Nga Gazeta âSiââ NĂ« prag tĂ« samitit, BE-Ballkani PerĂ«ndimor nĂ« Tivat, European Western Balkans sjell njĂ« intervistĂ« me Komisioneren Europiane pĂ«r Zgjerimin, Marta Kos, mbi tĂ« ardhmen e procesit tĂ« zgjerimit, idetĂ« e reja pĂ«r integrimin gradual, si dhe gjendjen aktuale tĂ« procesit tĂ« anĂ«tarĂ«simit nĂ« Ballkanin PerĂ«ndimor.
European Western Balkans: Samiti BEâBallkani PerĂ«ndimor po mbahet nĂ« Tivat nĂ« njĂ« kohĂ« diskutimesh intensive pĂ«r tĂ« ardhmen e zgjerimit. Cilat tema mendoni se do tĂ« jenĂ« kyçe nĂ« bisedimet me liderĂ«t dhe cili pritet tĂ« jetĂ« mesazhi mĂ« i rĂ«ndĂ«sishĂ«m pĂ«r qytetarĂ«t e rajonit?
Marta Kos: Që nga formimi i qeverisë së re në Hungari, ka një dinamikë të re në procesin e zgjerimit në të gjitha nivelet. Mesazhi më i rëndësishëm për vendet e Ballkanit Perëndimor nga Bashkimi Europian është se po ecim përpara dhe se gjërat po lëvizin.
Këtë e shohim qartë në Mal të Zi dhe Shqipëri, të cilat po kalojnë në fazat e ardhshme të procesit të anëtarësimit. Ka shumë energji pozitive rreth asaj që po bëhet aktualisht dhe pres që kjo të reflektohet edhe gjatë samitit në Tivat.
EWB: Javët e fundit, disa shtete anëtare të BE-së kanë paraqitur propozime të ndryshme për modele të reja integrimi para anëtarësimit të plotë. Si i shihni këto modele? A mendoni se nevojitet reformë në këtë drejtim dhe a do të ketë diskutime zyrtare për këtë çështje në të ardhmen e afërt?
MK: KĂ«to propozime sjellin njĂ« dinamikĂ« tĂ« re nĂ« diskutim dhe kjo Ă«shtĂ« shumĂ« e mirĂ«pritur. Ne po pĂ«rdorim njĂ« metodologji tĂ« ngjashme me atĂ« qĂ« pĂ«rdornim 40 vjet mĂ« parĂ«, kur Spanja dhe Portugalia iu bashkuan BE-sĂ«. Ka nevojĂ« tĂ« shohim se çfarĂ« mund tĂ« bĂ«jmĂ« ndryshe pĂ«r tâiu pĂ«rgjigjur situatĂ«s gjeopolitike, e cila sot Ă«shtĂ« krejtĂ«sisht e ndryshme nga ajo e proceseve tĂ« mĂ«parshme tĂ« zgjerimit.
Nuk mund të them se cili do të jetë rezultati i këtyre diskutimeve, por integrimi gradual është një nga fushat ku mund të avancojmë më tej.
Ajo që dimë nga diskutimet është se shtetet anëtare duan të ruajnë parimin e meritës, gjë që është shumë e rëndësishme.
Ato theksojnĂ« se duhet tâi kushtojmĂ« vĂ«mendje tĂ« veçantĂ« bazave themelore- sundimit tĂ« ligjit, luftĂ«s kundĂ«r korrupsionit, tĂ« drejtave tĂ« njeriut dhe pluralizmit mediatik- dhe unĂ« pajtohem me kĂ«tĂ«.
PĂ«rmes integrimit gradual mund tâu tregojmĂ« qytetarĂ«ve shumĂ« mĂ« herĂ«t se si vendi i tyre po pĂ«rfiton nga afrimi me BE-nĂ«, jo vetĂ«m duke pritur anĂ«tarĂ«simin e plotĂ«.
EWB: NĂ« letrĂ«n qĂ« u dĂ«rguat sĂ« fundmi vendeve tĂ« rajonit, paralajmĂ«ruat pĂ«r ritmin e ngadaltĂ« tĂ« zbatimit tĂ« reformave dhe rrezikun e humbjes sĂ« fondeve nga Plani i Rritjes. ĂfarĂ« e shkakton kĂ«tĂ« ritĂ«m tĂ« ngadaltĂ«- a Ă«shtĂ« Plani tepĂ«r ambicioz apo qeveritĂ« nuk janĂ« mjaftueshĂ«m tĂ« pĂ«rkushtuara pĂ«r zbatimin e reformave?
MK: Situata lidhur me Planet e Rritjes është e ndryshme në secilin vend. Me Planin e Rritjes dhe Instrumentin për Reforma dhe Rritje kemi më shumë se dyfishuar ndihmën financiare për Ballkanin Perëndimor dhe kemi krijuar stimuj financiarë për reformat që vendet duhet të ndërmarrin në rrugën e tyre drejt BE-së. Vendet kandidate i përcaktojnë vetë ambiciet e tyre dhe janë në drejtimin e procesit, por rezultatet e deritanishme janë të kufizuara.
Letrat u dĂ«rguan pĂ«r tâi informuar vendet mbi pozicionin e tyre sa i pĂ«rket afateve shtesĂ« pĂ«r pĂ«rmbushjen e objektivave deri nĂ« qershor. Plani i Rritjes bazohet nĂ« performancĂ«, qĂ« do tĂ« thotĂ« se fondet disbursohen vetĂ«m pas realizimit tĂ« reformave. Ai Ă«shtĂ« krijuar pĂ«r tĂ« ofruar mbĂ«shtetje dhe inkurajim, dhe po e pĂ«rmbush mirĂ« kĂ«tĂ« qĂ«llim. KĂ«tĂ« e dimĂ« sepse po shohim zbatimin e shumĂ« reformave.
EWB: ĂfarĂ« do tĂ« ndodhĂ« me fondet qĂ« vendet nuk arrijnĂ« tâi tĂ«rheqin brenda afateve tĂ« pĂ«rcaktuara? A po shqyrton tashmĂ« Komisioni Europian mundĂ«sinĂ« e rialokimit tĂ« tyre te vendet qĂ« po zbatojnĂ« reforma, si Mali i Zi dhe ShqipĂ«ria, tĂ« cilat deri tani kanĂ« marrĂ« numrin mĂ« tĂ« madh tĂ« kĂ«steve?
MK: Reformat duhet të mbeten prioritet për përfituesit, në mënyrë që ata të përfitojnë maksimalisht nga ajo që ofron Plani i Rritjes.
Instrumenti pĂ«r Reforma dhe Rritje Ă«shtĂ« njĂ« mekanizĂ«m i bazuar nĂ« performancĂ«, ku fondet lĂ«shohen vetĂ«m pasi reformat tĂ« jenĂ« zbatuar plotĂ«sisht. Fokusi ynĂ« Ă«shtĂ« tâi mbĂ«shtesim vendet nĂ« realizimin e reformave nĂ« mĂ«nyrĂ« qĂ« tĂ« mund tĂ« pĂ«rfitojnĂ« fondet.
EWB: Kohët e fundit keni folur edhe për Serbinë në kontekstin e Planit të Rritjes. Cilat janë pengesat kryesore për disbursimet e mëtejshme të fondeve për Serbinë? A lidhen ato vetëm me ligjet për gjyqësorin, të cilat Komisioni Europian i ka vlerësuar si një hap prapa?
MK: Ndryshimet në ligjet për gjyqësorin duhet të jenë në përputhje me standardet e BE-së dhe rekomandimet e Komisionit të Venecias duhet të zbatohen plotësisht.
Komisioni vlerëson vazhdimisht nëse plotësohen kushtet përkatëse për mbështetje në kuadër të instrumenteve financiare të BE-së. Kjo është pjesë e zbatimit normal të këtyre instrumenteve dhe vlen gjatë gjithë procesit, në çdo fazë të kërkesave për pagesë.
Ne vazhdojmë ta mbështesim Serbinë në rrugën e saj drejt BE-së dhe njëkohësisht presim që autoritetet të respektojnë dhe garantojnë funksionimin efektiv të mekanizmave demokratikë, sundimin e ligjit dhe të drejtat e njeriut.
EWB: Vlerësimi juaj pozitiv për miratimin e një pakete ligjesh zgjedhore në Kuvendin e Serbisë shkaktoi reagime të shumta. Komuniteti i ekspertëve vlerëson se bëhet fjalë për ndryshime kozmetike dhe të pamjaftueshme për përmirësimin e kushteve zgjedhore. A beson Komisioni Europian se zgjedhjet e ardhshme në Serbi mund të jenë të lira dhe të ndershme dhe cili do të jetë reagimi nëse kjo nuk ndodh?
MK: Miratimin e ligjeve zgjedhore e quajta njĂ« âhap tĂ« parĂ« tĂ« rĂ«ndĂ«sishĂ«mâ nĂ« mbĂ«shtetje tĂ« zgjedhjeve tĂ« lira dhe tĂ« ndershme. Kjo nuk ishte njĂ« gjykim mbi efektivitetin e tyre, por njĂ« mbĂ«shtetje pĂ«r drejtimin qĂ« ato tregojnĂ«.
Ne vazhdojmë të punojmë ngushtë me autoritetet serbe për miratimin e dy ligjeve kyçe ende të pambyllura, që lidhen me luftën kundër korrupsionit dhe financimin e aktiviteteve politike, në përputhje me rekomandimet e Zyrës për Institucione Demokratike dhe të Drejtat e Njeriut (ODIHR).
Sa i përket zgjedhjeve, funksionimi i duhur i institucioneve demokratike të Serbisë është në thelb të procesit të saj të anëtarësimit në BE. Serbia duhet të garantojë kushte të përshtatshme për vëzhguesit qytetarë të zgjedhjeve, në mënyrë që ata të kryejnë aktivitetin e tyre në një mjedis pa presion dhe intimidim.
EWB: Muajin e kaluar u arrit një marrëveshje për krijimin e një grupi pune që do të hartojë Traktatin e Anëtarësimit të Malit të Zi. Si do të zhvillohet ky proces në të ardhmen e afërt? A ekziston aktualisht një kuadër ligjor për përcaktimin e klauzolave më të rrepta mbrojtëse, për të cilat insistojnë disa shtete anëtare?
MK: Hartimi zhvillohet brenda grupit ad hoc të punës të Këshillit, ku marrin pjesë shtetet anëtare të BE-së. Pikërisht aty do të marrë formë vendi i Malit të Zi brenda Bashkimit Evropian.
Grupi i punës u miratua vetëm në fund të prillit, ndaj procesi është ende në fazat e para.
Mekanizmat mbrojtës nuk janë diçka e re në këtë proces dhe do të përcaktohen gjatë hartimit të traktatit. Përmbajtja e tyre do të bëhet më e qartë ndërsa procesi përparon.
EWB: Duke qenë se kanë nisur përgatitjet për Traktatin e Anëtarësimit të Malit të Zi, a mund të flasim më konkretisht për datën e përfundimit të negociatave?
MK: Procesi i zgjerimit nuk funksionon sipas afateve fikse, sepse ka shumë faktorë që ndikojnë. I pari prej tyre është shpejtësia me të cilën vendet zbatojnë reformat e nevojshme.
Hartimi i traktatit të anëtarësimit për Malin e Zi është një hap jashtëzakonisht pozitiv në fund të procesit, por nuk përcakton një datë përfundimtare.
Mali i Zi ka ende punĂ« tĂ« rĂ«ndĂ«sishme pĂ«r tĂ« bĂ«rĂ« nĂ« grupkapitullin e âthemeleveâ, veçanĂ«risht nĂ« sundimin e ligjit dhe sistemin gjyqĂ«sor, dhe kjo do tĂ« kĂ«rkojĂ« pĂ«rpjekje tĂ« konsiderueshme pĂ«rpara pĂ«rfundimit tĂ« negociatave. Puna e palodhur e Malit tĂ« Zi po jep rezultate dhe ky ritĂ«m duhet tĂ« vazhdojĂ« deri nĂ« fazat finale.
EWB: ShqipĂ«ria Ă«shtĂ« njĂ« tjetĂ«r vend i rajonit qĂ« ka bĂ«rĂ« pĂ«rparim tĂ« konsiderueshĂ«m. ĂshtĂ« arritur gjithashtu njĂ« marrĂ«veshje pĂ«r IBAR-in. ĂfarĂ« ishte vendimtare pĂ«r pĂ«rshpejtimin e procesit tĂ« ShqipĂ«risĂ« dhe a prisni qĂ« vendi tĂ« nisĂ« mbylljen e kapitujve negociues deri nĂ« fund tĂ« vitit?
MK: Shtetet anëtare dhe Komisioni vlerësuan se Shqipëria kishte përmbushur kërkesat e ndërmjetme në fushën e sundimit të ligjit. Kur një vend përmbush detyrimet e tij, ne në BE duhet të jemi vendimtarë, të respektojmë pjesën tonë të marrëveshjes dhe të japim përgjigjen e duhur.
Shqipëria u bë vendi i dytë kandidat, pas Malit të Zi, që arriti këtë fazë kyçe të procesit të anëtarësimit. Megjithatë, IBAR-i është larg të qenit fundi i procesit. Në fakt, ai shënon fillimin e fazës më kërkuese të negociatave, që është mbyllja e kapitujve. Në këtë proces nuk punojmë me afate kohore, por me rezultate, ndërsa bashkëpunojmë me Shqipërinë për ta përgatitur për anëtarësim në Bashkimin Europian.
EWB: Komisioni Europian thotë vazhdimisht se zgjerimi duhet të mbetet një proces i bazuar në meritë. Megjithatë, rasti i Maqedonisë së Veriut tregon se mosmarrëveshjet dypalëshe vazhdojnë ta pengojnë procesin. A prisni përparim në zgjidhjen e këtij ngërçi?
MK: Marrëdhëniet e mira fqinjësore dhe bashkëpunimi rajonal janë pjesë thelbësore e procesit të integrimit evropian të vendeve kandidate.
Në rastin e Maqedonisë së Veriut, ne jemi të gatshëm të përfundojmë fazën e hapjes së negociatave të anëtarësimit sapo vendi të përmbushë angazhimin e tij për ndryshimet kushtetuese, siç u përcaktua nga liderët e BE-së pas samitit të korrikut 2022.
ĂshtĂ« gjithashtu shumĂ« e rĂ«ndĂ«sishme qĂ« Bullgaria dhe Maqedonia e Veriut tĂ« rindĂ«rtojnĂ« besimin e ndĂ«rsjellĂ« dhe tĂ« rikthejnĂ« marrĂ«dhĂ«niet e besimit, ndĂ«rsa ne mbetemi tĂ« gatshĂ«m tĂ« lehtĂ«sojmĂ« kĂ«to diskutime.
The post Kos nga Tivati: Shqipëria po avancon në rrugën drejt BE, por sfida më e madhe sapo ka nisur appeared first on Gazeta Si.
Login
