«sâ.
âAutoritetet serbe, pĂ«rmes formave tĂ« ndryshme tĂ« luftĂ«s speciale kundĂ«r KosovĂ«s, shpesh pĂ«rdorin madje edhe tĂ« dhĂ«na tĂ« inteligjencĂ«s apo tĂ« dhĂ«na tĂ« UDB-sĂ« pĂ«r tĂ« shĂ«njestruar ose dĂ«mtuar figura me ndikim nĂ« KosovĂ«. Deri mĂ« sot nuk ekzistojnĂ« informacione tĂ« besueshme se arkivi i lidhur me UDB-nĂ« Ă«shtĂ« shkatĂ«rruar apo Ă«shtĂ« larguar nga Kosova, kur institucionet serbe janĂ« tĂ«rhequrâ, thotĂ« ai pĂ«r Radion Evropa e LirĂ«.
Kompleksiteti i Bosnjës
Në Bosnje dhe Hercegovinë, pas disa agjencive të fragmentuara që u krijuan gjatë dhe pas luftës, sektori i sigurisë në vitin 2004 u transformua në Agjencinë e Inteligjencës dhe Sigurisë së Bosnje dhe Hercegovinës.
Pas përfundimit të luftës, në vitin 1996 u themelua Agjencia për Hulumtim dhe Dokumentim (AID).
Gjatë periudhës së ekzistimit të entitetit para-shtetëror Herceg-Bosnja në vitin 1994 u formua Shërbimi i Sigurisë Kombëtare (SNS), i cili gjithashtu vepronte si agjenci inteligjence, ndërsa në entitetin e Republikës Sërpska funksiononte Shërbimi i Inteligjencës dhe Sigurisë, i formuar në vitin 1998.
Transformimet vazhduan në vitin 2002, kur AID dhe SNS u bashkuan në Shërbimin Federal të Inteligjencës dhe Sigurisë (FOSS).
Dy vjet më vonë, u krijua Agjencia e vetme e Inteligjencës dhe Sigurisë së Bosnje dhe Hercegovinës (OSA), kur u bashkuan FOSS dhe Agjencia e Inteligjencës dhe Sigurisë e Republikës Sërpska.
âDuke qenĂ« se u integruan ose u bashkuan Agjencia Federale e InteligjencĂ«s e entitetit tĂ« FederatĂ«s sĂ« Bosnje dhe HercegovinĂ«s dhe Agjencia e InteligjencĂ«s dhe SigurisĂ«, pĂ«rkatĂ«sisht shĂ«rbimi i entitetit Republika S[rpska. Sot kemi OSA-nĂ« si njĂ« shĂ«rbim civil unik dhe tĂ«rĂ«sor qĂ« vepron nĂ« gjithĂ« territorin e Bosnje dhe HercegovinĂ«sâ, shpjegon Ahmed Kico, ish-oficer i inteligjencĂ«s dhe ekspert i sigurisĂ«.
Megjithatë, Kico vlerëson se hapja e dosjeve të UDB-së është shoqëruar me manipulime dhe lajme të rreme.
âTĂ« gjithĂ« ata qĂ« janĂ« tĂ« interesuar pĂ«r njĂ« lloj tĂ« tillĂ« tĂ« dhĂ«nash, gazetarĂ«t, diplomatĂ«t, mund tâi kĂ«rkojnĂ« ato nga agjencitĂ« e sotme tĂ« inteligjencĂ«s nĂ« bazĂ« tĂ« ligjit pĂ«r qasje nĂ« informacionâ, shpjegon Kico.
Radio Evropa e Lirë nuk ka marrë përgjigje në pyetjen se çfarë po ndodh me dokumentet e UDB-së që janë trashëguar nga agjencia e sigurisë së Bosnje dhe Hercegovinës.
âPĂ«r disa gjĂ«ra nevojiten tĂ« paktĂ«n 30 vjet ose mĂ« shumĂ« pĂ«r tâu lejuar qasja nĂ« informacionet konfidenciale. Pra, para sĂ« gjithash, pĂ«rveç ligjit pĂ«r qasje nĂ« informacion, nevojitet edhe ligji pĂ«r lustrim dhe akte tĂ« tjera nĂ«nligjore, nĂ« mĂ«nyrĂ« qĂ« tĂ« dhĂ«nat tĂ« pĂ«rdoren nĂ« pĂ«rputhje me ligjinâ.
âNĂ«se nuk keni njĂ« âlegjislacion tĂ« rregulluarâ, sipas ekspertit tĂ« sigurisĂ«, âju jeni nĂ« pozitĂ« qĂ« tĂ« bĂ«heni objekt dhe nĂ« fund tĂ« fundit edhe viktimĂ«â.
Maqedonia e Veriut ka hapur të gjitha dosjet
Ligji i miratuar në vitin 2001 në Maqedoninë e Veriut ka mundësuar që çdo dosje të mund të hapet nëse ka kërkesë për një gjë të tillë.
âPersoni mund tĂ« marrĂ« dhe tĂ« shohĂ« kush e ka pĂ«rgjuar, kush ka qenĂ« informator, çfarĂ« Ă«shtĂ« thĂ«nĂ« pĂ«r tĂ«â, shpjegon Pavle Trajanov, ish-ministĂ«r i PunĂ«ve tĂ« Brendshme i MaqedonisĂ« sĂ« Veriut, i cili shton se bĂ«het fjalĂ« pĂ«r njĂ« proces transparent.
Maqedonia e Veriut ka hapur rreth 14.000 dosje, ndërsa Trajanov thotë se sot ato nuk përdoren më si mjet kundër rivalëve politikë.
Radio Evropa e Lirë nuk ka marrë përgjigje nga autoritetet në pyetjen se sa ka qenë interesi i qytetarëve për hapjen e dosjeve.
âTani nuk ka asgjĂ« qĂ« nuk Ă«shtĂ« hapur. NĂ«se ka mbetur diçka, atĂ«herĂ« Ă«shtĂ« ndonjĂ« interes tjetĂ«r, pĂ«r shembull privat. Ădokush, nĂ«se ka pasur dyshime se ka dosje, ka mundur tĂ« kĂ«rkojĂ«, ta shohĂ« dosjen e tij dhe ta publikojĂ« atĂ«â, thotĂ« ish-ministri maqedonas.
Gjatë mandatit të tij si ministër ai ka udhëhequr edhe shërbimin e sigurisë së Maqedonisë së Veriut, i cili pas shpërbërjes së Jugosllavisë ka kaluar në disa tranzicione, përfshirë në Drejtorinë për Siguri dhe Kundërzbulim, derisa më në fund në vitin 2019 u formua Agjencia për Siguri Kombëtare (ANB).
Sot, si koordinator kombëtar për luftën kundër terrorizmit, Trajanov thotë se në të kaluarën UDB-ja kishte të njëjtin sistem pune kudo, nga Sllovenia deri në Maqedoni të Veriut, pa dallime. Megjithatë, ai shton se arsyet dhe qasjet e bashkëpunimit me shërbimin e sigurisë kanë qenë të ndryshme.
âShumĂ« njerĂ«z kanĂ« qenĂ« tĂ« detyruar tĂ« bashkĂ«punojnĂ« me shĂ«rbimin. Disa kanĂ« punuar pĂ«r karrierĂ«, disa pĂ«r para. Disa kanĂ« qenĂ« tĂ« detyruar, tĂ« shantazhuar, motivet janĂ« tĂ« ndryshmeâ, pĂ«rfundon Trajanov.
Nuk dihet saktësisht sa persona kanë bashkëpunuar me UDB-në gjatë ekzistencës së saj shumëdekadëshe. /Telegrafi/
Ndërsa valët e të nxehtit po bëhen më të shpeshta dhe më intensive, personat shtatzënë përballen me pasoja të rëndësishme.
Por a janë të gjithë njësoj në rrezik?
Evropa pĂ«rjetoi njĂ« valĂ« tĂ« tĂ« nxehtit âtĂ« paprecedent dhe historikeâ nĂ« javĂ«n e fundit tĂ« majit, me temperatura nĂ« disa pjesĂ« tĂ« kontinentit qĂ« arritĂ«n rreth 10 gradĂ« Celsius deri nĂ« 15 gradĂ« Celsius mbi mesataren pĂ«r kĂ«tĂ« periudhĂ« tĂ« vitit, shkruan euronews.
Qyteti qendror portugez Mora, për shembull, regjistroi një temperaturë rekord për muajin prej 40.3 gradë Celsius më 27 maj.
Një studim i ri tregon se personat shtatzënë dhe të porsalindurit janë veçanërisht të ndjeshëm ndaj temperaturave të larta, ku nxehtësia është një faktor i rëndësishëm mjedisor që mund të nxisë lindjen e parakohshme.
Vlerësohet se 1.41 për qind e të gjitha lindjeve të parakohshme që ndodhin gjatë verës i atribuohen nxehtësisë, transmeton Telegrafi.
Në ditët me nxehtësi mesatare, ky rrezik rritet me 2.8 për qind, ndërsa në ditët me nxehtësi ekstreme arrin në 3.8 për qind.
Një foshnje e lindur para javës së 37-të të shtatzënisë përballet me një rrezik dukshëm më të lartë të vdekshmërisë, si dhe me komplikime shëndetësore që mund të ndikojnë gjatë gjithë jetës së saj.
Studimi, i publikuar nĂ« revistĂ«n shkencore Environment International, analizoi 36.6 milionĂ« lindje tĂ« ndodhura gjatĂ« verĂ«s nĂ« 250 qytete dhe qyteza nĂ« 13 vende, pĂ«rfshirĂ« EstoninĂ«, ItalinĂ« dhe SpanjĂ«n, gjatĂ« periudhĂ«s 1979â2019.
Cilat vende janë më dhe më pak të prekura?
Ndër vendet evropiane të analizuara, Spanja regjistroi normën më të lartë me 1,080 lindje të parakohshme për milion gjatë sezonit të ngrohtë, me qytetin León si më i prekuri.
Pas saj renditet Italia me 974 lindje të hershme për milion dhe Estonia me 814 lindje të parakohshme për milion.
Në kontrast, Zvicra kishte normën më të ulët nga të gjitha vendet e analizuara, me 628 lindje të parakohshme për milion.
Por nxehtësia nuk i prek të gjitha gratë njësoj: faktorë si klima, karakteristikat socio-ekonomike dhe infrastruktura e kujdesit shëndetësor mund të ndryshojnë ndjeshmërinë e personave shtatzënë ndaj nxehtësisë, sipas studimit.
Në fakt, nënat e reja beqare me nivele më të ulëta arsimi dhe në situata të brishta socio-ekonomike mund të jenë më të rrezikuara nga lindja e parakohshme e shkaktuar nga nxehtësia.
Periudha më e ndjeshme e shtatzënisë, kur lindja e parakohshme ka më shumë gjasa të ndodhë, është nga java e 31-të deri në javën e 40-të.
Si e nxit nxehtësia lindjen e parakohshme?
Nxehtësia mund të rrisë temperaturën e trupit dhe të shkaktojë kontraksione të mitrës.
Dehidratimi i shkaktuar nga nxehtësia prish procesin e ruajtjes së përqendrimit të duhur të mineraleve thelbësore, si kalciumi dhe magnezi, në trup dhe ul qarkullimin e gjakut drejt placentës.
Përveç kësaj, nxehtësia aktivizon procese inflamatore dhe krijon një çekuilibër midis prodhimit dhe akumulimit të specieve reaktive të oksigjenit në qeliza dhe inde, gjë që mund të dëmtojë zhvillimin e fetusit dhe të përshpejtojë pjekjen (hapjen) e qafës së mitrës.
Gratë shtatzëna janë veçanërisht të ndjeshme sepse trupat e tyre prodhojnë më shumë nxehtësi se zakonisht për shkak të rritjes së fetusit, ndërsa njëkohësisht kanë aftësi më të kufizuar për ta larguar atë nxehtësi për shkak të shtimit në peshë. /Telegrafi/
Microsoft ka prezantuar njĂ« funksion tĂ« ri nĂ« Windows 11 tĂ« quajtur âSearch by Substringâ, i cili synon ta bĂ«jĂ« kĂ«rkimin e skedarĂ«ve dhe aplikacioneve mĂ« tĂ« shpejtĂ« dhe mĂ« fleksibĂ«l.
Ky funksion i ri lejon përdoruesit të gjejnë rezultate edhe kur nuk e shkruajnë emrin e plotë të skedarit apo aplikacionit, por vetëm një pjesë të tij.
Me fjalĂ« tĂ« tjera, sistemi tani mund tĂ« njohĂ« dhe tĂ« kthejĂ« rezultate edhe nga âfragmenteâ tĂ« emrit tĂ« kĂ«rkuar.
Sipas Microsoft, kjo risi do të përmirësojë ndjeshëm përvojën e kërkimit në Windows 11, veçanërisht për përdoruesit që punojnë me shumë dokumente dhe dosje, ku gjetja e skedarëve shpesh mund të marrë kohë.
Funksioni është ende në fazë testimi dhe pritet të përfshihet në përditësimet e ardhshme të sistemit operativ, pas vlerësimeve nga përdoruesit e versioneve testuese.
Microsoft thekson se qëllimi i këtij përmirësimi është ta bëjë kërkimin më inteligjent dhe më të shpejtë, duke reduktuar nevojën për shkrim të saktë të emrave të plotë. /Telegrafi/
Policia turke ka hyrë me forcë në selinë e partisë kryesore opozitare, duke shkaktuar tensione të forta në Ankara.
Radhë policësh të njësive speciale kundër trazirave depërtuan përmes portës së selisë së Partisë Republikane Popullore (CHP), forcës më të madhe opozitare në vend.
Pasi rrëzuan barrierat mbrojtëse, efektivët marshuan drejt zyrave të partisë me mburoja në duar. Në hyrje të godinës ata përdorën gaz lotsjellës për të shpërndarë mbështetësit që kishin ngritur barrikada para dyerve prej xhami.
Brenda ndërtesës ndodhej kreu i CHP-së, Ozgur Ozel, i cili ishte strehuar aty në shenjë proteste, pasi një gjykatë turke kishte vendosur shkarkimin e tij tre ditë më parë.
Sipas raportimeve, gjatë ndërhyrjes janë dëgjuar shpërthime dhe thirrje protestuese, ndërsa përplasjet mes forcave të policisë dhe mbështetësve të opozitës kanë tensionuar ndjeshëm situatën në dhe përreth selisë së partisë, shkruan thetelegraph.
Ngjarja ka ngjallur shqetësime të mëdha për gjendjen e lirive politike dhe civile në Turqi. Kritikët paralajmërojnë se zhvillime të tilla mund të përbëjnë një goditje të re ndaj demokracisë, duke ngushtuar më tej hapësirën për veprimtarinë e opozitës dhe pluralizmin politik në vend, transmeton Telegrafi.
Turqia po shfaqet si një nga përfitueset afatgjata të luftës SHBA-Izrael kundër Iranit, një konflikt që i ka krijuar presidentit turk, Recep Tayyip Erdogan, hapësirë për të përshpejtuar prirjet autoritare pa u përballur me pasoja të mëdha ndërkombëtare.
Teksa vëmendja e komunitetit ndërkombëtar ishte e përqendruar te zhvillimet në Lindjen e Mesme, Erdogan ka shfrytëzuar momentin për të intensifikuar presionin ndaj opozitës së brendshme. Njëkohësisht, ai ka arritur të forcojë pozitën e Turqisë në arenën ndërkombëtare, duke rritur peshën e saj diplomatike dhe strategjike.
âKy Ă«shtĂ« mjedisi ndĂ«rkombĂ«tar ideal qĂ« Erdogani tâi ndĂ«rmarrĂ« tĂ« gjitha kĂ«to veprime nĂ« planin e brendshĂ«mâ, tha Gonul Tol, drejtoreshĂ« themeluese e Programit pĂ«r TurqinĂ« nĂ« Institutin e Lindjes sĂ« Mesme me seli nĂ« Uashington.
âTĂ« gjitha kĂ«to tronditje gjeopolitike po i japin Erdoganit mĂ« shumĂ« hapĂ«sirĂ« veprimi dhe po e inkurajojnĂ« tĂ« bĂ«jĂ« çfarĂ« tĂ« dojĂ« me atĂ« qĂ« ka mbetur nga hapĂ«sira demokratike nĂ« vendâ, tha ajo.
Sipas Tol, Erdogani po përfiton gjithashtu nga një rend ndërkombëtar gjithnjë e më i fragmentuar. Fillimisht, kjo situatë u krijua nga pushtimi i vazhdueshëm rus i Ukrainës që nga viti 2022, ndërsa tani po thellohet nga vakumi diplomatik dhe i sigurisë që po shfaqet për shkak të rënies së besimit ndaj Shteteve të Bashkuara nën administratën e presidentit Donald Trump.
âKjo i krijon Erdoganit njĂ« mjedis jashtĂ«zakonisht tĂ« favorshĂ«m, ku vendet evropiane, aleatĂ«t e NATO-s, fqinjĂ«t rajonalĂ« dhe madje edhe shtetet afrikane ndihen sikur nuk kanĂ« alternativĂ« tjetĂ«r pĂ«rveçse tĂ« bashkĂ«punojnĂ« me tĂ«â, theksoi Tol.
Erdogan ka udhëhequr Turqinë për gati një çerek shekulli, duke konsoliduar gradualisht pushtetin e tij, veçanërisht në periudhat që kanë pasuar kriza të mëdha politike. Këto përfshijnë protestat masive të vitit 2013 dhe tentativën për grusht shteti në vitin 2016, të cilat u shtypën nga autoritetet, shpesh me përdorim force vdekjeprurëse.
Më së fundmi, në mars të vitit 2025, vendi u përfshi nga protesta të mëdha pas arrestimit të rivalit kryesor politik të Erdoganit, kryetarit të bashkisë së Stambollit, Ekrem İmamoglut.
Nëntë ditë pas shpërthimit të luftës në Iran, Ekrem İmamoglu doli në gjyq për akuza që kritikët i cilësojnë të pabazuara dhe të fabrikuara me qëllim eliminimin e opozitës politike, ndërsa nga Perëndimi ka pasur shumë pak reagime të hapura. Edhe Partia Laburiste e Britanisë, partnere politike e CHP-së turke, ka mbajtur një qëndrim të rezervuar.
Sipas dokumenteve gjyqĂ«sore prej rreth 4,000 faqesh, akuzat variojnĂ« nga korrupsioni deri te drejtimi i njĂ« organizate kriminale dhe, nĂ«se do tĂ« bashkoheshin nĂ« njĂ« dĂ«nim tĂ« vetĂ«m, mund tĂ« rezultonin nĂ« njĂ« burgim qĂ« tejkalon 2,000 vite. MegjithatĂ«, Ä°mamoÄlu i ka mohuar fuqishĂ«m tĂ« gjitha pretendimet ndaj tij.
PavarĂ«sisht periudhave tĂ« herĂ«pashershme tĂ« pakĂ«naqĂ«sisĂ« publike qĂ« kanĂ« shpĂ«rthyer nĂ« protesta, Erdogan ka ruajtur nĂ« pĂ«rgjithĂ«si njĂ« nivel tĂ« lartĂ« mbĂ«shtetjeje, duke u mbĂ«shtetur nĂ« njĂ« kult personaliteti tĂ« ndĂ«rtuar ndĂ«r vite, i cili shpesh krahasohet me atĂ« tĂ« Mustafa Kemal AtatĂŒrk, themeluesit tĂ« TurqisĂ« moderne.
Megjithatë, vështirësitë ekonomike të viteve të fundit kanë filluar të gërryejnë bazën e mbështetjes së Erdoganit. Inflacioni, i cili që nga zgjedhjet presidenciale të vitit 2023 ka qenë mesatarisht rreth 50 për qind, ka ndikuar ndjeshëm në jetën e përditshme të qytetarëve. Në ato zgjedhje, Erdogan fitoi në raundin e balotazhit me një diferencë shumë të ngushtë.
Në këtë kontekst, qeveria është bërë më e prirur ndaj kontrollit të fortë politik, ndërsa Erdogan po kërkon të kufizojë ndikimin e opozitës para zgjedhjeve të ardhshme presidenciale, të planifikuara për vitin 2028, megjithëse nuk përjashtohet mundësia që ato të mbahen më herët. Megjithatë, shumë vëzhgues vlerësojnë se roli i votës në përcaktimin e rezultatit është gjithnjë e më i kufizuar.
Yusuf Can, bashkĂ«punĂ«tor nĂ« Amena Strategies, njĂ« firmĂ« konsulence me bazĂ« nĂ« SHBA e specializuar pĂ«r Lindjen e Mesme dhe AfrikĂ«n e Veriut, tha se âQeveria e Erdoganit e kupton se nuk ka mĂ« tĂ« njĂ«jtĂ«n mbĂ«shtetje popullore si 10 apo 15 vite mĂ« parĂ«â.
âPikĂ«risht pĂ«r kĂ«tĂ« arsye po i drejtohen metodave gjithnjĂ« e mĂ« shtypĂ«se dhe autoritare pĂ«r ta dobĂ«suar, nĂ« thelb, CHP-nĂ«. NĂ«se Erdogan do tĂ« fitonte zgjedhjet si mĂ« parĂ«, pĂ«rmes politikave ekonomike apo njĂ« qasjeje mĂ« demokratike e ligjore, Ă«shtĂ« e vĂ«shtirĂ« tĂ« besohet se do tĂ« pĂ«rdorte masa kaq drastike si ato qĂ« kemi parĂ« vitet e funditâ, pohoi ai.
Ndërkohë, policia po kryen arrestime me efekt prapaveprues, duke u bazuar në akuza për vepra të dyshuara që datojnë një dekadë ose më shumë më parë.
Në të njëjtën kohë, Erdogan po përfiton nga një transformim i gjeopolitikës së sigurisë në Lindjen e Mesme, ku disa vende, pas vëzhgimit të sulmeve me raketa iraniane në territorin e tyre, po distancohen në mënyrë të heshtur nga varësia tradicionale ndaj Uashingtonit.
NĂ« maj, Iraku nĂ«nshkroi njĂ« marrĂ«veshje pĂ«r blerjen e 20 sistemeve turke tĂ« mbrojtjes ajrore, duke sinjalizuar njĂ« ndryshim tĂ« rĂ«ndĂ«sishĂ«m strategjik pĂ«r njĂ« vend qĂ« pĂ«r vite me radhĂ« kishte mbĂ«shtetur sigurinĂ« e hapĂ«sirĂ«s sĂ« tij ajrore te Shtetet e Bashkuara â njĂ« garanci qĂ«, sipas raportimeve, nuk funksionoi siç pritej gjatĂ« konfliktit aktual.
Iraku ka qenë veçanërisht i ekspozuar, duke u shndërruar në objekt sulmesh nga të dyja palët e konfliktit, për shkak të pranisë së forcave ushtarake perëndimore dhe milicive rajonale të mbështetura nga Irani në territorin e tij.
NdĂ«rkohĂ«, nĂ« Indonezi, shqetĂ«simet pĂ«r njĂ« KinĂ« gjithnjĂ« e mĂ« tĂ« fuqishme dhe mĂ« agresive janĂ« shtuar, sidomos pasi Shtetet e Bashkuara kanĂ« zhvendosur njĂ« pjesĂ« tĂ« burimeve tĂ« tyre ushtarake nga rajoni Indo-PaqĂ«sor drejt Lindjes sĂ« Mesme. Kjo situatĂ« ka shtyrĂ« vendin e AzisĂ« Juglindore tĂ« nĂ«nshkruajĂ« kĂ«tĂ« muaj njĂ« marrĂ«veshje pĂ«r tâu bĂ«rĂ« blerĂ«si i parĂ« i huaj i deri nĂ« 60 avionĂ«ve luftarakĂ« pa pilot âBayraktar Kızılelmaâ nga Turqia, me dĂ«rgesat qĂ« pritet tĂ« fillojnĂ« nĂ« vitin 2028.
Erdogan gjithashtu synon ta shndĂ«rrojĂ« TurqinĂ« nĂ« njĂ« qendĂ«r tĂ« madhe tĂ« tregtisĂ« sĂ« energjisĂ« â njĂ« nyje globale qĂ« nxjerr minerale kritike, ndĂ«rton tubacione tĂ« reja dhe lidh portet detare, tĂ« gjitha tĂ« orientuara pĂ«rmes territorit turk.
Presidenti deklaroi javĂ«n e kaluar, pas largimit tĂ« Ozelit, se âqĂ«llimi i TurqisĂ« nuk Ă«shtĂ« tĂ« mbetet njĂ« spektatore, por tĂ« jetĂ« njĂ« faktor qĂ« ndryshon rregullat e lojĂ«s nĂ« kĂ«tĂ« garĂ«â.
Sipas ekspertëve, realizimi i këtij objektivi nënkupton jo vetëm forcimin e rolit strategjik të vendit në rajon, por edhe neutralizimin e opozitës politike dhe të çdo aktori që mund të kundërshtojë politikat e tij.
Ankaraja po shkon deri aty sa tâi drejtohet edhe publikut ndĂ«rkombĂ«tar, veçanĂ«risht diasporĂ«s dhe individĂ«ve qĂ« kĂ«rkojnĂ« tĂ« largohen nga vendet e Gjirit, duke ofruar njĂ« lehtĂ«sim tatimor 20-vjeçar pĂ«r tĂ« huajt qĂ« zhvendosen nĂ« Turqi. Kjo mund tĂ« rezultojĂ« njĂ« ofertĂ« tĂ«rheqĂ«se, duke qenĂ« se Turqia mbetet nĂ«n ombrellĂ«n mbrojtĂ«se tĂ« NATO-s.
Zgjerimi i ndikimit global të Turqisë i ka mundësuar Erdoganit të forcojë imazhin e tij brenda vendit, duke i dhënë një mbështetje të re qasjes së tij gjithnjë e më autoritare në qeverisje.
NĂ« muajin janar, Turqia ishte njĂ« nga vendet mĂ« tĂ« ekspozuara tĂ« NATO-s si fqinj i Iranit, duke u pĂ«rpjekur me vĂ«shtirĂ«si tĂ« qĂ«ndronte jashtĂ« konfliktit, edhe pse raketa iraniane kalonin nĂ«pĂ«r hapĂ«sirĂ«n e saj ajrore dhe dyshohej se synonin njĂ« bazĂ« tĂ« pĂ«rbashkĂ«t SHBAâTurqi nĂ« bregdetin e Mesdheut.
Megjithatë, në fillim të korrikut, kur Erdogan të presë një samit të rëndësishëm të aleancës së sigurisë, ai pritet të flasë nga një pozicion më të fortë, me ndikim më të madh mbi një numër vendesh krahasuar me periudhën para shpërthimit të luftës me Iranin.
Tol shtoi se âka pasur njĂ« kohĂ« kur NATO pĂ«rkufizohej si njĂ« organizatĂ« qĂ« mbronte botĂ«n demokratike, por sot kjo nuk mund tĂ« thuhet mĂ« me tĂ« njĂ«jtĂ«n siguri.
Sipas saj, vendet perĂ«ndimore dhe aleatĂ«t e NATO-s po i kushtojnĂ« gjithnjĂ« e mĂ« pak vĂ«mendje erozionit demokratik dhe prirjeve autokratike nĂ« vende si Turqia, duke u fokusuar kryesisht nĂ« çështje teknike, si kapaciteti pĂ«r prodhimin e dronĂ«ve apo baza industriale e mbrojtjes.â
Megjithatë, ekspertët paralajmërojnë se një qasje e tillë do të përbënte një gabim serioz.
Ajo tha se âkur punon me autokratĂ«, prioriteti i tyre kryesor Ă«shtĂ« gjithmonĂ« mbijetesa e regjimit. NĂ«se regjimi ndjehet i kĂ«rcĂ«nuar, ata nuk janĂ« tĂ« kufizuar realisht nga traktatet ndĂ«rkombĂ«tare dhe nuk do tĂ« tregojnĂ« domosdoshmĂ«risht besnikĂ«ri ndaj tyre. Kjo i bĂ«n ata aleatĂ« tĂ« paqĂ«ndrueshĂ«mâ. /Telegrafi/
Administrata amerikane po ushtron presion ndaj Omanit që të heqë dorë nga politika tradicionale e neutralitetit dhe të ndërpresë marrëdhëniet diplomatike me Iranin, duke paralajmëruar edhe mundësinë e vendosjes së sanksioneve. Kjo është bërë e ditur nga burime amerikane dhe arabe për gazetën The Wall Street Journal.
Sipas raportit, Uashingtoni e sheh gjithnjë e më shumë qëndrimin e Muskatit ndaj Teheranit si të papajtueshëm me interesat amerikane. Zyrtarët amerikanë dyshojnë se Omani po mban një qëndrim tepër të afërt me Iranin në kohën e tensioneve të larta në rajon.
Omani, megjithatë, po përpiqet të ruajë ekuilibrin mes aleancës së gjatë me SHBA-në dhe marrëdhënieve diplomatike me Iranin, fqinjin e tij përtej Ngushticës së Hormuzit. Zyrtarët arabë thonë se Muskat beson se mbajtja e kanaleve të komunikimit me Teheranin rrit mundësinë për stabilitet afatgjatë rajonal.
Mosmarrëveshja është përqendruar veçanërisht rreth Ngushticës së Hormuzit, një nga rrugët më të rëndësishme botërore për transportin e naftës dhe gazit. Sekretari amerikan i Thesarit, Scott Bessent, ka paralajmëruar Omanin me sanksione nëse vendos tarifa për kalimin e anijeve në këtë ngushticë.
Nga ana tjetĂ«r, ambasadori i Omanit nĂ« Uashington, Talal Alrahbi, ka deklaruar se vendi i tij ânuk ka plane pĂ«r tĂ« tarifuar kalimin e anijeveâ.
Raporti thekson gjithashtu se Omani ka ofruar ndihmë për navigim, operacione kërkim-shpëtimi dhe mbështetje mjekësore për anijet që lundrojnë në rajon, përfshirë edhe ato të lidhura me Shtetet e Bashkuara.
Ministri i Informacionit i Omanit, Abdulla Al-Harrasi, deklaroi se çdo kërcënim ndaj lirisë së lundrimit në këto ujëra do të dëmtonte interesat e të gjithë komunitetit ndërkombëtar, përfshirë edhe SHBA-në.
Sipas Wall Street Journal, zyrtarĂ«t omanĂ« janĂ« befasuar nga ashpĂ«rsimi i qĂ«ndrimit amerikan dhe po shqyrtojnĂ« mĂ«nyrat se si tâi pĂ«rgjigjen presionit nĂ« rritje nga Uashingtoni. /Telegrafi/
Login
