Pse sâvjen, o ditâe mirĂ«,
Pse vallë nuk vjen?
Gjer kur në errësirë?
Mos Zoti të pëlqen?
As hidhe gardhë,
Dhe shpejto pak,
ditâe bardhĂ«,
Dhe jakë, jakë,
Se të pres,
Nuk vdes.
Jakâ o ditâ e uruar!
Që lind nga perëndon,
Atâ anâ e ke ndrituar
E ne pse na harron?
DritĂ«zâe jetĂ«s!
Edhe e motit
Dhe së vërtetës.
Dhe gazâ i Zotit,
Ndritna
E zgjohna./KultPlus.com
Ministri i Turizmit, KulturĂ«s dhe Sportit, Blendi Gonxhja gjatĂ« prezantimit tĂ« Programit KombĂ«tar âDyfisho SipĂ«rmarrjen TĂ«ndeâ u ndal tek rĂ«ndĂ«sia e rritjes sĂ« vlerĂ«s sĂ« ndĂ«rmarrjeve dhe sipĂ«rmarrjeve nĂ« sektorin e turizmit, duke theksuar nevojĂ«n pĂ«r njĂ« zhvillim mĂ« tĂ« gjerĂ« dhe cilĂ«sor tĂ« industrisĂ«.
GjatĂ« fjalĂ«s sĂ« tij nĂ« panelin e III â Investimet nĂ« BujqĂ«si dhe TurizĂ«m, Gonxhja tha se âkjo Ă«shtĂ« njĂ« paketĂ« pĂ«r tĂ« cilĂ«n tĂ« gjithĂ« bashke kemi punuar secili nĂ« pĂ«rmasĂ«n edhe nĂ« proporcion dhe detyrat qĂ« ne bĂ«jmĂ«â.
Ai theksoi se turizmi është një nga sektorët kryesorë që përfshihet në këtë program, pasi kërkon zgjerim të kapaciteteve dhe rritje të cilësisë.
âTurizmi Ă«shtĂ« pa diskutim i pĂ«rfshirĂ«, sepse ka njĂ« nevojĂ« shumĂ« tĂ« madhe pĂ«r tĂ« pasur njĂ« zgjerim dhe pĂ«r tĂ« pasur njĂ« zgjerim cilĂ«sor. Ne do tĂ« jemi aty pĂ«r tâju lehtĂ«suar komunikimin e kĂ«saj pakete te tĂ« gjithĂ« ata qĂ« janĂ« tĂ« interesuar, nĂ« mĂ«nyrĂ« qĂ« tĂ« jetĂ« sa mĂ« e aksesueshmeâ, tha Gonxhja.
MĂ« tej Gonxhja nĂ«nvizoi rĂ«ndĂ«sinĂ« e informimit tĂ« saktĂ« tĂ« sipĂ«rmarrjeve, duke theksuar se shpesh bizneset, pĂ«r shkak tĂ« angazhimeve tĂ« pĂ«rditshme, nuk kanĂ« kohĂ«n e mjaftueshme pĂ«r tâu njohur me mundĂ«sitĂ« dhe programet mbĂ«shtetĂ«se.
âNe kemi njĂ« mangĂ«si nĂ« kulturĂ«n tonĂ« tĂ« punĂ«s sa i takon tĂ« informuarit saktĂ« dhe tĂ« pĂ«rfshirjes nĂ« mĂ«nyrĂ« organike, pĂ«r shkak se duhet tĂ« aplikojmĂ« saktĂ« dhe tĂ« informohemi saktĂ«. Kjo lidhet edhe me njĂ« kulturĂ« tĂ« trashĂ«guar pune, me çështje besueshmĂ«rie dhe me faktin qĂ« nuk kemi qenĂ« gjithmonĂ« kaq shumĂ« pjesĂ« e politikave, reformave dhe qeverisjes nĂ« çdo kuptim tĂ« kĂ«saj fjaleâ, u shpreh Gonxhja.
Ai shtoi se mungesa e informacionit mund të sjellë humbjen e mundësive për përfitim nga programet mbështetëse.
âPastaj nuk diskutohet qĂ« ndihemi tĂ« indinjuar kur mundĂ«sitĂ« ikin, kur treni ikĂ«n, sepse nuk kemi qenĂ« atyâ, tha Gonxhja.
Ministri Goxhja vuri nĂ« dukje se âinstitucionet do tĂ« vijojnĂ« tĂ« jenĂ« pranĂ« bizneseve pĂ«r ta bĂ«rĂ« sa mĂ« tĂ« lehtĂ« aksesin nĂ« kĂ«to skema, por sipĂ«rmarrĂ«sit duhet tĂ« pĂ«rfshihen nĂ« mĂ«nyrĂ« aktive nĂ« proceset e aplikimitâ.
MĂ« tej Gonxhja theksoi se âturizmi shqiptar ka ende potencial tĂ« madh pĂ«r tâu zgjeruar dhe diversifikuar, duke veçuar zhvillimin e turizmit dimĂ«ror, agroturizmit, turizmit malor dhe atij eksperiencial, si edhe ekonominĂ« detare, marinat dhe shĂ«rbimet qĂ« lidhen me lundrimin turistikâ.
Gonxhja tha se një potencial i rëndësishëm mbetet edhe ekonomia kreative dhe organizimi i eventeve ndërkombëtare, të cilat, sipas tij, krijojnë destinacione të reja turistike dhe gjenerojnë të ardhura për ekonominë.
âShqipĂ«ria duhet tĂ« vazhdojĂ« tĂ« investojĂ« nĂ« industrinĂ« kreative dhe nĂ« evente me impakt ndĂ«rkombĂ«tar, ashtu siç veprojnĂ« shumĂ« qytete dhe vende tĂ« zhvilluara, pasi kĂ«to kontribuojnĂ« drejtpĂ«rdrejt nĂ« zhvillimin e turizmit dhe ekonomisĂ«â, tha Gonxhja.
Ai shtoi se âqeveria do tĂ« vijojĂ« tĂ« marrĂ« vendime qĂ« synojnĂ« zhvillimin afatgjatĂ« tĂ« sektorit, duke mbĂ«shtetur investimet qĂ« krijojnĂ« vlerĂ« tĂ« shtuar pĂ«r ekonominĂ« dhe rrisin atraktivitetin e ShqipĂ«risĂ« si destinacion turistikâ./atsh/KultPlus.com
Sapo hyn në kalanë e Ali Pashës, një fortesë e vogël e vendosur mbi një ishull në grykëderdhjen e kanalit të Vivarit, në zemër të Parkut Kombëtar të Butrintit duket sikur hyn në një faqe historie, histori prekëse e një populli të mrekullueshëm, shkruan faqja e njohur italiane siviaggia.it.
Ndodhemi në Shqipëri, në një pjesë të vendit ku natyra e bën gjithçka edhe më të veçantë: nga njëra anë shtrihet Liqeni i Butrintit, nga ana tjetër Deti Jon, ndërsa përballë syve hapet Ngushtica e Korfuzit.
Në thelb, kushdo që kontrollonte këtë rrip ujor kishte mundësinë të mbikëqyrte hyrjen drejt liqenit, aktivitetin e peshkimit, lëvizjen e anijeve tregtare dhe manovrat ushtarake përgjatë një prej rrugëve më të rëndësishme të Mesdheut Lindor.
Në këtë kontekst, kalaja paraqitet si një ndërtesë kompakte, e integruar në mënyrë të përkryer me peizazhin përreth. Guri i çelët, muret e fuqishme dhe kullat dalin natyrshëm nga gjelbërimi, sikur të kishin qenë gjithmonë pjesë e lagunës.
Emri i saj lidhet me Ali Pashë Tepelenën, një nga figurat më me ndikim në Ballkan mes fundit të shekullit XVIII dhe fillimit të shekullit XIX.
Ishte pikërisht ai që e shndërroi këtë strukturë në një pikë të rëndësishme ushtarake për kontrollin e hyrjes në Liqenin e Butrintit, duke lënë një gjurmë që edhe sot është qartësisht e dukshme.
Historia e shkurtër dhe legjendat e Kalasë së Ali Pashës
Origjina e kalasë është më e hershme se vetë Ali Pasha. Struktura e parë u ndërtua gjatë sundimit të Republikës së Venedikut, sipas disa burimeve mes fundit të shekullit XV dhe fillimit të shekullit XVI, ndërsa sipas studimeve më të fundit arkeologjike ajo daton mes shekujve XVII dhe XVIII.
Në të dyja rastet, funksioni i saj mbeti i njëjtë: mbrojtja e interesave veneciane në zonën e Butrintit, e pasur me burime natyrore, ullishte, kullota dhe aktivitete peshkimi.
Në atë kohë, kjo zonë përfaqësonte një portë të rëndësishme hyrëse drejt Korfuzit, i cili ishte nën sundimin venecian që prej vitit 1386. Një shtëpi e thjeshtë e fortifikuar ruante kanalin, duke mbrojtur pronarët e tokave dhe duke kontrolluar ujërat përreth.
Fati i saj ndryshoi rrënjësisht në vitin 1804, kur, pas rënies së Republikës së Venedikut dhe një periudhe të shkurtër nën francezët, Ali Pasha pushtoi zonën dhe e përfshiu atë në territorin e gjerë që administrohej nga Janina.
Ambicioz, diplomat i aftë dhe strateg i shkëlqyer ushtarak, ai e shndërroi ndërtesën e vogël veneciane në një fortesë të mirëfilltë.
Kërkimet arkeologjike kanë identifikuar të paktën katër faza zgjerimi gjatë sundimit të tij. Muret u ngritën më lart, u ndërtuan kulla më masive, mbrojtja u përforcua me bastione të pjerrëta dhe u vendosën bateri topash të drejtuara nga gjiri dhe hyrja e kanalit.
Edhe godina qendrore mori njĂ« kat shtesĂ«, ndĂ«rsa ambiente tĂ« reja plotĂ«suan oborrin e brendshĂ«m. Brenda pak vitesh, njĂ« ndĂ«rtesĂ« modeste bujqĂ«sore u shndĂ«rrua nĂ« njĂ« makinĂ« tĂ« vĂ«rtetĂ« mbrojtĂ«se, e projektuar pĂ«r tâu bĂ«rĂ« ballĂ« sulmeve detare.
Vrasja e Ali Pashës në vitin 1822 shënoi edhe fillimin e rënies së fortesës. Pa mbështetësin e saj kryesor, ajo humbi gradualisht rëndësinë strategjike.
Disa pjesë u degradua, të tjera u përshtatën për nevojat e peshkatarëve vendas, ndërsa vegjetacioni rifitoi dalëngadalë hapësirat.
Rreth figurës së Ali Pashës janë krijuar edhe shumë legjenda. Kronikat popullore e përshkruajnë si një njeri njëkohësisht të pamëshirshëm dhe të kulturuar, të aftë të alternonte fushatat e ashpra ushtarake me interes të sinqertë për artin, arkitekturën dhe tregtinë.
Nofka âLuani i JaninĂ«sâ dĂ«shmon edhe sot karizmĂ«n qĂ« ai ushtroi nĂ« tĂ« gjithĂ« rajonin ballkanik.
Si zhvillohet vizita dhe çfarë mund të shihni
Vetë udhëtimi për të arritur në këtë cep të veçantë të Shqipërisë është pjesë e përvojës. Duke qenë se kalaja ndodhet mbi një ishull, nuk ka rrugë që të çojnë drejtpërdrejt deri te muret e saj.
Duhet një udhëtim i shkurtër me varkë përmes kanalit të Vivarit, i cili ofron pamje gjithnjë e më të bukura të lagunës dhe natyrës së Parkut Kombëtar të Butrintit.
Gjatë lundrimit shfaqet një mjedis me vlera të jashtëzakonshme natyrore: ujëra të njelmëta, kallamishte, pyje mesdhetare dhe shumë lloje shpendësh krijojnë sfondin e një prej zonave të mbrojtura më të rëndësishme të Shqipërisë.
Sapo zbret nĂ« ishull, kalaja shfaq gjithĂ« thjeshtĂ«sinĂ« dhe forcĂ«n e saj. Muret e jashtme ruajnĂ« ende trashĂ«sinĂ« e madhe tĂ« projektuar pĂ«r tâi rezistuar goditjeve tĂ« artilerisĂ«, ndĂ«rsa kullat tregojnĂ« qartĂ« fazat e ndryshme tĂ« ndĂ«rtimit dhe zgjerimet e urdhĂ«ruara nga Ali Pasha.
Ndërtesa qendrore ruan ende planimetrinë origjinale të shtëpisë së fortifikuar veneciane. Arkeologët besojnë se një nga ambientet e katit përdhes lidhej drejtpërdrejt me ujin dhe shërbente si një port i vogël i fshehtë, ideal për hyrjen e një varke larg syve të të tjerëve.
Brendësia ka pak elemente dekorative, një tipar karakteristik i një ndërtese të projektuar kryesisht për qëllime ushtarake. Pikërisht kjo thjeshtësi e bën më të lehtë të imagjinosh jetën e garnizonit, mes turneve të rojës, mirëmbajtjes së mbrojtjeve dhe kontrollit të vazhdueshëm të anijeve që kalonin nëpër kanal.
Një pjesë e madhe e magjisë së këtij vendi vjen edhe nga peisazhet panoramike. Nga muret e kalasë dallohen qartë Liqeni i Butrintit, gryka e kanalit, peizazhi i gjelbër i parkut kombëtar dhe, në ditët me mot të kthjellët, bregdeti i ishullit grek të Korfuzit.
Vetëm pak metra ndajnë dy shtete, dy kultura dhe një histori të përbashkët të ndërtuar ndër shekuj nga tregtia, konfliktet dhe takimet mes popujve.
Ata që kanë kohë mund ta vazhdojnë vizitën duke eksploruar edhe qytetin antik të Butrintit, një sit i Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s, i pasur me dëshmi të qytetërimeve greke, romake, bizantine dhe veneciane.
Ku ndodhet dhe si të shkoni
Kalaja e Ali Pashës ndodhet në Parkun Kombëtar të Butrintit, në jug të Shqipërisë, vetëm pak kilometra në jug të Ksamilit dhe rreth 20 kilometra nga Saranda. Ishulli ku ngrihet kalaja ndodhet në grykëderdhjen e kanalit të Vivarit, kalimi natyror që lidh Liqenin e Butrintit me Detin Jon.
Rruga më e lehtë nis nga Saranda përgjatë aksit SH81 në drejtim të Butrintit. Pas rreth 30 minutash mbërrini në parkimin pranë hyrjes së parkut arkeologjik.
Pikërisht aty, disa varkëtarë organizojnë kalime të shkurtra drejt kalasë; udhëtimi zgjat vetëm pak minuta.
Ata që preferojnë transportin publik mund të përdorin autobusët që lidhin Sarandën me Butrintin, të cilët qarkullojnë shpesh gjatë sezonit turistik.
Pasi të mbërrini pranë hyrjes së parkut, pika e nisjes së varkave ndodhet vetëm pak hapa larg. Hyrja në kala është falas, ndërsa pagesa kërkohet vetëm për shërbimin e transportit me varkë./atsh/KultPlus.com
Aktorja irlandeze Brenda Fricker ka vdekur nĂ« moshĂ«n 81-vjeçare. Ajo u bĂ« e njohur pĂ«r publikun ndĂ«rkombĂ«tar me rolin e âPigeon Ladyâ nĂ« filmin Home Alone 2: Lost in New York, njĂ« personazh qĂ« mbeti i paharrueshĂ«m pĂ«r shumĂ« breza shikuesish.
Në filmin e vitit 1992, Fricker interpretoi rolin e një gruaje të vetmuar që jetonte në Central Park mes pëllumbave dhe krijonte një miqësi të veçantë me Kevin McCallister, personazhin e luajtur nga Macaulay Culkin. Skenat e tyre u bënë ndër momentet më të kujtuara të filmit.
Megjithatë, roli në Home Alone 2 ishte vetëm një pjesë e karrierës së gjatë të Fricker. Ajo ishte një nga aktoret më të respektuara të Irlandës dhe fitoi çmimin Oscar për Aktoren më të Mirë në Rol Dytësor në vitin 1990 për interpretimin e saj në filmin My Left Foot.
Gjatë karrierës së saj mbi pesë dekada, ajo mori pjesë në shumë filma dhe seriale televizive, përfshirë A Time to Kill, Angels in the Outfield, So I Married an Axe Murderer dhe serialin britanik Casualty.
Brenda Fricker do tĂ« kujtohet si njĂ« aktore e talentuar me njĂ« karrierĂ« tĂ« suksesshme, por edhe si gruaja e dashur nga miliona shikues pĂ«r rolin e âPigeon Ladyâ, njĂ« personazh qĂ« pĂ«rcolli mesazhe pĂ«r miqĂ«sinĂ«, mĂ«shirĂ«n dhe rĂ«ndĂ«sinĂ« e lidhjeve njerĂ«zore./KultPlus.com
Pavarësisht temperaturave të larta të korrikut, Elbasani vijon të mirëpresë çdo ditë dhjetëra turistë vendas e të huaj, të cilët kanë zgjedhur të zbulojnë historinë, kulturën dhe mikpritjen e qytetit.
Sheshi i qytetit mbetet i gjallë gjatë gjithë ditës, i mbushur jo vetëm me banorët e qytetit, por edhe me vizitorë vendas e të huaj që shëtisin në zemër të qytetit të Ballokumeve.
Grupet turistike ndalojnë në pikat më të rëndësishme historike dhe kulturore, si Kalaja e Elbasanit, Kisha e Shën Mërisë, Xhamia Mbret, Muzeu Etnografik dhe Bazilika Paleokristiane, për të vijuar më pas drejt destinacioneve të tjera turistike.
Gjatë vizitës së tyre, ata njihen me historinë e lashtë të Elbasanit, por edhe me jetën moderne të qytetit.
Atmosfera festive e krijuar nga aktivitetet kulturore të zhvilluara çdo ditë ka tërhequr vëmendjen e turistëve, të cilët janë bërë pjesë e tyre, duke u njohur nga afër me traditat, artin dhe kulturën elbasanase.
Vizitorët kanë ardhur nga Gjermania, Franca, Shtetet e Bashkuara të Amerikës, Turqia, si edhe nga vende të Ballkanit. Shumë prej tyre janë shprehur të impresionuar nga mikpritja, bujaria dhe pasuria kulturore që ofron qyteti.
âĂshtĂ« hera e dytĂ« qĂ« vij nĂ« ShqipĂ«ri dhe hera e parĂ« nĂ« Elbasan. Me ShqipĂ«rinĂ« u njoha gjatĂ« periudhĂ«s sĂ« pandemisĂ« COVID-19, kur pĂ«rmes videove nĂ« YouTube zbulova njĂ« vend kaq tĂ« bukur. Sot ndodhem nĂ« Elbasan bashkĂ« me bashkĂ«shorten time, e cila po viziton KalanĂ« dhe dyqanet e suvenireve. Ajo qĂ« mĂ« ka bĂ«rĂ« mĂ« shumĂ« pĂ«rshtypje Ă«shtĂ« mikpritja dhe bujaria e njerĂ«zve. PĂ«r kĂ«tĂ« arsye kemi vendosur tĂ« qĂ«ndrojmĂ« edhe njĂ« natĂ« kĂ«tuâ, shprehet John, turist nga Knoxville, Tennessee, SHBA.
Edhe pse një pjesë e madhe e vizitorëve janë turistë ditorë, përshtypjet që marrin nga Elbasani po i nxisin të zgjasin qëndrimin dhe ta rekomandojnë qytetin si një destinacion që ndërthur në mënyrë të veçantë historinë, traditën dhe mikpritjen shqiptare.
Elbasani vazhdon të jetë një nga pikat më të rëndësishme të turizmit kulturor në vend, duke dëshmuar se, edhe në ditët më të nxehta të verës, historia, kultura dhe njerëzit e tij mbeten arsye të forta për ta vizituar./atsh/KultPlus.com
Ambasadori i Kosovës në Gjermani, Faruk Ajeti, ka njoftuar se Goethe-Institut ka hequr fusnotën (*) nga emri i Republikës së Kosovës në platformën e saj.
Sipas Ajetit, ndryshimi erdhi pas reagimeve të qytetarëve dhe angazhimit diplomatik të Ambasadës së Kosovës në Gjermani.
Ai tha se tashmë Kosova paraqitet në mënyrë të barabartë me shtetet e tjera, duke e cilësuar këtë si rezultat të bashkëpunimit mes qytetarëve dhe institucioneve.
Ajeti u bëri thirrje qytetarëve që, në rast se hasin institucione apo kompani gjermane që e paraqesin Kosovën ose qytetet e saj në mënyrë të pasaktë, ta njoftojnë Ambasadën e Kosovës në Gjermani përmes adresës [email protected], duke dërguar edhe dëshmitë përkatëse, në mënyrë që rastet të adresohen dhe të korrigjohen./KultPlus.com
Fondacioni Shqiptaro-Amerikan për Zhvillim (AADF), në bashkëpunim me Fondacionin per Menaxhimin e Butrintit (BMF), ka hapur thirrjen e parë për aplikime në kuadër të Skemës së Granteve për Komunitetin Butrint.
Kjo skemë synon të mbështesë individë, biznese lokale dhe organizata jofitimprurëse që kanë ide, iniciativa apo projekte që lidhen me zhvillimin ekonomik, kulturor, social dhe turistik të zonës së Parkut Kombëtar të Butrintit dhe komuniteteve përreth tij.
Aplikimet do të jenë të hapura deri më 15 tetor 2026. Përfituesit mund të marrin financim në formën e granteve deri në 20 mijë dollarë.
Zonat qĂ« pĂ«rfshihen nĂ« thirrje janĂ«: VrinĂ«, ShĂ«ndĂ«lli, XarrĂ«, Ăiflik, Mursi, si edhe zona tĂ« tjera rurale tĂ« kufizuara me Parkun KombĂ«tar tĂ« Butrintit, tĂ« identifikuara si prioritare pĂ«r zhvillim ekonomik, social dhe turistik nĂ« Planin e Menaxhimit tĂ« Integruar.
Skema është krijuar me synimin për të vendosur komunitetin lokal në qendër të zhvillimit të ardhshëm të Butrintit. Banorët e zonës, artizanët, fermerët, guidat turistike, operatorët e turizmit, bizneset dhe organizatat lokale konsiderohen aktorë të rëndësishëm në ruajtjen e vlerave të zonës dhe në krijimin e një ekonomie më të qëndrueshme.
Përmes kësaj mbështetjeje synohet zhvillimi i produkteve, shërbimeve dhe eksperiencave të reja që rrisin vlerën turistike të zonës, përmirësojnë aktivitetet ekzistuese dhe krijojnë mundësi të reja për komunitetin.
AADF, në bashkëpunim me Ministrinë e Kulturës, krijoi Butrint Management Foundation si strukturën zbatuese të një modeli të integruar menaxhimi për Butrintin, i cili synon ndërthurjen e ruajtjes së trashëgimisë kulturore dhe natyrore me zhvillimin e qëndrueshëm të komunitetit lokal./KultPlus.com
Ministrja e KulturĂ«s, RinisĂ« dhe Sportit, Saranda Bogujevci, ka vizituar Festivalin NdĂ«rkombĂ«tar tĂ« Filmit tĂ« Animuar âAnibarâ, duke vlerĂ«suar rolin e tij nĂ« promovimin e artit, filmit dhe kulturĂ«s nĂ« KosovĂ«.
Sipas njoftimit, Bogujevci theksoi se Anibari edhe këtë vit e ka kthyer Pejën në një hapësirë të mbushur me energji krijuese, duke mbledhur artistë, animatorë dhe vizitorë nga vende të ndryshme të botës.
Ajo vlerësoi se, prej 17 vitesh, festivali është shndërruar në një nga ngjarjet më të veçanta kulturore në vend, ndërsa programi i pasur me filma, punëtori dhe diskutime vazhdon ta bëjë Pejën një pikë të rëndësishme takimi për komunitetin artistik dhe dashamirët e kulturës.
Ministrja shtoi se Ministria e Kulturës do të vazhdojë ta mbështesë Anibarin, duke e cilësuar atë një histori suksesi që pasuron jetën kulturore në Kosovë dhe e prezanton vendin me dinjitet në arenën ndërkombëtare./KultPlus.com
Filmi âOdisejaâ realizuar nga regjisori i njohur Christopher Nolan dhe me muzikĂ« tĂ« kompozitorit fitues tĂ« çmimeve Oscar, Ludwig Göransson, solli nĂ« qendĂ«r tĂ« diskutimeve jo vetĂ«m jehonĂ«n ndĂ«rkombĂ«tare tĂ« filmit, por edhe sensacionin mbi potenacialin dhe vlerat e jashtĂ«zakonshme tĂ« trashĂ«gimisĂ« muzikore shqiptare.
Shkruan: Dr.Elizabeta Qarri
Traditat mijĂ«ra vjeçare muzikore tĂ« popullit shqiptar tĂ« LabĂ«risĂ« e ToskĂ«risĂ«, u bĂ«nĂ« pjesĂ« e filmit mĂ« aktual nĂ« botĂ« âOdisejaâ pĂ«r tĂ« konfirmuar botĂ«risht vlerat e jashtĂ«zakonshme artistike tĂ« muzikĂ«s shqiptare (muzika e interpretuar nĂ« film nga fyejtĂ« e Gramshit, grupi i Djemve tĂ« DelvinĂ«s dhe fyelltari Vendin Kapaj-VlorĂ«).
Pas kĂ«tij rrugĂ«timi tĂ« gjatĂ« tĂ« afirmimit tĂ« vlerave muzikore shqiptare, qĂ«ndron puna e jashtĂ«zakonshme e kompozitorit dhe etnomuzikologut shqiptar Vasil S. Tole, njĂ« nga emrat mĂ« tĂ« rĂ«ndĂ«sishĂ«m nĂ« dokumentimin, studimin dhe promovimin e iso-polifonisĂ« shqiptare. PĂ«rfshirja e kompozitorit dhe entnomuzikologut Tole nĂ« grupin e ekspertĂ«ve tĂ« muzikĂ«s sĂ« filmit â Odisejaâ dĂ«shmon jo vetĂ«m rolin e tij nĂ« kĂ«tĂ« projekt gjigant kinematografik ndĂ«rkombĂ«tar, por njĂ« pĂ«rkushtim shumĂ«vjeçar nĂ« ndĂ«rkombĂ«tarizimin e vlerave tĂ« trashĂ«gimisĂ« muzikore shqiptare nĂ« botĂ«, duke u bĂ«rĂ« njĂ« nga emrat mĂ« tĂ« rĂ«ndĂ«sishĂ«m tĂ« studiuesve e krijuesve shqiptarĂ« nĂ« dokumentimin dhe promovimin e muzikĂ«s shqiptare.
Në këtë kontekst, emri i Vasil S. Toles lidhet me rëndësinë e studiuesve dhe misionin e rëndësishëm mbi ruajtjen, interpretimin dhe ndërkombëtarizimin e një prej vlerave më të çmuara të kulturës muzikore shqiptare.
Lidhja mes botës homerike dhe traditave të lashta muzikore ka qenë prej vitesh objekt i kërkimeve të Vasil S. Toles, i cili përmes studimeve dhe botimeve të tij ka sjellë këndvështrime mbi marrëdhënien ndërmjet mitit, memories kulturore dhe muzikës shqiptare.
Kontributi i tij në dokumentimin dhe promovimin e iso-polifonisë shqiptare ka pasur një rëndësi të veçantë edhe në përgatitjen e dosjes dhe procesin e njohjes së saj nga UNESCO si pjesë e trashëgimisë kulturore jomateriale të njerëzimit. Përmes punës së tij shkencore, kjo traditë unike është bërë pjesë e diskutimeve dhe vëmendjes ndërkombëtare.
Me një veprimtari të gjerë krijuese dhe shkencore, Vasil S.Tole është ndër studiuesit më të njohur të trashëgimisë muzikore shqiptare. Përmes kërkimeve, botimeve dhe angazhimit të tij në dokumentimin e iso-polifonisë, ai ka kontribuar dhe vijon intenzivisht të kontribuojë në afirmimin e kësaj tradite si një vlerë me rëndësi universale.
NĂ« kohĂ«n kur filmi âOdisejaâ sjell nĂ« qendĂ«r njĂ« nga rrĂ«fimet mĂ« tĂ« njohura tĂ« qytetĂ«rimit antik, vĂ«mendja ndaj lidhjeve mes kulturĂ«s homerike dhe trashĂ«gimisĂ« sonĂ« muzikore, rikthen nĂ« fokus rĂ«ndĂ«sinĂ« e punĂ«s sĂ« studiuesve shqiptarĂ« nĂ« afirmimin vlerave tona kulturore nĂ« botĂ«./KultPlus.com
(Rreth romanit âSĂ«rish nĂ« Alpbahâ tĂ« Halil BashotĂ«s, botoi ShB. LENA, PrishtinĂ«, 2026, fq. 190)
Prof. dr. Lirak Karjagdiu
Romani âSĂ«rish nĂ« Alpbahâ i Halil BashotĂ«s Ă«shtĂ« njĂ« vepĂ«r me frymĂ« bashkĂ«kohore evropiane, nĂ« tĂ« cilĂ«n pĂ«rvoja personale, kujtesa historike, dashuria, identiteti dhe shqetĂ«simet politike ndĂ«rthuren nĂ« njĂ« rrĂ«fim tĂ« pĂ«rmbajtur, refleksiv dhe emocionalisht tĂ« ngarkuar. I vendosur kryesisht nĂ« mjedisin ndĂ«rkombĂ«tar tĂ« Alpbahut austriak, romani nuk kufizohet nĂ« paraqitjen e njĂ« historie dashurie apo nĂ« rindĂ«rtimin letrar tĂ« disa ngjarjeve tĂ« pĂ«rjetuara. Ai synon tĂ« shqyrtojĂ« njĂ«kohĂ«sisht fatin e individit dhe tĂ« bashkĂ«sisĂ«, marrĂ«dhĂ«nien ndĂ«rmjet kujtesĂ«s dhe sĂ« ardhmes, si dhe vendin e KosovĂ«s dhe tĂ« shqiptarĂ«ve nĂ« hapĂ«sirĂ«n politike, kulturore dhe shpirtĂ«rore tĂ« EvropĂ«s.
VetĂ« titulli, âSĂ«rish nĂ« Alpbahâ, bart njĂ« kuptim qĂ« shkon pĂ«rtej rikthimit fizik nĂ« njĂ« vend tĂ« njohur. Fjala âsĂ«rishâ nĂ«nkupton kthimin nĂ« kujtesĂ«, nĂ« njĂ« pĂ«rvojĂ« qĂ« nuk Ă«shtĂ« pĂ«rmbyllur, nĂ« ndjenja tĂ« mbetura pezull dhe nĂ« pyetje qĂ« koha nuk ka arritur tâi shuajĂ«. Rikthimi nĂ« Alpbah Ă«shtĂ«, rrjedhimisht, edhe njĂ« rikthim te vetvetja. Ai bĂ«het pĂ«rpjekje pĂ«r ta kuptuar tĂ« kaluarĂ«n, pĂ«r tâi dhĂ«nĂ« kuptim sĂ« tashmes dhe pĂ«r ta imagjinuar tĂ« ardhmen nga njĂ« kĂ«ndvĂ«shtrim mĂ« i pjekur.
Midis përvojës autobiografike dhe imagjinatës letrare
Një nga veçoritë më të rëndësishme të romanit është ndërthurja e elementit autobiografik me atë fiksional. Halil Bashota ka doktoruar në Vjenë në fushën e letërsisë amerikane dhe ka marrë pjesë në takime e forume të zhvilluara në Alpbah, ku janë diskutuar çështje të politikës ndërkombëtare, të Evropës, të Ballkanit dhe të Kosovës. Kjo përvojë jetësore përbën një nga burimet themelore të botës së romanit.
MegjithatĂ«, âSĂ«rish nĂ« Alpbahâ nuk Ă«shtĂ« autobiografi nĂ« kuptimin e ngushtĂ« tĂ« fjalĂ«s. PĂ«rvoja personale Ă«shtĂ« pĂ«rpunuar, riorganizuar dhe shndĂ«rruar pĂ«rmes imagjinatĂ«s artistike. Autori nuk e riprodhon jetĂ«n mekanikisht, por e rikrijon atĂ« nĂ«pĂ«rmjet personazheve, situatave, dialogĂ«ve dhe simbolikĂ«s sĂ« hapĂ«sirĂ«s. NĂ« kĂ«tĂ« kuptim, romani mund tĂ« lexohet si njĂ« formĂ« e autofiksionit, ku kufiri ndĂ«rmjet faktit dhe trillimit mbetet qĂ«llimisht i hapur.
Personazhi i Stilit mbart disa karakteristika që mund të lidhen me përvojën intelektuale, akademike dhe ndërkombëtare të autorit. Mirëpo Stili nuk duhet identifikuar plotësisht me Halil Bashotën. Ai është një konstrukt letrar, një vetëdije narrative përmes së cilës përvoja e autorit fiton kuptime më të gjera. Në figurën e tij bashkohen intelektuali shqiptar, pjesëmarrësi në dialogun evropian, dëshmitari i historisë së afërt të Kosovës dhe njeriu që përpiqet të kuptojë jetën e vet emocionale.
Kjo distancë ndërmjet autorit dhe personazhit i jep romanit liri artistike. Përvoja individuale bëhet përfaqësuese e një brezi të tërë intelektualësh shqiptarë që kanë studiuar jashtë vendit, kanë hyrë në kontakt me kultura të ndryshme dhe janë përpjekur ta paraqesin Kosovën para botës jo vetëm përmes historisë së saj tragjike, por edhe përmes kulturës, dijes dhe argumentit.
Alpbahu si hapësirë reale dhe metaforike
NĂ« roman, Alpbahu nuk Ă«shtĂ« vetĂ«m sfondi ku zhvillohen ngjarjet. Ai fiton peshĂ«n e njĂ« personazhi tĂ« veçantĂ«. ĂshtĂ« njĂ« hapĂ«sirĂ« takimi ndĂ«rmjet njerĂ«zve, kulturave, kujtimeve dhe ideve politike. NĂ« tĂ« njĂ«jtĂ«n kohĂ«, ai Ă«shtĂ« vend i dashurisĂ«, i vetĂ«zbulimit, i dilemave dhe i pĂ«rballjes me tĂ« kaluarĂ«n.
Personazhet që mbërrijnë në Alpbah dalin përkohësisht nga mjediset e tyre të zakonshme dhe vendosen në një hapësirë ndërkombëtare ku identitetet kombëtare nuk zhduken, por vihen në dialog. Shqiptarë, austriakë, serbë, kroatë, boshnjakë, malazezë, polakë dhe pjesëmarrës nga vende të tjera takohen në salla konferencash, në hotele, në kafene dhe në biseda joformale. Në këto takime, Evropa nuk paraqitet si një nocion abstrakt institucional, por si bashkëjetesë e vështirë, por interesante dhe dramatike e kujtimeve dhe përvojave të ndryshme.
Kjo shfaqet qartĂ« nĂ« takimin e Stilit me MajĂ«n, vajzĂ«n e re serbe, e cila pĂ«rshkruhet si njĂ« njeri me âmentalitet shumĂ« tĂ« pĂ«rparuarâ (fq.47), pa urrejtjen etnike qĂ« vazhdon tâi ndajĂ« popujt e Ballkanit. Ajo e kritikon qasjen hegjemoniste tĂ« Beogradit dhe shoqĂ«rohet lirshĂ«m me kolegĂ«t shqiptarĂ«. NĂ« kĂ«tĂ« episod, marrĂ«dhĂ«nia njerĂ«zore bĂ«het njĂ« kundĂ«rpeshĂ« ndaj paragjykimeve kolektive. Stili dhe Maja largohen nga simpoziumi pĂ«r tĂ« pirĂ« kafe, duke zgjedhur dialogun e drejtpĂ«rdrejtĂ« nĂ« vend tĂ« fjalimeve formale.
Edhe tema e teknologjisĂ«, e pĂ«rmendur nĂ« bisedĂ«n e tyre, fiton njĂ« domethĂ«nie tĂ« veçantĂ«. Kur Stili thotĂ« se âekspertĂ«t flasin pĂ«r teknologjitĂ« e reja, tĂ« cilat do tĂ« jenĂ« tĂ« integruara nĂ« sisteme tĂ« ndryshme inteligjenteâ (fq. 47), romani krijon njĂ« lidhje ndĂ«rmjet sĂ« ardhmes teknologjike dhe njĂ« rajoni qĂ« ende pĂ«rpiqet tĂ« çlirohet nga konfliktet e sĂ« kaluarĂ«s. Modernizimi teknik nuk mjafton nĂ«se nuk shoqĂ«rohet me pĂ«rparim moral, kulturor dhe njerĂ«zor.
Dashuria si njohje dhe sprovë njerëzore
Në qendër të romanit ndodhet edhe marrëdhënia ndërmjet Stilit dhe Matildës. Dashuria e tyre lind në një mjedis të panjohur, larg përditshmërisë së zakonshme dhe brenda një atmosfere ku takimet duken njëkohësisht të rastësishme dhe të paracaktuara. Megjithatë, dashuria në këtë roman nuk paraqitet si një strehë romantike që i zgjidh të gjitha problemet. Ajo është një sprovë e ndërsjellë, një mënyrë për ta parë dhe kuptuar tjetrin në thellësi.
NjĂ« gjest i vogĂ«l, si ai i MatildĂ«s qĂ« ia mbĂ«shtet dorĂ«n Stilit gjatĂ« diskutimit pĂ«r traumĂ«n e KosovĂ«s, bĂ«het mĂ« domethĂ«nĂ«s se njĂ« deklaratĂ« e gjatĂ« sentimentale. Kur Stili dĂ«gjon pĂ«r njĂ« dhimbje âqĂ« e ka bartur nĂ« lĂ«kurĂ«â (fq.94), Matilda e vĂ«ren ndryshimin e tij dhe, âpa e kuptuar, ia mbĂ«shteti dorĂ«n lehtĂ«, njĂ« gjest i vogĂ«l, instinktiv, qĂ« thoshte pa fjalĂ« se ai nuk ishte vetĂ«m nĂ« atĂ« çastâ (fq. 94).
Ky është një nga momentet më të ndjeshme të romanit. Historia kolektive hyn në marrëdhënien intime, ndërsa dashuria bëhet aftësi për ta njohur dhe për ta mbajtur dhimbjen e tjetrit. Heshtja dhe prekja marrin funksionin e një gjuhe më të thellë se fjala. Nëpërmjet kësaj afërsie, romani tregon se dashuria e vërtetë nuk është harrim i së kaluarës, por gatishmëri për ta përballuar atë së bashku.
Kujtesa, arti dhe përballja me të kaluarën
Një nga shtresat më të realizuara të romanit është reflektimi mbi kujtesën historike dhe rolin e artit. Biseda ndërmjet Matildës dhe Veronikës për kulturën dhe kujtesën në Evropën Qendrore shndërrohet në një nga nyjat ideore të veprës.
Matilda pohon se shoqĂ«ritĂ« shqiptare bartin njĂ« âkujtesĂ« tĂ« mbingarkuarâ (fq.75), ku âçdo ngjarje, çdo vit, çdo pĂ«rvjetor na rikthen nĂ« dhimbjen e njĂ« kohe qĂ« sâduam ta harrojmĂ«, por qĂ« sâdimĂ« si ta jetojmĂ« ndrysheâ. (fq. 75). Kjo fjali prek njĂ« problem thelbĂ«sor tĂ« shoqĂ«rive qĂ« kanĂ« kaluar luftĂ«ra dhe pĂ«rplasje politike: si tĂ« ruhet kujtesa pa u burgosur prej saj dhe si tĂ« dĂ«shmohet dhimbja pa e shndĂ«rruar atĂ« nĂ« burim tĂ« njĂ« urrejtjeje tĂ« re.
PĂ«rgjigjja qĂ« ofron romani lidhet me artin, letĂ«rsinĂ« dhe rrĂ«fimin e ndershĂ«m. Matilda shprehet: âNe flasim pĂ«r paqe, por çdo kujtesĂ« Ă«shtĂ« njĂ« plagĂ« qĂ« ende pikon. NdonjĂ«herĂ« kam pĂ«rshtypjen se e vetmja mĂ«nyrĂ« pĂ«r ta shĂ«ruar Ă«shtĂ« duke e treguar⊠me art, me letĂ«rsi, me ndershmĂ«ri.â (fq.75).
KĂ«tu mund tĂ« gjendet edhe njĂ« lloj poetike e vetĂ« romanit. âSĂ«rish nĂ« Alpbahâ Ă«shtĂ« pikĂ«risht njĂ« pĂ«rpjekje pĂ«r ta treguar pĂ«rvojĂ«n: pĂ«r ta kthyer kujtesĂ«n personale dhe kolektive nĂ« rrĂ«fim, jo qĂ« dhimbja tĂ« zhduket, por qĂ« ajo tĂ« bĂ«het e komunikueshme dhe e pĂ«rballueshme.
Veronika e pĂ«rforcon kĂ«tĂ« ide kur thotĂ« se âarti Ă«shtĂ« mĂ«nyra mĂ« e ndershme pĂ«r tĂ« folur pĂ«r tĂ« vĂ«rtetĂ«nâ, sepse âpolitika tenton ta mbulojĂ« realitetin, ndĂ«rsa arti e zhvesh, pa mĂ«shirĂ«, por edhe me dashuriâ (fq. 77). Ky formulim pĂ«rmbledh tensionin kryesor ndĂ«rmjet artit dhe politikĂ«s. Politika shpesh kĂ«rkon ta kontrollojĂ« ose ta pĂ«rshtatĂ« tĂ« vĂ«rtetĂ«n, ndĂ«rsa arti synon ta zbulojĂ« atĂ« nĂ« gjithĂ« ndĂ«rlikueshmĂ«rinĂ« e saj.
Po aq domethĂ«nĂ«se Ă«shtĂ« edhe thĂ«nia: âArti nuk shĂ«ron dhimbjen duke e zhdukur, por duke e bĂ«rĂ« tĂ« durueshme.â (fq. 77).
Kjo ide e largon romanin nga optimizmi i lehtĂ«. Arti nuk premton mrekulli dhe nuk e fshin traumĂ«n. Ai krijon njĂ« formĂ« pĂ«rmes sĂ« cilĂ«s njeriu mund ta njohĂ«, ta ndajĂ« dhe ta pĂ«rballojĂ« dhimbjen. Prandaj konstatimi se âpa art nuk ka EvropĂ«, nuk ka kujtesĂ«, nuk ka njeriâ nuk Ă«shtĂ« vetĂ«m njĂ« deklaratĂ« pĂ«r rĂ«ndĂ«sinĂ« e kulturĂ«s. ĂshtĂ« pohim se njĂ« EvropĂ« pa kujtesĂ« kulturore dhe pa ndjeshmĂ«ri njerĂ«zore do tĂ« mbetej vetĂ«m njĂ« strukturĂ« administrative.
Kosova në hapësirën evropiane
Dimensioni politik dhe diplomatik zë një vend të rëndësishëm në roman. Diskutimet për pavarësinë e Kosovës, ndërhyrjen e NATO-s, shtetndërtimin, bashkëjetesën ndëretnike dhe integrimin evropian i japin veprës një karakter dokumentar dhe historik.
Megjithatë, këto pjesë nuk funksionojnë vetëm si rikujtim i debateve të një periudhe të caktuar. Ato tregojnë se si një vend i vogël dhe një popull me përvojë të rëndë historike përpiqen ta artikulojnë të drejtën e tyre për liri dhe shtetësi në një forum ndërkombëtar.
NĂ« diskutimin pĂ«r organizimin e njĂ« mbrĂ«mjeje shqiptare, personazhet shprehin dĂ«shirĂ«n qĂ« ShqipĂ«ria dhe Kosova tĂ« paraqiten si mĂ« shumĂ« se âlajme politikeâ. Kryeministri Ăeku e pĂ«rmbledh kĂ«tĂ« ide me fjalĂ«t: âKultura shpesh arrin aty ku politika nuk mundet.â (fq. 88).
NdĂ«rsa Stili propozon njĂ« panel pĂ«r historinĂ« dhe kulturĂ«n shqiptare, nĂ« mĂ«nyrĂ« qĂ« pjesĂ«marrĂ«sve tâu tregohet âse sa afĂ«r EvropĂ«s jemi edhe nĂ« mĂ«nyrĂ«n si mendojmĂ«, e jo vetĂ«m nĂ« hartĂ«â. Kjo Ă«shtĂ« njĂ« nga idetĂ« qendrore tĂ« romanit. PĂ«rkatĂ«sia evropiane nuk pĂ«rcaktohet vetĂ«m nga gjeografia ose nga vendimet institucionale. Ajo dĂ«shmohet pĂ«rmes kulturĂ«s, mendimit kritik, respektit ndaj tjetrit dhe aftĂ«sisĂ« pĂ«r tĂ« marrĂ« pjesĂ« me dinjitet nĂ« dialogun ndĂ«rkombĂ«tar.
Pohimi se âshtetĂ«sia nuk Ă«shtĂ« vetĂ«m shpallje. ĂshtĂ« funksionimâ (fq. 96) e zhvendos diskutimin nga simbolika e pavarĂ«sisĂ« drejt pĂ«rgjegjĂ«sisĂ« institucionale. Shteti nuk ndĂ«rtohet vetĂ«m me deklarata, por me sundim tĂ« ligjit, institucione efikase, luftĂ« kundĂ«r korrupsionit dhe mbrojtje tĂ« tĂ« drejtave tĂ« njeriut. NĂ« tĂ« njĂ«jtĂ«n frymĂ«, paralajmĂ«rimi se âKosova nuk duhet tĂ« bĂ«het projekt i ngrirĂ«. Duhet tĂ« bĂ«het shtet funksionalâ (fq. 97) e vendos pavarĂ«sinĂ« jo nĂ« fundin, por nĂ« fillimin e njĂ« procesi tĂ« gjatĂ« politik, institucional, etik dhe moral.
Në këto skena, romani i afrohet herë pas here kronikës, esesë politike dhe dëshmisë historike. Dialogët bartin një dendësi të madhe idesh dhe personazhet shpesh bëhen zëdhënës të qëndrimeve të ndryshme politike. Por kjo prirje është në përputhje me natyrën e hapësirës ku zhvillohet rrëfimi: Alpbahu është forum idesh, vend ku jeta private dhe çështjet ndërkombëtare ndërthuren vazhdimisht.
Dialogu ndërkulturor dhe tejkalimi dhe kundërshtimi i urrejtjes
Romani nuk e paraqet Ballkanin vetëm si hapësirë konflikti. Përkundrazi, ai përpiqet të krijojë mundësinë e një gjuhe të re rajonale, të mbështetur në mirëkuptim, argument dhe pranimin e dhimbjes së tjetrit.
Kur Filipi thotĂ« se âe vĂ«rteta sâdel pa dhimbjeâ fq. 98) dhe se, nĂ«se popujt e Ballkanit duan tĂ« jetojnĂ« nĂ« EvropĂ«, duhet âtĂ« mĂ«sojnĂ« tĂ« pranojnĂ« tĂ« vĂ«rtetat e njĂ«ri-tjetrit, edhe kur na dhembinâ, romani formulon njĂ« etikĂ« tĂ« bashkĂ«jetesĂ«s. Pa pranimin e sĂ« vĂ«rtetĂ«s nuk mund tĂ« ketĂ« pajtim tĂ« sinqertĂ«. Por, ky pranim nuk kĂ«rkon qĂ« individĂ«t tĂ« heqin dorĂ« nga kujtesa e tyre, kĂ«rkon qĂ« kujtesa tĂ« mos pĂ«rdoret si armĂ« kundĂ«r tjetrit.
NjĂ« mendim veçanĂ«risht i goditur shprehet nĂ« fjalĂ«t e Filipit nĂ« vijim: âBallkani nuk e ka luksin tĂ« jetojĂ« me urrejtje tĂ« reja. TĂ« gjitha kombet tona kanĂ« kaluar nĂ«pĂ«r tĂ« njĂ«jtĂ«n derĂ«. Ndryshon vetĂ«m dhoma ku pĂ«rfunduam.â (fq.100)
Metafora e derës dhe e dhomave është e fuqishme. Popujt e Ballkanit kanë kaluar përvoja të ngjashme të dhunës, shtypjes, copëtimit dhe krizës së identitetit, edhe pse secili ka përfunduar në rrethana të ndryshme historike. Njohja e kësaj afërsie nuk i barazon viktimat dhe përgjegjësitë, por mund të krijojë një bazë për mirëkuptim, paqe dhe solidaritet.
Stili, nga ana e tij, përpiqet ta ndërtojë argumentin për ndërhyrjen ndërkombëtare mbi raportin ndërmjet sovranitetit shtetëror dhe mbrojtjes së jetës njerëzore. Ai e bën të qartë se kundërshtimi i politikës kriminale nuk është kundërshtim i një populli. Kjo qasje e matur e dallon dialogun nga propaganda dhe e vendos forcën e argumentit mbi forcën e zemërimit.
Gjuha, dialogu dhe atmosfera psikologjike
Proza e Halil Bashotës është kryesisht e qartë, komunikuese dhe e orientuar drejt reflektimit. Rrëfimi zhvillohet përmes ndërthurjes së përshkrimit, dialogut dhe vëzhgimit psikologjik. Dialogët nuk shërbejnë vetëm për ta çuar përpara ngjarjen; ata zbulojnë botëkuptimet, kujtimet, konfliktet dhe aspiratat e personazheve.
Autori i kushton rëndësi edhe gjesteve të vogla: një shikimi, një buzëqeshjeje, mënyrës së mbajtjes së një gote, ndryshimit të fytyrës ose heshtjes që pason një deklaratë të rëndë. Pikërisht këto hollësi i japin rrëfimit ndjeshmëri dhe e pengojnë atë të shndërrohet tërësisht në debat idesh.
Në roman krijohet vazhdimisht një kontrast ndërmjet qetësisë së jashtme të Alpbahut dhe trazimit të brendshëm të personazheve. Peizazhi alpin, sallat e rregullta të konferencave dhe atmosfera elegante evropiane qëndrojnë përballë kujtimeve të luftës, humbjes, shpërnguljes dhe pasigurisë. Ky kontrast e shton tensionin emocional: historia e dhimbshme e Ballkanit diskutohet në një vend që duket i qetë dhe i mbrojtur nga tronditjet e saj.
Romani përmban gjithashtu një dimension polifonik. Personazhet vijnë nga vende dhe kultura të ndryshme, ndërsa secili sjell një mënyrë të veçantë të të parit të historisë. Përdorimi i herëpashershëm i anglishtes e përforcon atmosferën ndërkombëtare dhe realizmin e forumit. Gjuhët ndërthuren ashtu siç ndërthuren edhe identitetet, por shqipja mbetet qendra emocionale dhe narrative e veprës.
Një roman për rikthimin dhe përgjegjësinë
âSĂ«rish nĂ« Alpbahâ mund tĂ« lexohet si roman i dashurisĂ«, i kujtesĂ«s, i diplomacisĂ« kulturore dhe i formimit intelektual. Mbi tĂ« gjitha, ai Ă«shtĂ« roman i rikthimit: rikthim nĂ« njĂ« vend, nĂ« njĂ« kohĂ«, nĂ« njĂ« marrĂ«dhĂ«nie dhe nĂ« njĂ« pĂ«rvojĂ« historike qĂ« vazhdon tĂ« kĂ«rkojĂ« kuptim.
Vlera e veprës qëndron në aftësinë e saj për ta lidhur historinë personale me atë kolektive. Stili dhe Matilda nuk janë të shkëputur nga bota ku jetojnë. Dashuria, frika, malli dhe shpresa e tyre ndikohen nga historia e Kosovës, nga transformimet e Evropës dhe nga dilemat e një brezi që ka jetuar ndërmjet luftës dhe paqes, izolimit dhe hapjes, kujtesës traumatike dhe dëshirës për një fillim të ri.
Romani na kujton se identiteti nuk ndërtohet vetëm nga vendi prej nga vijmë, por edhe nga mënyra se si hyjmë në marrëdhënie me të tjerët. Evropa që paraqitet në këtë vepër nuk është një hapësirë e përfunduar dhe e pajtuar me vetveten. Ajo është një projekt i papërfunduar, i cili duhet të rindërtohet vazhdimisht përmes kujtesës, kulturës, dialogut dhe përgjegjësisë.
Për mua, që e kam njohur Halil Bashotën fillimisht si student dhe më pas si koleg, botimi i këtij romani përbën një dëshmi të çmuar të formimit të tij intelektual, krijues, artistik dhe letrar. Përvoja akademike, njohja e mjedisit vjenez dhe pjesëmarrja në forumet ndërkombëtare nuk paraqiten në vepër si të dhëna të jashtme biografike, por janë shndërruar në materie letrare. Ato ushqejnë personazhet, dialogët, atmosferën dhe vizionin evropian të romanit.
Me âSĂ«rish nĂ« Alpbahâ, Halil Bashota ka krijuar njĂ« vepĂ«r qĂ« dĂ«shmon se letĂ«rsia mund tĂ« jetĂ« njĂ«kohĂ«sisht intime dhe politike, autobiografike dhe fiksionale, kombĂ«tare dhe evropiane. Romani nuk kĂ«rkon vetĂ«m tĂ« tregojĂ« se çfarĂ« ka ndodhur. Ai pyet se si duhet ta kujtojmĂ« atĂ« qĂ« ka ndodhur, si mund tĂ« jetojmĂ« me plagĂ«t e historisĂ« dhe si mund ta ndĂ«rtojmĂ« tĂ« ardhmen pa e mohuar tĂ« kaluarĂ«n.NĂ« kĂ«tĂ« kuptim, rikthimi nĂ« Alpbah nuk Ă«shtĂ« kthim pas. ĂshtĂ« njĂ« ecje pĂ«rpara pĂ«rmes kujtesĂ«s. ĂshtĂ« kthim te vendi ku individi e kupton mĂ« qartĂ« veten, tjetrin dhe pĂ«rgjegjĂ«sinĂ« e tij ndaj botĂ«s. PikĂ«risht kĂ«tu qĂ«ndron njĂ« nga mesazhet mĂ« tĂ« qĂ«ndrueshme tĂ« romanit: e ardhmja nuk ndĂ«rtohet duke harruar, por duke e shndĂ«rruar kujtesĂ«n nĂ« mirĂ«kuptim, kulturĂ«n nĂ« urĂ« dhe fjalĂ«n nĂ« pĂ«rgjegjĂ«si./KultPlus.com
Pas mbrĂ«mjes hapĂ«se âAlbanian Nightâ, Prishtina Gastronomy Festival vazhdoi mbrĂ«mĂ« me njĂ« tjetĂ«r natĂ« festive, kĂ«saj radhe nĂ«n interpretimin e motrave Irma dhe Eranda Libohova, tĂ« cilat sollĂ«n nĂ« sheshin âAdem Jashariâ njĂ« repertor tĂ« pasur tĂ« muzikĂ«s sĂ« lehtĂ« dhe asaj popullore shqiptare, shkruan KultPlus.
Qindra qytetarë dhe vizitorë u mblodhën në zemër të kryeqytetit për të shijuar jo vetëm ofertën gastronomike të festivalit, por edhe koncertin e dy artisteve të njohura, të cilat u pritën me duartrokitje që në daljen e tyre në skenë. Atmosfera u karakterizua nga kënga, vallëzimi dhe një pjesëmarrje e madhe e publikut, që iu bashkua pothuajse çdo interpretimi.
GjatĂ« koncertit, Irma dhe Eranda Libohova interpretuan njĂ« sĂ«rĂ« kĂ«ngĂ«sh tĂ« dashura pĂ«r publikun, ndĂ«r to âXhinxhileâ, âLule tĂ« bukura ka Tiranaâ, âBuzĂ«qesh gocaâ, âPartizane e LumĂ«s jeâ, âPo mĂ« thĂ«rret shoqĂ«ria sot pĂ«r me dalĂ« me piâ, âDoli goca nĂ« penxhereâ, âKush ka vajza botĂ«n kaâ, âLaje, laje krytĂ« si rosaâ, âMâkanĂ« thĂ«nĂ« shoqet mbramĂ«â, âBuzĂ«t mĂ« ishin tharĂ«â, âMargjeloâ, âUdhĂ«t e miâ, âAtje Ă«shtĂ« Kosovaâ, âE imja Shotaâ, âMoj shami e kuqeâ, âBjeri gajdesâ, si dhe kĂ«ngĂ« tĂ« tjera qĂ« ndezĂ«n atmosferĂ«n dhe bĂ«nĂ« publikun tĂ« kĂ«ndojĂ« e tĂ« vallĂ«zojĂ« sĂ« bashku me to.
NĂ«n ritmet e muzikĂ«s shqiptare, sheshi âAdem Jashariâ u shndĂ«rrua nĂ« njĂ« hapĂ«sirĂ« feste, ku breza tĂ« ndryshĂ«m u bashkuan pĂ«r tĂ« shijuar njĂ« mbrĂ«mje tĂ« mbushur me emocione. Publiku shoqĂ«roi interpretimet me duartrokitje, kĂ«ndoi refrenet e kĂ«ngĂ«ve mĂ« tĂ« njohura dhe vallĂ«zoi deri nĂ« fund tĂ« koncertit, duke i dhĂ«nĂ« natĂ«s sĂ« dytĂ« tĂ« festivalit njĂ« atmosferĂ« tĂ« veçantĂ«.
Përveç programit artistik, vizitorët vazhduan të shijojnë ofertën e pasur gastronomike të festivalit, ku u prezantuan gatime tradicionale shqiptare, specialitete nga kuzhina të ndryshme të botës, si dhe degustime të verërave. Kombinimi i shijeve autentike me muzikën e njohur shqiptare e bëri edhe këtë mbrëmje një prej pikave kulmore të festivalit.
Prishtina Gastronomy Festival vazhdon edhe nĂ« ditĂ«t nĂ« vijim me emra tĂ« njohur tĂ« skenĂ«s muzikore shqiptare. Sonte publiku do tĂ« argĂ«tohet me Sinan Vllasaliun, mĂ« 18 korrik do tĂ« performojĂ« Bujar Qamili, ndĂ«rsa edicioni i sivjetmĂ« do tĂ« mbyllet mĂ« 19 korrik me koncertin e kĂ«ngĂ«tares Klea Ăutra.
Me moton âBukĂ« e KripĂ« e ZemĂ«rbardhĂ«â, festivali vazhdon tĂ« promovojĂ« gastronominĂ«, kulturĂ«n dhe traditĂ«n shqiptare, duke sjellĂ« çdo mbrĂ«mje njĂ« ndĂ«rthurje tĂ« muzikĂ«s, shijeve dhe atmosferĂ«s festive nĂ« zemĂ«r tĂ« PrishtinĂ«s. /KultPlus.com
U.d. e Presidentes sĂ« KosovĂ«s, Albulena Haxhiu, ka dekoruar grupin âMarigonaâ pĂ«r kontributin e tij nĂ« promovimin e vlerave muzikore dhe pĂ«r rolin e rĂ«ndĂ«sishĂ«m si pjesĂ« e gjeneratĂ«s sĂ« artĂ« tĂ« rokut nĂ« KosovĂ«.
Sipas njoftimit, Haxhiu vlerĂ«soi se kĂ«ngĂ«t e grupit âMarigonaâ mbeten pjesĂ« e njĂ« periudhe tĂ« rĂ«ndĂ«sishme tĂ« zhvillimit kulturor tĂ« KosovĂ«s dhe vazhdojnĂ« tĂ« dĂ«gjohen me tĂ« njĂ«jtĂ«n dashuri edhe sot.
Ajo theksoi se, me krijimtarinë dhe veçantinë e tij artistike, grupi ka lënë gjurmë të qëndrueshme në muzikën kosovare dhe në kujtesën e shumë brezave./KultPlus.com
Biblioteka Kombëtare e Kosovës ka njoftuar se procesi i digjitalizimit të materialeve bibliotekare po vazhdon me intensitet të lartë dhe sipas standardeve të larta të cilësisë.
Sipas njoftimit, puna e përditshme përfshin digjitalizimin e librave, gazetave dhe botimeve të rralla, me synim ruajtjen afatgjatë të trashëgimisë dokumentare dhe rritjen e qasjes për studiuesit, hulumtuesit dhe publikun.
Nga Biblioteka Kombëtare theksojnë se ruajtja e materialeve përmes teknologjisë përbën një investim të rëndësishëm për dijen dhe për brezat e ardhshëm, duke kontribuar në mbrojtjen dhe promovimin e pasurisë kulturore të vendit./KultPlus.com
Kryetari i Kryeqytetit, Perparim Rama, ka mirĂ«pritur Grupin âMarigonaâ, tĂ« cilit i ka ndarĂ« njĂ« mirĂ«njohje pĂ«r kontributin e jashtĂ«zakonshĂ«m dhe shumĂ«vjeçar nĂ« muzikĂ«n dhe kulturĂ«n e KosovĂ«s.
Sipas njoftimit, kjo mirĂ«njohje Ă«shtĂ« ndarĂ« nĂ« prag tĂ« koncertit tĂ« fundit tĂ« grupit, si shprehje e respektit dhe falĂ«nderimit pĂ«r trashĂ«giminĂ« artistike qĂ« âMarigonaâ ka lĂ«nĂ« ndĂ«r vite, si dhe pĂ«r ndikimin e saj nĂ« jetĂ«n kulturore tĂ« vendit.
NĂ« njoftim theksohet se muzika Ă«shtĂ« njĂ« nga vlerat qĂ« bashkon breza dhe lĂ« gjurmĂ« nĂ« kujtesĂ«n e njĂ« qyteti, ndĂ«rsa Grupi âMarigonaâ vlerĂ«sohet pĂ«r rolin e rĂ«ndĂ«sishĂ«m qĂ« ka pasur nĂ« pasurimin e skenĂ«s muzikore dhe kulturore tĂ« KosovĂ«s./KultPlus.com
Zana Spahiu është zgjedhur drejtoreshë e përgjithshme e Radiotelevizionit të Kosovës (RTK), pas vendimit unanim të Bordit të transmetuesit publik.
Spahiu, e cila ishte renditur e para në procesin e intervistimit dhe vlerësimit të kandidatëve, mori mbështetjen e të gjithë anëtarëve të Bordit. Ajo kishte grumbulluar 90.7 pikë gjatë procesit të vlerësimit dhe do ta ushtrojë detyrën për një mandat trevjeçar.
Në garë për pozitën e drejtorit të përgjithshëm të RTK-së ishin gjithsej gjashtë kandidatë: Lorik Arifaj, Antigona Baxhaku, Arber Geci, Nexhmedin Spahiu, Zana Spahiu dhe Hysen Hundozi.
Me këtë vendim, Bordi i RTK-së ka përmbyllur procesin e përzgjedhjes së drejtuesit të ri të transmetuesit publik./KultPlus.com
NĂ« DitĂ«n NdĂ«rkombĂ«tare tĂ« DrejtĂ«sisĂ« Penale, Autoriteti pĂ«r Informimin mbi Dokumentet e ish-Sigurimit tĂ« Shtetit (AIDSSH) organizoi veprimtarinĂ« pĂ«rkujtimore âMbrojtja nĂ«n Pranga: PĂ«rkujtimi i avokatĂ«ve mbrojtĂ«s dhe shtypja e drejtĂ«sisĂ« (1944â1966)â, kushtuar historisĂ« sĂ« avokatĂ«ve tĂ« pĂ«rndjekur dhe goditjes sĂ« mbrojtjes ligjore gjatĂ« regjimit komunist.
Kryetarja e AIDSSH-së, Gentiana Sula, theksoi se aktiviteti nuk synon vetëm të kujtojë disa fate individuale, por të rindërtojë historinë e një profesioni dhe të kuptojë se çfarë ndodhi me të drejtën e mbrojtjes në Shqipëri.
âSot, duke kujtuar avokatĂ«t e pĂ«rndjekur, nuk ndĂ«rtojmĂ« vetĂ«m njĂ« listĂ« viktimash. Ne pĂ«rpiqemi tĂ« rindĂ«rtojmĂ« historinĂ« e njĂ« profesioni. TĂ« kuptojmĂ« çfarĂ« ndodhi me tĂ« drejtĂ«n e mbrojtjes. TĂ« dallojmĂ« mekanizmin qĂ« e ktheu politikĂ«n nĂ« akuzĂ« dhe akuzĂ«n nĂ« dĂ«nimâ, u shpreh Sula.
Duke iu referuar dokumenteve arkivore dhe punës kërkimore të Autoritetit, ajo bëri të ditur se deri më tani janë identifikuar rreth 130 avokatë që ushtruan profesionin në periudhën e parë të regjimit komunist, ndërsa të paktën 30 prej tyre u dënuan, u burgosën, u internuan, u survejuan, u përjashtuan nga profesioni ose u penguan ta ushtronin atë.
âKĂ«to shifra kĂ«rkojnĂ« ende plotĂ«sim dhe dokumentim tĂ« mĂ«tejshĂ«m. Por tabloja Ă«shtĂ« e qartĂ«: nuk u goditĂ«n vetĂ«m individĂ«. U godit mundĂ«sia qĂ« profesioni tĂ« qĂ«ndronte i pavarur ndĂ«rmjet qytetarit dhe shtetitâ, theksoi Sula.
Në fjalën e saj, Sula nënvizoi se avokati është institucioni që vendos ligjin ndërmjet qytetarit dhe pushtetit, ndërsa në një regjim që kërkonte nënshtrimin si normë, edhe ruajtja e etikës profesionale mund të shndërrohej në një akt qëndrese.
Ajo kujtoi se suprimimi i avokatisë në vitin 1967 nuk ishte rezultat i një debati profesional apo i nevojës për reformë, por erdhi me vendim partie, duke eliminuar pavarësinë e profesionit dhe duke e zëvendësuar atë me një sistem të kontrolluar nga shteti.
Kryetari i Komisionit pĂ«r ĂĂ«shtjet Ligjore dhe AdministratĂ«n Publike, Ulsi Manja vlerĂ«soi aktivitetin si njĂ« akt tĂ« domosdoshĂ«m tĂ« kujtesĂ«s historike dhe theksoi se avokatĂ«t e pĂ«rndjekur u ndĂ«shkuan jo sepse shkelĂ«n ligjin, por sepse besuan se çdo njeri meriton njĂ« mbrojtje tĂ« drejtĂ«. âKur njĂ« shtet fillon tĂ« ketĂ« frikĂ« nga avokati, ai nuk sulmon thjesht njĂ« profesionist. Ai po sulmon vetĂ« shtyllĂ«n e drejtĂ«sisĂ«. Avokati Ă«shtĂ« mburoja e tĂ« drejtave tĂ« njeriut dhe e procesit tĂ« rregullt ligjorâ, u shpreh Manja.
Avokati i Popullit, Endri Shabani, vlerĂ«soi punĂ«n e Autoritetit pĂ«r Informimin mbi Dokumentet e ish-Sigurimit tĂ« Shtetit si njĂ« akt drejtĂ«sie tĂ« vonuar, duke theksuar se hapja e dosjeve zĂ«vendĂ«son ânjĂ« version zyrtar tĂ« gĂ«njeshtrĂ«s me njĂ« tĂ« vĂ«rtetĂ« tĂ« dokumentuarâ. Ai nĂ«nvizoi se regjimi komunist i ndĂ«shkoi avokatĂ«t pikĂ«risht sepse mbronin qytetarĂ«t dhe se monumenti mĂ« i mirĂ« pĂ«r Muzafer PipĂ«n, Erifili Bezhanin dhe Koço Dilon Ă«shtĂ« njĂ« sallĂ« gjyqi ku asnjĂ« avokat nuk ka frikĂ« tĂ« mbrojĂ« askĂ«nd.
Zëvendësministrja e Drejtësisë, Elona Hoxha vlerësoi se ekspozita dhe dokumentet arkivore dëshmojnë se si arbitrariteti u maskua me ligjshmëri gjatë diktaturës komuniste. Ajo theksoi se nderimi për avokatët e përndjekur shprehet sot përmes forcimit të shtetit të së drejtës, garantimit të pavarësisë së profesionit të avokatit dhe ndërtimit të një sistemi drejtësie që respekton dinjitetin e njeriut dhe të drejtën për mbrojtje.
Referatin kryesor u mbajt nga anĂ«tari i Autoritetit, SkĂ«nder Vrioni i cili paraqiti njĂ« analizĂ« krahasuese mbi zhvillimin e avokatisĂ« gjatĂ« viteve 1945â1990, duke theksuar se regjimi komunist e vendosi profesionin nĂ«n kontroll tĂ« plotĂ« politik, duke kufizuar gradualisht pavarĂ«sinĂ« e avokatit deri nĂ« suprimimin e avokatisĂ« nĂ« vitin 1967.
Sipas tij, nuk u vu në diskutim nevoja për mbrojtje juridike, por u ndryshua modeli i saj, duke e shndërruar nga një profesion i organizuar më vete në një shërbim shtetëror të varur nga gjykatat.
Skënder Vrioni evidentoi se dokumentet arkivore tregojnë një proces të vazhdueshëm dobësimi të rolit të avokatit. Fillimisht avokatia u vu në shërbim të organeve të pushtetit, më pas u organizua nën kontroll të plotë shtetëror dhe, në vitin 1967, u suprimua me vendim të Byrosë Politike, duke u zëvendësuar nga zyrat e ndihmës juridike pranë gjykatave.
Ndërsa në panelin tematik Selami Zalli, Etleva Demollari, Adela Toporja dhe Jonel Hibo prezantuan dokumente arkivore dhe profile të avokatëve të përndjekur nga regjimi komunist.
Selami Zalli, Drejtori i PĂ«rgjithshĂ«m i KĂ«rkesave theksoi se: âEliminimi i avokatisĂ« nuk kishte si qĂ«llim pĂ«rmirĂ«simin e sistemit tĂ« drejtĂ«sisĂ«, por eliminimin e pavarĂ«sisĂ« sĂ« mbrojtjes ligjore.â
Dr. Etleva Demollari, permes dokumentacion arkivor solli nĂ« kumtesĂ«n e saj fatin qĂ« regjimi komunist u rezervoi shumĂ« prej avokatĂ«ve qĂ« nĂ« vitin 1945 morĂ«n pĂ«rsipĂ«r mbrojtjen e tĂ« pandehurve nĂ« Gjyqin Special. Aristidh Totozani, Spiro Stringa, Haki Karapici, Ilia Ăipit, Muzafer Pipa, Vasil Xhaja, Kristo Ăevi, Suad Asllani, Kristaq Niço dhe Vasil Bidoshi, tĂ« formuar nĂ« universitetet mĂ« prestigjioze tĂ« EvropĂ«s, mbrojtĂ«n me argumente juridike parimet e sĂ« drejtĂ«s, pĂ«rgjegjĂ«sinĂ« individuale dhe procesin e rregullt ligjor.
Studimi analizon jo vetĂ«m pĂ«rballjen e tyre me âdrejtĂ«sinĂ« populloreâ, por edhe fatet e tyre tĂ« mĂ«vonshme: arrestime, burgime, tortura, survejim, pĂ«rjashtim nga profesioni dhe, nĂ« fund, shuarjen e vetĂ« institucionit tĂ« avokatisĂ« nĂ« vitin 1966.
Në studimin e saj mbi dokumentet e Arkivit të Autoritetit, Adela Toporja, përgjegjëse e arkivës prezantoi dosjet hetimore-gjyqësore të avokatëve Abdulla Rami, Aristidh Totozani dhe Zija Luniku, të cilat pasqyrojnë jo vetëm funksionimin e drejtësisë politike, por edhe fatet tragjike të juristëve shqiptarë në vitet e para të regjimit komunist. Përmes dokumenteve autentike u evidentuan dënimi me 30 vjet burg i Abdulla Ramit, procedimi penal ndaj Aristidh Totozanit, i cili u shpall i pafajshëm për mungesë provash, si dhe dënimi me vdekje dhe ekzekutimi i Zija Lunikut. Sipas saj, këto dosje nuk janë vetëm akte procedurale, por dëshmi historike që ruajnë kujtesën e njerëzve dhe tregojnë se si sistemi i drejtësisë u përdor për të goditur profesionin e avokatit dhe elitën juridike shqiptare.
Jonel Hibo, (AIDSSH) prezantoi dokumente arkivore mbi fatet e avokatëve Qenan Dibra, Terenc Toçi dhe Baltazar Benusi, duke dëshmuar se regjimi komunist goditi një brez juristësh të formuar në universitetet evropiane, të cilët u dënuan me burg, pushkatim ose u privuan nga e drejta për të ushtruar profesionin. Sipas tij, këto dosje hedhin dritë mbi shkatërrimin e elitës juridike shqiptare në vitet e para të diktaturës
Në përfundim të veprimtarisë, familjarët e avokatëve të përndjekur,Haki Karapicit, Koço Dilos, Ali Erebarës dhe Tefik Mbrojes, theksuan nevojën që historia dhe sakrifica e tyre të mos mbeten në harresë, por të përkujtohen dhe të nderohen si pjesë e kujtesës kombëtare. Ata ndanë dëshmi mbi fatin e avokatëve dhe vuajtjet që regjimi komunist u shkaktoi familjeve të tyre, duke dëshmuar se pas çdo dosjeje arkivore fshihet historia e një njeriu dhe e një familjeje.
Përmes dëshmisë së gazetares Nini Haxhistasa, e afërme e Erifili Bezhani erdhi jeta tragjike e njërës prej juristeve dhe avokateve të para shqiptare. E diplomuar në Francë, ajo u burgos për bindjet e saj demokratike, iu mohua e drejta për të ushtruar profesionin dhe vdiq në vitin 1959, pas viteve të përndjekjes dhe punës së detyruar si fshesare në Tiranë.
Mesazhi që përshkoi të gjithë aktivitetin ishte se dokumentet arkivore tregojnë çfarë ndodhi, ndërsa dëshmitë e familjarëve i japin zë pasojave njerëzore të represionit. Së bashku, ato ndihmojnë në kuptimin e mekanizmave të shtypjes, ruajnë kujtesën historike dhe shërbejnë si një thirrje që padrejtësi të tilla të mos përsëriten më./atsh/KultPlus.com
Në ishullin e Shurdhahut, në liqenin e Vaut të Dejës, kërkimet arkeologjike në qytetin mesjetar të Sardës po zbulojnë gjurmë të rëndësishme të historisë së tij, përfshirë një sistem fortifikimi me tre unaza mbrojtëse.
Misioni shqiptaro-francez do të vijojë edhe këtë vit gërmimet për dokumentimin e strukturave dhe zbulimin e mëtejshëm të trashëgimisë së këtij qyteti mesjetar.
Drejtori i DrejtorisĂ« Rajonale tĂ« TrashĂ«gimisĂ« Kulturore ShkodĂ«r, Helidon Sokoli, bĂ«ri tĂ« ditur pĂ«r TVSH se, misioni arkeologjik do tĂ« rikthehet sĂ«rish gjatĂ« verĂ«s pĂ«r tĂ« vijuar kĂ«rkimet. Sokoli tha se projekti âLugina e Drinit nĂ« MesjetĂ«â do tĂ« vijojĂ« edhe kĂ«tĂ« vit kĂ«rkimet nĂ« sitin arkeologjik tĂ« SardĂ«s, nĂ« ishullin e Shurdhahut. Misioni shqiptaro-francez, i planifikuar tĂ« zhvillohet nga fundi i gushtit deri nĂ« mesin e shtatorit, do tĂ« pĂ«rqendrohet nĂ« pjesĂ«n e sipĂ«rme tĂ« kodrĂ«s sĂ« qytetit, ku po dokumentohet njĂ« kishĂ« e hershme mesjetare. Sipas Sokolit, synimi Ă«shtĂ« pĂ«rfundimi i dokumentimit tĂ« plotĂ« tĂ« saj dhe pĂ«rcaktimi mĂ« i saktĂ« i periudhĂ«s sĂ« ndĂ«rtimit.
Projekti âLugina e Drinit nĂ« MesjetĂ«â realizohet nĂ« bashkĂ«punim mes institucioneve shqiptare dhe franceze dhe synon tĂ« zbulojĂ« mĂ« tej historinĂ« e njĂ« prej qendrave mĂ« tĂ« rĂ«ndĂ«sishme mesjetare nĂ« veri tĂ« vendit. PĂ«rpara gĂ«rmimeve, specialistĂ«t e DRTK ShkodĂ«r kanĂ« kryer edhe pastrimin e zonĂ«s nga vegjetacioni pĂ«r tĂ« lehtĂ«suar punĂ«n e arkeologĂ«ve./atsh/KultPlus.com
Madonna ka arritur njĂ« tjetĂ«r sukses historik nĂ« karrierĂ«n e saj. NĂ« moshĂ«n 67-vjeçare, albumi i saj mĂ« i ri, âConfessions IIâ, ka debutuar nĂ« vendin e parĂ« tĂ« klasifikimit Billboard 200, me mbi 134 mijĂ« njĂ«si ekuivalente albumesh tĂ« shitura gjatĂ« javĂ«s sĂ« parĂ«.
Ky është albumi i 10-të i artistes që arrin në krye të Billboard 200, duke zgjatur një karrierë dominuese në toplistat amerikane që shtrihet në më shumë se katër dekada.
âConfessions IIâ u rendit gjithashtu ndĂ«r albumet mĂ« tĂ« shitura nĂ« nivel global, falĂ« shitjeve tĂ« forta dhe dĂ«gjimeve nĂ« platformat e transmetimit nĂ« shumĂ« vende tĂ« botĂ«s, shkruan KultPlus.
Albumi është pritur pozitivisht nga kritikët dhe publiku, të cilët kanë vlerësuar tingullin e tij modern dance-pop. Sipas shumë recensentëve, projekti sjell një kombinim mes stilit që e bëri Madonnën ikonë të muzikës pop dhe elementeve bashkëkohore që e prezantojnë atë edhe te brezat e rinj të dëgjuesve.
Me këtë arritje, Madonna konfirmon edhe një herë statusin e saj si një nga artistet më të suksesshme dhe më me ndikim në historinë e muzikës pop./KultPlus.com
Sapo hyn në kalanë e Ali Pashës, një fortesë e vogël e vendosur mbi një ishull në grykëderdhjen e kanalit të Vivarit, në zemër të Parkut Kombëtar të Butrintit duket sikur hyn në një faqe historie, histori prekëse e një populli të mrekullueshëm, shkruan faqja e njohur italiane siviaggia.it.
Ndodhemi në Shqipëri, në një pjesë të vendit ku natyra e bën gjithçka edhe më të veçantë: nga njëra anë shtrihet Liqeni i Butrintit, nga ana tjetër Deti Jon, ndërsa përballë syve hapet Ngushtica e Korfuzit.
Në thelb, kushdo që kontrollonte këtë rrip ujor kishte mundësinë të mbikëqyrte hyrjen drejt liqenit, aktivitetin e peshkimit, lëvizjen e anijeve tregtare dhe manovrat ushtarake përgjatë një prej rrugëve më të rëndësishme të Mesdheut Lindor.
Në këtë kontekst, kalaja paraqitet si një ndërtesë kompakte, e integruar në mënyrë të përkryer me peizazhin përreth. Guri i çelët, muret e fuqishme dhe kullat dalin natyrshëm nga gjelbërimi, sikur të kishin qenë gjithmonë pjesë e lagunës.
Emri i saj lidhet me Ali Pashë Tepelenën, një nga figurat më me ndikim në Ballkan mes fundit të shekullit XVIII dhe fillimit të shekullit XIX.
Ishte pikërisht ai që e shndërroi këtë strukturë në një pikë të rëndësishme ushtarake për kontrollin e hyrjes në Liqenin e Butrintit, duke lënë një gjurmë që edhe sot është qartësisht e dukshme.
Historia e shkurtër dhe legjendat e Kalasë së Ali Pashës
Origjina e kalasë është më e hershme se vetë Ali Pasha. Struktura e parë u ndërtua gjatë sundimit të Republikës së Venedikut, sipas disa burimeve mes fundit të shekullit XV dhe fillimit të shekullit XVI, ndërsa sipas studimeve më të fundit arkeologjike ajo daton mes shekujve XVII dhe XVIII.
Në të dyja rastet, funksioni i saj mbeti i njëjtë: mbrojtja e interesave veneciane në zonën e Butrintit, e pasur me burime natyrore, ullishte, kullota dhe aktivitete peshkimi.
Në atë kohë, kjo zonë përfaqësonte një portë të rëndësishme hyrëse drejt Korfuzit, i cili ishte nën sundimin venecian që prej vitit 1386. Një shtëpi e thjeshtë e fortifikuar ruante kanalin, duke mbrojtur pronarët e tokave dhe duke kontrolluar ujërat përreth.
Fati i saj ndryshoi rrënjësisht në vitin 1804, kur, pas rënies së Republikës së Venedikut dhe një periudhe të shkurtër nën francezët, Ali Pasha pushtoi zonën dhe e përfshiu atë në territorin e gjerë që administrohej nga Janina.
Ambicioz, diplomat i aftë dhe strateg i shkëlqyer ushtarak, ai e shndërroi ndërtesën e vogël veneciane në një fortesë të mirëfilltë.
Kërkimet arkeologjike kanë identifikuar të paktën katër faza zgjerimi gjatë sundimit të tij. Muret u ngritën më lart, u ndërtuan kulla më masive, mbrojtja u përforcua me bastione të pjerrëta dhe u vendosën bateri topash të drejtuara nga gjiri dhe hyrja e kanalit.
Edhe godina qendrore mori njĂ« kat shtesĂ«, ndĂ«rsa ambiente tĂ« reja plotĂ«suan oborrin e brendshĂ«m. Brenda pak vitesh, njĂ« ndĂ«rtesĂ« modeste bujqĂ«sore u shndĂ«rrua nĂ« njĂ« makinĂ« tĂ« vĂ«rtetĂ« mbrojtĂ«se, e projektuar pĂ«r tâu bĂ«rĂ« ballĂ« sulmeve detare.
Vrasja e Ali Pashës në vitin 1822 shënoi edhe fillimin e rënies së fortesës. Pa mbështetësin e saj kryesor, ajo humbi gradualisht rëndësinë strategjike.
Disa pjesë u degradua, të tjera u përshtatën për nevojat e peshkatarëve vendas, ndërsa vegjetacioni rifitoi dalëngadalë hapësirat.
Rreth figurës së Ali Pashës janë krijuar edhe shumë legjenda. Kronikat popullore e përshkruajnë si një njeri njëkohësisht të pamëshirshëm dhe të kulturuar, të aftë të alternonte fushatat e ashpra ushtarake me interes të sinqertë për artin, arkitekturën dhe tregtinë.
Nofka âLuani i JaninĂ«sâ dĂ«shmon edhe sot karizmĂ«n qĂ« ai ushtroi nĂ« tĂ« gjithĂ« rajonin ballkanik.
Si zhvillohet vizita dhe çfarë mund të shihni
Vetë udhëtimi për të arritur në këtë cep të veçantë të Shqipërisë është pjesë e përvojës. Duke qenë se kalaja ndodhet mbi një ishull, nuk ka rrugë që të çojnë drejtpërdrejt deri te muret e saj.
Duhet një udhëtim i shkurtër me varkë përmes kanalit të Vivarit, i cili ofron pamje gjithnjë e më të bukura të lagunës dhe natyrës së Parkut Kombëtar të Butrintit.
Gjatë lundrimit shfaqet një mjedis me vlera të jashtëzakonshme natyrore: ujëra të njelmëta, kallamishte, pyje mesdhetare dhe shumë lloje shpendësh krijojnë sfondin e një prej zonave të mbrojtura më të rëndësishme të Shqipërisë.
Sapo zbret nĂ« ishull, kalaja shfaq gjithĂ« thjeshtĂ«sinĂ« dhe forcĂ«n e saj. Muret e jashtme ruajnĂ« ende trashĂ«sinĂ« e madhe tĂ« projektuar pĂ«r tâi rezistuar goditjeve tĂ« artilerisĂ«, ndĂ«rsa kullat tregojnĂ« qartĂ« fazat e ndryshme tĂ« ndĂ«rtimit dhe zgjerimet e urdhĂ«ruara nga Ali Pasha.
Ndërtesa qendrore ruan ende planimetrinë origjinale të shtëpisë së fortifikuar veneciane. Arkeologët besojnë se një nga ambientet e katit përdhes lidhej drejtpërdrejt me ujin dhe shërbente si një port i vogël i fshehtë, ideal për hyrjen e një varke larg syve të të tjerëve.
Brendësia ka pak elemente dekorative, një tipar karakteristik i një ndërtese të projektuar kryesisht për qëllime ushtarake. Pikërisht kjo thjeshtësi e bën më të lehtë të imagjinosh jetën e garnizonit, mes turneve të rojës, mirëmbajtjes së mbrojtjeve dhe kontrollit të vazhdueshëm të anijeve që kalonin nëpër kanal.
Një pjesë e madhe e magjisë së këtij vendi vjen edhe nga peisazhet panoramike. Nga muret e kalasë dallohen qartë Liqeni i Butrintit, gryka e kanalit, peizazhi i gjelbër i parkut kombëtar dhe, në ditët me mot të kthjellët, bregdeti i ishullit grek të Korfuzit.
Vetëm pak metra ndajnë dy shtete, dy kultura dhe një histori të përbashkët të ndërtuar ndër shekuj nga tregtia, konfliktet dhe takimet mes popujve.
Ata që kanë kohë mund ta vazhdojnë vizitën duke eksploruar edhe qytetin antik të Butrintit, një sit i Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s, i pasur me dëshmi të qytetërimeve greke, romake, bizantine dhe veneciane.
Ku ndodhet dhe si të shkoni
Kalaja e Ali Pashës ndodhet në Parkun Kombëtar të Butrintit, në jug të Shqipërisë, vetëm pak kilometra në jug të Ksamilit dhe rreth 20 kilometra nga Saranda. Ishulli ku ngrihet kalaja ndodhet në grykëderdhjen e kanalit të Vivarit, kalimi natyror që lidh Liqenin e Butrintit me Detin Jon.
Rruga më e lehtë nis nga Saranda përgjatë aksit SH81 në drejtim të Butrintit. Pas rreth 30 minutash mbërrini në parkimin pranë hyrjes së parkut arkeologjik.
Pikërisht aty, disa varkëtarë organizojnë kalime të shkurtra drejt kalasë; udhëtimi zgjat vetëm pak minuta.
Ata që preferojnë transportin publik mund të përdorin autobusët që lidhin Sarandën me Butrintin, të cilët qarkullojnë shpesh gjatë sezonit turistik.
Pasi të mbërrini pranë hyrjes së parkut, pika e nisjes së varkave ndodhet vetëm pak hapa larg. Hyrja në kala është falas, ndërsa pagesa kërkohet vetëm për shërbimin e transportit me varkë./Atsh/KultPlus.com
Drejtori i Kulturës në Komunën e Prishtinës, Isah Mustafa, ka ndarë përshtypjet nga pjesëmarrja në Festivalin e Avignon-it në Francë, një nga festivalet më prestigjioze të teatrit në botë, i cili këtë vit shënon 80-vjetorin.
Mustafa ka thënë se ndihet i lumtur dhe i nderuar që është pjesë e kësaj vizite studimore, e cila po i ofron mundësinë të ndjekë nga afër shfaqje të rëndësishme, të njohë praktika të reja artistike dhe të shkëmbejë përvoja me profesionistë të kulturës nga Kosova dhe vende të ndryshme të botës.
âNjĂ« kĂ«naqĂ«si e veçantĂ« ishte tĂ« shihja dy produksione mbresĂ«lĂ«nĂ«se: âUn ProcĂšsâ, me regji tĂ« Christiane Jatahy dhe interpretimin e aktorit tĂ« madh brazilian Wagner Moura, si dhe âOiseauâ, me interpretimin e aktores legjendare Isabelle Huppert, nĂ« skenat magjike tĂ« Festivalit tĂ« Avignon-itâ, ka shkruar Mustafa.
Ai ka shprehur mirënjohje për Ambasadën e Francës për këtë mundësi, duke theksuar se shkëmbimet e tilla kulturore kontribuojnë në forcimin e bashkëpunimit ndërkombëtar dhe sjellin përvoja të reja për zhvillimin e jetës kulturore në Prishtinë./KultPlus.com
Login