❌

Reading view

There are new articles available, click to refresh the page.
↗

Rrëfimi i një motre: Cili është kuptimi i vuajtjes?

✇Gazeta Si
By: Gisela Troplini

Motra ime lindi me aftësi të kufizuara shumë të rënda, si pasojë e një çrregullimi gjenetik. Ajo nuk mësoi kurrë të fliste. Nuk besoj se ishte në gjendje të njihte as fytyrat e anëtarëve të familjes së saj. Ajo mund të reagonte ndaj njerëzve dhe gjërave përreth, si për shembull ndaj muzikës, të cilën e adhuronte dhe kërcente sa herë e dëgjonte, por çdo moment për të ishte krejtësisht i ri dhe nuk lidhej kurrë me të kaluarën apo të ardhmen.

Ashtu si shumë familje të tjera në të njëjtën situatë, edhe ne morëm këshilla se si ta kuptonim aftësinë e kufizuar të motrës sime. Na thoshin se ndonjëherë të kesh një motër ose vëlla me aftësi të kufizuara e bën jetën më të vështirë, por se kjo ndodh me çdo marrëdhënie mes motrash e vëllezërish. Na këshillonin të përqendroheshim tek aspektet pozitive, tek ato që e bënin familjen tonë të veçantë. Motra ime vlerësohej për pastërtinë e gëzimit të saj dhe pafajësinë e dashurisë që shprehte. Shpesh dëgjonim se të gjithë ne mund të mësonim diçka prej saj.

MegjithĂ«se kĂ«to kĂ«shilla jepeshin me qĂ«llime tĂ« mira, me kalimin e kohĂ«s kuptova se ato ishin tĂ« gabuara – si pĂ«r mĂ«nyrĂ«n se si duhet kuptuar aftĂ«sia e kufizuar, ashtu edhe pĂ«r kuptimin e vuajtjes.

NdonjĂ«herĂ«, pĂ«rqendrimi vetĂ«m tek ana pozitive bĂ«het njĂ« mĂ«nyrĂ« pĂ«r tĂ« mohuar realitetin. Po, pati edhe momente gĂ«zimi. Por ndĂ«rrimi i pelenave bĂ«het shumĂ« mĂ« i vĂ«shtirĂ« pas moshĂ«s 18-vjeçare, kur personi peshon po aq sa ti. Motra ime kishte shpĂ«rthime nervore dhe sjellje tĂ« vĂ«shtira pĂ«r t’u menaxhuar. PrindĂ«rit e mi nuk mund ta linin vetĂ«m nĂ« shtĂ«pi, qoftĂ« edhe pĂ«r tĂ« shkuar deri nĂ« dyqan. Ishte sikur pjesĂ«t mĂ« tĂ« lodhshme tĂ« kujdesit pĂ«r njĂ« foshnjĂ« tĂ« zgjateshin pĂ«r vite tĂ« tĂ«ra, pa asnjĂ« fund nĂ« horizont.

MĂ« e vĂ«shtira nga tĂ« gjitha ishte se personi pĂ«r tĂ« cilin bĂ«heshin tĂ« gjitha kĂ«to sakrifica nuk mund tĂ« kthente asgjĂ« mbrapsht. PrindĂ«rit e mi punuan pa u lodhur pĂ«r t’i siguruar motrĂ«s sime njĂ« jetĂ« sa mĂ« tĂ« mirĂ« dhe nuk ishte as e qartĂ« nĂ«se ajo e dinte se kush ishin ata. NjĂ« anĂ«tar tjetĂ«r i familjes sonĂ« u pĂ«rball mĂ« vonĂ« me probleme tĂ« shĂ«ndetit mendor dhe njĂ« pjesĂ« e imja pyet veten nĂ«se barra e kujdesit pĂ«r motrĂ«n time e çoi atĂ« drejt kĂ«tij rrĂ«nimi.

Sigurisht, për shumë njerëz, dashuria dhe përkujdesja ndaj një fëmije me aftësi të kufizuara i japin kuptim jetës pikërisht sepse janë kaq të vështira. Kam dëgjuar shumë prindër të flasin për këtë ndjenjë kuptimi dhe e kam parë me sytë e mi në aktet e tyre të përditshme të përkushtimit. Por ndonjëherë kjo vetëmohim mund të shndërrohet në një formë të fshehtë krenarie apo vetëkënaqësie.

Romani “Lie Down in Darkness”, i botuar nĂ« vitin 1951 nga fituesi i Çmimit Pulitzer, William Styron, e pĂ«rshkruan pikĂ«risht kĂ«tĂ« dinamikĂ«. NjĂ« nĂ«nĂ« derdh gjithĂ« dashurinĂ« e saj nĂ« marrĂ«dhĂ«nien me vajzĂ«n e saj me aftĂ«si tĂ« kufizuara, por ndĂ«rsa historia zhvillohet, bĂ«het e qartĂ« se pas vetĂ«mohimit tĂ« saj fshihet edhe njĂ« element narcizizmi. Ajo mban mĂ«ri ndaj pjesĂ«tarĂ«ve tĂ« tjerĂ« tĂ« familjes, sepse marrĂ«dhĂ«niet me ta janĂ« tĂ« ndĂ«rlikuara, ndĂ«rsa me vajzĂ«n e saj gjithçka Ă«shtĂ« e thjeshtĂ«, e pastĂ«r dhe plotĂ«sisht nĂ«n kontrollin e saj.

Vuajtja Ă«shtĂ« pjesĂ« e jetĂ«s. Por vuajtja duhet tĂ« lidhet me njĂ« qĂ«llim; pĂ«rndryshe, ajo bĂ«het thjesht njĂ« mĂ«nyrĂ« pĂ«r tĂ« treguar sa shumĂ« mund tĂ« durosh. Familjet qĂ« kanĂ« njĂ« fĂ«mijĂ« me aftĂ«si tĂ« kufizuara shpesh inkurajohen t’i pĂ«rqafojnĂ« sfidat qĂ« pĂ«rjetojnĂ«, por rrallĂ«herĂ« u jepet njĂ« pĂ«rgjigje pĂ«r pyetjen se pĂ«rse po vuajnĂ«.

Kjo ishte pyetja që më erdhi në mendje kur motra ime ndërroi jetë në vitin 2015, në moshën 26-vjeçare, si pasojë e komplikimeve të gjendjes së saj gjenetike. Për çfarë kishin shërbyer të gjitha ato vuajtje? Ajo nuk u përmirësua kurrë dhe nuk kishte asnjë mundësi që kjo të ndodhte. Ajo ishte krejtësisht e pavetëdijshme për sakrificat që bëheshin në emrin e saj.

NĂ« fund, ishte njĂ« person tjetĂ«r, edhe ajo motĂ«r e njĂ« vajze me aftĂ«si tĂ« kufizuara, qĂ« mĂ« ndihmoi t’i jepja pĂ«rgjigje kĂ«saj pyetjeje. Ajo ishte njĂ« katolike e devotshme dhe, ashtu si unĂ«, kishte njĂ« motĂ«r me aftĂ«si tĂ« kufizuara tĂ« rĂ«nda mendore. U njohĂ«m gjatĂ« viteve tĂ« universitetit. NjĂ« ditĂ«, ajo ngriti njĂ« pyetje teologjike: tĂ« krishterĂ«t besojnĂ« se nĂ« parajsĂ« çdo mangĂ«si trupore do tĂ« shĂ«rohet. ËshtĂ« e lehtĂ« tĂ« imagjinohet se çfarĂ« do tĂ« thotĂ« kjo pĂ«r njerĂ«zit qĂ« kanĂ« humbur gjymtyrĂ« ose janĂ« tĂ« paralizuar, por çfarĂ« do tĂ« thotĂ« kjo pĂ«r njerĂ«z si motrat tona?

U pĂ«rpoqa tĂ« imagjinoja motrĂ«n time tĂ« shĂ«ruar nga aftĂ«sia e saj e kufizuar dhe, pĂ«r njĂ« çast, kjo ide m’u duk tĂ«rheqĂ«se – njĂ« motĂ«r me tĂ« cilĂ«n mund tĂ« flisja dhe tĂ« ndĂ«rtoja njĂ« marrĂ«dhĂ«nie. Por mendimi se poshtĂ« kufizimeve tĂ« saj ekzistonte njĂ« “vetvete e vĂ«rtetĂ«â€, e bllokuar dhe qĂ« pĂ«rpiqej dĂ«shpĂ«rimisht tĂ« dilte nĂ« sipĂ«rfaqe, ishte nĂ« tĂ« vĂ«rtetĂ« i frikshĂ«m. PĂ«r mĂ« tepĂ«r, kjo ide nuk kishte logjikĂ«. Tek njĂ« person pa gjymtyrĂ« mund tĂ« imagjinohet se si duhet tĂ« dukej trupi i tij. Por tek dikush si motra ime, ishte e pamundur tĂ« imagjinohej njĂ« personalitet krejtĂ«sisht i ri.

TĂ« menduarit pĂ«r parajsĂ«n mĂ« ndihmoi t’i jepja kuptim pĂ«rvojĂ«s sĂ« familjes sime dhe sakrificave qĂ« bĂ«mĂ« pĂ«r motrĂ«n time. QĂ«llimi nuk ishte qĂ« ajo tĂ« bĂ«hej njĂ« motĂ«r qĂ« mund tĂ« fliste. Nuk ishte kjo ajo qĂ« na priste pĂ«rtej kĂ«saj jete. Motra ime do tĂ« mbetej po ajo qĂ« ishte. Ndryshimi do tĂ« ndodhte tek ne tĂ« tjerĂ«t. Nuk do tĂ« kishim mĂ« nevojĂ« tĂ« minimizonim realitetin e gjendjes sĂ« saj apo ta justifikonim atĂ« pĂ«rmes njĂ« adhurimi tĂ« kotĂ« tĂ« vuajtjes. Ne do ta pranonim motrĂ«n time pikĂ«risht ashtu siç ishte. Dhe kjo Ă«shtĂ« pĂ«rsosmĂ«ria drejt sĂ« cilĂ«s ne duhet tĂ« synojmĂ«.

Shkruar nga Helen Andrews, pĂ«r “Washington Post”

The post Rrëfimi i një motre: Cili është kuptimi i vuajtjes? appeared first on Gazeta Si.

↗

Rritja e çmimit të naftës, Sejko: Efektet në Shqipëri pritet të jenë të kufizuara

✇Gazeta Si
By: Gisela Troplini

Nga Gazeta ‘Si’-  Guvernatori i BankĂ«s sĂ« ShqipĂ«risĂ«, Gent Sejko, deklaroi nĂ« Kuvend, gjatĂ« prezantimit tĂ« Raportit Vjetor tĂ« institucionit pĂ«r vitin 2025, se rritja e çmimit tĂ« naftĂ«s nĂ« tregjet ndĂ«rkombĂ«tare gjatĂ« vitit 2026 pĂ«rbĂ«n njĂ« sfidĂ« pĂ«r ekonominĂ« shqiptare dhe partnerĂ«t e saj tregtarĂ«.

Sipas tij, situata e paqëndrueshme në tregje e bën të vështirë parashikimin e plotë të pasojave që mund të sjellë ky zhvillim. Megjithatë, Sejko vlerësoi se ndikimi në ekonominë shqiptare pritet të jetë i kufizuar dhe afatshkurtër.

“MegjithatĂ«, nĂ« gjykimin tonĂ«, ndikimi mbi ekonominĂ« shqiptare vlerĂ«sohet tĂ« jetĂ« i kufizuar dhe afatshkurtĂ«r. Ekonomia jonĂ« ka njĂ« ekspozim relativisht tĂ« moderuar ndaj kĂ«saj goditjeje, si dhe gĂ«zon hapĂ«sira tĂ« mjaftueshme pĂ«r njĂ« reagim tĂ« kujdesshĂ«m dhe proporcional tĂ« politikave publike”, tha ai.

Guvernatori siguroi se Banka e ShqipĂ«risĂ« do tĂ« vijojĂ« tĂ« ndjekĂ« me vĂ«mendje zhvillimet ekonomike dhe ecurinĂ« e inflacionit. “NĂ« kĂ«tĂ« kontekst, dĂ«shiroj t’Ju siguroj se Banka e ShqipĂ«risĂ« do tĂ« monitorojĂ« me kujdes ecurinĂ« e inflacionit, duke synuar tĂ« reagojĂ« nĂ« kohĂ«n e duhur pĂ«r tĂ« shmangur efektet e raundit tĂ« dytĂ« dhe pĂ«r tĂ« garantuar stabilitetin e çmimeve nĂ« ekonomi”, u shpreh Sejko.

Ai nënvizoi gjithashtu se përmirësimi i pozicionit të jashtëm të ekonomisë shqiptare gjatë viteve të fundit është reflektuar në forcimin e lekut kundrejt valutave të huaja. Sipas tij, edhe gjatë vitit 2025 ky trend ka vijuar, ndonëse me ritme më të moderuara.

Duke folur për politikën monetare, Sejko tha se qasja e kujdesshme e ndjekur nga Banka e Shqipërisë ka ndihmuar në ruajtjen e një niveli të ulët dhe të qëndrueshëm të inflacionit. Sipas tij, kjo është pasqyruar në tregje financiare të qeta, në kontrollin e rreziqeve, në kosto më të ulëta financimi dhe në rritjen e kreditimit për sektorin privat.

The post Rritja e çmimit të naftës, Sejko: Efektet në Shqipëri pritet të jenë të kufizuara appeared first on Gazeta Si.

↗

Censi i Bujqësisë, INSTAT i kërkon shtetit mbi 1 mld lekë për të numëruar lopët e delet

✇Gazeta Si
By: Gisela Troplini

Nga Gazeta ‘Si’- ShqipĂ«ria po pĂ«rgatit njĂ« Cens tĂ« ri tĂ« BujqĂ«sisĂ«, i cili do tĂ« numĂ«rojĂ« dhe regjistrojĂ« tĂ« gjitha fermat dhe aktivitetet bujqĂ«sore nĂ« vend. Censi do tĂ« zgjasĂ« deri nĂ« 2028-n dhe pĂ«r kĂ«tĂ«, INSTAT kĂ«rkon 1.08 mld lekĂ« buxhet.

Konkretisht, pjesa më e madhe e shpenzimeve është për vitin 2026, me rreth 978.341. 000 lekë. Për vitin 2027 janë parashikuar 66.425.000 lekë, ndërsa për vitin 2028 rreth 32.233.000 lekë.

Në këtë buxhet përfshihen paga për stafin dhe anketuesit, shpenzime për mbledhjen e të dhënave në terren, udhëtime, qira zyrash dhe automjetesh, fushata informimi, si dhe investime në pajisje teknologjike si servera dhe sisteme cloud për ruajtjen dhe përpunimin e të dhënave.

Në cens do të përfshihen të gjithë ata që punojnë tokë ose mbajnë kafshë, edhe nëse prodhojnë vetëm për përdorim familjar. Anketuesit do të shkojnë në ferma dhe shtëpi për të mbledhur informacione mbi drejtuesin e fermës, përbërjen e familjes, sipërfaqen e tokës, kulturat bujqësore, numrin e bagëtive apo bletëve dhe mënyrën e punës në fermë.

Ligji parashikon masa të forta për personat që refuzojnë të përgjigjen ose japin të dhëna të pasakta dhe mund të gjobiten nga 30 mijë deri në 100 mijë lekë.

Gjithashtu, gjatë periudhës së censusit nuk do të lejohen anketa të tjera private në zonat rurale pa leje të posaçme, dhe edhe shkelja e këtij rregulli ndëshkohet me gjobë.

Autoritetet thonë se të dhënat do të jenë plotësisht konfidenciale dhe nuk do të përdoren për qëllime si taksa apo kontrolle administrative. Emrat e qytetarëve nuk do të publikohen dhe do të dalin vetëm statistika të përgjithshme për çdo zonë.

The post Censi i Bujqësisë, INSTAT i kërkon shtetit mbi 1 mld lekë për të numëruar lopët e delet appeared first on Gazeta Si.

↗

Bie çmimi i naftës pas deklaratave të Trump për Iranin

✇Gazeta Si
By: Gisela Troplini

Çmimet e naftĂ«s ranĂ« tĂ« premten pasi presidenti amerikan Donald Trump deklaroi se Uashingtoni kishte arritur njĂ« marrĂ«veshje paraprake me Iranin, duke rritur shpresat se konflikti nĂ« Lindjen e Mesme mund tĂ« jetĂ« pranĂ« pĂ«rfundimit.

Kontratat për naftën amerikane (WTI) ranë me 1.61%, në 86.30 dollarë për fuçi, ndërsa nafta Brent humbi 1.75%, duke zbritur në 88.8 dollarë për fuçi.

Duke folur nga Zyra Ovale, Trump tha se pret qĂ« marrĂ«veshja tĂ« nĂ«nshkruhet “brenda pak ditĂ«sh”, duke shtuar se Ngushtica e Hormuzit do tĂ« rihapet sapo marrĂ«veshja tĂ« finalizohet. MĂ« herĂ«t gjatĂ« ditĂ«s, ai deklaroi gjithashtu se kishte anuluar njĂ« valĂ« tĂ« planifikuar sulmesh ushtarake amerikane ndaj Iranit, duke argumentuar se negociatat me Teheranin kishin arritur nivelin mĂ« tĂ« lartĂ« tĂ« udhĂ«heqjes iraniane.

Megjithatë, Irani kundërshtoi pretendimet e Trump. Agjencia iraniane e lidhur me shtetin, Fars, raportoi se Teherani nuk kishte miratuar asnjë projekt-marrëveshje me SHBA-në. Sipas saj, Irani ende nuk ka dhënë një përgjigje përfundimtare dhe Uashingtoni është rikthyer te kërkesat e mëparshme, ndonëse ekziston mundësia që teksti i propozuar nga Irani të rishqyrtohet.

Analistët e BMO Capital Markets vunë në dukje se çmimet e naftës kanë mbetur relativisht të qëndrueshme pavarësisht tensioneve të fundit mes SHBA-së dhe Iranit. Sipas tyre, përpjekjet diplomatike, rrugët alternative të transportit përtej Ngushticës së Hormuzit dhe rënia e ndjeshme e importeve kineze të naftës kanë ndihmuar në zbutjen e rreziqeve gjeopolitike.

Edhe Citibank theksoi se ulja e importeve kineze tĂ« naftĂ«s ka ndikuar nĂ« frenimin e rritjes sĂ« çmimeve qĂ« nga fillimi i konfliktit nĂ« Lindjen e Mesme. Banka vlerĂ«son se Kina mund t’i mbajĂ« importet pranĂ« nivelit prej 8.7 milionĂ« fuçish nĂ« ditĂ« pa pakĂ«suar ndjeshĂ«m rezervat, çka sugjeron se kĂ«rkesa kineze nuk pritet tĂ« ushtrojĂ« presion tĂ« madh pĂ«r rritjen e çmimeve nĂ« afatin e shkurtĂ«r.

The post Bie çmimi i naftës pas deklaratave të Trump për Iranin appeared first on Gazeta Si.

↗

Financial Times: Meloni merr dritën jeshile (me kushte) nga BE për kampin e refugjatëve në Gjadër

✇Gazeta Si
By: Gisela Troplini

Kryeministrja italiane Giorgia Meloni, me skemën e saj të debatueshme për ndalimin e azilkërkuesve në Shqipëri, mund të jetë në përputhje me ligjin e Bashkimit Europian vetëm nëse personave të ndaluar u garantohen të njëjtat mbrojtje dhe të drejta që do të gëzonin në territorin italian, ka deklaruar një këshilltare ligjore e gjykatës më të lartë të BE-së.

Opinioni juridik i Avokates së Përgjithshme të Gjykatës Europiane të Drejtësisë (ECJ), i cili nuk është detyrues, i jep Romës një hapësirë të kufizuar ligjore në një çështje që po ndiqet me shumë vëmendje, pasi mund të përcaktojë qasjen e ardhshme të Bashkimit Europian ndaj menaxhimit të kufijve të tij.

NĂ« njĂ« deklaratĂ« tĂ« publikuar tĂ« enjten nga Gjykata Europiane e DrejtĂ«sisĂ«, ku paraqitej opinioni i Laila Medina-s pĂ«rpara vendimit pĂ«rfundimtar, thuhej se “shtetet anĂ«tare mbeten tĂ« lira tĂ« vendosin objekte ndalimi nĂ« territorin shqiptar”, por se tĂ« drejtat e personave tĂ« ndaluar “duhet tĂ« garantohen nĂ« njĂ« nivel tĂ« barasvlershĂ«m me atĂ« qĂ« zbatohet nĂ« territorin kombĂ«tar”.

MegjithĂ«se transferimi i kĂ«tyre qendrave nĂ« ShqipĂ«ri nuk konsiderohet automatikisht i paligjshĂ«m, Medina paralajmĂ«roi se kuadri aktual ligjor “nuk duket se pĂ«rmban rregulla tĂ« qarta dhe tĂ« sakta” qĂ« tĂ« garantojnĂ« se azilkĂ«rkuesit mund tĂ« mbrojnĂ« veten nĂ« mĂ«nyrĂ« efektive, tĂ« mbajnĂ« kontakte me anĂ«tarĂ«t e familjes dhe tĂ« lirohen sapo tĂ« pĂ«rfundojĂ« afati ligjor i ndalimit tĂ« tyre.

Giorgia Meloni dhe Edi Rama u takuan në Romë vitin e kaluar. Kryeministrja italiane njoftoi në nëntor të vitit 2023 se kishte arritur një marrëveshje me kryeministrin shqiptar për ngritjen e dy qendrave të ndalimit.

Kjo çështje është ndjekur nga afër edhe nga shtete të tjera anëtare të BE-së, të cilat po shqyrtojnë mundësinë e krijimit të skemave të ngjashme në vende të treta. Vendimi përfundimtar pritet të përcaktojë kuadrin ligjor mbi mënyrën se si qendra të tilla të ndalimit jashtë territorit të BE-së mund të bëhen një pjesë qendrore e politikës europiane të migracionit.

Opinionet e avokatëve të përgjithshëm të Gjykatës Europiane të Drejtësisë nuk janë detyruese, por shpesh japin një tregues të fortë mbi drejtimin që mund të marrë vendimi përfundimtar i gjykatës.

Meloni njoftoi në nëntor të vitit 2023 se kishte arritur një marrëveshje me kryeministrin shqiptar, Edi Rama, për krijimin e dy qendrave të ndalimit ku do të strehoheshin azilkërkuesit e shpëtuar në Detin Mesdhe, ndërsa kërkesat e tyre për azil do të shqyrtoheshin.

Meloni, e cila zhvilloi fushatën elektorale duke premtuar se do të frenonte migracionin e parregullt drejt Italisë, deklaroi se mbajtja e azilkërkuesve jashtë territorit italian, në Shqipëri, do të kishte një efekt të fortë parandalues, duke dekurajuar migrantët e tjerë që të tentonin të arrinin në Itali.

Sipas planit fillestar, migrantĂ«ve tĂ« cilĂ«ve do t’u pranohej kĂ«rkesa pĂ«r azil do t’u jepej strehim nĂ« Itali, ndĂ«rsa ata qĂ« do tĂ« merrnin pĂ«rgjigje negative do t’i nĂ«nshtroheshin procedurave tĂ« pĂ«rshpejtuara pĂ«r t’u kthyer nĂ« vendet e tyre tĂ« origjinĂ«s ose nĂ« vende tĂ« tjera.

Megjithatë, përpjekjet e qeverisë Meloni për të përdorur qendrat në Shqipëri janë përballur me kundërshtime nga gjyqtarët italianë të çështjeve të emigracionit. Ata kanë vendosur se migrantët kanë të drejtë të dërgohen në Itali, ku mund të qëndrojnë në qendra të hapura pritjeje ose në akomodime private, në vend të qendrave të ndalimit me karakter të ngjashëm me burgjet në Shqipëri, gjatë kohës që shqyrtohen kërkesat e tyre.

MĂ« pas, qeveria e Melonit ndryshoi rregullat, duke pĂ«rcaktuar se vetĂ«m migrantĂ«t qĂ« vijnĂ« nga vende tĂ« konsideruara “tĂ« sigurta” pĂ«r kthim do tĂ« transferoheshin nĂ« ShqipĂ«ri pĂ«r pĂ«rpunimin e kĂ«rkesave tĂ« tyre. MegjithatĂ«, skema ka vazhduar tĂ« pĂ«rballet me sfida ligjore.

Qeveria Meloni është vënë gjithashtu nën presion nga opozita italiane e qendrës së majtë, e cila e akuzon se ka shpërdoruar fondet publike për ndërtimin e qendrave të ndalimit me dobi të kufizuar praktike. Aktualisht, këto qendra po përdoren për strehimin e disa migrantëve që presin riatdhesimin, por kritikët argumentojnë se mbajtja e tyre në Shqipëri rrit kostot e të gjithë procesit të dëbimit.

The post Financial Times: Meloni merr dritën jeshile (me kushte) nga BE për kampin e refugjatëve në Gjadër appeared first on Gazeta Si.

↗

Ortaku i Kushner për projektin në Zvërnec: Shqiptarët do të vendosin nëse do të realizohet apo jo

✇Gazeta Si
By: Gisela Troplini

Për më shumë se tre vjet, Jared Kushner ka punuar për të ndërtuar një seri hotelesh dhe resorte luksoze në një cep të Europës Lindore që zakonisht nuk tërheq vëmendjen e investitorëve amerikanë.

Nuk po shkon mirë.

GjatĂ« dy javĂ«ve tĂ« fundit, njĂ« projekt i propozuar nga Kushner pĂ«r zhvillim nĂ« njĂ« plazh tĂ« mbrojtur mjedisor nĂ« ShqipĂ«ri Ă«shtĂ« kthyer nĂ« njĂ« çështje politike qĂ« ka shpĂ«rthyer nĂ« vend. MijĂ«ra protestues kanĂ« marshuar çdo ditĂ«, njĂ« prokuror i posaçëm ka hapur njĂ« hetim pĂ«r shitjet e tokĂ«s, dhe madje edhe krahu ekzekutiv i Bashkimit Evropian ka shprehur shqetĂ«sime ndaj ShqipĂ«risĂ« pĂ«r projektin, duke ngritur frikĂ«n se ai mund tĂ« rrezikojĂ« pĂ«rpjekjet e vendit pĂ«r t’u anĂ«tarĂ«suar nĂ« BE.

Në rrugët e kryeqytetit Tiranë, protestuesit e kanë përdorur projektin për të shprehur pakënaqësi më të gjera për pushtetin e pakontrolluar, degradimin e mjedisit dhe zhvillimin e pasurive të paluajtshme, duke vënë kryeministrin Edi Rama në një pozicion mbrojtës. Në paraqitje pothuajse të përditshme, ai ka premtuar se do të ecë përpara me projektin, duke e cilësuar zhvillimin luksoz si një përfitim ekonomik për një nga vendet më të varfra të Europës.

Kryeministri shqiptar Edi Rama mbështet zhvillimin

Asher Abehsera, një nga partnerët e Kushner që po drejton zhvillimin, tha në një intervistë se ai respekton vullnetin e shqiptarëve për të protestuar, duke shtuar se shumë nga shqetësimet e ngritura lidhen me projektin përpara se kompania të publikojë detaje të asaj që synon të ndërtojë.

“Do tĂ« ketĂ« angazhim dhe do tĂ« ketĂ« dialog,” tha Abehsera. “Ne jemi tĂ« pĂ«rkushtuar tĂ« krijojmĂ« njĂ« vend qĂ« mendoj se jo vetĂ«m do tĂ« jetĂ« i bukur, por edhe i kĂ«ndshĂ«m.”

Kjo situatë ka shumë ngjashmëri me përvojën e Kushner vitin e kaluar në Serbi, ku ai kishte shpresuar të ndërtonte një hotel me markën Trump në një vend në Beograd që ishte bombarduar më parë nga Organizata e Traktatit të Atlantikut të Veriut. Pasuan një hetim nga një prokuror i posaçëm për miratime të përshpejtuara qeveritare, protesta u shtuan dhe Kushner u tërhoq nga projekti.

Ndërsa familja e Presidentit Trump ka hasur pak rezistencë në Kongresin e Shteteve të Bashkuara mbi lidhjet e saj të zgjeruara të biznesit me kompani të kriptomonedhave, prodhues dronësh dhe një kompani të energjisë së shkrirjes bërthamore, projektet e Kushner në pasuri të paluajtshme kanë arritur të prekin një ndjeshmëri të veçantë në Ballkan.

Projektet si në Shqipëri ashtu edhe në Serbi janë shndërruar në pika grumbullimi për kritikët me një gamë të gjerë pakënaqësish, duke mjegulluar ndarjet tradicionale politike. Në Shqipëri, kërkesat e protestuesve variojnë nga ndalimi i projektit, te shfuqizimi i një ligji që lejon zhvillime në zona të mbrojtura, deri te lufta kundër korrupsionit.

“Protestat janĂ« shumĂ« tĂ« zakonshme, por kjo Ă«shtĂ« ndryshe,” tha Fred Abrahams, i cili ka shkruar librin “ShqipĂ«ria Moderne” pĂ«r tranzicionin e vendit nga komunizmi. Sipas tij, kjo Ă«shtĂ« “protesta mĂ« e madhe dhe mĂ« e rĂ«ndĂ«sishme civile qĂ« nga rĂ«nia e komunizmit.”

Kristina Xhiveli, një inxhiniere mjedisore 30-vjeçare që marshoi në Tiranë javën e kaluar, tha se njerëzit janë të lodhur nga problemet me infrastrukturën e dobët, shëndetësinë dhe arsimin, ndërsa dëgjojnë për projekte resortesh prej miliarda eurosh.

Projekti i lidhur me Kushner në Shqipëri parashikon ndërtimin e një vargu hotelesh, vilash dhe zhvillimesh të tjera në një shtrirje të jashtëzakonshme plazhi në fshatin Zvërnec.

Flamingot ushqehen nĂ« njĂ« lagunĂ« nĂ« kĂ«tĂ« gadishull, protestuesit i quajnĂ« kĂ«to demonstrata “revolucioni i flamingove”, ndĂ«rsa delet kullosin pranĂ« banorĂ«ve vendas qĂ« lahen nĂ« det.

Ky është një komponent i një zhvillimi prej 5 miliardë dollarësh i planifikuar nga Kushner dhe partnerët e tij, një nga investimet e huaja më të mëdha ndonjëherë në vend. Pjesa tjetër, ishulli ish-ushtarak i Sazanit, parashikon një resort ultra-luksoz vetëm përballë Zvërnecit.

Një pamje ajrore e plazhit Dalani, në tokën e planifikuar për një projekt luksoz të diskutueshëm në Zvërnec, Shqipëri.

Projekti parashikon hotele dhe vila përgjatë një plazhi pranë fshatit Zvërnec.

NĂ« njĂ« podcast tĂ« publikuar nĂ« njĂ« kohĂ« tĂ« papĂ«rshtatshme, pikĂ«risht kur protestat po rriteshin, Ivanka Trump lavdĂ«roi projektin nĂ« Sazan, duke e quajtur “njĂ« ishull privat” dhe duke shtuar: “Ne kemi 5 milje vijĂ« bregdetare nĂ« ZvĂ«rnec.”

Ndërsa Kushner dhe partnerët e tij kanë më shumë se dy vjet që punojnë për të zhvilluar gadishullin, projekti u bë publik vetëm javën e kaluar pasi zona u rrethua me gardhe dhe tela me gjemba. Banorët dhe protestuesit që mbërritën më pas u përplasën me rojet private të sigurisë dhe një video u përhap shpejt ku shihej një burrë i tërhequr dhe i dhunuar nga rojet.

Abehsera, partneri i Kushner, e pĂ«rshkroi videon si “tĂ« tmerrshme” dhe tha se vendosja e gardhit ishte njĂ« vendim i gabuar, qĂ« sipas tij ishte bĂ«rĂ« nga njĂ« kontraktor i jashtĂ«m i paidentifikuar.

Kushner nuk ka pasur shumë përfshirje së fundmi, që nga koha kur u angazhua në administratën Trump për marrëveshjet e paqes në Lindjen e Mesme, tha Abehsera. Ai tha se po punon kryesisht me familjen Al-Khayyat nga Katari, e cila është investitore në të dy projektet në Shqipëri.

Kushner nuk pranoi të komentojë.

Kushner, i cili drejtoi më parë kompaninë e pasurive të paluajtshme të familjes së tij para se të bashkohej me administratën e parë të Trump, kaloi më pas në kapital privat, duke mbledhur mbi 3 miliardë dollarë, kryesisht nga fondet sovrane dhe familjet mbretërore të Arabisë Saudite, Katarit dhe Emirateve të Bashkuara Arabe.

Në të njëjtën kohë, ai filloi rikthimin në pasuri të paluajtshme, duke marrë miratimin e udhëheqësve të Serbisë dhe Shqipërisë për të zhvilluar prona në toka publike: ish-shtabin ushtarak në Beograd dhe ishullin Sazan. Kritikët thonë se të dy vendet po kërkojnë të afrohen politikisht me Presidentin Trump, gjë që të dy udhëheqësit e mohojnë. Kushner ka deklaruar se partnerët e tij nuk duhet të presin asgjë në këmbim nga qeveria amerikane.

Kushner tha se kishte parë një mundësi në Beograd, ku zhvilluesit lokalë po përjetonin kërkesë të madhe. Në Shqipëri, ai u tërhoq nga rritja e turizmit në një vend mesdhetar që nuk ka ende infrastrukturë luksoze si fqinjët Greqia dhe Mali i Zi.

Ai bisedoi me kryeministrin Rama gjatë një udhëtimi me jaht në vend dhe më pas në Davos, duke shprehur interes për investim. Interesi i tij u mirëprit. Rama kishte kohë që synonte ta poziciononte Shqipërinë si destinacion turistik luksoz.

Ndërsa Kushner dhe Abehsera filluan negociatat për ishullin Sazan, Abehsera filloi të shikonte edhe zonën e Zvërnecit. Duke bashkëpunuar me familjen Kastrati, një nga bizneset më të mëdha në Shqipëri, ata arritën një marrëveshje për blerjen e tokës.

Flamingot duke u ngritur në fluturim në një lagunë në Zvërnec, pranë resortit të planifikuar dhe një aeroporti.

Zvërneci ka qenë prej kohësh i mbushur me konflikte pronësie, një problem i zakonshëm në Shqipëri për shkak të shtetëzimit gjatë komunizmit dhe procesit të vështirë të kthimit të pronave. Mosmarrëveshjet ligjore kanë zgjatur për vite me akuza për korrupsion dhe falsifikim dokumentesh.

Grupi i zhvillimit bleu tokën nga kompani dhe familje që pretendonin pronësinë. Prokuroria kundër korrupsionit në Shqipëri tani po heton transferimet e tokës në këtë zonë.

Abehsera tha se toka Ă«shtĂ« blerĂ« “nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« rregullt” disa muaj mĂ« parĂ« nga zhvilluesit. NjĂ« zĂ«dhĂ«nĂ«s i projektit tha se ata nuk janĂ« kontaktuar nga prokuroria.

Shumë banorë të zonës pretendojnë se toka është e tyre dhe kanë vite që luftojnë në gjykata për të drejtat e pronësisë.

Njëri prej tyre është Petraq Balliu, 61 vjeç, i cili ka më shumë se 20 vjet që përpiqet të rikthejë tokën që thotë se familja e tij e ka blerë në vitin 1933 dhe e ka përdorur për bagëti. Edhe pse një vendim gjykate në vitin 2003 e njohu pronësinë e tij, çështje të mëvonshme e lanë tokën në duart e pronarëve të tjerë.

“Nuk dua tĂ« ndĂ«rtoj resort,” tha Balliu. “Dua vetĂ«m tokĂ«n time mbrapsht.”

PĂ«r vite me radhĂ«, toka ishte e ndaluar pĂ«r zhvillim pĂ«r shkak tĂ« statusit tĂ« mbrojtur mjedisor. Por nĂ« vitin 2024, ShqipĂ«ria miratoi njĂ« ligj qĂ« lejon projekte turistike “pesĂ« yje” ose mĂ« tĂ« larta nĂ« zona tĂ« mbrojtura nĂ« tĂ« gjithĂ« vendin, duke u pĂ«rshtatur me strategjinĂ« e qeverisĂ« pĂ«r turizmin.

Rregulloret mjedisore në Shqipëri tani po kritikohen nga Bashkimi Europian, i cili prej vitesh po shqyrton pranimin e vendit në union. Të martën, një zëdhënës i Komisionit Europian tha se BE ka shprehur shqetësime si për projektin, ashtu edhe për ndikimin mjedisor të ligjit që synon të tërheqë investitorë të mëdhenj. Ai paralajmëroi qeverinë shqiptare të shmangë veprime që mund të dëmtojnë procesin e anëtarësimit në BE.

Projekti në Zvërnec është ende në fazën e planifikimit,  rrethimet dhe telat me gjemba janë hequr dhe zhvilluesit po përgatisin një raport të ndikimit mjedisor për autoritetet. Autoritetet shqiptare ende nuk kanë finalizuar marrëveshjen për lejimin e zhvillimit të ishullit Sazan.

Ramez Al-Khayyat, familja e tĂ« cilit ka zhvilluar resorte ishujsh nĂ« Maldive dhe vende tĂ« tjera dhe qĂ« Ă«shtĂ« gjithashtu partner nĂ« projektet nĂ« ShqipĂ«ri, tha se nĂ« fund “shqiptarĂ«t do tĂ« vendosin” nĂ«se projekti do tĂ« vazhdojĂ« pasi tĂ« shohin detajet dhe pĂ«rfitimet e tij.

“NĂ«se ata shohin se nuk ka vlerĂ« nĂ« projekt, ne nuk do ta bĂ«jmĂ«,” tha ai. “Nuk jam i shqetĂ«suar.”

Burimi: Wall Street Journal/ PĂ«rshtati: Gazetasi.al

The post Ortaku i Kushner për projektin në Zvërnec: Shqiptarët do të vendosin nëse do të realizohet apo jo appeared first on Gazeta Si.

↗

Ari ‘humb’ shkĂ«lqimin, bie nĂ« nivelin mĂ« tĂ« ulĂ«t qĂ« prej nĂ«ntorit

✇Gazeta Si
By: Gisela Troplini

Çmimi i arit ra nĂ« nivelin mĂ« tĂ« ulĂ«t tĂ« gjashtĂ« muajve tĂ« enjten e 11 qershorit, ndĂ«rsa tensionet nĂ« Lindjen e Mesme, pritjet nĂ« rritje pĂ«r rritje tĂ« normave tĂ« interesit nĂ« SHBA dhe dalja e afĂ«rt nĂ« bursĂ« e SpaceX po ushtrojnĂ« presion mbi metalin e çmuar.

Ari ra me më shumë se 1 për qind, duke arritur në 4,022 dollarë për onz të enjten në mëngjes, niveli i tij më i ulët që nga fundi i nëntorit, duke e çuar drejt tremujorit të tij më të keq të performancës në gati një dekadë. Më vonë gjatë ditës, ai u tregtua pak më lart, në 4,091 dollarë.

Metali i verdhë ka rënë me më shumë se 20 për qind që nga fillimi i luftës në Lindjen e Mesme, e cila ka detyruar disa banka qendrore të shesin ar për të mbrojtur monedhat e tyre. Kjo ka nxitur gjithashtu largimin e investitorëve spekulativë që kishin shtyrë një bum blerjesh ari në fund të vitit të kaluar dhe në fillim të këtij viti.

“Kur gjĂ«rat filluan nĂ« Iran, njerĂ«zit ulĂ«n rrezikun nĂ« portofolet e tyre,” tha Peter Kinsella, kreu i shĂ«rbimeve tĂ« investimeve nĂ« UBP. “NjerĂ«zit po shesin ar pĂ«r tĂ« financuar asete tĂ« tjera qĂ« nuk po performojnĂ«, me bazĂ« marzhi. Çdo lĂ«vizje pĂ«r ulje rreziku çon nĂ« shitje ari.”

Disa banka qendrore janë detyruar të shesin ar në muajt e fundit, përfshirë Turqinë, e cila shiti dhe shkëmbeu 20 miliardë dollarë në ar për të mbrojtur monedhën e saj. Edhe Rusia ka shitur ar për të forcuar financat e saj fiskale.

Një faktor i rëndësishëm që po e rëndon arin gjatë luftës është rritja e pritjeve për norma më të larta interesi në SHBA, gjë që rrit tërheqjen relative të obligacioneve të thesarit dhe bonove të tjera qeveritare.

Një rritje e inflacionit e nxitur nga rritja e çmimeve të naftës ka bërë që tregtarët të kalojnë nga pritshmëritë për dy ose tre ulje të normave të interesit deri në fund të vitit, në pritjen e një rritjeje me 0.25 për qind. Kjo ka rritur koston e mbajtjes së arit, i cili nuk gjeneron të ardhura.

Dalja në bursën e madhe e SpaceX të premten mund të ulë më tej çmimet e arit, tha Tom Price, analist në Panmure Liberum. Edhe kompanitë e inteligjencës artificiale Anthropic dhe OpenAI po planifikojnë listime në bursë.

“Kjo mund tĂ« jetĂ« njĂ« faktor negativ pĂ«r arin, sepse investitorĂ«t po kĂ«rkojnĂ« diku tjetĂ«r pĂ«r tĂ« vazhduar ‘festĂ«n’ e fitimeve,” tha ai. “Ari po has vĂ«shtirĂ«si dhe ata po kĂ«rkojnĂ« gjĂ«nĂ« tjetĂ«r tĂ« madhe. Dhe SpaceX Ă«shtĂ« gjĂ«ja e radhĂ«s e madhe.”

Mohit Kumar, analist nĂ« Jefferies, i sheh IPO-tĂ« e mĂ«dha tĂ« ardhshme si njĂ« “ngjarje qĂ« tĂ«rheq likuiditetin nĂ« afat tĂ« shkurtĂ«r”, gjĂ« qĂ« ka ndikuar negativisht si nĂ« çmimet e arit ashtu edhe nĂ« kriptomonedhat.

Interesi i madh i investitorëve retail ndihmoi në krijimin e një rritjeje historike të arit, e cila në kulmin e saj pa që çmimi i arit të dyfishohej brenda dy viteve. Megjithatë, investitorët individualë më pas kanë ndryshuar drejtim, duke tërhequr fonde nga ETF-të e arit dhe duke kontribuar në rënien e çmimeve.

Globalisht, bankat qendrore mbeten blerĂ«se neto tĂ« arit, i cili ka tejkaluar bonot e thesarit amerikan pĂ«r t’u bĂ«rĂ« aktivi rezervĂ« mĂ« i madh nĂ« botĂ« sipas vlerĂ«s nĂ« fund tĂ« vitit tĂ« kaluar, sipas njĂ« raporti tĂ« fundit tĂ« BankĂ«s Qendrore Europiane./FT

The post Ari ‘humb’ shkĂ«lqimin, bie nĂ« nivelin mĂ« tĂ« ulĂ«t qĂ« prej nĂ«ntorit appeared first on Gazeta Si.

↗

Polymarket vë në bast të ardhmen politike të Ramës

✇Gazeta Si
By: Gisela Troplini

Nga Gazeta ‘Si’-  Platforma ndĂ«rkombĂ«tare e parashikimeve Polymarket ka hapur njĂ« treg tĂ« ri kushtuar politikĂ«s shqiptare, ku pĂ«rdoruesit mund tĂ« vendosin baste mbi mundĂ«sinĂ« qĂ« Edi Rama tĂ« largohet nga posti i kryeministrit gjatĂ« vitit 2026.

Tregu është aktiv që prej muajit mars, por ditët e fundit ka regjistruar një rritje të ndjeshme të aktivitetit dhe interesit nga përdoruesit, lidhur kjo me protestat masive të zhvilluara në Shqipëri, që prej fundit të majit.

NĂ« njĂ« moment gjatĂ« mbrĂ«mjes sĂ« 10 qershorit, probabiliteti i largimit tĂ« RamĂ«s, sipas çmimeve tĂ« kontratave nĂ« platformĂ«, arriti nĂ« 53%, duke bĂ«rĂ« qĂ« skenari “Po” tĂ« konsiderohej pĂ«rkohĂ«sisht si mĂ« i mundshĂ«m nga pjesĂ«marrĂ«sit nĂ« treg.

Sipas rregullave tĂ« publikuara nĂ« platformĂ«, tregu do tĂ« konsiderohet i fituar me alternativĂ«n “Po” nĂ«se Rama pushon sĂ« ushtruari detyrĂ«n e kryeministrit pĂ«r çfarĂ«do periudhe kohore nga momenti i krijimit tĂ« tregut deri mĂ« 31 dhjetor 2026. Kjo pĂ«rfshin dorĂ«heqjen, shkarkimin ose çdo largim tjetĂ«r zyrtar nga posti. NĂ« tĂ« kundĂ«rt, nĂ«se ai vijon tĂ« mbetet nĂ« detyrĂ« deri nĂ« fund tĂ« vitit 2026, rezultati do tĂ« jetĂ« “Jo”.

Platforma sqaron se zgjidhja e tregut do të bazohet kryesisht në njoftimet zyrtare të qeverisë shqiptare ose në deklaratat e vetë kryeministrit. Në mungesë të tyre, mund të merret në konsideratë edhe një konsensus raportimesh nga media të besueshme.

Polymarket funksionon si njĂ« treg parashikimesh, ku pĂ«rdoruesit blejnĂ« dhe shesin kontrata bazuar nĂ« gjasat qĂ« njĂ« ngjarje tĂ« ndodhĂ«. Çmimi i kontratave interpretohet si probabiliteti qĂ« tregu i atribuon njĂ« skenari tĂ« caktuar, por nuk pĂ«rbĂ«n njĂ« sondazh shkencor apo njĂ« parashikim zyrtar.

The post Polymarket vë në bast të ardhmen politike të Ramës appeared first on Gazeta Si.

↗

Shqipëria ndër vendet më të varura nga energjia elektrike për ngrohjen e banesave

✇Gazeta Si
By: Gisela Troplini

Nga Gazeta ‘Si’- ShqipĂ«ria mbetet ndĂ«r vendet e rajonit me varĂ«sinĂ« mĂ« tĂ« lartĂ« nga energjia elektrike nĂ« konsumin final tĂ« energjisĂ« nĂ« sektorin rezidencial.

Sipas të dhënave të Eurostat për vitin 2024, energjia elektrike përbënte 55.95% të konsumit të familjeve shqiptare, dukshëm mbi mesataren e Bashkimit Europian prej 26.86%.

Në krahasim me vendet e tjera të Ballkanit Perëndimor, Shqipëria renditet pas Maqedonisë së Veriut (56.83%) dhe Kosovës (54.81%) për përdorimin e energjisë elektrike në banesa. Mali i Zi kishte një peshë prej 45.25%, ndërsa Serbia 33.97%. Në Bosnjë dhe Hercegovinë, energjia elektrike përbënte vetëm 25.74% të konsumit rezidencial.

Të dhënat tregojnë gjithashtu se 25.64% e konsumit final të energjisë në familjet shqiptare vinte nga burimet e rinovueshme dhe biokarburantet. Megjithatë, ky nivel mbetet më i ulët se në Bosnjë dhe Hercegovinë (63.79%), Mal të Zi (53.85%), Moldavi (44.30%) dhe Serbi (42.76%).

Një veçori e Shqipërisë është mungesa pothuajse e plotë e përdorimit të gazit natyror në sektorin rezidencial, me një peshë 0%, ndërkohë që mesatarja e Bashkimit Europian arrin në 29.44%. Edhe vendet e rajonit, si Serbia (9.59%) dhe Moldavia (22.06%), kanë një përdorim më të lartë të gazit për nevojat e familjeve.

Ndërkohë, produktet e naftës dhe derivatet e saj zinin 18.41% të konsumit final të energjisë në banesat shqiptare, një nivel më i lartë se mesatarja europiane prej 10.42%. Përdorimi i lëndëve djegëse fosile të ngurta dhe i energjisë termike ishte praktikisht i papërfillshëm.

The post Shqipëria ndër vendet më të varura nga energjia elektrike për ngrohjen e banesave appeared first on Gazeta Si.

↗

Pse topi i Kupës së Botës këtë vit mund të mos shkojë aq larg


✇Gazeta Si
By: Gisela Troplini

ShumĂ« gjĂ«ra janĂ« tĂ« reja rreth turneut tĂ« KupĂ«s sĂ« BotĂ«s FIFA kĂ«tĂ« muaj, i cili do tĂ« zhvillohet nĂ« SHBA, Kanada dhe MeksikĂ«. Ai do tĂ« ketĂ« mĂ« shumĂ« skuadra se kurrĂ« mĂ« parĂ«. ËshtĂ« hera e parĂ« qĂ« turneu zhvillohet nĂ« tre vende pritĂ«se njĂ«kohĂ«sisht. Dhe, si kupat paraardhĂ«se pĂ«r mĂ« shumĂ« se gjysmĂ« shekulli, edhe ky do tĂ« pĂ«rdorĂ« njĂ« top futbolli me dizajn krejtĂ«sisht tĂ« ri.

Një grup studiuesish që ka testuar fizikën e topave të Kupës së Botës për 20 vitet e fundit, së fundmi ka studiuar këtë model të ri të quajtur Trionda. I prodhuar nga Adidas, Trionda ka katër panele me ngjyrat e kuqe, jeshile dhe blu, me kanale të thella dhe emblema si gjethe panje, shqiponjë e gjelbër dhe yje që përfaqësojnë tre vendet pritëse. Përmes eksperimenteve në tunel ere, studiuesit zbuluan se ky top ka disa përmirësime krahasuar me versionet e mëparshme, por goditjet e gjata mund të mos shkojnë aq larg sa më parë.

“Pamja e thjeshtĂ« Ă«shtĂ« se Trionda mund tĂ« ‘ndĂ«shkojë’ shumĂ« pak goditjet ekstreme nĂ« distancĂ«, por shpĂ«rblen teknikĂ«n e pastĂ«r dhe fluturimin e parashikueshĂ«m,” thotĂ« John Eric Goff, studiues i fizikĂ«s sĂ« sportit dhe profesor nĂ« Universitetin Purdue. “PortierĂ«t, mbrojtĂ«sit qĂ« bĂ«jnĂ« pasime tĂ« gjata dhe goditjet nga distanca janĂ« vendet ku do tĂ« shihen mĂ« shumĂ« ndryshimet.”

Adidas ka prodhuar topa të rinj për çdo Kupë Bote që nga vitet 1970. Në fillim, ndryshimet ishin kryesisht estetike: topi i vitit 1986 kishte grafika të frymëzuara nga tempujt aztekë për turneun në Meksikë, ndërsa ai i vitit 1994 kishte motive hapësinore për 25-vjetorin e uljes në Hënë. Kishte edhe ndryshime strukturore, si përmirësimi i shkumës së brendshme dhe rezistencës ndaj ujit. Por në përgjithësi, topat kishin dizajnin klasik me 32 panele pesëkëndore të qepura së bashku.

Kjo ndryshoi në Kupën e Botës 2006 në Gjermani, kur Adidas prezantoi topin +Teamgeist, me vetëm 14 panele të lakuara të bashkuara me nxehtësi në vend të qepjes. Ky dizajn ndihmoi që topi të mos thithte lagështirë dhe të mos rëndohej gjatë lojës. Pikërisht në këtë periudhë John Eric Goff filloi studimet mbi topat e futbollit dhe që atëherë ka ndjekur evolucionin e tyre.

Lëvizja në ajër

Goff zbuloi se duke analizuar trajektoren e topit, mund të llogaritet koeficienti i rezistencës së ajrit që tregon sa e ngadalëson ajri topin gjatë fluturimit. Më pas ai filloi bashkëpunimin me studiues në Japoni për të analizuar si ndryshon sjellja e topave të Kupës së Botës me çdo dizajn të ri.

Eksperimentet nĂ« Universitetin e Tsukuba-s janĂ« tĂ« njĂ«jta çdo vit pĂ«r tĂ« ruajtur krahasueshmĂ«rinĂ« e tĂ« dhĂ«nave. Topi vendoset nĂ« njĂ« shufĂ«r metalike tĂ« lidhur me njĂ« pajisje matĂ«se qĂ« regjistron forcat aerodinamike si rezistenca dhe ngritja, nĂ« shpejtĂ«si qĂ« variojnĂ« nga 7 deri nĂ« 35 metra nĂ« sekondĂ« – tĂ« ngjashme me njĂ« ndeshje reale futbolli.

Ekipi e teston topin në disa pozicione, por numri i testeve është i kufizuar sepse çdo test e dëmton topin (që kushton rreth 170 dollarë). Më pas, Goff përdor të dhënat për të simuluar trajektoren e plotë të topit në fluturim.

Analizat tregojnĂ« se topat e fundit kanĂ« evoluar shumĂ« qĂ« nga modeli Jabulani i vitit 2010, i cili u kritikua ashpĂ«r nga lojtarĂ«t, sidomos portierĂ«t, sepse kishte njĂ« trajektore tĂ« paparashikueshme dhe “binte çuditshĂ«m”.

Problemi i tij kryesor ishte se ishte shumĂ« i lĂ«muar. Kjo bĂ«nte qĂ« sjellja e tij nĂ« ajĂ«r tĂ« ndryshonte papritur nĂ« njĂ« fenomen tĂ« quajtur “kriza e rezistencĂ«s sĂ« ajrit” (drag crisis), ku topi ngadalĂ«sohet nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« papritur dhe bĂ«het i paqĂ«ndrueshĂ«m.

Rrugëzgjidhje në dizajn

Modelet e mëvonshme e përmirësuan këtë. Topi Brazuca i vitit 2014 kishte vetëm 6 panele, por me më shumë gjatësi qepjesh që shtonin ashpërsinë e sipërfaqes. Ndërsa Trionda ka vetëm 4 panele, por me kanale të thella që rrisin më tej teksturën.

Por kjo sjell edhe njĂ« kompromis: edhe pse Trionda e shtyn mĂ« vonĂ« “krizĂ«n e rezistencĂ«s”, ai ka rezistencĂ« mĂ« tĂ« lartĂ« nĂ« shpejtĂ«si tĂ« larta, qĂ« do tĂ« thotĂ« se topi ngadalĂ«sohet pak mĂ« shpejt gjatĂ« goditjeve tĂ« gjata. Kjo mund tĂ« bĂ«jĂ« qĂ« goditjet nga distanca tĂ« shkojnĂ« disa metra mĂ« pak.

Sipas Goff, kjo është e ngjashme me topat e golfit me gropa ose topat e bejsbollit me qepje: pa këto struktura të ashpra, topat nuk do të fluturonin aq larg sa sot.

Topi Trionda ka njĂ« kompromis mes stabilitetit dhe distancĂ«s. Ai Ă«shtĂ« mĂ« i parashikueshĂ«m nĂ« fluturim, por pak mĂ« “i ngadalshĂ«m” nĂ« goditjet e forta. Adidas nuk ka komentuar mbi kĂ«to analiza.

Futbollistët pritet të jenë tashmë të përshtatur me topin, pasi kanë pasur disa muaj për ta përdorur. Disa studiues vënë re se ai është i ngjashëm me topin Nike Flight, ndaj lojtarët që janë mësuar me të mund të kenë përparësi.

NdĂ«rkohĂ«, Goff vazhdon t’u dĂ«rgojĂ« studimet e tij FIFA-s dhe Adidas-it, duke theksuar se topi Ă«shtĂ« elementi mĂ« i rĂ«ndĂ«sishĂ«m i turneut mĂ« tĂ« madh tĂ« futbollit nĂ« botĂ« dhe meriton vĂ«mendje tĂ« veçantĂ« nĂ« testime tĂ« pavarura./MIT

The post Pse topi i Kupës së Botës këtë vit mund të mos shkojë aq larg
 appeared first on Gazeta Si.

↗

Emigrantët sollën 274 milionë euro në tremujorin e parë

✇Gazeta Si
By: Gisela Troplini

Nga Gazeta ‘Si’- EmigrantĂ«t shqiptarĂ« kanĂ« sjellĂ« nĂ« atdhe 274 milionĂ« euro gjatĂ« tremujorit tĂ« parĂ« tĂ« vitit, ose 9.1% mĂ« shumĂ« krahasuar me tĂ« njĂ«jtĂ«n periudhĂ« tĂ« njĂ« viti mĂ« parĂ«.

Banka e Shqipërisë raporton se remitancat vijuan trendin rritës, duke dhënë një kontribut të rëndësishëm në ekonominë e vendit gjatë muajve janar-mars.

Pas një ngadalësimi në periudhën e pandemisë, dërgesat nga jashtë kanë ardhur në rritje, si efekt edhe i emigracionit në rritje të shqiptarëve.

Eurostat e llogarit Shqipërinë si një ndër ekonomitë më të varura nga remitancat, që përbëjnë rreth 10% të PBB-së së vendit.  Vlerësohet se burimi kryesor i remitancave për Shqipërinë janë vendet e Bashkimit Europian. 

Si njĂ« vend i lidhur ngushtĂ« me remitancat, anĂ«tarĂ«simi nĂ« SEPA, vlerĂ«sohet se do t’i ‘kursejë’ shqiptarĂ«ve 70 mln euro vitin e parĂ«, nga ulja e tarifave pĂ«r transferta. Banka e ShqipĂ«risĂ« shpjegon se pĂ«r njĂ« transfertĂ« prej 5 mijĂ« eurosh, kostoja ka zbritur nga 0.76% nĂ« vitin 2024 nĂ« vetĂ«m 0.08% nĂ« 2025. Praktikisht Ă«shtĂ« rreth 10 herĂ« mĂ« lirĂ«, ose afro 90% ulje.

Edhe për transfertat më të mëdha ndryshimi është edhe më i madh. Për 20 mijë euro, tarifa ka rënë nga 0.47% në 0.02%, rreth 23 herë më pak, ose mbi 95% ulje.

 Ndërkohë, pak muaj më parë, një studim i Qendrës ALTAX, gjeti  se dëmi që ka shkaktuar emigrimi masiv i shqiptarëve, nuk amortizohet dot nga dërgesat e parave që ato sjellin në atdhe. Remitancat kanë një ndikim në konsum 7-8% të PBB-së me një ndikim kryesor në ekonomitë e vogla, por pa një peshë ndikuese në rritjen ekonomike formale. Te ndikimi në treguesit ekonomikë të vendit, shihet se emigracioni ka pakësuar me të paktën 12-15% ofertën e punës në treg.

The post Emigrantët sollën 274 milionë euro në tremujorin e parë appeared first on Gazeta Si.

↗

ZvĂ«rneci, Rama: Nuk mund t’i mbyllim rrugĂ«t kapitaleve tĂ« mĂ«dha


✇Gazeta Si
By: Gisela Troplini

Nga Gazeta ‘Si’- Kryeministri Edi Rama pĂ«rcolli sot nĂ« rrjetet sociale njĂ« lajm tĂ« medias greke ku njoftohet se marka tĂ« mĂ«dha ndĂ«rkombĂ«tare tĂ« hotelerisĂ« po investojnĂ« nĂ« Mykonos.

Duke e lidhur me protestat qĂ« ka nxitur investimi prej 4 miliardĂ« eurosh i planifikuar nĂ« ZvĂ«rnes, Rama thotĂ« nĂ« reagim se “Greqia vazhdon ‘tĂ« shitet tek tĂ« huajt’ me sukses, kurse ne na i kanĂ« futur xixat nga tĂ« katĂ«r anĂ«t qĂ« tĂ« zihemi mesveti edhe pĂ«r 1+1 qĂ« bĂ«jnĂ« 2, e tĂ« vijmĂ« vĂ«rdallĂ« nĂ« udhĂ«kryq kur konkurrenca  vazhdon vrapin pĂ«r mĂ« shumĂ« investime tĂ« huaja
”

Rama vuri në dukje se nuk mund që vendi të mbyllë dyert për investime tashmë që këto investime të mëdha po vijnë.

“Po si mund t’i mbyllim ne rrugĂ«t pĂ«r kapitalet e mĂ«dha, tani qĂ« ato po nisin tĂ« vijnĂ« nĂ« ShqipĂ«ri pas tĂ«rĂ« mundit tĂ« madh qĂ« kemi bĂ«rĂ« pĂ«r tĂ« ardhur nĂ« kĂ«tĂ« pikĂ«?!”, shkruan Rama nĂ« rrjetet sociale.

“Po tĂ«rĂ« bota e zhvillon turizmin dhe ekonominĂ« duke u  matur me sa investime tĂ« huaja tĂ«rheq, ndĂ«rsa ne do tĂ« matemi me sa rezistojmĂ« kundĂ«r tyre?!”, vijoi ai.

“Kjo Ă«shtĂ« njĂ« ftesĂ« pĂ«r vetĂ«prapakthim kolektiv qĂ« ShqipĂ«ria nuk mund, nuk duhet dhe nuk ka pĂ«r ta pranuar”, pĂ«rfundoi Kryeministri duke sjellĂ« edhe pĂ«rmbajtjen e artikullit.

PĂ«rmbajtja e artikullit:

Marka tĂ« mĂ«dha ndĂ«rkombĂ«tare tĂ« hotelerisĂ« po investojnĂ« nĂ« Mykonos, ku hotele tĂ« reja me pesĂ« yje nga Four Seasons, Fouquet’s dhe MGallery janĂ« planifikuar tĂ« hapen sĂ« shpejti.

Pavarësisht tensioneve gjeopolitike dhe një sezoni sfidues për turizmin, Mykonos vazhdon të mbetet një nga destinacionet premium më të rëndësishme në Mesdhe.

Kompanitë ajrore po rrisin numrin e vendeve të disponueshme në fluturimet ndërkombëtare për sezonin 2026, me një rritje prej 7.1% të kapacitetit hyrës.

Po shtohen gjithashtu linja të reja ajrore nga Roma, Londra, Abu Dhabi dhe Dubai, duke forcuar më tej lidhjet ndërkombëtare të Mykonosit.

Një resort i ri me pesë yje, me vlerë mbi 100 milionë euro dhe i lidhur me investitorin egjiptian Naguib Saëiris, pritet të hapë dyert në maj të vitit 2027.

The post ZvĂ«rneci, Rama: Nuk mund t’i mbyllim rrugĂ«t kapitaleve tĂ« mĂ«dha
 appeared first on Gazeta Si.

↗

Dita e 11-të e protestës, qytetarët kërkojnë largimin e Ramës

✇Gazeta Si
By: Gisela Troplini

Nga Gazeta ‘Si’- Ka nisur protesta e 11-tĂ« e qytetarĂ«ve kundĂ«r qeverisĂ« sĂ« drejtuar nga Edi Rama.

Si çdo ditĂ«, protestuesit u mblodhĂ«n kĂ«tĂ« tĂ« martĂ« nĂ« orĂ«n 18:00 nĂ« sheshin “SkĂ«nderbej”, nga ku mĂ« pas nisĂ«n marshimin drejt KryeministrisĂ«.

Me pankarta në duar dhe flamuj kuq e zi, ata kanë vijuar thirrjet kundër qeverisë dhe kundër projektit në Zvërnec. 

Të tjera kërkesa janë shfaqur përmes pankartave gjatë protestës në Bulevardin Dëshmorët e Kombit.

NĂ« njĂ« nga pankartat e shfaqura shkruhej: “QĂ«ndro deri nĂ« rrĂ«zim”, ku protestuesit theksonin se nuk janĂ« “tifozĂ«â€, por qytetarĂ« qĂ« kĂ«rkojnĂ« ndryshim dhe mendojnĂ« pĂ«r tĂ« ardhmen e vendit. NĂ« mesazhin e pĂ«rcjellĂ« nĂ« pankartĂ« shkruhet pĂ«r njĂ« “qeveri tĂ« re, rrĂ«njĂ«sisht”,

The post Dita e 11-të e protestës, qytetarët kërkojnë largimin e Ramës appeared first on Gazeta Si.

↗

Një debat mbi kondicionerin


✇Gazeta Si
By: Gisela Troplini

Të ngrohesh gjatë dimrit ndonjëherë mund të jetë e kushtueshme, por edhe një njeri i shpellave mund ta përballonte sfidën teknike: të vishte një lëkurë ariu më shumë dhe të hidhte një trung tjetër në zjarr.

TĂ« freskohesh, ndĂ«rkohĂ«, Ă«shtĂ« njĂ« çështje shumĂ« mĂ« e ndĂ«rlikuar. Perandori romak Elagabalus dĂ«rgonte skllevĂ«rit e tij nĂ« male pĂ«r tĂ« sjellĂ« dĂ«borĂ«, ndĂ«rsa nĂ« shekullin XIX kjo ide u kthye nĂ« biznes nga “mbreti i akullit”, Frederic Tudor, i cili transportonte blloqe akulli nga liqenet e ngrira tĂ« Nju AnglisĂ« drejt vendeve me klimĂ« mĂ« tĂ« ngrohtĂ«. Mund tĂ« ketĂ« qenĂ« njĂ« metodĂ« e vĂ«shtirĂ«, por e bĂ«ri Tudorin njĂ« njeri tĂ« pasur. Ka para tek rehatia.

PĂ«r kondicionerin qĂ« ndizet me shtypjen e njĂ« butoni duhet t’i jemi mirĂ«njohĂ«s njĂ« tĂ« riu tĂ« quajtur Willis Carrier. NĂ« vitin 1902, ai zhvilloi njĂ« sistem pĂ«r kompaninĂ« tipografike Sackett & Wilhelms, ku ajri qarkullonte mbi spirale tĂ« ftohura nga amoniaku i kompresuar. KlientĂ«t mbetĂ«n tĂ« kĂ«naqur dhe teknologjia filloi tĂ« pĂ«rdorej shumĂ« shpejt pĂ«r t’i bĂ«rĂ« kinematĂ« dhe teatrot tĂ« pĂ«rballueshme gjatĂ« verĂ«s. Para shpikjes sĂ« ajrit tĂ« kondicionuar, shumĂ« teatro nĂ« Nju Jork mbylleshin gjatĂ« muajve tĂ« nxehtĂ«.

QĂ« atĂ«herĂ«, ajri i kondicionuar ka ndikuar nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« thellĂ« botĂ«n moderne. ËshtĂ« e vĂ«shtirĂ« tĂ« imagjinohen qytete si Dubai apo Singapori pa kĂ«tĂ« shpikje. MeqenĂ«se shumĂ« prej megaqyteteve tĂ« botĂ«s ndodhen nĂ« rajone tropikale, kĂ«rkesa pĂ«r sisteme ftohjeje pritet tĂ« rritet edhe mĂ« tej. NĂ« SHBA, pĂ«rdorimi i kondicionerĂ«ve nĂ« banesa mundĂ«soi rritjen e shpejtĂ« tĂ« popullsisĂ« nĂ« shtetet jugore. Ky ndryshim demografik pati edhe pasoja politike. NĂ« librin “How We Got To Now”, Steven Johnson argumenton se ajri i kondicionuar ndikoi deri edhe nĂ« zgjedhjen e Ronald Reagan si president.

MegjithatĂ«, sot ajri i kondicionuar Ă«shtĂ« kthyer nga njĂ« forcĂ« e heshtur qĂ« ndryshon shoqĂ«ritĂ« nĂ« njĂ« temĂ« tĂ« debatit kulturor. NjĂ«ra palĂ« argumenton se kondicionerĂ«t jo vetĂ«m pĂ«rkeqĂ«sojnĂ« ndryshimet klimatike duke rritur kĂ«rkesĂ«n pĂ«r lĂ«ndĂ« djegĂ«se fosile, por edhe ngrohin drejtpĂ«rdrejt qytetet duke nxjerrĂ« ajĂ«r tĂ« nxehtĂ« jashtĂ« ndĂ«rtesave. Dhe pĂ«r çfarĂ«? PĂ«r njĂ« luks tĂ« panevojshĂ«m. “Mund tĂ« ndihemi mĂ« mirĂ«, por t’ju bĂ«jĂ« pak mĂ« rehat nuk Ă«shtĂ« detyra e qeverisĂ«â€, shkroi Hannah Fearn nĂ« The Guardian.

Por kush po propozon që qeveritë të financojnë kondicionerët? Një prej tyre është Marine Le Pen, e cila verën e kaluar sugjeroi një plan të gjerë për pajisjen e ndërtesave publike në Francë me sisteme ftohjeje.

A Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« tashmĂ« “politikisht e gabuar” tĂ« mbrohesh nga njĂ« valĂ« tĂ« nxehti? A Ă«shtĂ« instalimi i njĂ« kondicioneri njĂ« akt ekstremist? TĂ« paktĂ«n, duhet tĂ« pĂ«rpiqemi ta qetĂ«sojmĂ« debatin.

NĂ« Britani, duket krejt normale tĂ« pĂ«rdoret energjia pĂ«r tĂ« ngrohur ndĂ«rtesat, por jo pĂ«r t’i ftohur ato. Kjo Ă«shtĂ« e kuptueshme, pasi atje moti i ftohtĂ« Ă«shtĂ« mĂ« i shpeshtĂ« sesa i nxehti ekstrem. Por logjikisht nuk qĂ«ndron. Si i ftohti ashtu edhe i nxehti mund tĂ« vrasin, veçanĂ«risht personat mbi 75 vjeç. Madje, sipas njĂ« studimi tĂ« botuar nĂ« revistĂ«n Nature, rreziku rritet mĂ« shpejt nga temperaturat e larta sesa nga ato tĂ« ulĂ«ta. NĂ« njĂ« shtĂ«pi shumĂ« tĂ« ftohtĂ« mund tĂ« veshĂ«sh njĂ« triko mĂ« shumĂ« apo tĂ« pĂ«rdorĂ«sh njĂ« shishe me ujĂ« tĂ« ngrohtĂ«. NĂ« njĂ« shtĂ«pi tepĂ«r tĂ« nxehtĂ«, shpesh nuk ka shpĂ«tim.

Nuk ka kuptim të pretendohet se ngrohja e një banese deri në një temperaturë të sigurt apo të rehatshme është një e drejtë themelore, ndërsa ftohja e saj është luks. Nëse njëra është e arsyeshme, edhe tjetra duhet të konsiderohet e tillë.

Në një botë ku valët ekstreme të të nxehtit po bëhen më të zakonshme, çfarë duhet të bëjnë politikëbërësit? Nuk është detyrë e qeverisë të më bëjë jetën pak më komode, por do të ishte e dëshirueshme që të mos krijonte pengesa të panevojshme që e bëjnë jetën më të vështirë.

Sam Dumitriu, drejtues i politikave nĂ« institutin britanik Britain Remade, thekson se nĂ« MbretĂ«rinĂ« e Bashkuar ekzistojnĂ« pengesa tĂ« shumta pĂ«r instalimin e kondicionerĂ«ve. NdĂ«r mĂ« kryesoret janĂ« rregulloret e njohura si “Part O”, tĂ« cilat kĂ«rkojnĂ« qĂ« ndĂ«rtesat tĂ« projektohen nĂ« mĂ«nyrĂ« qĂ« tĂ« qĂ«ndrojnĂ« tĂ« freskĂ«ta pa pĂ«rdorur ajĂ«r tĂ« kondicionuar. PĂ«rdorimi i tij lejohet vetĂ«m si zgjidhje e fundit.

Ftohja pasive tingëllon si një ide e mirë dhe në shumë raste mund të prodhojë ndërtesa elegante dhe efikase. Por insistimi që zhvilluesit të shterojnë çdo mundësi të kësaj natyre sjell edhe kosto të fshehura. Për shembull, rregulli që çdo apartament të ketë ventilim nga dy anë të ndryshme të jashtme mund të jetë i arsyeshëm për një banesë të vetme, por në ndërtesat e mëdha nënkupton humbje të konsiderueshme të hapësirës së ndërtimit. Në disa raste, përdorimi i kondicionerit është një zgjidhje proporcionale ndaj një problemi real, aq më tepër kur energjia diellore është gjithnjë e më e disponueshme gjatë muajve të verës.

Ka edhe zhvillime pozitive. Qeveria britanike ka subvencionuar prej vitesh pompĂ«n e nxehtĂ«sisĂ«, si njĂ« mĂ«nyrĂ« efikase pĂ«r ngrohjen e shtĂ«pive. Deri vonĂ«, modelet qĂ« mund tĂ« shĂ«rbenin edhe si kondicionerĂ« nuk pĂ«rfitonin nga kĂ«to skema, por tashmĂ« janĂ« pĂ«rfshirĂ«. NĂ« fund tĂ« fundit, nĂ«se kĂ«to pajisje mund tĂ« ngrohin dhe ftohin njĂ«kohĂ«sisht, kjo mund tĂ« jetĂ« njĂ« arsye shtesĂ« qĂ« qytetarĂ«t t’i zgjedhin ato.

ËshtĂ« e lehtĂ« tĂ« kuptohet se si lindin rregullore tĂ« tilla. Subvencionet pĂ«r teknologjitĂ« e pastra mund tĂ« kenĂ« kuptim, por kushtojnĂ« shumĂ«. Taksat mbi teknologjitĂ« ndotĂ«se janĂ« gjithashtu logjike, por politikisht tĂ« vĂ«shtira. NdĂ«rsa rregulloret pĂ«r madhĂ«sinĂ« e dritareve apo vendosjen e hijezuesve duken pa kosto nĂ« letĂ«r. VetĂ«m kur zhvilluesit pĂ«rpiqen t’i zbatojnĂ«, kuptohet kostoja e tyre reale, e cila pĂ«rfundon edhe tek blerĂ«sit e banesave.

NĂ« fund, zgjidhja mĂ« e mirĂ« Ă«shtĂ« thjeshtĂ«sia. NĂ«se energjia e pastĂ«r bĂ«het mĂ« e lirĂ« dhe energjia ndotĂ«se mĂ« e shtrenjtĂ«, tregu do tĂ« gjejĂ« vetĂ« zgjidhjet mĂ« efikase. Sado joshĂ«se tĂ« jetĂ« dĂ«shira pĂ«r tĂ« rregulluar çdo detaj, rregullatorĂ«t nuk janĂ« tĂ« pagabueshĂ«m. Dhe pavarĂ«sisht se sa luks mund t’u duket disave ajri i kondicionuar, Ă«shtĂ« e vĂ«shtirĂ« tĂ« parashikosh tĂ« gjitha mĂ«nyrat se si ai mund tĂ« pĂ«rdoret.

Për teatrot, dikur ishte ndryshimi mes mbylljes dhe qëndrimit hapur. Për shumicën prej nesh, mund të nënkuptojë një gjumë të qetë gjatë natës dhe aftësinë për të funksionuar normalisht gjatë ditës. Për një person të pambrojtur, mund të jetë diferenca mes jetës dhe vdekjes.

Ose ndoshta asgjĂ« nga kĂ«to. NĂ« fund tĂ« fundit, Willis Carrier nuk e shpiku kondicionerin pĂ«r t’i mbajtur njerĂ«zit tĂ« freskĂ«t. Kompania Sackett & Wilhelms i kĂ«rkoi ndihmĂ« pĂ«r kontrollin e lagĂ«shtisĂ«, e cila ndikonte nĂ« cilĂ«sinĂ« e procesit tĂ« shtypjes me ngjyra. Ajri i kĂ«ndshĂ«m dhe i freskĂ«t ishte thjesht njĂ« efekt anĂ«sor, edhe pse njĂ« efekt anĂ«sor qĂ« ndryshoi botĂ«n./FinancialTimes

The post Një debat mbi kondicionerin
 appeared first on Gazeta Si.

↗

Karikimi i makinĂ«s nĂ« 5 minuta, plani 2 mld eurosh i BYD pĂ«r tĂ« ‘pushtuar’ EuropĂ«n

✇Gazeta Si
By: Gisela Troplini

BYD po planifikon tĂ« investojĂ« pothuajse 2 miliardĂ« euro pĂ«r zhvillimin e infrastrukturĂ«s sĂ« nevojshme nĂ« EuropĂ«, me qĂ«llim qĂ« teknologjia e saj e karikimit ultra tĂ« shpejtĂ«, e njohur si “flash-charging”, tĂ« bĂ«het e disponueshme pĂ«r tĂ« gjitha modelet kryesore tĂ« kompanisĂ« gjatĂ« viteve tĂ« ardhshme.

Prodhuesi më i madh në botë i automjeteve elektrike po mbështetet te kjo teknologji për të fituar terren ndaj rivalëve tradicionalë, por zgjerimi i saj do të varet nga shpejtësia me të cilën kompania do të arrijë të ndërtojë rrjetin e stacioneve të karikimit në kontinent.

“JanĂ« shumĂ« para, pasi çdo stacion kushton pothuajse gjysmĂ« milioni paund. Fillimisht duhet tĂ« ndĂ«rtojmĂ« njĂ« rrjet shumĂ« tĂ« fortĂ« infrastrukturor”, deklaroi Stella Li, drejtuesja kryesore e operacioneve ndĂ«rkombĂ«tare tĂ« grupit kinez, gjatĂ« inaugurimit tĂ« stacionit tĂ« parĂ« tĂ« karikimit ultra tĂ« shpejtĂ« tĂ« BYD nĂ« MbretĂ«rinĂ« e Bashkuar. Çdo stacion pritet tĂ« kushtojĂ« rreth 580 mijĂ« euro.

Kompania synon tĂ« instalojĂ« 20 mijĂ« karikues “flash” nĂ« KinĂ« deri nĂ« fund tĂ« kĂ«tij viti, si dhe 3 mijĂ« tĂ« tillĂ« nĂ« EuropĂ« deri nĂ« vitin 2027, prej tĂ« cilĂ«ve 600 nĂ« MbretĂ«rinĂ« e Bashkuar.

Automjetet e BYD duhet të pajisen me gjeneratën më të fundit të baterive të kompanisë për të përfituar plotësisht nga kjo teknologji karikimi.

Modeli i ri Z9GT, pjesë e markës premium Denza, me çmime që nisin nga 115 mijë euro, mund të karikohet deri në 70% për vetëm pesë minuta dhe pothuajse plotësisht për 12 minuta, edhe në temperatura deri në minus 30 gradë Celsius.

Modelet e ardhshme të Denza-s që do të hidhen në tregun europian do të kenë aftësinë e karikimit ultra të shpejtë, ndërsa Stella Li ka deklaruar se synimi i kompanisë është që kjo teknologji të zgjerohet gradualisht edhe tek modelet më të përballueshme në Britani dhe në tregjet e tjera europiane.

“Sfida nuk Ă«shtĂ« instalimi i tyre. Sfida e vĂ«rtetĂ« Ă«shtĂ« sa shpejt autoritetet lokale do tĂ« japin lejet e nevojshme. Ne mund ta realizojmĂ« zgjerimin shumĂ« shpejt”, tha Bono Ge, drejtuesi i BYD nĂ« MbretĂ«rinĂ« e Bashkuar.

LĂ«vizja e BYD kujton strategjinĂ« e Tesla-s, e cila investoi masivisht nĂ« rrjetin e saj tĂ« karikuesve tĂ« shpejtĂ« Supercharger, duke ndihmuar nĂ« rritjen e shpejtĂ« tĂ« shitjeve tĂ« automjeteve elektrike. Karikuesit e Tesla-s mund t’u ofrojnĂ« automjeteve deri nĂ« 321 kilometra autonomi pĂ«r 15 minuta karikim.

Sipas Stella Li, karikimi ultra i shpejtĂ« do tĂ« eliminojĂ« “pengesĂ«n e fundit” qĂ« i mban konsumatorĂ«t larg automjeteve elektrike. MegjithatĂ«, drejtues tĂ« tjerĂ« tĂ« industrisĂ« mbeten skeptikĂ« pĂ«r sa shpejt BYD do tĂ« mund tĂ« ndĂ«rtojĂ« infrastrukturĂ«n e nevojshme pĂ«r ta bĂ«rĂ« kĂ«tĂ« teknologji tĂ« aksesueshme pĂ«r pĂ«rdoruesit masivĂ«.

BYD pretendon se stacionet e saj të karikimit nuk do të ushtrojnë presion shtesë mbi rrjetin ekzistues të energjisë elektrike, pasi ato furnizohen nga sisteme baterish të vendosura pranë stacioneve, të cilat mund të karikohen gjatë natës me kosto më të ulët.

“Do tĂ« investojmĂ« mĂ« shumĂ« nĂ« ruajtjen e energjisĂ« pĂ«rmes baterive. Kjo do tĂ« thotĂ« se, kudo qĂ« tĂ« shkojmĂ«, nuk do tĂ« shtojmĂ« barrĂ«n mbi rrjetin energjetik”, tha Li.

Sipas të dhënave të Shoqatës Europiane të Prodhuesve të Automjeteve (ACEA), pjesa e tregut të BYD në Bashkimin Europian është rritur nga 0.8% në 1.9% gjatë katër muajve të parë të vitit 2026, ndërsa kompania ka zgjeruar në mënyrë agresive gamën e modeleve të saj. Rritja ka qenë edhe më e shpejtë në Mbretërinë e Bashkuar, ku BYD zotëron tashmë 3.4% të tregut, duke lënë pas marka si Renault dhe Volvo.

Kompania ka prezantuar gjithashtu modelin hibrid plug-in Dolphin G, automjetin e parë të projektuar posaçërisht për tregun europian dhe që nuk shitet në Kinë.

Duke iu referuar modeleve aktuale dhe atyre qĂ« do tĂ« prezantohen nĂ« tĂ« ardhmen, Stella Li u shpreh: “Kjo Ă«shtĂ« bukuria e BYD. Ju garantoj se askush tjetĂ«r nuk ka njĂ« makinĂ« qĂ« mund tĂ« kĂ«rcejĂ« dhe tĂ« vallĂ«zojĂ«, dhe askush nuk ka njĂ« makinĂ« qĂ« mund tĂ« notojĂ« nĂ« ujĂ«.”/FinancialTimes

The post Karikimi i makinĂ«s nĂ« 5 minuta, plani 2 mld eurosh i BYD pĂ«r tĂ« ‘pushtuar’ EuropĂ«n appeared first on Gazeta Si.

↗

Bordi i Transparencës vendos çmimet e reja të karburanteve

✇Gazeta Si
By: Gisela Troplini

Nga Gazeta ‘Si’- Bordi i TransparencĂ«s nĂ« datĂ« 10 Qershor 2026, nĂ« mbledhjen e radhĂ«s vendosi tĂ« ndryshojĂ« sĂ«rish çmimet e karburanteve nĂ« vend.

Nafta me pakicĂ« do tĂ« shitet jo mĂ« shumĂ« se 188 lekĂ«/litri, ndĂ«rsa i shitjes me shumicĂ« jo mĂ« shumĂ« se 176 lekĂ«/litĂ«r. Çmimi i shitjes me pakicĂ« i benzinĂ«s do tĂ« jetĂ« jo mĂ« shumĂ« se 171 lekĂ«/litri, ndĂ«rsa i shitjes me shumicĂ« jo mĂ« shumĂ« se 159 lekĂ«/litĂ«r.

“Çmimet e caktuara nga Bordi do tĂ« hynĂ« nĂ« fuqi sot datĂ« 10 ora 14:00 dhe do tĂ« jenĂ« tĂ« vlefshme deri nĂ« mbledhjen e ardhshme tĂ« bordit ku do tĂ« pasqyrohen ndryshimet e çmimeve tĂ« shitjes”, thuhet nĂ« njoftim. 

Në rast të shkeljeve të konstatuara nga operatorë të ndryshëm do të vendoset pezullimi i aktivitetit.

The post Bordi i Transparencës vendos çmimet e reja të karburanteve appeared first on Gazeta Si.

↗

Paga mesatare arrin në 90 mijë lekë, shtohen punonjësit me pagë minimale

✇Gazeta Si
By: Gisela Troplini

Nga Gazeta ‘Si’- Paga mesatare mujore bruto pĂ«r njĂ« tĂ« punĂ«suar me pagĂ« nĂ« ShqipĂ«ri arriti nĂ« 90.119 lekĂ« gjatĂ« tremujorit tĂ« parĂ« tĂ« vitit 2026, duke shĂ«nuar njĂ« rritje prej 9.6% krahasuar me tĂ« njĂ«jtĂ«n periudhĂ« tĂ« njĂ« viti mĂ« parĂ«.

Sipas të dhënave të publikuara nga INSTAT, pagat më të larta vijojnë të regjistrohen në sektorin e Aktiviteteve Financiare dhe të Sigurimit, ku paga mesatare arriti në 157.434 lekë, e ndjekur nga sektori i Informacionit dhe Komunikacionit, me 131.747 lekë në muaj.

NdĂ«rkohĂ«, rritja mĂ« e fortĂ« e pagave Ă«shtĂ« shĂ«nuar nĂ« sektorin e ndĂ«rtimit, ku paga mesatare u rrit me 22,2%, ndĂ«rsa rritja mĂ« e ulĂ«t Ă«shtĂ« regjistruar nĂ« kategorinĂ« “Arte, argĂ«tim dhe çlodhje, si dhe aktivitete tĂ« tjera shĂ«rbimi”, me vetĂ«m 5,5%.

Edhe sipas profesioneve, diferencat mbeten të theksuara. Menaxherët, ligjvënësit dhe drejtorët ekzekutivë rezultojnë grupi me pagën më të lartë mesatare, prej 136.213 lekësh, ndërsa specialistët me arsim të lartë paguhen mesatarisht 116.074 lekë në muaj.

Nga ana tjetër, rritjet më të mëdha të pagave janë regjistruar tek zejtarët, artizanët dhe profesionet e lidhura me to, me 15,7%, si dhe tek punëtorët në profesionet elementare, me 15,3%.

Një nga zhvillimet më domethënëse të tremujorit të parë të vitit është ndryshimi në shpërndarjen e pagave. Sipas INSTAT, numri i të punësuarve po përqendrohet gjithnjë e më shumë në skajet e intervaleve të pagave, duke u rritur si pesha e punonjësve me pagë minimale, ashtu edhe ajo e punonjësve me paga të larta.

Instituti i Statistikave e lidh rritjen e numrit të punonjësve me pagë minimale me vendimin e Këshillit të Ministrave për rritjen e pagës minimale nga 40.000 lekë në 50.000 lekë, i cili hyri në fuqi më 1 janar 2026.

The post Paga mesatare arrin në 90 mijë lekë, shtohen punonjësit me pagë minimale appeared first on Gazeta Si.

↗

Shifrat tregojnë interes të ulët për arsimin profesional në Shqipëri

✇Gazeta Si
By: Gisela Troplini

Nga Gazeta ‘Si’- NĂ« njĂ« konferencĂ« kushtuar arsimit dhe tregut tĂ« punĂ«simit, Kryeministri Edi Rama deklaroi se reformat e qeverisĂ« sĂ« tij kanĂ« nxitur rritjen e interesit pĂ«r arsimin profesional, duke e konsideruar atĂ« njĂ« alternativĂ« tĂ« rĂ«ndĂ«sishme pĂ«r tĂ« rinjtĂ«.

“NĂ«se nĂ« fillim tĂ« kĂ«tij rrugĂ«timi nxĂ«nĂ«sit qĂ« shkonin nĂ« dyert e arsimit profesional ishin pak mĂ« shumĂ« se 10%, sot janĂ« thuajse 20%. Por kjo Ă«shtĂ« njĂ« fazĂ«, ndĂ«rkohĂ« qĂ« nuk Ă«shtĂ« mbĂ«rritje, sepse synimi ynĂ« Ă«shtĂ« qĂ« tĂ« kemi njĂ« nĂ« tre nxĂ«nĂ«s nĂ« arsimin profesional”, u shpreh Rama.

MegjithatĂ«, tĂ« dhĂ«nat zyrtare tĂ« INSTAT paraqesin njĂ« tablo mĂ« pak optimiste. Sipas statistikave, nĂ« vitin shkollor 2024–2025, 12.3% e nxĂ«nĂ«sve nĂ« arsimin e mesĂ«m tĂ« lartĂ«, ose rreth 3.192 nxĂ«nĂ«s, kanĂ« zgjedhur arsimin profesional.

Në një perspektivë më afatgjatë, të dhënat tregojnë se interesi për këtë drejtim ka pësuar luhatje, nga një kulm prej 15.4% në vitin 2019, në një rënie dhe stagnim rreth 11.9% në vitet pasuese, me një rikuperim të lehtë vetëm së fundmi.

NĂ« kĂ«tĂ« kuptim, ndĂ«rsa objektivi i Kryeministrit mbetet qĂ« “njĂ« nĂ« tre nxĂ«nĂ«s” tĂ« zgjedhĂ« arsimin profesional, shifrat aktuale tregojnĂ« se realiteti Ă«shtĂ« ende larg kĂ«tij synimi, me rreth 1 nĂ« 8 nxĂ«nĂ«s qĂ« ndjek kĂ«tĂ« drejtim.

The post Shifrat tregojnë interes të ulët për arsimin profesional në Shqipëri appeared first on Gazeta Si.

↗

Koncertet dhe eventet në zonat e mbrojtura do të lejohen vetëm me miratim të posaçëm

✇Gazeta Si
By: Gisela Troplini

Nga Gazeta ‘Si’- Ministria e Turizmit dhe KulturĂ«s ka miratuar rregulla tĂ« reja pĂ«r zhvillimin e aktiviteteve argĂ«tuese nĂ« pasuritĂ« kulturore dhe zonat e mbrojtura.

Koncertet, festivalet, ekspozitat, konferencat, xhirimet filmike dhe iniciativa të tjera kulturore do të lejohen vetëm pas marrjes së miratimit përkatës me kushte më të rrepta.

Sipas udhëzimit, organizatorët duhet të aplikojnë në e-Albania të paktën 15 ditë pune para aktivitetit dhe të paraqesin plane për sigurinë, mbrojtjen e pasurisë kulturore dhe menaxhimin e rreziqeve.

Në rastet kur parashikohet vendosja e strukturave të përkohshme, si skena apo instalime të tjera, projektet duhet të marrin më parë miratimin e Këshillit Kombëtar të Trashëgimisë Kulturore Materiale.

Autoritetet theksojnë se aktivitetet nuk duhet të dëmtojnë apo cenojnë vlerat historike dhe kulturore të objekteve ku zhvillohen. Në rast shkeljesh ose dëmtimi të pasurisë kulturore, miratimi mund të revokohet dhe organizatori mban përgjegjësi për pasojat.

Tarifat për përdorimin e pasurive kulturore do të llogariten sipas rregullave në fuqi për administrimin e këtyre aseteve.

Përmes këtij udhëzimi, autoritetet synojnë të krijojnë një balancë mes promovimit të aktiviteteve kulturore dhe garantimit të mbrojtjes së trashëgimisë kulturore të vendit.

The post Koncertet dhe eventet në zonat e mbrojtura do të lejohen vetëm me miratim të posaçëm appeared first on Gazeta Si.

↗

Lajmet e rreme mund të nxisin rritjen e çmimeve të naftës

✇Gazeta Si
By: Gisela Troplini

Çmimet e naftĂ«s janĂ« rritur qĂ« nga fillimi i luftĂ«s me Iranin, ndĂ«rsa konflikti ka nxjerrĂ« fuçi nafte jashtĂ« tregut. MegjithatĂ«, tregu nuk ka asnjĂ« mĂ«nyrĂ« pĂ«r tĂ« ditur nĂ« kohĂ« reale nĂ«se ndĂ«rprerja ndaj sĂ« cilĂ«s po reagon ka ndodhur vĂ«rtet.

Kjo ndodh sepse tregjet e energjisë nuk presin konfirmime zyrtare. Ato lëvizin sapo shfaqet sinjali i parë i besueshëm dhe, në një konflikt ku sulmet, shpërthimet dhe raportimet kontradiktore janë të vazhdueshme, një ngjarje e fabrikuar nuk ka nevojë të provojë se është reale; mjafton të duket e besueshme aq gjatë sa të ndikojë në çmim.

Pikërisht këtë problem synon të zgjidhë Hydaway Digital, përmes një platforme të re që synon të përcaktojë në kohë reale nëse një ngjarje që po ndikon tregun ka ndodhur vërtet, përpara se informacioni të reflektohet në çmime.

Tregjet e energjisë gjithmonë kanë vlerësuar pasigurinë në çmime. Ajo që ka ndryshuar sot është burimi i kësaj pasigurie. Ajo nuk vjen më vetëm nga zhvillimet gjeopolitike, por mund të krijohet artificialisht, të paketohet dhe të shpërndahet në shkallë të gjerë.

Gjatë krizave gjeopolitike, tregu i naftës nuk pret konfirmime zyrtare. Ai reagon ndaj titujve të lajmeve, fragmenteve të informacionit dhe çdo gjëje që në atë moment duket e besueshme. Reagimi fillestar pothuajse gjithmonë bazohet në informacione të paplota, ndërsa korrigjimi, nëse ndodh, vjen më vonë.

Sot, problemi nuk është vetëm se informacioni është i paplotë. Ai mund të jetë tërësisht i rremë dhe megjithatë të duket mjaftueshëm bindës për të shkaktuar të njëjtin reagim.

Nëse çmimet lëvizin bazuar në sinjale ende të paverifikuara, avantazhin e fiton ai që arrin ta vlerësojë më shpejt vërtetësinë e informacionit. Jo domosdoshmërisht në mënyrë perfekte, por më shpejt se pjesa tjetër e tregut.

Në çdo ndërprerje të madhe, qoftë mbyllje tubacionesh, incidente me cisterna apo zjarre në rafineri , reagimi i parë i tregut ndodh përpara se faktet të bëhen të qarta. Dhe këto reagime të hershme mund të kenë pasoja të rëndësishme ekonomike.

Prova e realitetit

Kjo nuk është vetëm një histori për tregun e naftës.

Muajin e kaluar, imazhe të krijuara nga inteligjenca artificiale që shfaqnin aktorët Tom Holland dhe Zendaya në një martesë të supozuar u përhapën në rrjetet sociale dhe madje depërtuan në mediat tradicionale, përpara se të sqarohej se ngjarja nuk kishte ndodhur kurrë.

Ndërkohë që raketat godisnin objektiva në Lindjen e Mesme, video që pretendohej se tregonin sulme në Tel Aviv grumbulluan miliona shikime brenda pak orësh. Vetëm më vonë u zbulua se pamjet ishin në fakt fishekzjarre nga një festë futbolli në Algjer.

Po ashtu, video që pretendonin se paraqisnin sulme ajrore amerikane ndaj Iranit qarkulluan gjerësisht në internet. Pamjet me avionë luftarakë dhe skena dramatike rezultuan të ishin marrë nga lojëra simulimi ushtarak dhe u paraqitën si ngjarje reale.

Në të njëjtën kohë, një video që tregonte Burj Khalifa të përfshirë nga flakët u përhap masivisht në rrjete sociale, duke grumbulluar dhjetëra miliona shikime, ndërsa njerëzit përpiqeshin të kuptonin se çfarë po ndodhte në rajon. Edhe kjo video ishte gjeneruar artificialisht.

Hydaway Digital deklaron se disponon më shumë se 10 milionë të dhëna të etiketuara dhe mbi 4 milionë imazhe, ndërsa ka akses në baza të dhënash që shtrihen në miliarda elementë.

Sipas kompanisë, problemi kryesor është se informacioni dixhital nuk është më automatikisht i besueshëm, ndërsa sistemet që mbështeten tek ai nuk janë përshtatur me këtë realitet të ri.

Platforma e saj Ă«shtĂ« ndĂ«rtuar pĂ«r tĂ« analizuar pĂ«rmbajtjen ashtu siç krijohet sot – duke shqyrtuar imazhe, video, audio dhe tekst njĂ«kohĂ«sisht. Sistemi vlerĂ«son strukturĂ«n e pikselĂ«ve, modelet e kompresimit, karakteristikat audio, sjelljen gjuhĂ«sore dhe tĂ« dhĂ«nat shoqĂ«ruese (metadata).

Modeli Ă«shtĂ« trajnuar mbi njĂ« bazĂ« tĂ« gjerĂ« materialesh autentike dhe sintetike, e cila zgjerohet vazhdimisht me tĂ« dhĂ«na tĂ« reja. Çdo cikĂ«l trajnimi synon tĂ« pĂ«rmirĂ«sojĂ« aftĂ«sinĂ« pĂ«r tĂ« identifikuar pĂ«rmbajtjen e gjeneruar nga inteligjenca artificiale.

Një model krijon përmbajtje sintetike, ndërsa një tjetër mëson ta zbulojë atë. Të dy zhvillohen vazhdimisht.

Verifikimi është pjesë e integruar e procesit. Përmbajtja mund të nënshkruhet në mënyrë kriptografike që në burim, duke përdorur teknologjinë blockchain, për të garantuar origjinën dhe integritetin e saj.

Produkti synon të integrohet në platformat financiare, proceset e biznesit, mediat, sistemet e identifikimit, dokumentet dhe komunikimet.

Kompania pas teknologjisë

Hydaway Digital është kompania që qëndron pas kësaj teknologjie.

RealityChek Ă«shtĂ« platforma kryesore e saj, ndĂ«rsa DETECT Ă«shtĂ« produkti i parĂ« i ndĂ«rtuar mbi kĂ«tĂ« platformĂ«. Ai u lejon pĂ«rdoruesve tĂ« ngarkojnĂ« imazhe ose lidhje interneti dhe tĂ« marrin njĂ« vlerĂ«sim mbi autenticitetin e tyre, duke iu pĂ«rgjigjur pyetjes: “A Ă«shtĂ« e vĂ«rtetĂ«?”

Kjo teknologji po hyn në një treg që tashmë është rritur ndjeshëm. Mbi 34 milionë imazhe të krijuara nga inteligjenca artificiale prodhohen çdo ditë, ndërsa që nga viti 2022 janë krijuar më shumë se 15 miliardë imazhe të tilla. Testimet tregojnë se njerëzit gabojnë në identifikimin e imazheve sintetike në rreth 40% të rasteve.

“Deri mĂ« sot, pĂ«rmbajtja e krijuar nga inteligjenca artificiale ka çuar nĂ« pĂ«rhapjen e gjerĂ« tĂ« dezinformimit nĂ« nivel global. KurrĂ« mĂ« parĂ« dezinformimi nuk ka qenĂ« kaq i pĂ«rhapur sa nĂ« epokĂ«n e inteligjencĂ«s artificiale”, Ă«shtĂ« shprehur drejtori ekzekutiv i kompanisĂ«, Karl Kottmeier.

Sipas tij, DETECT Ă«shtĂ« ndĂ«rtuar pikĂ«risht pĂ«r t’iu kundĂ«rvĂ«nĂ« kĂ«tij fenomeni, duke kombinuar inteligjencĂ«n artificiale me mjete tĂ« analizĂ«s forenzike pĂ«r tĂ« ofruar njĂ« vlerĂ«sim tĂ« besueshĂ«m.

Sistemi analizon elemente të padukshme për syrin e njeriut, si modelet e zhurmës dixhitale, nënshkrimet e frekuencës, artefaktet e kompresimit dhe mospërputhjet në nivel pikseli, duke i krahasuar ato përmes rrjeteve neuronale të trajnuara për të identifikuar përmbajtjen sintetike.

Teknologjia funksionon mbi infrastrukturën kompjuterike të Hydaway dhe ushqehet vazhdimisht me të dhëna të reja.

Ndërsa besueshmëria e informacionit po shndërrohet në një prioritet strategjik për kompanitë dhe institucionet, investitorët po tregojnë interes në rritje për teknologjitë që ndihmojnë në verifikimin e identitetit, mbrojtjen e rrjedhave të informacionit dhe reduktimin e rreziqeve që vijnë nga kërcënimet dixhitale gjithnjë e më të sofistikuara.

Në tregjet financiare, në sistemet e biznesit dhe në komunikimin publik, vendimet shpesh merren përpara se të njihen të gjitha faktet. Ndërsa përmbajtja e krijuar nga inteligjenca artificiale bëhet gjithnjë e më bindëse, sfida nuk është më vetëm të kuptosh se çfarë ka ndodhur, por të përcaktosh nëse ajo ngjarje ka ndodhur vërtet.

Pikërisht në këtë drejtim është përqendruar platforma RealityChek e Hydaway Digital, duke zhvilluar mjete që synojnë të ndihmojnë përdoruesit të vlerësojnë autenticitetin e përmbajtjes dixhitale në kohë reale, përpara se ajo të shpërndahet, të përdoret ose të ndikojë në marrjen e vendimeve./oilprice.com

The post Lajmet e rreme mund të nxisin rritjen e çmimeve të naftës appeared first on Gazeta Si.

❌