Nga Skënder Minxhozi/
Â
ĂshtĂ« hapur njĂ« debat pĂ«r njĂ« fenomen tĂ« vjetĂ«r nĂ« TiranĂ«n e politikĂ«s dhe mediave. Pse na duhen ambasadorĂ«t e huaj nĂ« rolin e arbitrit dhe pse nuk rrinĂ« urtĂ« nĂ« qoshen e tyre, siç jua pĂ«rcaktojnĂ« konventat dhe sinoret e zanatit tĂ« diplomacisĂ«?! NjĂ« pyetje qĂ« ka sens por qĂ« duket e hedhur nĂ« boshllĂ«k, e jo nĂ« terrenin konkret tĂ« ShqipĂ«risĂ« postkomuniste tĂ« 35 viteve tĂ« fundit. Ku njĂ« fjalĂ« ambasadori shpesh ka ndarĂ« sherre, ka pajtuar kundĂ«rshtarĂ« apo ka bĂ«rĂ« tĂ« tĂ«rhiqen trimat nga beteja e radhĂ«s nĂ« minutĂ«n e fundit. Jo se ambasadorĂ«t kanĂ« ndonjĂ« pushtet special, por sepse tĂ« tillĂ«, arbitra e vendimmarrĂ«s i kemi fabrikuar ne shqiptarĂ«t me kalimin e viteve.
A ju kujtohet ambasadori i parë amerikan në Tiranë pas vitit 1990, Uilliam Rajerson? Mori pjesë aktive në fushatën elektorale të opozitës së djathtë dhe e bekoi me shumë entusiazëm rënien e komunizmit dhe ngjitjen në skenë të demokratëve. Pak kohë më pas kreu i opozitës Fatos Nano u burgos dhe shumë fjalë qarkulluan mbi rolin e amerikanëve në atë rast. Dhjetra ambasadorë të vendeve kryesore perëndimore do të shkelnin në gjurmët e Rajerson më pas, duke krijuar një manual të vërtetë fuqie e kompetencash të pashkruara askund të diplomatëve të Perëndimit në të gjitha punët shqiptare.
Le ta themi hapur qysh nĂ« krye: DiplomatĂ«t perĂ«ndimorĂ« nĂ« TiranĂ« janĂ« stigma 35 vjeçare e njĂ« vendi qĂ« sâpo mĂ«son tĂ« ecĂ« me kĂ«mbĂ«t e veta. Ata kanĂ« qene dhe ende janĂ« valvula e pĂ«rjetshme e garancisĂ« dhe e shkarkimit sa herĂ« qĂ« demokracia e dobĂ«t dhe e korruptuar shqiptare del nga rruga e merr arat. JanĂ« rojtarĂ«t e paqes dhe ekuilibrit sa herĂ« qĂ« i futemi âshtegut tĂ« â97-Ă«sâ.
ĂshtĂ« njĂ« simbiozĂ« e palĂ«vizshme dhe e domosdoshme pĂ«r sa kohĂ« qĂ« sistemi ShqipĂ«ri nuk do tĂ« arrijĂ« tĂ« funksionojĂ« por vetĂ«m tĂ« rrĂ«zohet, tĂ« hapĂ« kriza dhe tĂ« krijojĂ« probleme.
Duke e fokusuar problemin tek ambasadorët kemi fshehur atë që në fakt është fenomeni i vërtetë në raportin me botën e jashtme. Pra faktin e thjeshtë se problemi nuk nis tek ata, por tek ne. Ose më saktë, tek nevoja për mbështetje që politika shqiptare dhe aktorë të tjerë me peshë në jetën tonë publike, kanë pasur rregullisht për faktorin e jashtëm.
Epiqendra e fokusit të elitës tonë 35 vjeçare kanë qenë prej dekadash qendrat e fuqishme vendimmarrëse të Perëndimit, Uashingtoni, Londra, Parisi e Berlini. Diplomatët e tyre këtu kanë qenë zgjatimi më i afërt me këto qendra. Tërheq vëmendje një vizitë e të ngarkuarës me punë të SHBA në zyrën e Ramës, por tërheq ku e ku më tepër vëmendje një dhënie dore e këtij fundit Donald Trumpit në Uashington.
ĂshtĂ« politika shqiptare qĂ« ka nevojĂ« pĂ«r vĂ«mendje, legjitimim dhe njohje nga tĂ« fuqishmit e PerĂ«ndimit, duke i vĂ«nĂ« pĂ«r pasojĂ« edhe tĂ« dĂ«rguarit e tyre kĂ«tu nĂ« postin e guvernatorĂ«ve tĂ« pashpallur. NjĂ« prezencĂ« nga e cila ka pĂ«rfituar Rama, Berisha, Meta, Nano dikur e gjithĂ« ofiqarĂ«t e tjerĂ« tĂ« tranzicionit.
ĂshtĂ« e vĂ«rtetĂ« se ambasadorĂ« si Gonzato fjala vjen, apo tĂ« tjerĂ« para tij sillen e flasin disa herĂ« si Kryegjyshi i bektashinjve, apo si kryeministra tĂ« ShqipĂ«risĂ«, duke i dhĂ«nĂ« vetes njĂ« peshĂ« mĂ« tĂ« madhe se ajo qĂ« kanĂ« nĂ« realitet. NjĂ« sjellje qĂ« shpesh duket pĂ«r sĂ« largu qĂ« anon nga teatri dhe disa herĂ« nga shijet e preferencat personale, e jo nga instruksionet qĂ« kanĂ« marrĂ« njĂ« natĂ« mĂ« parĂ« nga qendra. E megjithatĂ« kĂ«tĂ« rol jua kemi dhĂ«nĂ« vetĂ«, nuk e kanĂ« dashur ata qysh nĂ« krye tĂ« herĂ«s. DiplomatĂ« tĂ« huaj qĂ« marrin postin e ambasadorit, pranojnĂ« kur zbresin nĂ« TiranĂ« se nĂ« postin paraardhĂ«s diku nĂ« Azi, EvropĂ« apo AfrikĂ« ata nuk i kishte trajtuar askush me reverancat, vĂ«mendjen dhe temenatĂ« e TiranĂ«s politike e mediatike. Nga gjysĂ«m-anonimĂ« nĂ« super yje, tamam si nĂ« njĂ« sezon tĂ« Big Brother.
Në 14 shtatorin e largët të vitit 1998 u vra Azem Hajdari dhe Tirana kaloi në kaos total vetëm një vit pas ngjarjeve të 1997. Opozita e egërsuar në bulevard rrëmbeu dy tanke të Gardës së Republikës, të cilat shkoi e i vendosi në derën e selisë së saj në qendër të Tiranës. Ka hequr shumë ambasadori i OSBE i asaj kohe për të bindur krerët e partisë që të dorëzonin dy tanket në Gardë, pasi ishin bërë objekt krenarie e fotosh me dy gishta për të gjithë opozitarët që rrinin tek kafenetë rrotull selisë së PD. Ja pra që ambasadorët e shkretë paskan mbledhur edhe armë të rënda në dyert e selive të partive shqiptare!
Nuk ka njeri me logjikĂ« bazike qĂ« tĂ« jetĂ« kundĂ«r faktit qĂ« diplomatĂ«t e huaj nĂ« ShqipĂ«ri tĂ« mbajnĂ« pozicionin pĂ«r tĂ« cilin paguhen nga shtetet e tyre. Pra, tĂ« flasin pak ose aspak jashtĂ« kuadrit tĂ« marrĂ«dhĂ«nieve dypalĂ«she tĂ« ShqipĂ«risĂ« me vendin e tyre dhe kur tĂ« kenĂ« diçka pĂ«r tĂ« thĂ«nĂ« tĂ« marrin makinĂ«n e tĂ« shkojnĂ« tâja thonĂ« mendimet e tyre ministrit apo zĂ«vendĂ«sministrit tĂ« jashtĂ«m, e jo tĂ« qendisin deklarata publike prej nga prodhohet barut pĂ«r topat e politikĂ«s e medias.
Këtë bëjnë e rregullisht homologët e tyre shqiptarë në kryeqytetet ku janë akredituar, sepse afërmendsh simetria nuk mund të funksionojë në këtë rast. SHBA, Gjermania apo Franca e Britania e Madhe përcaktojnë ku e ku më tepër në jetën e brendshme të Shqipërisë sesa kemi në rol si shtet në vendet përkatëse.
Madje këtu shkohet edhe në absurd, kur ambasadori britanik për shembull flet për rrezikun që Shqipëria të dëmtojë perspektivën evropiane nëse nuk bën iks apo ypsilon reforma. Një përfaqësues i një vendi që ka dalë me referendum nga Evropa, na tërheq veshin që po largohemi nga Evropa!!!
AmbasadorĂ«t e huaj nĂ« TiranĂ« do tâi relativizojĂ« normalizimi i ShqipĂ«risĂ«, konsolidimi i instutciuoneve dhe i ekonomisĂ« sĂ« saj, rigoroziteti i zbatimit tĂ« ligjit dhe lufta reale kundĂ«r korrupsionit. Do tĂ« ndodhĂ« pak a shumĂ« siç ndodhi kur u liberalizuan vizat. A e mbani mend sesa tĂ« rĂ«ndĂ«sishme ishin godinat e ambasadave gjatĂ« asaj kohe? Po radhĂ«t kilometrike nĂ« dyert e tyre? E kujtoni kur po tĂ« njihje njĂ« konsull nĂ« njĂ« ambasadĂ« tĂ« huaj ishte si tĂ« kishe fituar lotarinĂ«? Shikojini sot sa tĂ« qeta janĂ« kĂ«to seli diplomatike dhe kuptoni sesi mund tĂ« relativizohet roli i njĂ« pĂ«rfaqĂ«sie diplomatike sa herĂ« qĂ« vendi hedh njĂ« hap drejt normalitetit.
KĂ«sisoj fenomeni i protagonizmit publik tĂ« diplomatĂ«ve tĂ« huaj nĂ« TiranĂ« nuk Ă«shtĂ« njĂ« e keqe as fatale dhe as e pĂ«rjetshme qĂ« na ka rĂ«nĂ« mbi krye vetĂ«m ne shqiptarĂ«ve e sâna shqitet. NĂ« RomĂ« nuk e njeh askush ambasadorin amerikan, sepse italianĂ«t nuk e kanĂ« ambasadĂ«n e SHBA nĂ« qendrĂ«n e tyre tĂ« vĂ«mendjes e tĂ« interesave. NjĂ« ditĂ« do tĂ« jetĂ« kĂ«shtu edhe nĂ« TiranĂ«. Do tĂ« jetĂ« e njĂ«jta ditĂ« kur ky vend tĂ« nisĂ« tĂ« funksionojĂ« normalisht, pa rrahjet e shpatullave nga ambasadori amerikan apo fotoja e radhĂ«s me kolegun e tij britanik apo gjerman. Duhet pritur dhe ca mesa duketâŠ