Për shumë vite, aktiviteti politik i partive kosovare në diasporë ishte i kufizuar. PDK, LDK dhe AAK kishin struktura dhe aktivistë në Zvicër, por me kalimin e kohës aktiviteti i tyre u zbeh. Debatet politike ekzistonin, por rrallëherë dominonin jetën e përditshme të mërgimtarëve.
Shumica e shqiptarëve në diasporë merreshin me familjen, biznesin, integrimin në shtetet ku jetonin dhe ruajtjen e lidhjeve me Kosovën. Kjo ka ndryshuar dukshëm gjatë viteve të fundit.
Me rritjen e Vetëvendosjes, është rritur edhe angazhimi politik i diasporës. Kjo ka sjellë energji të re politike, por njëkohësisht ka sjellë edhe polarizim të madh.
Sot, nĂ« shumĂ« raste, debati politik nuk zhvillohet mĂ« rreth programeve, investimeve, arsimit apo ekonomisĂ«. Ai zhvillohet rreth ndarjeve mes âtĂ« mirĂ«veâ dhe âtĂ« kĂ«qijveâ, mes âpatriotĂ«veâ dhe âtradhtarĂ«veâ, mes âtĂ« ndershmĂ«veâ dhe âhajnaveâ.
Kjo është ndoshta pasoja më e dukshme e politikës së viteve të fundit.
Pjesëmarrja në zgjedhje është e drejtë demokratike, por pyetja është: për çfarë po votohet - për një program ekonomik, për një reformë në arsim, për investime apo për zhvillim?
Mirëpo, jo - këto nuk duken dhe nuk janë temë e votuesit të diasporës.
Diaspora shkon sot në Kosovë në turma me tupan e daulle për ta mundur armikun politik qe ia ka trasuar politika e ndarjes e përçarjes.
Përshtypja që krijohet shpesh është se një pjesë e votuesve mobilizohen më shumë nga zemërimi ndaj kundërshtarit sesa nga bindja për një program konkret. Kjo nuk është e shëndetshme për asnjë demokraci. Kosova ka nevojë për konkurrencë mes ideve dhe programeve, jo për luftë të përhershme mes kampeve politike.
Ndërkohë që debati politik bëhet gjithnjë e më emocional, problemet reale të diasporës mbeten të njëjtat sikur janë mësimi plotësues në gjuhën shqipe; vendet e rezervuara në Kuvend, ruajtja e lidhjes së brezit të tretë me Kosovën.
Kosova është vendi më i varur i Evropës nga remitencat e diasporës, sidomos te Zvicrës, por diaspora ende nuk ka ligj për vende të rezervuara për deputetët nga diaspora, siç e ka Italia, Franca, Kroacia apo Portugalia që kanë vende të rezervuara për diasporën e tyre, ndonëse nuk kanë varësi nga remitencat e diasporës. Kosova jo. Megjithatë, kjo temë rrallë bëhet pjesë e debateve kryesore politike.
Ne që i përkasim gjeneratës së parë dhe të dytë kemi lindur ose kemi jetuar në Kosovë. Ne kemi kujtime, familje dhe lidhje të drejtpërdrejta me vendin. Por, fëmijët tanë janë ndryshe. Ata kanë lindur në Zvicër. Kosovën e njohin përmes pushimeve verore.
Nëse gjithçka që shohin nga Kosova është konflikt politik, gjuhë përçarëse dhe ndarje të pafundme, atëherë rreziku është që me kalimin e viteve të mos e ndjejnë më Kosovën si pjesë të identitetit të tyre.
Kjo është shumë më e rrezikshme se çdo humbje zgjedhore.
PikĂ«risht pĂ«r kĂ«tĂ« arsye, kandidatĂ«t qĂ« vijnĂ« nga diaspora kanĂ« pĂ«rgjegjĂ«si tĂ« veçantĂ«. Ata nuk duhet tĂ« jenĂ« vetĂ«m zĂ«dhĂ«nĂ«s tĂ« partive tĂ« tyre nĂ« ZvicĂ«r. Ata duhet tĂ« jenĂ« zĂ«ri i diasporĂ«s brenda partive tĂ« tyre. NĂ« kĂ«to zgjedhje nĂ«se ndonjĂ«ri nga kandidatĂ«t - VV: Bajram Mehmetaj; PDK: Haki Morina, Shaip Kadriaj, Argjent Tasholli, Isak Neziri dhe Besim Morina; LDK: Hysen Ăeku, Robert Ukaj dhe Bajram Mehmeti; AK: Bajram Mulaj, Nezir Gashi, Tahir Ăitaku dhe Herolinda Avdili Rexhepi - fitojnĂ« ulĂ«se nĂ« Kuvendin e KosovĂ«s, pyetja nuk duhet shtruar nga cila parti vijnĂ«. Pyetja Ă«shtĂ« nĂ«se pas zgjedhjeve do tĂ« flasin pĂ«r interesat e diasporĂ«s apo vetĂ«m pĂ«r interesat e partive tĂ« tyre. A do tĂ« kĂ«rkojnĂ« pĂ«rfaqĂ«sim mĂ« tĂ« madh pĂ«r diasporĂ«n? A do tĂ« kĂ«rkojnĂ« vende tĂ« rezervuara nĂ« Kuvend? A do tĂ« merren me shkollat shqipe, investimet dhe brezat e rinj? Apo do tĂ« vazhdojnĂ« tĂ« ushqejnĂ« ndasitĂ« qĂ« tashmĂ« janĂ« krijuar?
Mërgata ka qenë gjithmonë më e madhe se partitë politike. Ajo ka ndihmuar Kosovën kur nuk kishte institucione, kur nuk kishte qeveri dhe kur nuk kishte shtet. Prandaj, nuk duhet të reduktohet në një ushtri virtuale të asnjë partie. Detyra e diasporës nuk është të luftojë betejat e përditshme të politikanëve. Detyra e saj është të kërkojë llogari nga të gjithë - nga pushteti dhe nga opozita. Nga ata që kanë qeverisur dje dhe nga ata që qeverisin sot.
Sepse në fund të fundit partitë vijnë e shkojnë. Kosova mbetet. Dhe diaspora duhet të mbetet në anën dhe interesin e Kosovës dhe jo në anën dhe interesin e partive.
(Autori është redaktor i platformës albinfo.ch në Zvicër)
Zbulimet e jashtëzakonshme përfshijnë imazhin më të ruajtur të hershëm të Jezusit, të zbuluar pranë qytetit turk të Iznikut.
Nga: David Keys / The Independent PĂ«rkthimi: Telegrafi.com
Zbulime e reja spektakolare arkeologjike në mbarë Turqinë po hedhin dritë të rëndësishme të re mbi fazat e hershme të Krishterimit, duke përfshirë imazhin më të ruajtur të hershëm të Krishtit të zbuluar ndonjëherë.
Këto gjetje të jashtëzakonshme përfshijnë gjithashtu varre dhe mbishkrime të lashta të krishtera. Gjatë dy vjetëve të fundit, arkeologët në Anadoll - Turqia e sotme - kanë zbuluar të paktën një duzinë kishash të panjohura më parë, që datojnë nga shekulli i katërt dhe i pestë pas Krishtit. Për më tepër, gërmimet në qytetin historik të Pergamonit kanë zbuluar një nga paraqitjet më të hershme të Shën Gjergjit, shenjtorit të ardhshëm mbrojtës të Anglisë.
Vëllimi i madh i këtyre zbulimeve të fundit thekson rolin vendimtar të Anadollit në përhapjen e hershme të Krishterimit. Ato ofrojnë njohuri thelbësore mbi mënyrën se si Anadolli romak u bë me shpejtësi djep i fesë - vetëm disa dekada pas kryqëzimit të Krishtit në Jerusalem, në fillim të viteve 30 pas Krishtit.
Imazhi i Krishtit, i paraqitur si Bariu i Mirë, u zbulua vitin e kaluar në qytetin turk të Iznikut - dhe është ndër pesë imazhet më të vjetra autentike të Krishtit si i rritur, të zbuluara ndonjëherë kudo në botë. Ai daton nga fillimi deri në mesin e shekullit të tretë pas Krishtit dhe është imazhi më i ruajtur i hershëm i Jezusit i gjetur ndonjëherë.
Për shkak se u zbulua i mbyllur brenda një varri familjar nëntokësor të ruajtur jashtëzakonisht mirë dhe pa oksigjen, pigmentet e afreskut janë praktikisht në gjendje të përsosur - pikërisht ashtu siç u pikturuan rreth 1800 vjet më parë. Imazhi është aq i plotë sa tiparet e fytyrës së Krishtit, palat të tunikës së tij, duart e tij dhe konturi i qartë i dashit mbi shpatullat e tij mbeten ende dukshëm të dallueshme dhe të qarta. Piktura e sapozbuluar u jep historianëve një kuptim të detajuar mbi mënyrën se si të krishterët e hershëm e perceptonin Jezusin - pa mjekër, me flokë të shkurtër dhe i veshur me rroba elegante romake të klasës së lartë.
- YouTube
Përveç numrit të madh të zbulimeve të fundit arkeologjike, kërkimet e reja historike po përmirësojnë gjithashtu kuptimin tonë mbi mënyrën dhe arsyet se pse, brenda vetëm tre shekujsh, Krishterimi u zgjerua nga një sekt i vogël i persekutuar fetar në fenë zyrtare të Perandorisë Romake.
Projektet e reja kërkimore, të realizuara në disa universitete në Mbretërinë e Bashkuar dhe në mbarë botën gjatë viteve të fundit, kanë analizuar se si, ndryshe nga mendimi i zakonshëm, persekutimi dhe martirizimi i të krishterëve (megjithëse ndoshta në një shkallë shumë më të vogël sesa mendohej zakonisht) në fakt ndihmuan në zgjerimin e Krishterimit - dhe se si kjo rritje u nxit pjesërisht edhe prej niveleve potencialisht më të ulëta të vdekjeve të hershme të lidhura me sëmundjet, krahasuar me ato që përjetonin komunitetet pagane. Kërkimet e tjera të rëndësishme të kohëve të fundit kanë hedhur dritë të re mbi mënyrën se si sistemet e hershme të kujdesit të krishterë social duket se rritën ndjeshëm normat e konvertimit dhe se si problemet politike dhe ekonomike të Perandorisë Romake ishin gjithashtu faktorë madhorë që nxitën përhapjen e Krishterimit.
Adhurimi i perandorëve të gjallë romakë - kulti perandorak - e pati tempullin e tij më të hershëm jo në Romë, por në qytetin e madh klasik të Pergamonit, në atë që sot është Turqia perëndimore. Ajo strukturë e parë e kultit perandorak u ndërtua brenda kompleksit të një ndërtese të shekullit të tretë para Krishtit, që ishte e ngjashme me Partenonin, i quajtur Tempulli i Atenës (mbetjet e të cilit shfaqen këtu në foto).(Foto: Klaus-Peter Simon)
Një studim i kohëve të fundit ka rishqyrtuar madje mundësinë që nivelet e ulëta të infanticidit femëror në shoqërinë pagane krijuan, përgjatë shumë brezave, çekuilibrime demografike nga të cilët komunitetet e krishtera - të cilat pothuajse me siguri nuk praktikonin infanticidin - do të kishin përfituar në aspektin demografik.
Për më shumë, arkeologët kanë zbuluar prova të reja mbresëlënëse mbi përhapjen e adhurimit të perandorëve në atë që sot është Turqia - dhe, pikërisht ky zgjerim i kultit perandorak ndihmoi që Krishterimi i hershëm të kishte mundësinë të evoluonte nga një lëvizje thjesht për Jezusin në një lëvizje gjithashtu kundërperandorake, e aftë për të tërhequr një spektër të gjerë mbështetjeje të disidencës shoqërore dhe politike.
Vetëm gjatë tre vjetëve të fundit, gjurmë të një statuje 3.5 metra të lartë të perandorit të shekullit të dytë pas Krishtit, Mark Aurelit, janë gjetur në qytetin-port antik të Siedrës (në jug të Turqisë), ndërsa janë identifikuar edhe mbetjet pothuajse të plota të një statuje 2.1 metra të lartë të Aurelit nga qyteti i lashtë i brendshëm i Bubonit.
- YouTube
Ndërsa, në vitin 2021, koka e një statuje 2.5 metra të lartë të perandorit Hadrian u zbulua në qytetin antik Alabanda (në Anadollin perëndimor) - famëkeq për dekadencën e tij - ndërsa në vitet 2007 dhe 2008, skulpturat gjigante 4.5 metra të larta të Hadrianit dhe Mark Aurelit u zbuluan në qytetin e rrënuar të Sagalasosit, i vendosur në një peizazh spektakolar (në jug të Turqisë).
Rritja e kultit perandorak ka gjithashtu rëndësi të madhe nga perspektiva biblike. Ajo ndihmon për të shpjeguar një pjesë të përmbajtjes së një segmenti kyç të Besëlidhjes së Re - konkretisht Librin e Zbulesës.
Ai libĂ«r - i shkruar nga njĂ« profet i krishterĂ« i fundit tĂ« shekullit tĂ« parĂ«, i quajtur Gjoni i Patmosit, rreth vitit 90 pas Krishtit - promovonte idenĂ« se Perandoria Romake (e koduar prej tij si âBishaâ) kontrollohej nga Djalli (i koduar si âDragoiâ).
Libri (dhe shtatë letrat e përfshira në të - që pretendohet se iu diktuan Gjonit nga Krishti në Parajsë) iu dërgua shtatë komuniteteve të veçanta të krishtera në shtatë qytete të asaj që sot është Turqia perëndimore - dhe, gjatë viteve shumë të fundit, gërmimet arkeologjike në disa prej këtyre shtatë qyteteve kanë nxjerrë në dritë prova të jashtëzakonshme të jetës së hershme të krishterë, përfshirë një kishë-shtëpi antike (lloji i vendit të adhurimit të krishterë që ekzistonte përpara kishave të para të ndërtuara posaçërisht).
PĂ«rpara se tĂ« krishterĂ«t tĂ« ndĂ«rtonin kisha tĂ« ndĂ«rtuara posaçërisht, ata shpesh mblidheshin nĂ« shtĂ«pi private, tĂ« pajisura ndonjĂ«herĂ« me dhoma tĂ« projektuara enkas, tĂ« njohura si âkisha-shtĂ«pi.â Njihen vetĂ«m rreth gjysmĂ« duzine shembujsh tĂ« hershĂ«m - pĂ«rfshirĂ« kĂ«tĂ« kishĂ«-shtĂ«pi tĂ« shekullit tĂ« katĂ«rt, tĂ« zbuluar sĂ« fundmi nĂ« qytetin antik tĂ« rrĂ«nuar tĂ« LaodikisĂ« nĂ« TurqinĂ« perĂ«ndimore.(Foto: David Keys)
Kisha-shtëpi e shekullit të katërt - e zbuluar në qytetin e bukur antik të Laodikisë në Turqinë perëndimore - është një nga vetëm gjysmë duzine kishash-shtëpi të hershme të zbuluara ndonjëherë kudo në botë.
Por, në Sardë, një tjetër qytet antik i përmendur në Zbulesë, studiuesit kanë kryer hetime mbi një kishë të madhe të mundshme të fillimit të shekullit të gjashtë (ndoshta një katedrale). Fillimisht ishte një ndërtesë masive 45 metra e gjatë me dy kupola, e ndërtuar në zemër të qytetit të rrënuar dhe ende sot mbresëlënës - mund të ketë shërbyer si prototip për traditën arkitekturore të lidhur me një nga kishat më të mëdha antike në botë, Aja Sofia në Kostandinopojë (Stambolli i sotëm).
Dhe, në tri qytete të tjera antike, të përmendura posaçërisht në Librin e Zbulesës, arkeologët kanë zbuluar kohët e fundit edhe më shumë materiale të hershme të krishtera.
NĂ« SmirnĂ« (Izmiri i sotĂ«m), ekspertĂ«t kanĂ« studiuar mesazhe tĂ« koduara tĂ« krishtera tĂ« mesit tĂ« shekullit tĂ« dytĂ«, tĂ« shkruara si grafite nĂ« muret e njĂ« qendre tregtare romake. Ato janĂ«, ndoshta, mbishkrimet mĂ« tĂ« hershme tĂ« krishtera tĂ« zbuluara ndonjĂ«herĂ« dhe ndoshta shkrimi mĂ« i hershĂ«m origjinal i krishterĂ«. NjĂ«ri - i dizajnuar si njĂ« fjalĂ«kryq - Ă«shtĂ« fjala âLogosâ (njĂ« nga titujt e Krishtit, qĂ« do tĂ« thotĂ« âFjalaâ). NĂ« tĂ« vĂ«rtetĂ«, rreshti i parĂ« i Ungjillit tĂ« ShĂ«n Gjonit, duke iu referuar Jezusit/Zotit, thotĂ«: âNĂ« fillim ishte Fjala.â NjĂ« tjetĂ«r mesazh i koduar (numerik) pĂ«rbĂ«het vetĂ«m nga tri karaktere numerike - 800 - qĂ« do tĂ« thotĂ« se âBesimiâ Ă«shtĂ« rruga drejt âZotitâ (domethĂ«nĂ« Krishtit). Dhe, njĂ« mbishkrim i pakoduar - i bazuar nĂ« pjesĂ« kyçe tĂ« katĂ«r librave tĂ« BesĂ«lidhjes sĂ« Re - i referohet qartĂ« Jezusit me fjalĂ«t: âAi qĂ« na ka dhĂ«nĂ« [neve] FrymĂ«n [e ShenjtĂ«].â
Gjashtëdhjetë milje në veri të Smirnës, në qytetin spektakolar antik të Pergamonit (pranë Bergamës së sotme), arkeologët kanë gjetur një nga dëshmitë më të vjetra arkeologjike në botë të kultit të Shën Gjergjit - një enë qeramike pelegrinazhi e fillimit të shekullit të pestë, që e paraqet atë duke vrarë një dragua.
Për më tepër, në Pergamon, arkeologët sapo kanë hetuar një vend kyç të martirizimit të hershëm të krishterë - amfiteatrin e qytetit ku besohet se të paktën tre të krishterë u dogjën të gjallë në fund të shekullit të dytë pas Krishtit. Hetimi u mundësoi arkeologëve të llogarisnin se amfiteatri, ku ndodhën këto ekzekutime të tmerrshme, kishte kapacitet për jo më pak se 25 mijë spektatorë.
Dhe, së fundi, por jo më pak e rëndësishme, në metropolin e madh antik të Efesit - një nga pesë qytetet më të mëdha të botës romake - arkeologët kanë zbuluar kohët e fundit një lagje të tipit të Pompeit, të varrosur nën hirin e një zjarri të madh urban të shkaktuar nga pushtuesit persë. Ndërsa hiri i Pompeit ruajti një botë të humbur pagane, shtresa e hirit në Efes ka ngrirë në kohë botën e hershme të krishterë bizantine - të shekullit të gjashtë dhe fillimit të shekullit të shtatë.
Arkeologët kanë mundur të zbulojnë fjalë për fjalë mijëra enë qeramike (përfshirë amfora të mbushura me skumbri të kripur) dhe mbetje të djegura bajamesh, pjeshkash dhe frutave të detit. Ata madje gjetën një dyqan të dedikuar për shitjen e suvenireve për pelegrinët e krishterë - përfshirë qindra enë të vogla pelegrinazhi në formë varëseje, që do të kishin përmbajtur vaj të shenjtë ose ujë të bekuar.
Por, po aq magjepsĂ«s Ă«shtĂ« edhe kĂ«rkimi i vazhdueshĂ«m i jashtĂ«zakonshĂ«m qĂ« hedh dritĂ« tĂ« re mbi njĂ« pasazh tĂ« famshĂ«m nĂ« DhiatĂ«n e Re. Kur lavdĂ«ron njĂ« martir tĂ« hershĂ«m tĂ« krishterĂ«, Libri i ZbulesĂ«s paraqet Krishtin duke folur nga qielli dhe duke akuzuar romakĂ«t se kishin ngritur âfronin e Satanitâ nĂ« metropolin e madh tĂ« Pergamonit. Ai qytet ishte, nĂ« vitin 29 para Krishtit, vendi i parĂ« nĂ« PerandorinĂ« Romake ku perandori i parĂ« - Augusti - autorizoi ndĂ«rtimin e njĂ« tempulli ku njerĂ«zit mund ta adhuronin atĂ« si njĂ« zot tĂ« gjallĂ«.
Zbulimet arkeologjike në Turqi hedhin dritë të re mbi origjinën e Krishterimit (Gërmimet në Iznik)
NdĂ«rsa Krishterimi u zhvillua nĂ« shekullin e parĂ« pas Krishtit, ai iu kundĂ«rvu fuqishĂ«m adhurimit tĂ« perandorit. ArkeologĂ«t kanĂ« hartuar nĂ« mĂ«nyrĂ« digjitale tempullin e Pergamonit ku u zhvillua pĂ«r herĂ« tĂ« parĂ« adhurimi i perandorit romak dhe vetĂ«m tani po fillojnĂ« tĂ« kuptojnĂ« se si ai lidhej me kompleksin mĂ« tĂ« gjerĂ« fetar pagan ku ai bĂ«nte pjesĂ«. KundĂ«rshtimi i krishterĂ« ndaj adhurimit tĂ« perandorit - dhe ndaj ideologjisĂ« perandorake romake nĂ« pĂ«rgjithĂ«si - ishte qartĂ«sisht subversiv dhe tĂ« krishterĂ«t e hershĂ«m pĂ«rdorĂ«n njĂ« kod numerik si mĂ«nyrĂ« pĂ«r tĂ« sulmuar nĂ« aspektin politik dhe ideologjik perandorĂ«t. Kodi (tashmĂ« i famshĂ«m globalisht) pĂ«r sundimtarĂ«t e urryer perandorakĂ« ishte 666 (ose ndonjĂ«herĂ« 616) dhe njihej si âNumri i BishĂ«sâ - ku bisha nuk ishte askush tjetĂ«r veç vetĂ« perandorit.
Shkalla e kërkimeve të fundit arkeologjike, prej studiuesve turq, britanikë, gjermanë, austriakë, amerikanë dhe të tjerë, mbi shekujt e hershëm të Krishterimit - veçanërisht në Turqi - po e rrit ndjeshëm kuptimin tonë për një epokë kyçe të historisë njerëzore.
âKa rĂ«ndĂ«si tĂ« madhe numri i madh i zbulimeve tĂ« fundit arkeologjike pĂ«r krishterimin e hershĂ«m nĂ« Turqi,â tha autoriteti kryesor mbi Krishterimin e hershĂ«m, profesoresha Candida Moss e Universitetit tĂ« Birmingemit.
âAnadolli - ajo qĂ« sot Ă«shtĂ« Turqia - ishte nĂ« shumĂ« mĂ«nyra djepi i Krishterimit tĂ« hershĂ«m,â shpjegoi ajo. Rajoni - i vizituar nga apostujt PjetĂ«r dhe Pal dhe nga misionarĂ« tĂ« tjerĂ« shumĂ« tĂ« hershĂ«m - ka rĂ«ndĂ«si tĂ« jashtĂ«zakonshme nĂ« historinĂ« e hershme tĂ« fesĂ«. Dhe, sigurisht, kur Krishterimi u bĂ« feja zyrtare e perandorisĂ«, romakĂ«t e zhvendosĂ«n kryeqytetin e tyre nga Roma nĂ« atĂ« qĂ« sot Ă«shtĂ« Stambolli,â shpjegoi profesoresha Moss. /Telegrafi/
Në librin Të padisësh Kremlinin: Beteja për miliardat e Putinit[Suing the Kremlin: The Battle for Putin's Billions], Martin Sixsmith tregon se si një përpjekje këmbëngulëse nga avokatët mund të sigurojë dëmshpërblim për ata të cilëve u janë eksproprijuar pasuritë nga udhëheqësi i Rusisë.
Nga: Julian Evans / The Telegraph (titulli: The $50bn lawsuit that could bring down Putin) PĂ«rkthimi: Telegrafi.com
NĂ« PerĂ«ndim nuk ka mospajtime lidhur me faktin se Vladimir Putini e ka plaçkitur RusinĂ«. Disa vite mĂ« parĂ«, revista Forbes e vlerĂ«soi pasurinĂ« e tij personale nĂ« 200 miliardĂ« dollarĂ« [172 miliardĂ« euro]. NĂ« çfarĂ« tjetĂ«r mĂ«nyre mund ta kishte grumbulluar pasurinĂ« e tillĂ« njĂ« ish-oficer i zakonshĂ«m - pa ndonjĂ« spikatje - i rangut tĂ« mesĂ«m nĂ« KGB, i cili gjatĂ« inaugurimit tĂ« tij nĂ« vitin 2000 e pĂ«rshkroi me devotshmĂ«ri detyrĂ«n e tij tĂ« shenjtĂ«â pĂ«r bashkimin e popullit rus?
PĂ«rgjigjja e saktĂ« qĂ«ndron te marrĂ«veshja e tij me oligarkĂ«t rusĂ«. MenjĂ«herĂ« pasi erdhi nĂ« pushtet, presidenti ua bĂ«ri tĂ« qartĂ« biznesmenĂ«ve mĂ« tĂ« pasur tĂ« vendit se pasuritĂ« e tyre i kanĂ« borxh favorizimit tĂ« tij. BesnikĂ«ria do tĂ« shpĂ«rblehej, ndĂ«rsa do tĂ« ishte i pamĂ«shirshĂ«m ndĂ«shkimi pĂ«r mungesĂ« besnikĂ«rie. Kjo marrĂ«veshje ka zgjatur pĂ«r 20 vjet, por kohĂ«t e fundit ka shenja se oligarkĂ«t e Putinit nuk janĂ« mĂ« tĂ« gatshĂ«m tâi binden. NĂ« librin e tij tĂ« ri, tĂ« pĂ«rqendruar ngushtĂ«sisht te kjo temĂ«, TĂ« padisĂ«sh Kremlinin, Martin Sixsmith tregon se si njĂ« pĂ«rpjekje kĂ«mbĂ«ngulĂ«se nga avokatĂ«t ka hapur, çuditĂ«risht, mundĂ«sinĂ« e dĂ«mshpĂ«rblimit pĂ«r ata qĂ« janĂ« eksproprijuar nga udhĂ«heqĂ«si i RusisĂ«.
NĂ« vitet â90 tĂ« shekullit XX, pas rĂ«nies sĂ« komunizmit, gangsterĂ«t dhe biznesmenĂ«t ambiciozĂ« luftuan pĂ«r pasurinĂ« e RusisĂ«. KĂ«shtu hynĂ« nĂ« skenĂ« oligarkĂ«t. NĂ« krye tĂ« tyre ishte Mikhail Khodorkovsky - njĂ« ish-anĂ«tar i ri i organizatĂ«s rinore komuniste Komsomol - i cili fillimisht importoi kompjuterĂ« perĂ«ndimorĂ«, mĂ« pas pĂ«rfitoi fusha nafte nĂ« Siberi - pĂ«rmes skemĂ«s sĂ« kredive kundrejt aksioneve - dhe ndĂ«rtoi gjigantin e naftĂ«s dhe gazit, Yukos. NĂ« fillim tĂ« viteve 2000, me njĂ« pasuri prej 15 miliardĂ« dollarĂ«sh, Khodorkovsky ishte njeriu mĂ« i pasur nĂ« Rusi.
Si president, mesazhi i parë i Putinit për këta oligarkë ishte i butë: ai nuk do të ndërhynte në bizneset e tyre nëse ata qëndronin larg politikës. Por, në shkurt të vitit 2003, kjo marrëveshje u shemb. Gjatë një takimi mes presidentit dhe drejtuesve të biznesit rus, Khodorkovsky u ngrit dhe kritikoi gjatë - duke paraqitur edhe prova - korrupsionin në Rusi dhe ekonominë e sunduar nga hajdutët. Më keq akoma, kritika e tij u transmetua në televizion.
Putini u tĂ«rbua. RĂ«nia e Khodorkovskyt ishte e shpejtĂ«: deri nĂ« nĂ«ntor tĂ« atij viti ai ishte arrestuar nĂ«n akuzat pĂ«r mashtrim, ndĂ«rsa Yukos-i u godit me akuza tĂ« mĂ«dha pĂ«r shkelje tatimore (akuza qĂ« ai i ka mohuar vazhdimisht). Pasuan kĂ«rkesat gjithnjĂ« e mĂ« tĂ« mĂ«dha pĂ«r taksa tĂ« papaguara, derisa nĂ« vitin 2006 kompania u shpall e falimentuar. Khodorkovsky dhe bashkĂ«punĂ«tori i tij, Platon Lebedev, u nxorĂ«n nĂ« gjyq, u dĂ«nuan dhe kaluan nĂ«ntĂ« vjet nĂ« kampe pune. Pasi kompania u copĂ«tua, pasuria e saj pĂ«rfundoi nĂ« duart e njerĂ«zve tĂ« emĂ«ruar nga Putini dhe prej tyre - sipas pretendimeve - te vetĂ« Putini. Ashtu si nĂ« njĂ« skemĂ« klasike zhvatjeje me âmbrojtjeâ, pretendohet se, pas arrestimit tĂ« Khodorkovskyt, Putini u kĂ«rkoi oligarkĂ«ve tĂ« dorĂ«zonin deri nĂ« 50 pĂ«r qind tĂ« pasurisĂ« sĂ« tyre pĂ«r tĂ« garantuar sigurinĂ« e tyre.
Prandaj, Të padisësh Kremlinin mund të kishte qenë një histori e pandërprerë dëshpëruese. Por, në këtë peizazh të zymtë ndodhi diçka e jashtëzakonshme. Me këmbëngulje të palëkundur dhe nën drejtimin e avokatëve të specializuar, Khodorkovsky dhe kompania mbajtëse e Yukos-it, Group Menatep, ngritën një rast kundër Kremlinit, duke përdorur një instrument të ndërlikuar, por efektiv, të së drejtës tregtare ndërkombëtare.
Traktati i Kartës së Energjisë (1991), i projektuar për të mbrojtur investitorët në industrinë e naftës dhe gazit nga trajtimi i padrejtë prej qeverive kombëtare, u bë mjeti për ndjekjen e pandërprerë të Kremlinit nga avokatët e Menatep-it gjatë 19 vjetëve pasuese. Në vitin 2014, kundër shtetit rus u fitua një dëmshpërblim rekord prej 50 miliardë dollarësh. Dy vjet më vonë ai u rrëzua në apel nga një gjykatë e qarkut në Holandë, por në vitin 2020 Gjykata e Apelit e Holandës vendosi sërish në favor të Menatep-it. Në vitin 2025, Gjykata Supreme e Holandës hodhi poshtë apelimin e fundit të Rusisë.
Khodorkovsky, atĂ«herĂ« kryetar i kompanisĂ« sĂ« naftĂ«s âYukosâ, nĂ« bisedime me Putinin nĂ« vitin 2002Foto: Sovfoto/Universal Images/Shutterstock
Nuk mund ta ketë ndihmuar mbrojtjen e Rusisë fakti që gjatë dy dekadave të procesit gjyqësor të Menatep-it, shteti rus dhe udhëheqësi i tij kanë vazhduar të forcojnë reputacionin e tyre si kriminelë dhe agresivë. Ky nam i keq e ka bërë të vështirë sekuestrimin e aseteve ruse - për arsye tipike të botës së krimit. Në juridiksione të kujdesshme ose të frikësuara, si Belgjika (e cila gjithashtu hodhi poshtë një plan të Bashkimit Evropian për përdorimin e aseteve ruse në ndihmë të Ukrainës në vitin 2025) dhe Franca (e cila në një moment ia kishte borxh Rusisë një shumë të madhe për kontrata të anuluara të mbrojtjes), procesi është bllokuar shpeshherë në gjykata. Gjykatat amerikane dhe angleze kanë treguar më shumë vendosmëri, dhe shitja në ankand e markave tregtare të vodkës Stolichnaya dhe Moskovskaya ka sjellë këstin e parë të parave.
Sixsmith është autor me përvojë të madhe në temat ruse, njohuritë e të cilit datojnë që nga koha kur raportonte nga Moska gjatë rënies së Bashkimit Sovjetik. Ai arrin të menaxhojë sasi të mëdha të materialit juridik me një shkathtësi narrative që nuk sakrifikon as detajet dhe as ritmin.
Martin Sixsmith ishte gazetar në Moskë gjatë shpërbërjes së Bashkimit Sovjetik
MegjithatĂ«, nuk Ă«shtĂ« krejtĂ«sisht e qartĂ« - pĂ«rveç faktit se Sixsmithi e ndihmoi Khodorkovskyn tĂ« shkruante njĂ« libĂ«r nĂ« vitin 2022 - pse ky i fundit del pothuajse i paprekur nga gjykimi moral i librit. Si i ri nĂ« vitet â90 tĂ« shekullit XX, kur shumĂ« gjak u derdh pĂ«r shkak tĂ« kaosit ekonomik nĂ« Rusi, Khodorkovsky me gjasĂ« kishte mbrojtĂ«s tĂ« fuqishĂ«m.
Natyrisht, nuk po sugjeroj në asnjë mënyrë se Khodorkovsky ishte gangster; dhe, vlen të shtohet se sot, duke jetuar në mërgim në Londër, ai është një kritik i njohur i Putinit dhe kundërshtar i luftës, duke i quajtur rregullisht të dyja - si Putinin ashtu edhe luftën - të paligjshme dhe kriminale. Megjithatë, historia befasuese e Të padisësh Kremlinin shijohet më mirë me një dozë të lehtë skepticizmi ndaj idesë se e mira triumfon mbi të keqen, si dhe me një qasje relaksuese ndaj pjesëve më të errëta të së kaluarës së një oligarku.
Po Putini?
Ndoshta pasoja më ironike e sundimit të tij është se, pikërisht në këtë moment, udhëheqësi i perandorisë së dëshiruar ruse përballet me kërcënime në shumë drejtime: jeta e tij mund të rrezikohet nga mundësia e një droni ukrainas të pajisur me disa kilogramë eksploziv C-4; ndërsa, pasuria dhe pushteti i tij, ashtu siç i njeh ai, kërcënohen nga një oligark dikur i bindur i cili nuk beson më se presidenti po i jep atë për të cilën ai ka paguar. /Telegrafi/
Nga: Beata BalogovĂĄ, gazetare sllovake dhe anĂ«tare e bordit tĂ« Ămimit Evropian tĂ« GazetarisĂ« / The Guardian (titulli: OrbĂĄnâs media slop spread poison beyond Hungary. Luckily, fearless, fact-based reporting endurĂ«s) PĂ«rkthimi: Telegrafi.com
Në mbarë Evropën, gazetaria e shërbimit publik është mburojë për demokracinë. Por, ne duhet të vendosim nëse duam të luftojmë për mbijetesën e saj.
Për 16 vjet, qeveria e Viktor Orbånit derdhi miliona euro nga fondet publike në institute kërkimore, institucione dhe media që mbështesnin pikëpamjet e tij joliberale - jo vetëm në Hungari, por edhe përtej kufijve të saj. Për shembull, në Sllovaki, ku jeton një pakicë e konsiderueshme hungareze, pretendohet se Budapesti u ka dërguar miliona euro organizatave të favorizuara mediatike. Shumë redaksi të pavarura mbijetuan me vetëm një pjesë të vogël të asaj që morën këto media.
KĂ«to kanale, tĂ« majmura prej fondeve qeveritare, nuk u quajtĂ«n kurrĂ« vĂ«rtet âmediaâ prej kolegĂ«ve hungarezĂ«, as krijuesit e pĂ«rmbajtjes sĂ« tyre âgazetarĂ«â. NĂ«se hungarezĂ«ve do tâu kĂ«rkohej tĂ« kujtonin qoftĂ« edhe njĂ« histori tronditĂ«se njerĂ«zore, njĂ« hetim qĂ« zbulonte abuzimin me pushtetin ose njĂ« analizĂ« tĂ« bazuar nĂ« fakte qĂ« sillte qartĂ«si nĂ« mes tĂ« kaosit, ata do tĂ« kĂ«rkonin kot nĂ« kujtesĂ«n e tyre.
Ajo që këto media lanë pas është një listë e gjatë njerëzish, jetën e të cilëve e kanë bërë të hidhur - ose e kanë shkatërruar krejtësisht. Kritikët e regjimit të Orbånit u shndërruan në terroristë, grabitqarë seksualë, pedofilë, hajdutë, mashtrues fiskalë dhe dhunues familjarë. Një titull madje pretendonte se filantropi miliarder George Soros do të vriste nënën e vet. Ndonjëherë mjaftonte një fotografi e manipuluar ose një fjali nga një burim i blerë; në rastet e tjera vetëm një udhëzim nga ministria përkatëse.
Me kalimin e viteve, artikujt filluan tâi ngjanin njĂ«ri-tjetrit: tĂ« njĂ«jtĂ«t personazhe dhe tĂ« njĂ«jtat role, tĂ« njĂ«jtat shprehje dhe formulime tĂ« pĂ«rsĂ«ritura pa fund. Sikur tĂ« gjithĂ«ve po u shĂ«rbehej dreka nga e njĂ«jta mensĂ« fabrike.
Fakti që Orbåni e humbi pushtetin më 12 prill tregon se edhe perandoritë propagandistike, të ndërtuara ndër dekada, nuk janë të gjithëfuqishme. Ato nuk u sigurojnë gjithmonë fitore autokratëve që i ushqejnë. Dhe, kur këta sundimtarë bien, shpesh bien bashkë me ta edhe këto perandori të privuara nga paratë publike që i mbanin gjallë.
PĂ«rkundrazi, gazetaria qĂ« do tĂ« mbijetojĂ« shpesh nuk ka tĂ« bĂ«jĂ« me politikĂ«n apo ideologjinĂ«. Ka tĂ« bĂ«jĂ« me njerĂ«zit e çrrĂ«njosur dhe tĂ« hedhur nĂ« pasiguri nga trazirat dhe turbullirat shoqĂ«rore, tĂ« detyruar tĂ« rindĂ«rtojnĂ« njĂ«farĂ« jete. Ka tĂ« bĂ«jĂ« me njerĂ«zit, identitetet e tĂ« cilĂ«ve janĂ« gĂ«rryer nga historia si gurĂ«t nĂ« shtratin e njĂ« lumi. Ka tĂ« bĂ«jĂ« me njerĂ«zit qĂ« politikanĂ«t i shihnin vetĂ«m si figurantĂ« nĂ« skenat madhĂ«shtore tĂ« lavdisĂ« sĂ« tyre, por qĂ«, pĂ«rmes vuajtjeve tĂ« tyre, mĂ«suan diçka qĂ« njĂ« ditĂ« mund tĂ« na ndihmojĂ« edhe neve qĂ« tâi pĂ«rballojmĂ« humbjet tona mĂ« tĂ« mĂ«dha.
Për të gjetur histori të tilla, duhet të kesh qëndruar mbi varre masive dhe pranë djepave ku lindi shpresa, brenda qelive të burgut ku gratë u torturuan, në shtëpi kujdesi ku të moshuarit vdiqën të braktisur, ose në spitale ku njerëzit nuk vdiqën nga sëmundjet e tyre, por nga bakteret që u lejuan të përhapeshin për shkak të neglizhencës dhe dështimit të sistemit.
PavarĂ«sisht dĂ«mit qĂ« populistĂ«t dhe aspektet mĂ« tĂ« kĂ«qija tĂ« mediave sociale i kanĂ« shkaktuar besimit publik gjatĂ« dy dekadave tĂ« fundit, ka shumĂ« njerĂ«z tĂ« guximshĂ«m qĂ« merren me kĂ«tĂ« lloj raportimi tĂ« patrembur, nĂ« çdo cep tĂ« EvropĂ«s, nĂ« mĂ« shumĂ« se 40 vende, pĂ«rfshirĂ« edhe rajonet ku orbanizmi Ă«shtĂ« pĂ«rpjekur tĂ« formĂ«sojĂ« opinionin publik. Ămimi Evropian i Shtypit - qĂ« promovon rolin e gazetarisĂ« cilĂ«sore nĂ« shĂ«rbim tĂ« demokracisĂ« nĂ« EvropĂ« - shpalli mĂ« 3 qershor fituesit e vitit 2026, dhe lista e ngushtĂ« e kandidatĂ«ve hedh poshtĂ« frikĂ«n se gazetaria e pavarur nĂ« shĂ«rbim tĂ« publikut Ă«shtĂ« zhdukur ose Ă«shtĂ« nĂ« prag tĂ« zhdukjes. Aspak.
Po, gazetarĂ«t dhe mediat e pavarura mbulojnĂ« ndryshimet politike, regjimet autokratike dhe kĂ«rcĂ«nimet ndaj lirisĂ«. Por, kĂ«tĂ« nuk e bĂ«jnĂ« duke u mbĂ«shtetur nĂ« terma tĂ« thatĂ« si âtranzicion demokratikâ, ândryshim shoqĂ«rorâ ose âkrizĂ« demografikeâ - shprehje qĂ« mpijnĂ« vĂ«mendjen, sepse pak lexues dinĂ« tâu japin mish e gjak atyre fjalĂ«ve - por, pĂ«rmes jetĂ«s sĂ« njerĂ«zve fatkeq qĂ« kanĂ« mbetur nĂ« stacione ku trenat nuk ndalojnĂ« mĂ«.
Për shembull, ata hetojnë se si sistemi shëndetësor bask planifikoi të fuste në përdorim një mjet të inteligjencës artificiale për diagnostikimin e kancerit të lëkurës, megjithëse një studim i pavarur tregoi se ai nuk arrinte të zbulonte rreth një në tre melanoma dhe ishte trajnuar ekskluzivisht me të dhëna prej pacientëve të bardhë.
Ose rastin e një pedofili serial, krimet e të cilit në Irlandë u mbuluan përpara se ai të transferohej në Afrikë ku vazhdoi të abuzonte me fëmijë.
Ata kanë mbledhur dëshmi të mjekëve ndërkombëtarë që punuan në Gazë dhe trajtuan fëmijët me plagë të vetme nga armët e zjarrit në kokë ose në kraharor, duke sugjeruar se ata ishin qëlluar qëllimisht.
Gazetaria cilĂ«sore, si e vetme, nuk mund tâi imunizojĂ« shoqĂ«ritĂ« kundĂ«r keqinformimit. Ajo nuk mund tĂ« parandalojĂ« ngritjen e autokratĂ«ve apo depĂ«rtimin e ekstremistĂ«ve nĂ« qeveri tĂ« zgjedhura nĂ« mĂ«nyrĂ« demokratike.
Dhe, gazetaria e pavarur nuk mund tĂ« mbijetojĂ« pa institucione tĂ« afta qĂ« tâi rezistojnĂ« presionit, pa botues dhe pronarĂ« mediash qĂ« ende shohin gazetarĂ« e lexues realĂ« pĂ«rtej kolonave tĂ« tabelave financiare. Ajo nuk mund tĂ« mbijetojĂ« pa donatorĂ« individualĂ« - dhe, mbi tĂ« gjitha, pa lexues qĂ« e kuptojnĂ« se mbĂ«shtetja e gazetarisĂ« sĂ« pavarur Ă«shtĂ« investim nĂ« shĂ«ndetin mendor tĂ« shoqĂ«risĂ«.
MbĂ«shtetja e gazetarisĂ« sĂ« pavarur Ă«shtĂ« investim nĂ« aftĂ«sinĂ« tonĂ« pĂ«r tâu pajtuar se, pavarĂ«sisht mendimeve tĂ« ndryshme, ende ekzistojnĂ« faktet; se, pavarĂ«sisht shumĂ«llojshmĂ«risĂ« sĂ« miteve kombĂ«tare, ende ekziston njĂ« histori e pĂ«rbashkĂ«t; dhe se, pavarĂ«sisht besĂ«tytnive qĂ« brezat e mĂ«parshĂ«m mund tĂ« kenĂ« besuar, ende ekziston shkenca. ĂshtĂ« njĂ« investim nĂ« aftĂ«sinĂ« tonĂ« pĂ«r tĂ« treguar histori qĂ« kapĂ«rcejnĂ« kufijtĂ«, zgjojnĂ« empatinĂ« dhe rikthejnĂ« forcĂ«n edhe nĂ« ato vende ku njerĂ«zit nuk besojnĂ« mĂ« se forca ekziston.
Por, ndonjĂ«herĂ« pyes veten nĂ«se, pas 10 vjetĂ«sh, gazetaria do tĂ« kĂ«rkojĂ« ende biseda me burime tĂ« shumta, shpjegimin e kontekstit tĂ« ngjarjeve, deklarimin e konflikteve tĂ« interesit dhe citimin e burimeve me ndjeshmĂ«ri e saktĂ«si. Apo, nĂ«se gazetarĂ«t do tĂ« duhet tĂ« bĂ«hen mjeshtĂ«r tĂ« frazave shumĂ« tĂ« shkurta, duke e ngjeshur tragjedinĂ« e brezave nĂ« njĂ« histori tĂ« vetme nĂ« Instagram. Dhe, nĂ«se pĂ«rsosmĂ«ria do tĂ« nĂ«nkuptojĂ« vetĂ«m aftĂ«sinĂ« pĂ«r tâi dhĂ«nĂ« udhĂ«zime me mjeshtĂ«ri inteligjencĂ«s artificiale, derisa artikujt tanĂ« tĂ« fillojnĂ« tâi ngjajnĂ« njĂ«ri-tjetrit dhe tĂ« pĂ«rfundojmĂ« tĂ« gjithĂ« duke huazuar tĂ« njĂ«jtat fraza nĂ« njĂ« akt gjigant plagjiature.
Të gjithë po vendosim për këtë, pikërisht tani. /Telegrafi/
Nga: Pete Townshend (The Who, 1971) PĂ«rktheu: Agron Shala
Do të luftojmë nëpër rrugë Me fëmijët tanë te këmbët tona Dhe do të zhduken moralet që ata adhurojnë Dhe burrat që na nxitën Do të ulen si gjykatës të çdo të keqeje Ata do të vendosin dhe pushka këngën këndon
Do ta heq kapelën për rendin e ri Do të përulem për revolucionin e ri Do të buzëqesh e do të zgërdheshem ndaj ndryshimit përreth Do ta marr kitarën time dhe do të luaj Ashtu si dje Pastaj do të bie në gjunjë dhe do të lutem Se nuk do të mashtrohemi përsëri
Ndryshimi duhej të vinte E dinim këtë gjatë gjithë kohës U çliruam nga turma - kaq është e tëra Dhe bota duket njësoj Dhe historia nuk ka ndryshuar Sepse të gjitha pankartat u valëvitën në luftën e fundit
Do ta heq kapelën për rendin e ri Do të përulem për revolucionin e ri Do të buzëqesh e do të zgërdheshem ndaj ndryshimit përreth Do ta marr kitarën time dhe do të luaj Ashtu si dje Pastaj do të bie në gjunjë dhe do të lutem Se nuk do të mashtrohemi përsëri Jo, jo
Do tĂ« tĂ«rhiqem mĂ«njanĂ« bashkĂ« me familjen time NĂ«se rastis tĂ« mbesim gjysmĂ« tĂ« gjallĂ« Do tâi marr tĂ« gjitha dokumentet e mia dhe qiellit do tâi buzĂ«qesh Sepse e di qĂ« tĂ« hipnotizuarit kurrĂ« nuk gĂ«njejnĂ« Po ju, e dini?
Nuk ka asgjë në rrugë Që të më duket ndryshe Dhe sloganet janë fshirë - meqë ra fjala Dhe ndarja nga e majta Tani është ndarja nga e djathta Dhe të gjitha mjekrat janë rritur brenda natës
Do ta heq kapelën për rendin e ri Do të përulem për revolucionin e ri Do të buzëqesh e do të zgërdheshem ndaj ndryshimit përreth Do ta marr kitarën time dhe do të luaj Ashtu si dje Pastaj do të bie në gjunjë dhe do të lutem Se nuk do të mashtrohemi përsëri Jo, jo
Po Ja ku është shefi i ri Njësoj si shefi i vjetër
Nga: Joel Alperson / Newsweek PĂ«rkthimi: Telegrafi.com
âLilly, takoje Joelin,â i tha njĂ« mik i imi, vajzĂ«s sĂ« tij. âGĂ«zohem qĂ« tĂ« njoh, Lilly,â i thashĂ« unĂ«. Lilly tha: âPĂ«rshĂ«ndetje,â duke buzĂ«qeshur Ă«mbĂ«l. Takimi ishte mjaft i kĂ«ndshĂ«m. Problemi ishte se Lilly ishte katĂ«r vjeçe, ndĂ«rsa unĂ« 67 vjeç. PĂ«r njĂ« fĂ«mijĂ« katĂ«rvjeçar, ose pĂ«r tĂ« njĂ«jtĂ«n çështje edhe pĂ«r njĂ« 24-vjeçar, unĂ« duhej tĂ« isha âz. Alperson.â GjithnjĂ« e mĂ« shumĂ«, fĂ«mijĂ«ve nuk po u mĂ«sohet niveli i duhur i respektit pĂ«r brezin mĂ« tĂ« vjetĂ«r - shpesh me pasoja tĂ« rĂ«nda.
Qendra KombĂ«tare pĂ«r Statistikat e Arsimit raportoi se âpĂ«rqindjet mĂ« tĂ« larta tĂ« shkollave publike nĂ« vitet 2019-2020, nĂ« raport me vitet 2009-2010, raportuan pĂ«r probleme disiplinore tĂ« nxĂ«nĂ«sve nĂ« lidhje me mĂ«suesit dhe klasat. Konkretisht, pĂ«rqindjet mĂ« tĂ« larta raportuan abuzim verbal tĂ« nxĂ«nĂ«sve ndaj mĂ«suesve (10 kundrejt 5 pĂ«rqind), si dhe akte mosrespektimi ndaj mĂ«suesve - pĂ«rveç abuzimit verbal (15 kundrejt 9 pĂ«rqind) ...â
NĂ« vitin 2019, revista Science Advances raportoi se âmesatarisht, njerĂ«zit besonin se fĂ«mijĂ«t e sotĂ«m kanĂ« mĂ« pak respekt pĂ«r tĂ« moshuarit sesa kishin mĂ« parĂ«. PĂ«r mĂ« tepĂ«r, njerĂ«zit qĂ« kishin njĂ« shkallĂ« mĂ« tĂ« lartĂ« respekti pĂ«r autoritetin, besonin se fĂ«mijĂ«t e sotĂ«m i respektojnĂ« mĂ« pak tĂ« moshuarit. NĂ« njĂ« analizĂ« eksploruese, vĂ«rejtĂ«m gjithashtu se pjesĂ«marrĂ«sit mĂ« tĂ« moshuar besonin se fĂ«mijĂ«t e ditĂ«ve tĂ« sotme po bĂ«hen mĂ« pak respektues ndaj tĂ« moshuarve.â
Gjëja më shqetësuese është se Shoqata Amerikane e Psikologjisë raportoi se, nga viti 2019 deri në vitin 2023, 57 përqind e mësuesve të anketuar në nivel kombëtar përjetuan të paktën një akt dhune fizike gjatë vitit shkollor.
Ja disa mendime se si mund të ndryshohen këta trendë.
Fëmijët kanë nevojë për disiplinë nga prindërit e tyre po aq sa kanë nevojë për dashuri. Edhe pse kjo nuk duhet të jetë - dhe në shumicën e rasteve nuk duhet të jetë - një zgjedhje mes njërës ose tjetrës, një fëmijë i dashur dhe i përkëdhelur, i cili nuk mëson të respektojë brezin më të vjetër, ka të ngjarë të pendohet për këtë kur do të kërkojë punë, do të bisedojë me drejtuesit dhe klientët e tij, do të takojë prindërit e dikujt me të cilin/cilën ka një lidhje romantike, ose edhe kur do të përballet me policinë. Prindërit duhet të kenë më shumë frikë nga vështirësitë që fëmija i tyre mund të hasë në këto situata sesa nga pakënaqësia që mund të shkaktojnë duke këmbëngulur që të jenë të respektuar.
Siç shkruan Dennis Prager nĂ« komentin e tij pĂ«r secilin prej pesĂ« librave tĂ« parĂ« tĂ« BiblĂ«s (TorĂ«s), ne urdhĂ«rohemi ta duam Zotin, ta duam tĂ« afĂ«rmin tonĂ« dhe ta duam tĂ« huajin, por jo tâi duam prindĂ«rit tanĂ«. Ne urdhĂ«rohemi tâi nderojmĂ« ata. Bibla e pranon qartĂ« se marrĂ«dhĂ«niet prind-fĂ«mijĂ« mund tĂ« jenĂ« sfiduese - pĂ«rndryshe, pse do tĂ« ekzistonte njĂ« ligj i tillĂ«? MegjithatĂ«, marrĂ«dhĂ«niet e vĂ«shtira nuk e pĂ«rjashtojnĂ« njĂ« fĂ«mijĂ« tĂ« vogĂ«l ose, pĂ«r atĂ« çështje, njĂ« fĂ«mijĂ« tĂ« rritur nga detyrimi pĂ«r tĂ« respektuar prindĂ«rit e tij. Po tĂ« ishte ndryshe, ky ligj nuk do tĂ« ishte njĂ« nga DhjetĂ« Urdhrat. Dhe, ndonĂ«se urdhri u drejtohet fĂ«mijĂ«ve, ai nĂ«nkupton edhe njĂ« detyrim pĂ«r prindĂ«rit. Ata duhet tĂ« jenĂ« figura autoriteti, tĂ« denja pĂ«r respekt. PrindĂ«rit qĂ« pĂ«rulen vazhdimisht para dĂ«shirave tĂ« fĂ«mijĂ«s ose kĂ«rkojnĂ« miratimin e tij, ua bĂ«jnĂ« shumĂ« mĂ« tĂ« vĂ«shtirĂ« fĂ«mijĂ«ve qĂ« tâi nderojnĂ« ata. PrindĂ«rit duhet tĂ« jenĂ« tĂ« rriturit qĂ« duan tĂ« bĂ«hen fĂ«mijĂ«t e tyre.
MĂ«nyra se si flet (dhe vishet) njĂ« fĂ«mijĂ«, do tĂ« ndikojĂ« nĂ« shkallĂ«n e respektit qĂ« ai ka pĂ«r veten - dhe pĂ«r tĂ« tjerĂ«t. FjalĂ«t vulgare dhe madje edhe zhargoni ulin standardet e sjelljes sĂ« njĂ« fĂ«mije. E njĂ«jta gjĂ« vlen edhe pĂ«r mĂ«nyrĂ«n se si fĂ«mijĂ«t u drejtohen tĂ« rriturve. Ashtu si nĂ« takimin tim me Lillyn, kam parĂ« shumĂ« prindĂ«r tĂ« tjerĂ« qĂ« i lejojnĂ« fĂ«mijĂ«t e tyre tâi thĂ«rrasin miqtĂ« e tyre tĂ« rritur me emrat e parĂ«.
Tâi drejtohesh pastorĂ«ve, rabinĂ«ve dhe mjekĂ«ve me emrin e tyre tĂ« parĂ«, apo edhe me titullin dhe emrin e parĂ«, si p. sh. âPastor Jimâ ose âRabin Aaron,â Ă«shtĂ« njĂ« praktikĂ« tjetĂ«r qĂ« nuk e kam parĂ« kurrĂ« gjatĂ« kohĂ«s kur po rritesha. Kjo i zvogĂ«lon dallimet midis figurave tĂ« autoritetit dhe personit qĂ« u drejtohet atyre. Figurave fetare - dhe mjekĂ«ve - duhet tâu drejtohemi me titullin e nderimit dhe mbiemrin e tyre. PĂ«r tĂ« qenĂ« i qartĂ«, kjo praktikĂ« synon tĂ« jetĂ« shumĂ« mĂ« tepĂ«r nĂ« dobi tĂ« fĂ«mijĂ«s sesa tĂ« tĂ« rriturit. Emrat e parĂ« mund tĂ« krijojnĂ« familjaritet, por nuk frymĂ«zojnĂ« respekt.
Para viteve â60 tĂ« shekullit XX, ishte e zakonshme qĂ« nxĂ«nĂ«sit tĂ« ngriheshin nĂ« kĂ«mbĂ« kur mĂ«suesi hynte nĂ« klasĂ«. Sot, fatkeqĂ«sisht, shumĂ« njerĂ«z do ta konsideronin qesharake atĂ« traditĂ«. PrindĂ«rit mund tâi ndihmojnĂ« mĂ«suesit tĂ« fitojnĂ« respekt duke u dhĂ«nĂ« atyre pĂ«rfitimin e dyshimit kur mĂ«sojnĂ« pĂ«r njĂ« problem qĂ« lidhet me fĂ«mijĂ«n e tyre. NjĂ« vlerĂ«sim i padrejtĂ« Ă«shtĂ« shumĂ« mĂ« pak i dĂ«mshĂ«m sesa shpĂ«rfillja e njĂ« paralajmĂ«rimi pĂ«r problemet e sjelljes ose tĂ« mĂ«simit tĂ« njĂ« fĂ«mije. MĂ«suesit dhe drejtuesit e grupeve rinore mĂ« kanĂ« treguar se sa mbrojtĂ«s bĂ«hen prindĂ«rit kur marrin komente kritike pĂ«r fĂ«mijĂ«n e tyre. NĂ« raste tĂ« tilla, njĂ« prind mund ta mbrojĂ« fĂ«mijĂ«n jo vetĂ«m nga kritika e mĂ«suesit, por edhe nga kĂ«shilla konstruktive qĂ« i nevojitet pĂ«r tâu bĂ«rĂ« njĂ« i rritur mĂ« i mirĂ«.
Fëmijët duhet të dinë gjithashtu se nuk duhet të ndërpresin kur të rriturit janë duke biseduar. Nëse çështja nuk është e ngutshme, ata duhet të presin. Prindërit që i lejojnë fëmijët e tyre të ndërpresin një bisedë - dhe e kam parë shpesh të ndodhë kjo - përcjellin mesazhin se biseda e të rriturve, dhe rrjedhimisht vetë të rriturit, nuk janë të rëndësishëm.
Pse duhet që fëmijët ta shohin çdo të rritur, përfshirë prindërit e tyre, si të denjë për respektin e tyre?
Sepse tĂ« rriturit kanĂ« fituar njohuri tĂ« çmuara pĂ«r jetĂ«n - urtĂ«si - qĂ« njĂ« fĂ«mijĂ« nuk mund tâi ketĂ« dhe as tâi vlerĂ«sojĂ« plotĂ«sisht nĂ« moshĂ«n e tij. Ashtu siç duhet tĂ« nderojmĂ« priftĂ«rinjtĂ«, pastorĂ«t dhe rabinĂ«t, njĂ« fĂ«mijĂ« duhet tâi shohĂ« tĂ« rriturit me nderim. Ashtu siç njĂ« udhĂ«heqĂ«s i mirĂ« fetar duhet tĂ« na ndihmojĂ« tĂ« rritemi shpirtĂ«risht, njĂ« prind i mirĂ« ose edhe njĂ« i rritur i panjohur mund ta ndihmojĂ« njĂ« fĂ«mijĂ« tĂ« bĂ«het njĂ« i rritur i pĂ«rgjegjshĂ«m.
Gjithashtu, shumica dĂ«rrmuese e tĂ« rriturve kanĂ« pĂ«rjetuar mĂ« shumĂ« dhimbje dhe sfida nĂ« jetĂ« sesa çdo fĂ«mijĂ«. NĂ« njĂ« moment tĂ« caktuar, njĂ« i rritur ka tĂ« ngjarĂ« tĂ« ketĂ« duruar dhimbje tĂ« forta fizike, dhimbje emocionale ose tĂ« dyja. Ai mund tĂ« ketĂ« pĂ«rjetuar humbjen e vendit tĂ« punĂ«s, divorc, vĂ«shtirĂ«si financiare ose humbjen e njerĂ«zve tĂ« dashur. Mund tĂ« ketĂ« shĂ«rbyer nĂ« luftĂ«, tĂ« jetĂ« pĂ«rballur me varĂ«sinĂ« dhe me shumĂ« sfida tĂ« tjera. Brezat e rinj duhet tâi nderojnĂ« ata qĂ« kanĂ« kaluar nĂ«pĂ«r sprova tĂ« tilla sepse, me shumĂ« gjasĂ«, vetĂ« tĂ« rinjtĂ« nuk i kanĂ« kaluar ende.
Komunitetet e mira nuk krijohen vetvetiu. Historia dhe pĂ«rvoja personale tregojnĂ« vazhdimisht se ndĂ«rgjegjja Ă«shtĂ« njĂ« udhĂ«rrĂ«fyes i brishtĂ« moral. Ajo Ă«shtĂ« e lakueshme dhe shpesh i justifikon dĂ«shirat tona. FĂ«mijĂ«t kanĂ« nevojĂ« pĂ«r mĂ«sues tĂ« mirĂ« dhe qĂ« mĂ«simet thelbĂ«sore tĂ« mĂ«sohen, kĂ«ta mĂ«sues - qoftĂ« nĂ« shkollĂ« apo nĂ« shtĂ«pi - duhet tĂ« respektohen. MĂ«simet qĂ« tĂ« rriturit mund tâu japin janĂ« litari i shpĂ«timit pĂ«r njĂ« fĂ«mijĂ«, harta e tij pĂ«r tĂ« shmangur gabimet e shumta qĂ« bĂ«jnĂ« tĂ« rriturit. Sa mĂ« pak tĂ« mĂ«sojnĂ« tĂ« rinjtĂ« nga tĂ« moshuarit e urtĂ«, aq mĂ« shumĂ« do tĂ« degradojnĂ« shoqĂ«ritĂ«. ShoqĂ«ria nuk do tĂ« pĂ«rmirĂ«sohet aq shumĂ« nga fĂ«mijĂ«t qĂ« i duan prindĂ«rit e tyre, sa nga fĂ«mijĂ«t qĂ« i respektojnĂ« ata.
PĂ«r ironi, ndonĂ«se mund tĂ« mos duket si njĂ« shprehje dashurie tĂ« kĂ«rkosh respekt nga fĂ«mija yt, kjo pĂ«rbĂ«n njĂ« nga mundĂ«sitĂ« mĂ« tĂ« mira pĂ«r tâi dhĂ«nĂ« atij atĂ« qĂ« çdo prind i kujdesshĂ«m do tĂ« dĂ«shironte mĂ« shumĂ« pĂ«r fĂ«mijĂ«n e vet.
Kur punoja nĂ« njĂ« librari me libra tĂ« pĂ«rdorur â qĂ«, nĂ«se nuk punon atje, mund tĂ« pĂ«rfytyrohet kaq lehtĂ« si njĂ« lloj parajse nĂ« tĂ« cilĂ«n xhentĂ«lmenĂ« tĂ« vjetĂ«r e tĂ«rheqĂ«s shfletojnĂ« vĂ«llime me kapakĂ« lĂ«kure â ajo qĂ« mĂ« bĂ«ri pĂ«rshtypje nĂ« fillim ishte mungesa e njerĂ«zve vĂ«rtet tĂ« dhĂ«nĂ« pas librave. Libraria jonĂ« kishte stok shumĂ« interesant librash, megjithatĂ« dyshoj nĂ«se dhjetĂ« pĂ«r qind e klientĂ«ve tanĂ« dinin ta dallonin njĂ« libĂ«r tĂ« mirĂ« nga njĂ« i keq. SnobĂ«t e botimit tĂ« parĂ« ishin shumĂ« mĂ« tĂ« zakonshĂ«m se tĂ« dashuruarit pas letĂ«rsisĂ«, por studentĂ«t orientalĂ« qĂ« bĂ«nin pazar pĂ«r çmimin e librave tĂ« lirĂ«, ishin edhe mĂ« tĂ« zakonshĂ«m, ndĂ«rsa gratĂ« e pĂ«rhumbura qĂ« kĂ«rkonin dhurata ditĂ«lindjesh pĂ«r nipat ishin mĂ« tĂ« zakonshmet.
Shumica e atyre qĂ« vinin te ne ishin tipa qĂ« tĂ« acaÂronin kudo qĂ« shkonin, por libraria u jepte mundĂ«si tĂ« arta. PĂ«r shembull, zonja e dashur plakĂ« e cila âdo njĂ« libĂ«r pĂ«r njĂ« invalidâ (kĂ«rkesĂ« kjo, shumĂ« e zakonshme) dhe zonja tjetĂ«r e dashur plakĂ« qĂ« kishte lexuar njĂ« libĂ«r shumĂ« tĂ« bukur nĂ« vitin 1897 dhe do tĂ« dijĂ« a e gjen dot njĂ« kopje. PĂ«r fat tĂ« keq, titullin sâe mban mend, as emrin e autorit e as pĂ«r çfarĂ« bĂ«nte fjalĂ« libri, dinte vetĂ«m qĂ« kishte kapak tĂ« kuq. PĂ«rveç kĂ«tyre, ka edhe dy lloje personash famĂ«keq acarues qĂ« pĂ«rndjekin çdo dyqan librash tĂ« pĂ«rdorur. NjĂ«ri Ă«shtĂ« tipi i mbaruar qĂ« vjen era bukĂ« e ndenjur e qĂ« vjen çdo ditĂ«, ndonjĂ«herĂ« disa herĂ« nĂ« ditĂ«, dhe pĂ«rpiqet tĂ« tĂ« shesĂ« libra pa vlerĂ«. Tjetri Ă«shtĂ« personi qĂ« porosit sasi tĂ« mĂ«dha librash pĂ«r tĂ« cilat nuk ka aspak ndĂ«rmend tĂ« paguajĂ«. NĂ« dyqanin tonĂ« nuk shisnim asnjĂ« gjĂ« veresie, por i vinim mĂ«njanĂ« librat, ose i porosisnim, nĂ«se ishte e nevojshme, pĂ«r njerĂ«zit qĂ« donin tâi merrnin mĂ« vonĂ«. As gjysma e atyre qĂ« i porosisnin librat te ne nuk ktheheshin mĂ«. NĂ« fillim kjo mĂ« habiste. Pse e bĂ«nin? Vinin e porosisnin ndonjĂ« libĂ«r tĂ« rrallĂ« e tĂ« shtrenjtĂ«, na bĂ«nin tâu premtonim njĂ«qind herĂ« qĂ« do tâua ruanim dhe pastaj zhdukeshin pa nam e nishan. Por shumica e tyre qartazi ishin paraÂnojakĂ«. Flisnin me madhĂ«shti pĂ«r veten dhe tregonin historitĂ« mĂ« gjeniale pĂ«r tĂ« shpjeguar se si kishte rastiÂsur tĂ« dilnin nga shtĂ«pia pa para me vete â histori tĂ« cilat, nĂ« shumĂ« raste, jam i sigurt qĂ« i besonin dhe vetĂ«. NĂ« njĂ« qytet si Londra ka gjithmonĂ« shumĂ« tĂ« çmendur jo tamam me kartelĂ« qĂ« enden rrugĂ«ve e qĂ« priren tĂ« tĂ«rhiqen drejt librarive, sepse libraria Ă«shtĂ« njĂ« nga vendet e pakta ku mund tĂ« rrish pĂ«r njĂ« kohĂ« tĂ« gjatĂ« pa shpenzuar para. NĂ« fund, kĂ«ta njerĂ«z arrin tâi njohĂ«sh gati me njĂ« tĂ« hedhur tĂ« syve. PavarĂ«sisht prej fjalĂ«ve tĂ« mĂ«dha, ka diçka tek ata qĂ« Ă«shtĂ« e ronitur dhe pa bosht. ShumĂ« shpesh, kur ishte e dukshme se kishim tĂ« bĂ«nim me njĂ« paranojak, ia linim mĂ«njanĂ« librat qĂ« kĂ«rkonte dhe mĂ« pas i vendosnim nĂ« rafte sapo largoÂhej. Vija re se asnjĂ« prej tyre nuk pĂ«rpiqej tĂ« merrte libra pa i paguar; i mjaftonte vetĂ«m tâi porosiste â kjo u jepte, ma do mendja, iluzionin se po shpenzonin para tĂ« vĂ«rÂteta.
Ashtu si shumica e librarive me libra tĂ« pĂ«rdorur, kishim edhe artikuj tĂ« ndryshĂ«m shtesĂ«. Shisnim, pĂ«r shembull, makina shkrimi tĂ« pĂ«rdorura, dhe pulla â e kam fjalĂ«n pĂ«r pulla tĂ« pĂ«rdorura. KoleksionistĂ«t e pullave janĂ« racĂ« e çuditshme, e heshtur si peshqit, e tĂ« gjitha moshave, por vetĂ«m e seksit mashkull; gratĂ«, me sa duket, nuk arrijnĂ« ta shohin hijeshinĂ« e veçantĂ« tĂ« futjes sĂ« copave tĂ« letrĂ«s me ngjyrĂ« nĂ« albume. Shisnim edhe horoskopĂ« gjashtĂ« qindarkĂ«sh tĂ« shkruar nga dikush qĂ« mĂ«tonte se kishte parashikuar tĂ«rmetin japonez. Ishin nĂ« zarfe tĂ« mbyllura dhe nuk i hapa kurrĂ«, por njerĂ«zit qĂ« i blinin shpesh ktheheshin dhe na treÂgonin se sa âtĂ« vĂ«rtetĂ«â kishin qenĂ« horoskopĂ«t e tyre. (Pa dyshim, çdo horoskop duket âi vĂ«rtetĂ«â nĂ«se thotĂ« se jeni shumĂ« tĂ«rheqĂ«s pĂ«r seksin e kundĂ«rt dhe e meta juaj mĂ« e keqe Ă«shtĂ« bujaria.)
Pazari na ecte mirĂ« me librat pĂ«r fĂ«mijĂ«, kryesisht âtĂ« mbeturitâ. Librat e rinj pĂ«r fĂ«mijĂ« janĂ« disi tĂ« tmerrÂshĂ«m, veçanĂ«risht kur i sheh nĂ« masĂ«. Personalisht, mĂ« lehtĂ« do tâi jepja njĂ« fĂ«mije njĂ« kopje tĂ« Petronius Arbiterit[1] sesa Piter Panin, por edhe Barrie duket burrĂ«ror dhe i plotĂ« nĂ« krahasim me disa nga imituesit e tij tĂ« mĂ«vonshĂ«m. NĂ« kohĂ«n e Krishtlindjes kalojmĂ« dhjetĂ« ditĂ« tĂ« ethshme duke luftuar me kartolinat dhe kalendarĂ«t e Krishtlindjeve, tĂ« cilat janĂ« tĂ« lodhshme pĂ«r tâu shitur, por ecin goxha mirĂ« pĂ«r aq kohĂ« sa zgjat sezoni. Dikur mĂ« interesonte ta shihja cinizmin brutal me tĂ« cilin shfrytĂ«zohet ndjenja e Krishterimit. ProdukÂtet nga firmat e kartolinave tĂ« Krishtlindjeve vinin me katalogĂ«t e tyre qĂ« nĂ« qershor. NjĂ« prej frazave nga faturat e tyre mĂ« ka mbetur nĂ« kujtesĂ«. Ishte: â2 duzina. FĂ«mija Jezus me lepujtâ.
Por, biznesi ynĂ« dytĂ«sor ishte ai i bibliotekĂ«s qĂ« jep libra me qira â biblioteka e zakonshme me pesĂ« apo gjashtĂ«qind vĂ«llime âdy qindarka pa depozitĂ«â, tĂ« gjitha romane. Sa shumĂ« i duan hajdutĂ«t e librave ato librari! ĂshtĂ« krimi mĂ« i lehtĂ« nĂ« botĂ« tĂ« marrĂ«sh njĂ« libĂ«r nĂ« njĂ« dyqan pĂ«r dy qindarka, ta heqĂ«sh etiketĂ«n dhe ta shesĂ«sh nĂ« njĂ« dyqan tjetĂ«r pĂ«r njĂ« shilingĂ«. Gjithsesi, shitĂ«sit e librave nĂ« pĂ«rgjithĂ«si mendojnĂ« se ia vlen mĂ« mirĂ« tĂ« vidhet njĂ« numĂ«r i caktuar librash (kishte raste kur humbnim rreth njĂ« duzinĂ« nĂ« muaj) sesa tĂ« trembĂ«sh klientĂ«t duke kĂ«rkuar njĂ« depozitĂ«.
Dyqani ynĂ« ndodhej pikĂ«risht nĂ« kufirin midis Hampstead dhe Camden Town dhe na frekuentonin tĂ« gjithĂ« tipat, nga baronetĂ« deri te fatorinot. Ndoshta pajtimtarĂ«t tanĂ« tĂ« bibliotekĂ«s ishin ndĂ«rthurje e drejtĂ« e publikut lexues tĂ« LondrĂ«s. Prandaj, vlen tĂ« theksohet se nga tĂ« gjithĂ« autorĂ«t nĂ« bibliotekĂ«n tonĂ«, ai qĂ« âmerrejâ mĂ« shumĂ« ishte Priestley? Hemingway? Walpole? Wodehouse? Jo, Ethel M. Dell, me Warwick Deeping tĂ« dytin dhe Jeffrey Farnol, duhet tĂ« them, tĂ« tretin. Romanet e Dellit, natyrisht, lexohen vetĂ«m nga gra, por nga gra tĂ« tĂ« gjitha llojeve dhe moshave dhe jo, siç mund tĂ« pritej, vetĂ«m nga lĂ«neshat e trishta dhe gratĂ« e majme tĂ« duhanshitĂ«sve. Nuk Ă«shtĂ« e vĂ«rtetĂ« qĂ« burrat nuk lexojnĂ« romane, por Ă«shtĂ« e vĂ«rtetĂ« qĂ« ka lloje romanesh qĂ« ata i shmangin. PĂ«rafĂ«rsisht, ajo qĂ« dikush mund ta quajĂ« roman mesatar â gjĂ«rat e zakonÂshme, tĂ« kĂ«qija-tĂ« mira, Gollsuorthi dhe gjĂ«rat detare, qĂ« janĂ« normĂ« pĂ«r romanin anglez â duket se ekziston vetĂ«m pĂ«r gratĂ«. Burrat lexojnĂ« ose romanet qĂ« kanĂ« autoritet, ose histori me detektivĂ«. Por konsumi i hisÂtorive me detektivĂ« Ă«shtĂ« i hatashĂ«m. NjĂ« nga tĂ« aboÂnuarit tanĂ«, me sa di unĂ« lexonte katĂ«r a pesĂ« libra me detektivĂ« çdo javĂ« pĂ«rgjatĂ« njĂ« viti, pĂ«rveç kĂ«saj edhe libra qĂ« i merrte nga njĂ« bibliotekĂ« tjetĂ«r. Ajo qĂ« mĂ« befasoi ishte se ai kurrĂ« nuk e lexonte tĂ« njĂ«jtin libĂ«r dy herĂ«. Me sa duket e gjithĂ« ajo rrjedhĂ« e frikshme gjepuÂrash (faqet e lexuara çdo vit, siç llogarita unĂ«, mund tĂ« mbulonin gati tri tĂ« katĂ«rtat e njĂ« hektari) ruhej pĂ«rÂgjithmonĂ« nĂ« kujtesĂ«n e tij. Ai nuk i vinte re titujt apo emrat e autorĂ«ve, por mund ta dallonte thjesht duke i hedhur njĂ« vĂ«shtrim librit nĂ«se âtashmĂ« e kishte lexuarâ.
Biblioteka qĂ« jep libra me qira tregon shijet e vĂ«rteta tĂ« njerĂ«zve, jo ato tĂ« shtiracaket, dhe ajo qĂ« tĂ« bĂ«n pĂ«rshtypje Ă«shtĂ« se sa krejtĂ«sisht jashtĂ« loje kanĂ« mbetur romancierĂ«t âklasikĂ«â anglezĂ«. ĂshtĂ« thjesht e kotĂ« tĂ« futĂ«sh Dickensin, Thackerayn, Jane Austenin, Trollopein etj., nĂ« bibliotekĂ«n e zakonshme me libra me qira; askush nuk i merr. Thjesht duke parĂ« njĂ« roman tĂ« shekullit tĂ« nĂ«ntĂ«mbĂ«dhjetĂ«, njerĂ«zit thonĂ«: âOh, por ky Ă«shtĂ« i vjetĂ«r!â dhe i largohen menjĂ«herĂ«. MegjithatĂ«, Ă«shtĂ« gjithmonĂ« goxha e lehtĂ« ta shesĂ«sh Dickensin, siç Ă«shtĂ« gjithmonĂ« e lehtĂ« ta shesĂ«sh Shekspirin (Shakespeare). Dickensi Ă«shtĂ« nga ata autorĂ« qĂ« njerĂ«zit âgjithmonĂ« e kanĂ« nĂ« plan ta lexojnĂ«â dhe, sikurse edhe Bibla, ai njihet gjerĂ«sisht nĂ« dyqanet e librave tĂ« pĂ«rdorur. NjerĂ«zit e dinĂ« nga sa kanĂ« dĂ«gjuar se Bill Sajks ishte hajdut dhe se zoti Mikober ishte tullac, si e dinĂ« me tĂ« dĂ«gjuar se Moisiu u gjet nĂ« njĂ« kanistĂ«r xunkthi dhe se pa âshpinĂ«n e Zotitâ. GjĂ« tjetĂ«r qĂ« bie shumĂ« nĂ« sy Ă«shtĂ« mungesa e popullaritetit nĂ« rritje i librave amerikanĂ«. Dhe njĂ« tjetĂ«r â botuesit bĂ«jnĂ« diskutime tĂ« zjarrta pĂ«r kĂ«tĂ« çdo dy ose tre vjet â Ă«shtĂ« mungesa e popullaritetit tĂ« tregimeve. Lloji i personit qĂ« i kĂ«rkon bibliotekarit tĂ« zgjedhĂ« njĂ« libĂ«r pĂ«r tĂ« gati gjithmonĂ« fillon duke thĂ«nĂ« âNuk dua histori tĂ« shkurtraâ, ose âNuk dua histori tĂ« voglaâ, siç thoshte njĂ« klient yni gjerman. NĂ«se i pyet pse, ndoÂnjĂ«herĂ« tĂ« shpjegojnĂ« se Ă«shtĂ« shumĂ« siklet tĂ« mĂ«soÂhesh me njĂ« set tĂ« ri personazhesh me çdo tregim; atyre u pĂ«lqen tĂ« âhyjnĂ«â nĂ« njĂ« roman qĂ« nuk kĂ«rkon shumĂ« mendim pas kapitullit tĂ« parĂ«. MegjithatĂ«, besoj se kĂ«tu mĂ« shumĂ« fajin e kanĂ« shkrimtarĂ«t sesa lexuesit. Shumica e historive tĂ« shkurtra moderne, angleze dhe amerikane, janĂ« krejtĂ«sisht tĂ« pajetĂ« dhe pa vlerĂ«, shumĂ« mĂ« tepĂ«r se shumica e romaneve. Tregimet e shkurtra tĂ« D. H. Lawrenceit janĂ« po aq tĂ« njohura sa romanet e tij.
A do të doja të isha librashitës përgjithmonë? Në tërësi, pavarësisht nga dashamirësia e pronarit ndaj meje dhe disa ditëve të lumtura që kalova në librari, jo.
NĂ«se gjen njĂ« vend tĂ« mirĂ« dhe sasinĂ« e duhur tĂ« kapitalit, çdo person i arsimuar duhet tĂ« jetĂ« nĂ« gjendje ta fitojĂ« jetesĂ«n nga njĂ« librari. NĂ«se nuk i hyn biznesit pĂ«r libra âtĂ« rrallĂ«â, nuk Ă«shtĂ« zanat i vĂ«shtirĂ« pĂ«r tâu mĂ«suar dhe keni pĂ«rparĂ«si goxha tĂ« madhe nĂ«se dini pak pĂ«r çfarĂ« flet libri. (Shumica e librashitĂ«sve nuk dinĂ« asgjĂ«. Mund ta kuptosh kĂ«tĂ« duke parĂ« revistat e biznesit ku reklamojnĂ« dĂ«shirat e tyre. NĂ«se nuk shihni njĂ« reklamĂ« pĂ«r ZvetĂ«nimi dhe rĂ«nia e Boswellit me siguri do tĂ« shihni njĂ« pĂ«r romanin Mulliri i lumit Floss i George Eliotit. Po kĂ«shtu, Ă«shtĂ« tregti e njerĂ«zishme, e cila nuk mund tĂ« vulgarizohet pĂ«rtej njĂ« pike tĂ« caktuar. ShtĂ«pitĂ« e mĂ«dha nuk mund ta nxjerrin kurrĂ« jashtĂ« loje librashitĂ«sin e vogĂ«l tĂ« pavarur, siç e kanĂ« nxjerrĂ« shitĂ«sin e ushqimeve dhe atĂ« tĂ« qumĂ«shtit. OrĂ«t e punĂ«s janĂ« tepĂ«r tĂ« gjata, unĂ« punoja vetĂ«m me kohĂ« tĂ« pjesshme, por punĂ«dhĂ«nĂ«si mĂ« futi javĂ« shtatĂ«dhjetĂ« orĂ«she, pĂ«rveç ekspeditave tĂ« vazhdueshme jashtĂ« orarit pĂ«r tĂ« blerĂ« libra dhe kjo Ă«shtĂ« jetĂ« e pashĂ«ndetshme. Zakonisht, libraria Ă«shtĂ« shumĂ« e ftohtĂ« nĂ« dimĂ«r, sepse nĂ«se Ă«shtĂ« shumĂ« ngrohtĂ«, dritaret mjegullohen dhe njĂ« librashitĂ«s jeton prej dritareve. Dhe librat nxjeÂrrin mĂ« shumĂ« pluhur qĂ« Ă«shtĂ« mĂ« i keqi se i çdo kateÂgorie tjetĂ«r objektesh tĂ« shpikura deri mĂ« sot, dhe pjesa e sipĂ«rme e njĂ« libri Ă«shtĂ« vendi ku çdo mizĂ« jeshile parapĂ«lqen tĂ« ngordhĂ«.
Por arsyeja e vĂ«rtetĂ« pse sâdo tĂ« mĂ« pĂ«lqente tĂ« mbetesha nĂ« tregtinĂ« e librit pĂ«r gjithĂ« jetĂ«n Ă«shtĂ« se, kur isha pjesĂ« e saj, humba dashurinĂ« pĂ«r librat. NjĂ« librashitĂ«s duhet tĂ« thotĂ« gĂ«njeshtra pĂ«r librat dhe kjo gjĂ« ia zvjerdh ata; edhe mĂ« keq Ă«shtĂ« fakti qĂ« ai vazhÂdimisht i shpluhuros dhe i tĂ«rheq sa andej-kĂ«ndej. NjĂ« herĂ« e njĂ« kohĂ« i doja vĂ«rtet librat â mĂ« pĂ«lqente pamja, aroma dhe ndjesia e tyre, dua tĂ« them, tĂ« paktĂ«n nĂ«se ishin pesĂ«dhjetĂ« ose mĂ« shumĂ«vjeçarĂ«. AsgjĂ« sâmĂ« kĂ«naqte mĂ« shumĂ« sesa tĂ« blija shumĂ« libra pĂ«r njĂ« shilingĂ« nĂ« njĂ« ankand. Seç tĂ« ngjallin njĂ« ndjesi tĂ« veçantĂ« librat e keqpĂ«rdorur qĂ« i gjen nĂ« atĂ« lloj koleksioni: poetĂ« tĂ« vegjĂ«l tĂ« shekullit tĂ« tetĂ«mbĂ«dhjetĂ«, gazetarĂ« tĂ« vjetruar, vĂ«llime tĂ« çuditshme romanesh tĂ« harruara, numra tĂ« lidhur tĂ« revistave pĂ«r gra tĂ« viteve gjashtĂ«ÂdhjetĂ«. PĂ«r lexim tĂ« rastĂ«sishĂ«m â nĂ« banjĂ«n tĂ«nde, pĂ«r shembull, ose vonĂ« natĂ«n kur je tepĂ«r i lodhur pĂ«r tĂ« shkuar nĂ« shtrat, ose njĂ« çerek ore para drekĂ«s â nuk ka gjĂ« mĂ« tĂ« mirĂ« se botimet e vjetra tĂ« Letrat e vet vajzĂ«s.[2] Por sapo nisa tĂ« punoja nĂ« librari, reshta sĂ« bleri libra. Kur i shihja nĂ« masĂ«, pesĂ« ose dhjetĂ« mijĂ« nĂ« tĂ« njĂ«jtĂ«n kohĂ«, librat mâu bĂ«nĂ« tĂ« mĂ«rzitshĂ«m, madje pak tĂ« neveritshĂ«m. Tani i blej herĂ« pas here, por vetĂ«m nĂ«se Ă«shtĂ« njĂ« libĂ«r qĂ« dua ta lexoj, nuk mund ta marr borxh dhe nuk blej kurrĂ« libra pa vlerĂ«. Era e Ă«mbĂ«l e letrĂ«s sĂ« vjetruar nuk mĂ« tĂ«rheq mĂ«. ĂshtĂ« kaq e lidhur nĂ« mendjen time me klientĂ«t paranojakĂ« dhe mizat jeshile tĂ« ngordhura. /Armagedoni/
Fortnightly, 1936
_________________
[1] Gaius Petronius Arbiter, autor i njohur i veprĂ«s âSatirikoniâ portreti letrar i shoqĂ«risĂ« romake tĂ« shekullit 1 pas Krishtit.
[2] Gazetë britanike me tregime për vajzat dhe gratë e reja, e botuar nga viti 1880 deri më 1956.
Shfrytëzimi i thesarit rus për të financuar kërkimet mbi jetëgjatësinë.
Nga: Jed Babbin / The Washington Times PĂ«rkthimi: Telegrafi.com
A është Elon Musku personi më i pasur në botë, apo është presidenti rus Vladimir Putin?
Z. Putin është shumë më i rezervuar për pasurinë e tij sesa z. Musk. Ai nuk mburret me të dhe nuk e ekspozon publikisht. Megjithatë, qëkur erdhi në pushtet në fund të vitit 1999, ai ka pasur mundësi të shumta për të përvetësuar fonde nga thesari rus - në dobi të vetes dhe familjes së tij.
Ai po e përdor gjithashtu atë në një përpjekje për të jetuar përgjithmonë.
Ădokush, herĂ«t a vonĂ«, duhet tĂ« pĂ«rballet me vdekshmĂ«rinĂ«. PasanikĂ«t mĂ« tĂ« mĂ«dhenj, nga ana tjetĂ«r, kanĂ« mundĂ«sinĂ« tĂ« kĂ«rkojnĂ« mĂ«nyra pĂ«r tĂ« shpĂ«tuar nga fundi i tyre. Kjo Ă«shtĂ« arsyeja pse z. Putin po investon rreth 26 miliardĂ« dollarĂ« [22.4 miliardĂ« euro] nga paratĂ« e RusisĂ« (nuk ka kuptim tĂ« shpenzosh tĂ« tuat) nĂ« kĂ«rkime kundĂ«r plakjes dhe prodhimin e organeve artificiale.
Gjithçka lidhet me njĂ« moment tĂ« shtatorit 2025, kur mikrofoni mbeti i hapur dhe z. Putin u kap duke biseduar me presidentin kinez Xi Jinping pĂ«r mĂ«nyrĂ«n se si njerĂ«zit mund tĂ« arrinin âpavdekĂ«sinĂ«â duke zĂ«vendĂ«suar organet e tyre.
Sigurisht, z. Putin është plotësisht i aftë të na mashtrojë në një shkallë të tillë. Megjithatë, sipas një raporti të The Wall Street Journal-it, e gjithë kjo përfshin një përpjekje serioze për të arritur, në mos pavdekësinë, të paktën diçka që i afrohet asaj.
Kërkimet kundër plakjes në Shtetet e Bashkuara po ndjekin shumëçka prej të njëjtave drejtime, si kërkimet ruse, por sipas raportit të The Journal-it, kërkimi rus tani është shndërruar në një ndërmarrje shtetërore.
Programi i z. Putin, âTeknologjitĂ« e Reja pĂ«r Ruajtjen e ShĂ«ndetitâ, synon zĂ«vendĂ«simin e pjesĂ«ve tĂ« trupit tĂ« njeriut. Kjo mund tĂ« realizohet pĂ«rmes âbioprintimitâ, pra printimit tredimensional tĂ« indeve njerĂ«zore, dhe âksenotransplantimitâ qĂ« nĂ«nkupton rritjen e organeve tĂ« njeriut brenda derrave miniaturĂ« - qĂ« supozohet se janĂ« gjenetikisht kompatibilĂ« me njerĂ«zit.
Këto përpjekje u njoftuan në vitin 2024 dhe u premtua se do të shpëtonin 175 mijë jetë ruse deri më 2030. Kjo përkon tamam me humbjet e parashikuara ruse në Ukrainë deri atëherë.
A mund ta imagjinoni sikur presidenti Trump të drejtonte një përpjekje të tillë? Titujt e mediave në mbarë botën do të ulërinin se kjo dëshmon se z. Trump nuk heq kurrë dorë nga Presidenca.
Procedurat për një tjetër shkarkim të Trumpit do të fillonin dhe, përsëri, nuk do të çonin askund.
Megjithatë, pavarësisht talljeve dhe ironive, z. Putin mund të ketë zbuluar diçka me vlerë. Shumë pacientë me transplant zemre jetojnë 14 vjet ose më shumë pas operacionit. Pacientët me transplant veshke mund të jetojnë 20 vjet ose më gjatë, ndërsa pacientët me transplant mushkërie mund të jetojnë rreth gjashtë deri në tetë vjet më shumë, varësisht nga gjendja e përgjithshme shëndetësore.
Këto shifra do të vazhdojnë të përmirësohen, por sado e avancuar të jetë shkenca mjekësore, ajo ende nuk ka gjetur mënyrën për të transplantuar organin më të rëndësishëm të trupit: trurin.
Prej kohĂ«sh kemi qenĂ« tĂ« vetĂ«dijshĂ«m pĂ«r problemet shĂ«ndetĂ«sore tĂ« z. Putin. Thuhet se ai ka vuajtur nga forma tĂ« ndryshme kanceri dhe se vuan nga sĂ«mundja e Parkinsonit, megjithĂ«se shĂ«rbimet aleate tĂ« inteligjencĂ«s nuk i kanĂ« konfirmuar kĂ«to gjendje. NĂ«se ai ka sukses nĂ« zhvillimin e organeve artificiale, mjekĂ«t mund tâia zgjasin jetĂ«n deri nĂ« 20 vjet tĂ« tjera.
Kjo do tĂ« nĂ«nkuptonte mungesĂ« paqeje nĂ« UkrainĂ« pĂ«r njĂ« kohĂ« shumĂ« tĂ« gjatĂ«. Z. Putin Ă«shtĂ« i pĂ«rkushtuar, ashtu si âfilozofiâ i tij, Alexander Dugin, ndaj pushtimit tĂ« UkrainĂ«s si njĂ« fillim i ripushtimit tĂ« PerandorisĂ« Sovjetike.
Duhet tĂ« kujtojmĂ« se z. Putin, nĂ« prill tĂ« vitit 2005 e pĂ«rshkroi shpĂ«rbĂ«rjen e Bashkimit Sovjetik si âkatastrofĂ«n mĂ« tĂ« madhe gjeopolitike tĂ« shekullit XXâ. PĂ«rkushtimi i tij ndaj kĂ«tij synimi buron nga pĂ«rshkrimi qĂ« z. Dugin bĂ«n nĂ« veprĂ«n e tij Bazat e gjeopolitikĂ«s, ku ripushtimi i UkrainĂ«s paraqitet si hapi i parĂ« pa tĂ« cilin z. Putin nuk mund tĂ« arrijĂ« objektivin e tij tĂ« mĂ«tejshĂ«m pĂ«r ribashkimin e PerandorisĂ« Sovjetike.
Z. Putin Ă«shtĂ« 73 vjeç, nĂ« njĂ« moshĂ« kur shĂ«ndeti fillon tĂ« pĂ«rkeqĂ«sohet. Duhet tĂ« shpresojmĂ« qĂ« pĂ«rpjekjet e tij nĂ« kuadĂ«r tĂ« âTeknologjive pĂ«r Ruajtjen e ShĂ«ndetitâ tĂ« mos arrijnĂ« tĂ« kapĂ«rcejnĂ« sĂ«mundjet qĂ« mund ta godasin. Me fjalĂ« tĂ« tjera, duhet tĂ« shpresojmĂ« pĂ«r vdekjen e tij. Ne nuk kryejmĂ« mĂ« atentate. Urdhri Ekzekutiv 12333 i Presidentit Reagan e hoqi atĂ« praktikĂ«.
Nëse z. Putin, me çfarëdo metode apo mjet arrin ta zgjasë jetën e tij, ai do të vazhdojë të jetë një kërcënim i madh për sigurinë amerikane. Ai do të vazhdojë të përpiqet të krijojë një rreth pasuesish të përkushtuar ndaj ambicieve të tij, individë që mund të vazhdojnë atë që ai lë pas, por kjo nuk është kurrë e sigurt.
ĂshtĂ« thjesht njĂ« garĂ« me kohĂ«n dhe secila palĂ« mund tĂ« fitojĂ«. /Telegrafi/
Anëtarësimi i Kosovës në NATO përveç se një prioritet shtetëror, është domosdoshmëri dhe garanci e stabilitetit jo vetëm të Kosovës, por edhe të rajonit.
Zhvillimet në aspektin e sigurisë në Evropë dhe rritja e mundësive për t`u përballur me situata të komplikuara në sferën e sigurisë, e shtrojnë nevojën që ky proces të mos zvarritet, por të përshpejtohet. Sa më parë që Kosova të jetë në NATO, më shumë siguri do të ketë në Ballkanin Perëndimor.
Përpjekjet e vazhdueshme të Serbisë për destabilizim të Kosovës kanë treguar mjaftueshëm urgjencën e anëtarësimit të Kosovës në NATO.
Sulmi terrorist i 24 shtatorit 2023 në Banjskë mbetet shembulli më tipik i këtij rreziku. Një grup i organizuar dhe i armatosur rëndë sulmoi Policinë e Kosovës, duke vrarë rreshterin Afrim Bunjaku. Edhe më tej, kryeterroristi Milan Radojçiq, vazhdon të jetë i lirë në Serbi, ndërkaq tre sulmues të tjerë janë dënuar me burgim të përjetshëm. Refuzimi i autoriteteve serbe për t`i dorëzuar te autoritetet e drejtësisë së Kosovës atë dhe personat e tjerë të përfshirë, përbën mesazh shqetësues për gjithë rajonin.
Sikur nuk mjaftoi ky akt, ndaj në nëntor 2024 u krye edhe një akt tjetër terrorist ndaj infrastrukturës kritike, respektivisht u dëmtua rëndë kanali Ibër-Lepenc.
Pikërisht për këtë arsye, anëtarësimi i Kosovës në NATO duhet parë si instrument parandalues, jo si burim tensioni.
Në këtë kontekst, më 30 prill 2026, kongresisti republikan Keith Self, kryetar i Nënkomisionit për Evropën në Komitetin për Punë të Jashtme të Dhomës së Përfaqësuesve të Shteteve të Bashkuara, së bashku me kongresistët Ritchie Torres dhe Mike Lawler, prezantoi Rezolutën H.Res.1246, e cila shpreh mbështetje të qartë për integrimin e Kosovës në NATO dhe u bën thirrje vendeve anëtare të Aleancës që ende nuk e kanë njohur Kosovën t`i rishqyrtojnë qëndrimet e tyre.
Kjo rezolutë përfaqëson një vlerësim strategjik të zhvillimeve të fundit në Evropë, një paralajmërim për rreziqet që po shfaqen në Ballkanin Perëndimor dhe një ide të qartë për mënyrën se si mund të forcohet siguria euro-atlantike në një periudhë delikate të sigurisë në aspektin ndërkombëtar.
Prandaj, anëtarësimi i Kosovës në NATO nuk është vetëm interes i Kosovës, por edhe i vetë NATO-s, i stabilitetit rajonal dhe i sigurisë evropiane. Në realitetin e sotëm gjeopolitik, mos anëtarësimi i Kosovës paraqet rrezik më të madh sesa anëtarësimi i saj.
Nga të gjitha debatet që zhvillohen sot për sigurinë euro-atlantike, anëtarësimi i Kosovës në NATO është çështje e qartë.
Për më shumë se dy dekada, Kosova ka dëshmuar se është një histori suksesi e investimit strategjik të NATO-s dhe e Shteteve të Bashkuara. Ndërhyrja e NATO-s në vitin 1999, ndaloi një katastrofë humanitare dhe krijoi kushtet për ndërtimin e një shteti demokratik dhe properëndimor.
Sot, Kosova është ndër vendet me mbështetjen më të lartë për NATO-n dhe për Shtetet e Bashkuara në rang global.
Orientimi euro-atlantik është pjesë e identitetit të shoqërisë kosovare, ndaj Rezoluta e kongresistit Self është në harmoni të plotë me këtë realitet.
Kjo Rezolutë vjen në momentin e duhur në raport me zhvillimet në kontinentin evropian, ngase Ballkani Perëndimor mbetet një nga rajonet më të ekspozuara ndaj përpjekjeve destabilizuese.
Në këtë kontekst, Serbia vazhdon të paraqesë faktor rrezik për stabilitetin rajonal. Ndonëse formalisht aspiron anëtarësimin në Bashkimin Evropian, Beogradi vazhdon të refuzojë harmonizimin me politikën e jashtme dhe të sigurisë të BE-së, duke mos vendosur sanksione ndaj Rusisë dhe duke mbajtur marrëdhënie të ngushta politike, ekonomike dhe ushtarake me Moskën dhe Pekinin.
Paralelisht, Serbia ka investuar miliarda euro në modernizimin dhe zgjerimin e kapaciteteve të saj ushtarake. Gjatë viteve të fundit ajo ka blerë sisteme të avancuara armësh nga Rusia, Kina, Franca dhe vende të tjera, duke krijuar potencialin më të madh ushtarak në Ballkanin Perëndimor. Fuqizimin e kapaciteteve mbrojtëse, Serbia vazhdimisht e ka shoqëruar me retorikë nacionaliste, me mospranim të realitetit politik dhe me përpjekje të vazhdueshme për destabilizim.
Në një situatë të tillë, zmbrapsja e përpjekjeve të vazhdueshme të Serbisë për ta cenuar integritetin dhe sovranitetin e Kosovës, me tendencë për destabilizim të Ballkanit mund të prevenohet vetëm kur NATO-ja ta hapë derën për Kosovën.
Historia e Aleancës dëshmon se NATO-ja i parandalon konfliktet. Vendet që bëhen pjesë e mekanizmit të mbrojtjes kolektive, sipas Nenit 5, do të jenë pjesë të një sistemi që garanton stabilitet afatgjatë.
Kësisoj, Kosova në NATO do të shmangte çfarëdo përpjekje të Serbisë apo faktorëve të tjerë për ta destabilizuar Kosovën dhe rajonin. Duke reduktuar mundësinë që veriu i Kosovës të mbetet vatër potenciale e përshkallëzimit, në të njëjtën kohë do të përçohej mesazhi i fuqishëm dhe i qartë se kufijtë, integriteti dhe sovraniteti i Kosovës janë të pacenueshëm.
Anëtarësimi i Kosovës në NATO-n, do ta forconte vet Aleancën Veri-Atlantike. Një partner më shumë, më shumë siguri. Kosova ka bërë hapa konkretë në drejtim të plotësimit të standardeve, të cilat e ofrojnë me aleancën më të fortë ushtarake në botë.
Forca e Sigurisë së Kosovës po transformohet sipas standardeve të Aleancës dhe institucionet e saj bashkëpunojnë ngushtë me partnerët perëndimorë. Për dallim nga shumë vende të tjera që kërkojnë afrim me NATO-n për arsye pragmatike, Kosova e sheh Aleancën si pjesë të identitetit të saj strategjik.
Një nga argumentet më të forta në favor të anëtarësimit të Kosovës në NATO është transformimi i jashtëzakonshëm i Forcës së Sigurisë së Kosovës gjatë viteve të fundit. Në përputhje me Planin Gjithëpërfshirës të Tranzicionit dhjetëvjeçar, FSK-ja ka kaluar nga një forcë me mandat kryesisht civil në një forcë moderne mbrojtëse, të organizuar dhe të trajnuar sipas standardeve të Aleancës Veri-Atlantike.
Investimet në sektorin e mbrojtjes janë rritur ndjeshëm, ndërsa Kosova ka ndërmarrë hapa konkretë për modernizimin e kapaciteteve të saj ushtarake. Në bashkëpunim të ngushtë me Shtetet e Bashkuara dhe aleatë të tjerë perëndimorë, FSK-ja është pajisur me sisteme moderne të lëvizshmërisë taktike, automjete të blinduara, sisteme të avancuara të komunikimit dhe pajisje të tjera që rrisin gatishmërinë operacionale dhe aftësinë mbrojtëse të vendit.
Veçanërisht i rëndësishëm ka qenë partneriteti me Shtetet e Bashkuara, të cilat kanë luajtur rol kyç në trajnimin, profesionalizimin dhe ngritjen e kapaciteteve të FSK-së. Programet e përbashkëta të stërvitjes, edukimi ushtarak në akademitë amerikane, si dhe bashkëpunimi i vazhdueshëm me Gardën Kombëtare të Iowa-s kanë kontribuar në krijimin e një force që sot operon sipas doktrinave dhe procedurave të NATO-s.
FSK-ja ka përfituar përvojë edhe nga pjesëmarrja në operacione ndërkombëtare paqeruajtëse sikurse që është ai në Gaza, që ka derivuar nga anëtarësimi i Kosovës në Bordin e Paqes me ftesë të presidentin amerikan, Donald Trump.
Në këtë kuptim, me anëtarësim në NATO, Kosova nuk do të ishte vetëm përfituese e sigurisë kolektive, por edhe kontribuuese e saj.
Prandaj, propozimi i kongresistit Keith Self meriton vëmendje serioze në Uashington, Bruksel dhe në kryeqytetet e vendeve anëtare të NATO-s.
Ai paraqet saktë domosdoshmërinë e anëtarësimit të Kosovës në NATO, duke përfillur arkitekturën e sotme të sigurisë dhe duke pas parasysh faktin se zonat gri të sigurisë nuk prodhojnë stabilitet, por pasiguri.
Kosova nuk po kërkon një favor, por vetëm vendin e merituar në familjen euroatlantike, sepse Kosova i përket NATO-s.
NATO-ja nuk duhet të lejojë që një nga partnerët e saj më të besueshëm, në një nga rajonet më të ndjeshme të Evropës, të mbetet ende jashtë Aleancës.
Ishte operacioni më i guximshëm ushtarak në histori - dhe suksesi i tij varej nga meteorologu James Stagg.
Nga: Caryn James / BBC PĂ«rkthimi: Telegrafi.com
NĂ« ditĂ«n e inaugurimit tĂ« tij, nĂ« vitin 1961, John F. Kennedy e pyeti presidentin nĂ« largim, Dwight D. Eisenhower, se çfarĂ« i kishte dhĂ«nĂ« epĂ«rsi ndaj nazistĂ«ve nĂ« DitĂ«n-D, kur Eisenhoweri ishte Komandant Suprem i Forcave Aleate. âKishim meteorologĂ« mĂ« tĂ« mirĂ« se gjermanĂ«t,â tha Eisenhoweri. Kjo anekdotĂ« citohet nĂ« fund tĂ« filmit tĂ« ri Pressure [Presioni], i cili sugjeron se pĂ«rgjigjja e Eisenhowerit nuk ishte aspak ekzagjerim i madh. Filmi tregon historinĂ« e vĂ«rtetĂ« tĂ« vendimeve jetike tĂ« cilat meteorologu kryesor i AleatĂ«ve, kapiteni skocez i Forcave MbretĂ«rore Ajrore James Stagg (Andrew Scott), dhe Eisenhoweri (Brendan Fraser) duhej tĂ« merrnin nĂ« tri ditĂ«t para pushtimit aleat tĂ« NormandisĂ« - tĂ« cilin historiani Antony Beevor, nĂ« librin e tij tĂ« vlerĂ«suar D-Day: The Battle for Normandy [Dita-D: Beteja pĂ«r NormandinĂ«], e quan âpothuajse me siguri operacionin mĂ« ambicioz nĂ« historinĂ« e luftĂ«s.â
NdĂ«rsa ngjarjet zhvilloheshin, mĂ« 6 qershor 1944 gati 160 mijĂ« trupa aleate mbĂ«rritĂ«n nĂ« Normandi nga ajri dhe deti, gjĂ« qĂ« rezultoi tĂ« ishte pikĂ« kthese nĂ« luftĂ«. Por, disa ditĂ« para zbarkimit, i cili fillimisht ishte planifikuar pĂ«r 5 qershor, Staggu mund tĂ« shihte se njĂ« stuhi e rrezikshme po afrohej - edhe pse ekipi i meteorologĂ«ve qĂ« ai drejtonte nuk ishte aspak dakord me tĂ«. Detyra e tij ishte tĂ« pĂ«rmblidhte parashikimet nĂ« njĂ« rekomandim tĂ« thjeshtĂ« âShkoâ ose âMos shkoâ pĂ«r Eisenhowerin. Por, kjo ishte e mbushur me rreziqe: hyrja nĂ« stuhi mund tĂ« kishte kushtuar me mijĂ«ra jetĂ«, ndĂ«rsa njĂ« shtyrje mund tĂ« nĂ«nkuptonte pritje pĂ«r javĂ« tĂ« tĂ«ra pĂ«r kushtet e duhura dhe rrezikonte qĂ« informacioni pĂ«r operacionin tĂ« rridhte te nazistĂ«t.
Filmi i ri âPressureâ ka nĂ« role kryesore Andrew Scottit (djathtas) si Staggun dhe Brendan Fraserin (majtas) si Eisenhowerin(Focus Films)
Bazuar në dramën e vlerësuar të David Haigut nga viti 2014, filmi i shndërron këto ngjarje në një dramë të tensionuar, plot përplasje opinionesh dhe egoje. Dhe, siç tregojnë krijuesit e tij për BBC-në, ai është gjithashtu një histori për mbështetjen te provat e forta të shkencës dhe heroizmin e të treguarit të të vërtetave të pakëndshme.
âSi mund ta bĂ«sh njĂ« sistem moti - qĂ« lĂ«viz ngadalĂ« - tĂ« duket emocionues? Nuk Ă«shtĂ« vetĂ«m moti,â thotĂ« regjisori i filmit, Anthony Maras (regjisor i filmit Hotel Mumbai), i cili shkroi skenarin sĂ« bashku me Haigun. âSi tâi shohim personazhet, tâi vendosim nĂ«n presion tĂ« jashtĂ«zakonshĂ«m dhe tĂ« shohim se si transformohen dhe ndryshojnĂ«?â Nga kjo perspektivĂ«, thotĂ« ai, âmund tĂ« bĂ«sh qĂ« njĂ« film pĂ«r njĂ« sistem moti, qĂ« lĂ«viz ngadalĂ«, tĂ« ndihet si gjĂ«ja mĂ« e madhe nĂ« TokĂ«, sepse pĂ«r kĂ«to karaktere ashtu Ă«shtĂ«.â
PĂ«rplasje personalitetesh
Scotti e portretizon Staggun ashtu siç e pĂ«rshkruajnĂ« burimet historike: njĂ« person tĂ« rezervuar dhe tĂ« pĂ«rmbajtur. Ai kishte, thotĂ« Haigu, ânjĂ« integritet tĂ« qetĂ« dhe tĂ« hekurt,â dhe Scotti na lejon tĂ« shohim thellĂ«sinĂ« e ndjenjave nĂ«n pamjen e tij tĂ« ashpĂ«r. Pjesa mĂ« e madhe e filmit zhvillohet nĂ« zyra dhe dhoma tĂ« mbushura me harta moti nĂ« Sarajin Sauthui, prona e shekullit XIX pranĂ« Portsmuthit qĂ« pĂ«rdorej si seli e AleatĂ«ve e ku, pĂ«r arsye sigurie, meteorologĂ«t nuk mund tĂ« komunikonin me botĂ«n e jashtme. Atje Staggu ishte pa emocione nĂ« sipĂ«rfaqe, edhe kur ka marrĂ« lajmin se gruaja e tij shtatzĂ«nĂ« Ă«shtĂ« duke lindur.
Meteorologu rival i tij Ă«shtĂ« njĂ« amerikan i zhurmshĂ«m dhe mendjemadh, Irving Krick (Chris Messina), i cili gĂ«zonte besimin e Eisenhowerit. Parashikimi i Krickut, qĂ« parashihte qiell tĂ« kthjellĂ«t pĂ«rpara, bazohej nĂ« analizimin e modeleve historike tĂ« motit. NĂ« atĂ« kohĂ«, thotĂ« Haigu, kjo qasje kishte kuptim âpĂ«r AfrikĂ«n e Veriut dhe ShBA-nĂ«,â ku Kricku kishte bĂ«rĂ« parashikime tĂ« suksesshme, por nuk merrte parasysh motin e paqĂ«ndrueshĂ«m anglez. NdĂ«rkohĂ«, Staggu vĂ«rente ndryshime shqetĂ«suese nĂ« rrymat ajrore qĂ« po afroheshin, njĂ« metodĂ« atĂ«herĂ« shumĂ« moderne e parashikimit tĂ« motit - jo e zakonshme nĂ« vitin 1944.
James Staggu kundërshtoi kolegët e tij për të bindur udhëheqësit ushtarakë që ta shtynin operacionin për një ditë(Alamy)
TĂ« gjithĂ« - nga Eisenhoweri te Kricku dhe mareshali britanik Bernard Montgomery (Damian Lewis) - donin tĂ« vazhdonin mĂ« 5 qershor, sipas planit. Staggu duhej tâu jepte rekomandimin âMos shkoni.â Marasi thotĂ«: âKishe njĂ« personazh si Staggu, i cili nuk ishte i interesuar tâu thoshte njerĂ«zve atĂ« qĂ« donin tĂ« dĂ«gjonin, por ishte i vendosur tâu thoshte atĂ« qĂ« kishin nevojĂ« tĂ« dĂ«gjonin. Dhe, mendoj se ka njĂ« lloj heroizmi nĂ« kĂ«tĂ«.â NĂ« fund, Staggu e shpĂ«toi operacionin duke kuptuar se mĂ« 6 qershor do tĂ« kishte njĂ« ndĂ«rprerje tĂ« shkurtĂ«r tĂ« motit tĂ« keq, por ai nuk mund ta kishte parashikuar kĂ«tĂ« kur e dha verdiktin e tij tĂ« padĂ«shiruar.
Pse kjo histori ia vlen të ritregohet
Vendimi i Staggut rezonon edhe sot, nĂ« njĂ« kohĂ« kur faktet dhe shkenca shpesh shihen si opinione. Marasi thotĂ« pĂ«r Staggun: âAi pa drejt e nĂ« sy komandantĂ«t mĂ« tĂ« frikshĂ«m ushtarakĂ« nĂ« planet, tĂ« paktĂ«n nĂ« anĂ«n aleateâ dhe u tha, nĂ« thelb: âGjithçka qĂ« mund tĂ« bĂ«jmĂ« Ă«shtĂ« tĂ« mbĂ«shtetemi nĂ« atĂ« qĂ« dimĂ«. Ka prova dhe ka tĂ« dhĂ«na.â Dhe, vendosmĂ«ria e tij nuk Ă«shtĂ« thjesht zbukurim holivudian. Beevori shkruan: âStaggu ndjeu se ishte i detyruar tĂ« ndiqte instinktin e tij dhe tĂ« shpĂ«rfillte pikĂ«pamjet mĂ« optimiste tĂ« kolegĂ«ve tĂ« tij amerikanĂ«.â
NdĂ«rsa Staggu do tĂ« jetĂ« njĂ« figurĂ« pak e njohur pĂ«r publikun e filmit, po ashtu do tĂ« jetĂ« edhe Eisenhoweri qĂ« shohim nĂ« ekran, gjithashtu bazuar nĂ« pĂ«rshkrime historike. NĂ« imagjinatĂ«n popullore, presidenca e tij e ka lĂ«nĂ« nĂ« hije karrierĂ«n e tij ushtarake. Fraseri thotĂ« se para se tĂ« lexonte skenarin, emri Eisenhower do tâi sillte ndĂ«r mend sloganin e famshĂ«m dhe tĂ«rheqĂ«s nga fushata e tij presidenciale dhe imazhin e thjeshtĂ«zuar qĂ« ka mbetur ndĂ«r dekada. âDo tĂ« mendoja pĂ«r njĂ« stemĂ« fushate ku shkruhej I like Ike dhe pĂ«r njĂ« vizatim tĂ« njĂ« burri tullac qĂ« buzĂ«qeshte, pĂ«r tĂ« cilin gjithashtu e dija se kishte qenĂ« i pĂ«rfshirĂ« nĂ« planifikimin e Operacionit Overlord,â siç quhej zyrtarisht pushtimi i DitĂ«s-D.
Por, gjatĂ« viteve tĂ« luftĂ«s sĂ« Eisenhowerit, thotĂ« Marasi, âai ishte njĂ« njeri qĂ« pinte katĂ«r deri nĂ« gjashtĂ« paketa cigare nĂ« ditĂ«, qĂ« konsumonte rreth 20 deri nĂ« 24 filxhanĂ« kafeje nĂ« ditĂ«, trupi i tĂ« cilit po shkatĂ«rrohej, qĂ« kishte njĂ« ulçerĂ« nĂ« shpinĂ«, njĂ« plagĂ« tĂ« hapur. Ishte nĂ« gjendje tĂ« rĂ«nduar. Dhe, ishte jashtĂ«zakonisht i pambrojtur nĂ« momentet e tij private.â
Ne e shohim këtë ndjeshmëri në momentet që ai ndan me shoferen dhe ndihmësen e tij personale, togeren Kay Summersby (Kerry Condon). E caktuar fillimisht për Eisenhowerin si pjesëtare e korpusit motorik britanik, ajo u bë personi i tij më i besuar. Prej kohësh ka pasur spekulime të padëshmuara për një lidhje mes tyre, por filmi e paraqet lidhjen e tyre të ngushtë emocionale pa sugjeruar se kishte ndodhur diçka më tepër.
Eisenhoweri i vërtetë duke folur me trupat përpara Ditës-D - ai ishte komandanti suprem i forcave aleate(Getty Images)
Bisedat e tyre private në ekran tregojnë sa shumë e rëndonte Eisenhowerin përgjegjësia që mbante, pjesërisht për shkak të hijes së rënduar nga Exercise Tiger [Ushtrimi Tigër]. Fjala është për një stërvitje me municion të vërtetë për Ditën-D, të autorizuar nga Eisenhoweri gjashtë javë më parë. Filmi hapet me një rikrijim të asaj stërvitjeje, e cila dështoi në mënyrë katastrofike: më shumë se 700 amerikanë humbën jetën kur mungesa e komunikimeve çoi në zjarr ndaj forcave miqësore dhe në një sulm nga anijet gjermane.
Fraseri e sheh historinĂ« e LuftĂ«s sĂ« DytĂ« BotĂ«rore nĂ« film si njĂ« mĂ«sim pĂ«r ditĂ«t e sotme. âLe tĂ« na kujtohet se si dukej udhĂ«heqja dikur dhe tĂ« shohim rĂ«ndĂ«sinĂ« e pĂ«rkushtimit tĂ« vĂ«mendjes ndaj fakteve dhe shkencĂ«s, si edhe nevojĂ«n pĂ«r tâi thĂ«nĂ« tĂ« vĂ«rtetĂ«n pushtetit,â thotĂ« ai. Dhe, mĂ« 5 qershor 1944, shpĂ«rtheu vĂ«rtet njĂ« stuhi e furishme, pikĂ«risht ashtu siç kishin parashikuar provat e Staggut. /Telegrafi/
NjĂ« pasdite, duke shĂ«titur nĂ«pĂ«r rrugĂ«t e qytetit, pashĂ« njĂ« objekt tĂ« kuq nĂ« tokĂ«. Dola nga makina: ishte njĂ« zemĂ«r e gjallĂ« e pĂ«rgjakur, tĂ« cilĂ«n e mora me kujdes. âDuhet ta ketĂ« humbur ndonjĂ« gruaâ, mendova, duke vĂ«zhguar bardhĂ«sinĂ« dhe delikatesĂ«n e atij organi delikat, i cili, me prekjen e gishtĂ«rinjve tĂ« mi, pulsonte sikur tĂ« ishte ende brenda gjoksit tĂ« pronarit tĂ« vet. E mbĂ«shtolla me kujdes me njĂ« copĂ« tĂ« bardhĂ« dhe e futa nĂ« gji pĂ«r ta mbajtur ngrohtĂ«. Pastaj fillova tĂ« zbuloja se kush ishte ajo grua qĂ« kishte humbur zemrĂ«n nĂ« rrugĂ«. PĂ«r tĂ« hetuar mĂ« tej atĂ« grua, kĂ«rkova dhe gjeta disa syze tĂ« mrekullueshme, tĂ« cilat mĂ« lejonin tĂ« shihja tĂ« brendshmet e trupit tĂ« saj. Pra, tĂ« kontrolloja vendin ku ndodhej zemra.
Sapo vura ato syze magjike, shikova me padurim gruan e parë që kaloi andej dhe - oh, o Zot! - gruaja nuk kishte zemër. Ajo me siguri duhet të ishte pronarja e zemrës që gjeta. Por, kur i tregova se kisha gjetur zemrën e saj dhe po e ruaja me kujdes që ta merrte, nëse donte, mbeta e habitur nga sjellja e saj: ajo, e indinjuar, duke folur me zë të lartë, u betua se nuk kishte humbur asgjë; se zemra e kishte aty, te vendi i saj, ku e kishte gjithmonë, ja tek e ndjente që po i rrihte, duke marrë dhe duke nxjerrë gjak. Duke parë kokëfortësinë e asaj gruaje, e lashë dhe iu drejtova një gruaje tjetër, të re, të bukur, joshëse dhe të gëzuar. O Zot i madh! Në gjoksin e saj të bardhë pashë të njëjtën zgavër, të njëjtën vrimë rozë, pa asgjë brenda, asgjë fare. Edhe ajo nuk kishte zemër! Dhe kur i ofrova me respekt zemrën që kisha gjetur, edhe ajo nuk pranoi aspak ta merrte. Madje, u ofendua i rëndë të mendoje se paskësh qenë aq e pakujdesshme sa mund ta kishte humbur zemrën në rrugë, pa e vënë re.
Dhe qindra gra kaluan, të moshuara dhe të reja, të bukura dhe të thjeshta, me flokë të zinj apo të kuq, melankolike apo të gëzuara; dhe, me syzet e mia, i shqyrtova të gjitha. Dhe, te secila vura re se vendin e zemrës e kishin bosh. Dukej qartë që organi i zemrës ose nuk kishte ekzistuar kurrë ose kishte humbur shumë kohë më parë. Dhe të gjitha, pa përjashtim, kur u përpoqa t'u ktheja zemrën që u mungonte, refuzuan ta pranonin: ose besonin se e kishin te vendi i saj, ose e ndiheshin plotësisht mirë pa të. Kësisoj, ndiheshin të ofenduara nga oferta dhe nuk guxonin ta merrnin, pasi e quanin gjë të rrezikshme zotërimin e një zemre. Isha e habitur dhe dëshpëruar për mungesën zemrës në gjoksin e një gruaje. Kur, rastësisht, me ndihmën e lentave të mia të mrekullueshme, pashë një vajzë të vogël, të zbehtë, duke kaluar në rrugë, dhe, më në fund, në gjoksin e saj dallova një zemër, një zemër të vërtetë prej mishi, që, duke rrahur, hidhej e kërcente. Nuk e di, por ishte absurde t'i ofroja një zemër dikujt, që kishte një zemër aq të gjallë dhe aq të shkathët. Por, gjithsesi, ia ofrova. Dhe ja, vajza, në vend që të më refuzonte mua si të tjerët, e mori zemrën që i ofrova, hapi gjoksin dhe e vendosi atje zemrën që i dhashë, zemrën, të cilën po bëhesha gati ta lija përsëri atje ku e kisha gjetur, mbi guralecë.
E pasuruar me dy zemra, vajza e zbehtë u bë edhe më e zbehtë: emocionet, sado të parëndësishme, e tronditën deri në palcë; dashuritë vibronin brenda saj me intensitet mizor; miqësia, dhembshuria, trishtimi, gëzimi, dashuria, xhelozia - gjithçka tek ajo ishte e thellë dhe e tmerrshme; dhe vajza budallaqe, në vend që të vendoste të shuante njërën nga dy zemrat e saj, ose të dyja menjëherë, dukej se kënaqej duke jetuar një jetë të dyfishtë shpirtërore, duke dëshiruar, shijuar dhe vuajtur dy herë, duke grumbulluar përshtypje të llojit që janë të mjaftueshme për të shuar jetën. Krijesa ishte si një qiri i ndezur në të dyja anët, që po konsumohej e zvogëlohej në pak çaste. Dhe me të vërtetë, ajo u katandis në pak gjë. E shtrirë në shtratin e vdekjes, e mavijosur dhe aq e dobësuar, saqë i ngjante një zogu të vogël, mjekët erdhën dhe deklaruan se ajo që po e merrte nga kjo botë ishte një aneurizëm, një lodhje deri në këputje. Mjekët ishin aq të paaftë sa askush prej tyre nuk mundi ta dallonte të vërtetën: askush nuk e kuptoi se vajza po vdiste për shkak të pakujdesisë së dhënies së strehës në gjoksin e saj një zemre të humbur në rrugë.
Nga: Brian Stelter / CNN (titulli: YouTubers are setting box office records. It could change the future of moviemaking) PĂ«rkthimi: Telegrafi.com
Dy filmat më të suksesshëm në Amerikë për momentin, Dhoma e pasme [Backrooms] dhe Obsesioni [Obsession], vijnë nga regjisorë në të njëzetat që e zhvilluan talentin e tyre në YouTube.
Filmat e tyre u realizuan me buxhete relativisht të ulëta dhe u promovuan onlajn. Tani që po mbushin kinematë me adoleshentë dhe të rinj që rrallëherë shkojnë në kinema, i gjithë Holivudi po u kushton vëmendje, ndërsa ekspertët parashikojnë se studiot do ta kopjojnë, shumë e shumë herë, këtë model të realizimit të filmave.
Obsesioni, me regji nga 26-vjeçari Curry Barker, doli në kinema më 15 maj. I xhiruar me rreth 750 mijë dollarë, filmi horror me humor të errët ka fituar deri tani pothuajse 150 milionë dollarë - një kthim marramendës investimi për produksionet Focus Features dhe Blumhouse Productions.
Pastaj erdhi Dhomat e pasme, me regji nga 20-vjeçari Kane Parsons, i cili e zhvilloi projektin për vite me radhë në kanalin e tij në YouTube.
Parsonsi kishte një buxhet më të madh - rreth 10 milionë dollarë - dhe aktorë të njohur si Chiwetel Ejiofor, Renate Reinsve dhe Mark Duplass. Por, gjithsesi, ishte befasuese të shihej se si Dhomat e pasme dominoi arkën e të hyrave - kaq bindshëm - gjatë fundjavës së premierës.
- YouTube
Filmi horror psikologjik zuri vendin e parë në të hyra në fundjavë, duke gjeneruar rreth 80 milionë dollarë në Amerikën e Veriut dhe 120 milionë dollarë në mbarë botën - me shitjet e biletave të nxitura nga Brezi Z.
Studioja A24, e cila është përpjekur fuqishëm të mbështesë regjisorët e rinj, tha se Parsonsi tani renditet si regjisori më i ri në historinë e Holivudit që ka publikuar një film që përfundoi në vendin e parë në të hyrat e fundjavës.
Obsesioni ishte në vendin e dytë në fundjavë, duke e shtyrë filmi Lufta e yjeve: Mandaloriani dhe Grogu [Star Wars: The Mandalorian and Grogu], që ishte shfaqur një javë më parë, në vendin e tretë.
PĂ«r shumicĂ«n e filmave, fundjava e hapjes Ă«shtĂ« mĂ« fitimprurĂ«sja, ndĂ«rsa shitjet e biletave bien gradualisht mĂ« pas. Por, Obsesioni vazhdon tĂ« rritet: Focus Features tha tĂ« dielĂ«n se, âduke pĂ«rjashtuar periudhĂ«n e Krishtlindjeve, Obsesioni Ă«shtĂ« filmi i parĂ« qĂ« nga viti 1982 qĂ« ka shĂ«nuar rritje nĂ« arkĂ«n e tĂ« hyrave gjatĂ« fundjavĂ«s sĂ« dytĂ« dhe tĂ« tretĂ«.â
Pra, çfarë do të thotë kjo seri suksesi? Epo, do të thotë se të rinjtë janë vërtet të gatshëm të blejnë bileta kinemaje nëse njohin dhe lidhen me talentin e epokës së YouTube-it.
- YouTube
Dhe, do të thotë se studiot e Holivudit do të ndjekin suksesin e Obsesionit dhe Dhomave të pasme duke kërkuar në platformat e videove onlajn për autorin e ardhshëm të madh.
Madje, mund të nënkuptojë që disa drejtues studiosh do të vendosin edhe disa baste më shumë mbi konceptet origjinale, në vend të filmave të njohur me vazhdime të parashikueshme.
Duplassi, i cili luan rolin e njĂ« shkencĂ«tari nĂ« Dhomat e pasme tha nĂ« njĂ« video nĂ« rrjetet sociale se kĂ«ta dy filma po i jepnin industrisĂ« sĂ« filmit ânjĂ« fije shprese.â
âKemi njĂ« shembull tĂ« krijuesve qĂ« punojnĂ« gjatĂ« pĂ«r tĂ« zhvilluar idetĂ« e tyre, i publikojnĂ« onlajn dhe ndĂ«rtojnĂ« njĂ« audiencĂ«,â tha ai. âDhe, tani njerĂ«zit qĂ« kontrollojnĂ« financat do ta vĂ«nĂ« re ... sepse e shohin çfarĂ« mund tĂ« bĂ«jnĂ« nĂ« arkĂ« nĂ« formĂ«n e kĂ«tyre dy filmave qĂ« po tejkalojnĂ« pritshmĂ«ritĂ«.â
Producentët dhe agjentët kanë kohë që po ndërtojnë një urë lidhëse nga YouTube-i drejt Holivudit. Dhe, shitjet e fuqishme të biletave dimrin e kaluar për filmin e vetëfinancuar Mushkëritë e hekurta [Iron Lung] të jutuberit [YouTuber] Mark Fischbach, treguan potencialin për sukses.
MegjithatĂ«, siç shkroi skenaristi Zack Stentz nĂ« X, âDuket si njĂ« moment i vĂ«rtetĂ« kulturor nĂ« pĂ«rvojĂ«n e shkuarjes nĂ« kinema, duke parĂ« zumerat [zoomer] qĂ« e zhvilluan mjeshtĂ«rinĂ« e tyre duke bĂ«rĂ« video tĂ« shkurtra nĂ« YouTube tĂ« kalojnĂ« te filmat artistikĂ«, ashtu siç bĂ«nĂ« regjisorĂ«t e MTV-sĂ« nĂ« vitet â80 dhe fĂ«mijĂ«t e Sundance-it nĂ« vitet â90 tĂ« shekullit XX.â
Steven Zeitchik nga The Hollywood Reporter shkroi se sukseset e jutuberĂ«ve janĂ« ânjĂ« lĂ«kundje, nĂ« mos shenjat e para tĂ« njĂ« shembjeje tĂ« sistemit tĂ« studiove tĂ« mbĂ«shtetur te trashĂ«gimia.â
Ky moment, shkroi Zeitchik, ka të bëjë shumë më tepër sesa me zbulimin e talenteve të reja. Platforma YouTube, në pronësi të Alphabet-it, i bën regjisorët të famshëm, transmeton punën e tyre, i ndihmon të lidhin partneritete me brende dhe ua jep një megafon të madh marketingu.
âKjo Ă«shtĂ« njĂ« dukuri e krijuar, e nxitur dhe e kontrolluar nga krijuesit dhe nga kompania mĂ« e madhe nĂ« botĂ« qĂ« i amplifikon ata,â shkroi ai.
Duke folur nĂ« njĂ« konferencĂ« tĂ« industrisĂ« tĂ« shtunĂ«n, bashkĂ«drejtuesi i Warner Bros-it, Michael De Luca, tha se regjisorĂ«t si Parsonsi, i cili âpunoi mbi Dhomat e pasme pĂ«r pesĂ« vjetâ, janĂ« ânĂ« dialog me audiencĂ«n e tyre qĂ« nga momenti i parĂ«. AbonentĂ«t e tyre japin kontribut tĂ« drejtpĂ«rdrejtĂ« nĂ« çdo version tĂ« kĂ«tyre projekteve.â
Dhe, âderisa arrin te filmi,â tha ai, âata kanĂ« pasur njĂ« miliard shfaqje testuese.â /Telegrafi/
Flisnim gjuhën e perëndive, kurse tani kjo heshtja jonë si ajo e gurëve. Ishim përqafimi i dashur, ku qielli dhe toka bëheshin bashkë. Jo, nuk ishim vetëm.
Dinim gjithçka për njëri-tjetrin dinim të kaluarën dhe të tashmen ... Ah, ishim për njëri-tjetrin ashtu siç janë degët e forta të lisit që mbështesin njëra-tjetrën në trung.
Atëherë nuk ishim si tani, tani dukemi si re të vetmuara, që enden sa andej-këndej si gjethe të shpërndara.
Nuk ishim vetëm, larg njëri-tjetrit ... Ishim pranë e pranë, të bashkuar me njëri-tjetrin.
Sue Tilley kaloi nga netët në klubet e Sohos dhe puna në qendrën e punësimit, në fytyrën e papritur të disa prej pikturave më të famshme.
Nga: Evgenia Siokos / The Telegraph PĂ«rkthimi: Telegrafi.com
TĂ« gjithĂ« kemi nga njĂ« shok qĂ« na fut nĂ« telashe. PĂ«r Sue Tilleyin ai ishte Leigh Bowery: pjesĂ«risht artist performance, pjesĂ«risht stilist mode, krejtĂ«sisht i çmendur. GjatĂ« viteve â80 tĂ« shekullit XX, Tilley i kalonte netĂ«t nĂ« klubet famĂ«keqe tĂ« LondrĂ«s sĂ« periudhĂ«s post-pank, duke parĂ« Boweryn teksa spĂ«rkaste ujĂ« nga tĂ« pasmet, drejt turmĂ«s, ose teksa âlindteâ nĂ« mĂ«nyrĂ« teatrale, nĂ« skenĂ«, njĂ«rin prej miqve tĂ« tij i cili dilte nga njĂ« qese e lidhur nĂ« barkun e tij, mbuluar me lĂ«ng amniotik. TĂ« nesĂ«rmen nĂ« mĂ«ngjes, pavarĂ«sisht nĂ«se kishte fjetur apo jo, ajo gjendej nĂ« qendrĂ«n lokale tĂ« punĂ«simit ku punoi pĂ«r dekada me radhĂ« si mbikĂ«qyrĂ«se e skemave sociale. âNdonjĂ«herĂ« ndihesha vĂ«rtet keq nĂ« tavolinĂ«n time tĂ« punĂ«s,â pranon Tilley, tani 69 vjeçe, nga dhoma e saj e ndenjjes e mbushur me art nĂ« ShĂ«n Leonard, ku po kalon pensionimin larg dritave tĂ« Sohos.
I bujshmi Bowery tĂ«rhiqte vĂ«mendje kudo qĂ« shkonte. Pasi nĂ« njĂ« performancĂ« nĂ« galerinĂ« Mayfair tĂ« udhĂ«hequr nga Anthony dâOffay, nĂ« vitin 1988, ai tĂ«rhoqi vĂ«mendjen e Lucian Freudit, Bowery u bĂ« shpejt njĂ« nga modelĂ«t mĂ« transformues tĂ« artistit dhe njĂ« nga miqtĂ« e tij mĂ« tĂ« afĂ«rt. Ishte vetĂ«m çështje kohe para se ai tĂ« pĂ«rpiqej ta fuste edhe Tilleyn nĂ« orbitĂ«n e Freudit si modele e mundshme. âLeighut i pĂ«lqente tâua rregullonte jetĂ«n njerĂ«zve,â thotĂ« Tilley. âNuk i pĂ«lqente qĂ« unĂ« punoja nĂ« zyrĂ«n e punĂ«simit dhe mendonte se do tĂ« ishte mirĂ« tĂ« bĂ«ja diçka ndryshe.â
Lucian Freudi ishte famëkeq për natyrën e tij të komunikimitFoto: lifford Coffin/Conde Nast via Getty Images
Freudi ishte njĂ« shoqĂ«rues interesant nĂ« tryezĂ«, duke argĂ«tuar tĂ« pranishmit me anekdota dhe, siç kujton Tilley, duke treguar njĂ« âshaka shumĂ« tĂ« pistĂ« pĂ«r njĂ« balenĂ« qĂ« masturbonteâ (fatkeqĂ«sisht, pika kulmore e shakasĂ« ka humbur nĂ« histori). Freudi mĂ« vonĂ« i tha Boweryt se e urrente buzĂ«kuqin qĂ« Tilley kishte vendosur nĂ« drekĂ«, duke thĂ«nĂ« se ânuk ishte ngjyra e duhur pĂ«r ngjyrĂ«n e fytyrĂ«s sĂ« saj.â Edhe pse tani ajo e kupton kĂ«tĂ« si koment tipik therĂ«s nga njĂ« artist i cili, sipas saj, âi pĂ«lqente tĂ« takonte njerĂ«z, qĂ« pastaj tĂ« mund tĂ« fliste keq pĂ«r ta pas shpineâ, Tilley pranon se ânuk e kam pĂ«rdorur mĂ« kurrĂ« atĂ« buzĂ«kuq.â (Sot, buzĂ«kuqi i saj Ă«shtĂ« njĂ« e kuqe e mrekullueshme.)
E pyeta nĂ«se e kishte dĂ«gjuar ndonjĂ«herĂ« Freudin tĂ« ishte veçanĂ«risht mizor ndaj dikujt tjetĂ«r. âIshte vĂ«rtet i pasjellshĂ«m pĂ«r Joan Collinsin, tmerrĂ«sisht,â thotĂ« ajo. âTha: âMos u ul nĂ« atĂ« karrige. Joan Collins ka qenĂ« ulur aty. Do tĂ« marrĂ«sh SidĂ«n.â U trondita goxha qĂ« dikush mund tĂ« thoshte diçka tĂ« tillĂ«.â
SidoqoftĂ«, Tilley duhet tâi ketĂ« lĂ«nĂ« pĂ«rshtypje Freudit, sepse shpejt e gjeti veten tĂ« ftuar nĂ« studion e tij: ai donte qĂ« ajo tĂ« pozonte pĂ«rkrah Boweryt pĂ«r njĂ« pikturĂ«, NjĂ« mbrĂ«mje nĂ« studio [Evening in the Studio, 1993] - megjithĂ«se Bowery do tĂ« zĂ«vendĂ«sohej nĂ« kompozimin pĂ«rfundimtar nga qeni i Freudit, Pluto. Edhe njĂ« herĂ«, Tilley kujton se Bowery i dha udhĂ«zime tĂ« hollĂ«sishme se si duhej tĂ« sillej ndĂ«rsa pozonte pĂ«r artistin, madje duke e bĂ«rĂ« tĂ« praktikonte heqjen e rrobave qĂ« tĂ« mos e kapte frika kur tĂ« vinte momenti tĂ« zhvishej nĂ« studio. Bowery u tmerrua kur, gjatĂ« njĂ« seance, Tilley guxoi tâi kĂ«rkonte Freudit tĂ« mbyllte derĂ«n e ballkonit sepse ajo po ngrinte nga tĂ« ftohtit.
âNjĂ« mbrĂ«mje nĂ« studioâ (1993)Foto: Guy Bell/Alamy Stock Photo
Sot, vepra e krijuar konsiderohet gjerĂ«sisht njĂ« kryevepĂ«r, por Tilley mbetet e pavendosur. âE urrej. Nuk kam turp ta them se Ă«shtĂ« e shpifur,â thotĂ« ajo. âDukem si njĂ« bretkosĂ« e madhe e shĂ«ndoshĂ« e shtrirĂ« nĂ« dysheme, njĂ« grumbull i madh dhjami. Por, pjesa tjetĂ«r mĂ« pĂ«lqen.â
Tilley do tĂ« pozonte mĂ« pas pĂ«r edhe tri portrete tĂ« tjera nga Freudi, dy prej tĂ« cilave thyen rekorde ankandesh kur dolĂ«n nĂ« shitje. PunĂ«torja sociale nĂ« gjumĂ« [Benefits Supervisor Sleeping, 1995] u bĂ« vepra mĂ« e shtrenjtĂ« artistike e njĂ« artisti ende gjallĂ« e shitur ndonjĂ«herĂ« nĂ« ankand - kur u shit nga shtĂ«pia e ankandeve Christieâs nĂ« Nju-Jork nĂ« vitin 2008 pĂ«r 33.6 milionĂ« dollarĂ« [vlera e 44.5 milionĂ« eurove mĂ« 2026]. Thuhej se ishte blerĂ« nga Roman Abramovichi dhe qĂ« atĂ«herĂ« nuk Ă«shtĂ« shfaqur mĂ« publikisht. MĂ« pas, PunĂ«torja sociale duke pushuar [Benefits Supervisor Resting, 1994] theu rekordin e vetĂ« Freudit nĂ« ankand nĂ« vitin 2015, duke u shitur, sĂ«rish nĂ« Christieâs, pĂ«r 56.2 milionĂ« dollarĂ« [vlera e 67.8 milionĂ« eurove mĂ« 2026].
âPunĂ«torja sociale nĂ« gjumĂ«âFoto: Shaun Curry/AFP via Getty Images
Portreti i katĂ«rt dhe i fundit i Tilleyt, i titulluar Duke fjetur pranĂ« qilimit me luan [Sleeping by the Lion Carpet] dhe i pikturuar gjatĂ« nĂ«ntĂ« muajve mes viteve 1995 dhe 1996, u ble drejtpĂ«rdrejt nga tregtari i Freudit, Bill Acquavella, nga Joe Lewis, njĂ« miliarder i njohur nĂ« Britani si ish-pronar i klubit Tottenham Hotspur. Muajin e ardhshĂ«m, piktura do tĂ« jetĂ« vepra kryesore nĂ« ankandin e Sothebyâs pĂ«r koleksionin vezullues tĂ« Lewisit - i cili pĂ«rfshin gjithashtu vepra nga Modigliani, Matisse dhe Picasso - duke rikthyer trupin lakuriq tĂ« Tilleyt nĂ« vĂ«mendjen publike. Ajo del nĂ« shitje me njĂ« çmim tĂ« vlerĂ«suar prej 25-35 milionĂ« paundĂ«sh [29-40.6 milionĂ« euro].
âDuke fjetur pranĂ« qilimit me luanâ (1995-1996)Foto: Sotheby's
E pyeta nĂ«se pikturat e Freudit dhe mĂ«nyra si i priti bota kanĂ« ndryshuar mĂ«nyrĂ«n si ajo e sheh veten: âAto vetĂ«m mĂ« vĂ«rtetojnĂ« se jam njĂ« puding i vjetĂ«r i shĂ«ndoshĂ«, por, e dini, kĂ«shtu janĂ« gjĂ«rat,â thotĂ« ajo, pa u shqetĂ«suar. âDhe, tĂ« jem e sinqertĂ«, ato piktura ndoshta nuk do tĂ« kishin pasur aq sukses po tĂ« mos kisha qenĂ« njĂ« puding i vjetĂ«r e i shĂ«ndoshĂ«.â
Portretet e Freudit, tĂ« pamĂ«shirshme dhe ballafaquese, ishin sigurisht tĂ« pazakonta pĂ«r kohĂ«n; nĂ« atĂ« periudhĂ« ai nuk pikturonte pĂ«r tregun. NĂ« fakt, ai u nda nga James Kirkmani, tregtari i tij londinez prej dy dekadash, ndĂ«rsa po krijonte portretet e Boweryt, pjesĂ«risht sepse Kirkmani nuk po gjente publik pĂ«r kĂ«to vepra tĂ« reja tĂ« mbushura me mish. Amerikani Acquavella pranoi tĂ« merrte pĂ«rsipĂ«r pĂ«rfaqĂ«simin e artistit (dhe borxhin e tij tĂ« madh nga bixhozi) me shumĂ« sukses - brenda pak vitesh ai e zgjeroi nĂ« mĂ«nyrĂ« dramatike famĂ«n e Freudit nĂ« ShBA, jo pak falĂ« portreteve tĂ« Boweryt dhe Tilleyt. âNe ia ndryshuam jetĂ«n,â thotĂ« ajo.
NjĂ« pasdite, duke e lĂ«nĂ« Tilleyn tĂ« priste nĂ« mes tĂ« seancĂ«s, Freudi u zhduk pĂ«r dy orĂ« pĂ«r tĂ« parĂ« garat nĂ« âdhomĂ«n e televizorit,â njĂ« dhomĂ« e vogĂ«l ngjitur me studion, tĂ« quajtur kĂ«shtu nga Francis Baconi. Kur mĂ« nĂ« fund u kthye, i dĂ«shpĂ«ruar, ai i tha me qetĂ«si Tilleyt se mund tĂ« shkonte nĂ« shtĂ«pi. Me tĂ« drejtĂ« e zemĂ«ruar, ajo iu kthye ashpĂ«r. PĂ«rgjigjja pajtuese e Freudit erdhi ditĂ«n tjetĂ«r: njĂ« çek prej 500 paundĂ«sh. âDuhej tĂ« isha zemĂ«ruar mĂ« shpesh,â thotĂ« tani Tilley duke qeshur. âMendoj se paguhesha mĂ« pak se modelet e vĂ«rteta tĂ« shkollave tĂ« artit,â shton ajo. âPor, pastaj mĂ« çonin pĂ«r drekĂ« prej 100 paundĂ«sh. NdonjĂ«herĂ« pĂ«rvojat janĂ« mĂ« tĂ« rĂ«ndĂ«sishme se paratĂ«.â
Muajin e ardhshĂ«m, âDuke fjetur pranĂ« qilimit me luanâ [Sleeping by the Lion Carpet] - portreti i katĂ«rt i modeles Sue Tilley, realizuar nga Lucian Freud - do tĂ« jetĂ« vepra kryesore nĂ« ankandin e Sothebyâs. Foto: Geoff Pugh / The Telegraph
E pyeta nĂ«se Freudi kishte tentuar ndonjĂ«herĂ« tĂ« flirtonte me tĂ« mes penelatave - piktori ishte famĂ«keq pĂ«r mjegullimin e kufijve mes punĂ«s dhe jetĂ«s sĂ« tij dashurore - por, Tilley e hodhi poshtĂ« idenĂ« me tĂ« qeshur: âNuk mĂ« pĂ«lqente ai. As unĂ« nuk i pĂ«lqeja atij,â thotĂ« ajo. âI pĂ«lqenin njerĂ«zit seriozĂ«, tĂ« qetĂ« dhe pa grim. Nuk i pĂ«rshtatesha shumĂ« atij pĂ«rshkrimi. Por, mendoj se ndoshta tĂ« gjithĂ« tĂ« tjerĂ«t hynĂ« nĂ« atĂ« lojĂ«.â
Ajo kujton se Freudi njĂ« herĂ« kishte lĂ«nĂ« hapur njĂ« kopje tĂ« Daily Mail-it nĂ« studion e tij, ku ishte njĂ« fotografi e tij nĂ«n titullin: âA Ă«shtĂ« ky dashnori mĂ« i madh nĂ« botĂ«?â Ajo qesh sĂ«rish. âE dija shumĂ« mirĂ« qĂ« e kishte lĂ«nĂ« aty qĂ« unĂ« ta lexoja.â TĂ« vetmet momente tĂ« tensionuara nĂ« studio ndodhnin kur gjĂ«rat nuk po funksiononin nĂ« telajo; nĂ« ato raste, thotĂ« Tilley, Freudi merrte âfurçën dhe e ngulte nĂ« kĂ«mbĂ«n e tij duke bĂ«rtitur: âDreq! Dreq! Dreq!â Por, ishte i zemĂ«ruar me veten, jo me mua.â
E pyeta si ndihet tani qĂ« Ă«shtĂ« subjekt i disa prej veprave mĂ« tĂ« famshme dhe mĂ« tĂ« dallueshme nĂ« tĂ« gjithĂ« artin - imazhe qĂ« varen nĂ« koleksione tĂ« klasit botĂ«ror, nĂ« muret e pallatit tĂ« tĂ« paktĂ«n njĂ« oligarku, dhe nĂ« postera nĂ« klasat e artit anembanĂ« botĂ«s. âKur isha e re, lexoja gjithmonĂ« libra pĂ«r jetĂ«n e artistĂ«ve,â thotĂ« ajo. âE dini, impresionistĂ«t dhe para-rafaelitĂ«t: tĂ« gjitha gratĂ« e pĂ«rfshira; gjithĂ« rrĂ«muja; tĂ« fshehtat dhe prapaskenat. As qĂ« e kisha Ă«ndĂ«rruar ndonjĂ«herĂ« se do tĂ« bĂ«hesha pjesĂ« e gjithĂ« asaj. Dhe, tani jam, apo jo?â /Telegrafi/
Muzika dhe teksti: John Dowland (1596) PĂ«rktheu: Agron Shala
Rridhni, lotët e mi, pikoni nga krojet tuaja! Përgjithmonë i mërguar, më lini të vajtoj; Atje ku zogu i zi i natës këndon çnderimin e tij të trishtuar, Atje i braktisur më lini të jetoj.
Shuhuni, drita të kota, mos ndriçoni ma! Për ata që në dëshpërim vajtojnë fatet e tretura As netët nuk janë sa duhet të errëta Drita vetëm turpin ua shpërfaq.
Kurrë mos u lehtësofshin hidhërimet e mia, Meqë mëshira ka mbaruar; Dhe lotët, psherëtimat e rënkimet e mia Ditët e mia të lodhura nga çdo gëzim i kanë shuar.
Nga maja më e lartë e lumturisë Fati im është rrëzuar; Dhe frika, pikëllimi e dhimbja për fajet e mia Janë shpresat e mia, tani që shpresa ka shkuar.
DĂ«gjoni! MĂ«soni ta pĂ«rbuzni dritĂ«n; Ju hije qĂ« jetoni nĂ« terr, QĂ« sâe ndieni pĂ«rbuzjen e botĂ«s. Lum, lum ju qĂ« jeni nĂ« ferr.
Tekst i pĂ«rgatitur nga Ivan Petroviq, sipas dĂ«shmisĂ« sĂ« radikalit dhe çetnikut serb Punisha Raçiq [PuniĆĄa RaÄiÄ, 1886-1944] dhĂ«nĂ« nĂ« gazetĂ«n beogradase Politika mĂ« 15 shkurt 1928 PĂ«rkthimi: Telegrafi.com
Meritat më të mëdha për kalimin paqësor të serbëve përmes Shqipërisë në vitin 1915, i atribuohen serbit nga Shkupi, Smajo Feroviqit.
Smajo Feroviqi, serb i njohur shkupjan me fe myslimane, rridhte nga familja e Omeragiqëve [në fakt ishin shqiptarë, fis Shala - shën. i përkth.], dizdarë nga Gucia, një prej familjeve më të vjetra dhe më me nam në atë krahinë. Mbiemri i tij i vërtetë duhej të ishte Omeragiq, por ai mori mbiemrin e dajallarëve të tij. Paraardhësit e tij kishin qenë serbë të fesë së krishterë, të islamizuar pas rënies së shteteve mesjetare serbe.
ĂetnikĂ«t famĂ«keq serbĂ« gjatĂ« LuftĂ«rave Ballkanike: Misha Zhivanoviq, Risto Tohol, Vllada Voskar, Jevrem Gerasimoviq, Gjuro Sharac, Mustafa Golubiq, Vojo Tankosiq, Smajo Feroviq, Dushan Duçiq, Boshko Arezhina, Millan Millosheviq Wikipedia
Smajo Feroviqi ishte veprimtar kombĂ«tar qysh nĂ« âkohĂ«n turkeâ. Ai u stĂ«rvit nĂ« aftĂ«si ushtarake nĂ« shkollĂ«n çetnike nĂ« Prokuple, ndĂ«rsa mĂ« vonĂ« ishte pjesĂ«tar i njĂ«sisĂ« sĂ« Rudnikut nĂ«n komandĂ«n e Vojo Tankosiqit. Konsiderohej luftĂ«tar i qetĂ« dhe trim dhe, duke u dalluar nĂ« beteja, me meritĂ« mori gradĂ«n e nĂ«noficerit, ndĂ«rsa pĂ«r njĂ« kohĂ« ishte edhe komandant toge. TĂ« shumta janĂ« meritat e tij pĂ«r idenĂ« serbe, ndĂ«rsa kĂ«tu do tĂ« veçojmĂ« njĂ«rĂ«n prej tyre, sipas dĂ«shmisĂ« sĂ« Punisha Raçiqit.
NĂ« pranverĂ«n e vitit 1915, qeveria serbe kishte raporte tĂ« besueshme se Austro-Hungaria po sillte armĂ« nĂ« ShqipĂ«ri, pĂ«rmes detit, si dhe po dĂ«rgonte oficerĂ«t e saj me qĂ«llim mobilizimin e arbanasve [shqiptarĂ«ve - shĂ«n. i pĂ«rkth.] pĂ«r tĂ« sulmuar SerbinĂ« nga prapa. PĂ«r kĂ«tĂ« arsye, Nikola Pashiqi dĂ«rgoi Punisha Raçiqin dhe Smajo Feroviqin me synimin qĂ« tĂ« bindnin krerĂ«t e ShqipĂ«risĂ« veriore tĂ« hiqnin dorĂ« nga ky plan. NĂ« ShqipĂ«ri, deri nĂ« Mat sundonte Esad Pasha, i cili anonte nga Serbia, por nĂ« Mat sundonte Ahmed bej Zogu, mbi MirditĂ«n Prenk Pasha, ndĂ«rsa nĂ« MalĂ«sinĂ« veriore Isa Boletini dhe Bajram Curri. KĂ«ta krerĂ« tĂ« njohur nuk i bindeshin Esad PashĂ«s dhe anonin ndaj Fuqive Qendrore, pra ishin tĂ« gatshĂ«m tĂ« sulmonin SerbinĂ« nĂ« llogari tĂ« Austro-HungarisĂ« dhe kĂ«shtu tâia lehtĂ«sonin asaj punĂ«n.
Smajoja e fliste mirĂ« arnautishten [shqipen - shĂ«n. i pĂ«rkth.] dhe, pĂ«r mĂ« tepĂ«r, dy motrat e tij ishin tĂ« martuara me djemtĂ« e Isa Boletinit tĂ« cilin Smajoja, nĂ« vitet 1911 dhe 1912, e kishte mbajtur tĂ« fshehur nĂ« shtĂ«pinĂ« e tij. E gjithĂ« kjo ishte garanci se Isa do tâi priste mirĂ«, por jo patjetĂ«r se do tâi dĂ«gjonte. MegjithatĂ«, Isa i dĂ«gjoi, dhe jo vetĂ«m ai, por edhe udhĂ«heqĂ«sit e tjerĂ« arbanasĂ« tĂ« cilĂ«t pĂ«rbĂ«nin njĂ« rrezik potencial pĂ«r SerbinĂ«. Sipas fjalĂ«ve tĂ« PunishĂ«s, meritat i takojnĂ« para sĂ« gjithash Smajos, ndĂ«rsa suksesi i kĂ«saj marrĂ«veshjeje u pa nĂ« faktin se grupet arbanase u demobilizuan, malazezĂ«ve iu dha mundĂ«sia tĂ« hynin nĂ« ShkodĂ«r pa luftĂ« dhe tĂ« vendosnin lidhje me trupat e tjera serbe dhe autoritetet e Esad PashĂ«s. NĂ« fund, u sigurua edhe tĂ«rheqja e ushtrisĂ« serbe pĂ«rmes ShqipĂ«risĂ«. Ky ishte misioni i parĂ« politik nĂ« tĂ« cilin Smajoja mori pjesĂ« aktive dhe me tĂ« cilin i dha njĂ« kontribut tĂ« pallogaritshĂ«m tĂ« gjithĂ« idesĂ« kombĂ«tare.
PĂ«rveç kĂ«saj, Smajoja luftoi me zemĂ«r edhe gjatĂ« mbrojtjes sĂ« Beogradit dhe me tĂ« drejtĂ« ishte bartĂ«s i Yllit tĂ« Karaxhorxhit me shpata. Nga Kuvendi Popullor u shpall veprimtar kombĂ«tar. Pas luftĂ«s, nĂ« vitin 1928, gazetat shkruanin pĂ«r njĂ« incident qĂ« ndodhi nĂ« kafenenĂ« âMaqedoniaâ nĂ« Shkup, ku ai ishte protagonist. Konkretisht, Smajoja u pĂ«rlesh me pasaniku shkupjan Ăani-beg Aliloviqin dhe me atĂ« rast e qĂ«lloi me armĂ« zjarri. GjatĂ« marrjes nĂ« pyetje nga policia ai tha se, si serb dhe çetnik, nuk mund ta kapĂ«rcente fyerjen e Aliloviqit, i cili i kishte sharĂ« ânĂ«nĂ«n serbeâ, ndaj menjĂ«herĂ« âiu pĂ«rgjigj me revoleâ. /Telegrafi/
Nga: Isabella Thomas / The Telegraph PĂ«rkthimi: Telegrafi.com
NjĂ« ish-comandante [komandant], i cili kishte marrĂ« pjesĂ« nĂ« Gjirin e Derrave nĂ« anĂ«n kubane, mĂ« tregoi njĂ« herĂ« pĂ«r shqetĂ«simin e tij lidhur me bindjet e tij tĂ« dikurshme komuniste. âSikur dĂ«shira pĂ«r barazi njerĂ«zore tĂ« ishte shprehur si njĂ« kĂ«rkim shpirtĂ«ror - barazi pĂ«rpara Zotit, si nĂ« kishĂ«n e krishterĂ« - dhe jo si njĂ« qĂ«llim politik, shumĂ« konflikte mund tĂ« ishin shmangur.â
Ishte viti 1996 dhe ne po prisnim tĂ« fillonte njĂ« koncert nĂ« katedralen e HavanĂ«s. Mbaj mend qĂ« u habita nga komenti i tij nĂ« atĂ« kohĂ«. Por, pasi kalon ca kohĂ« nĂ« ishull, mĂ«sohesh me faktin se shumica dĂ«rrmuese e kubanĂ«ve flasin haptazi pĂ«r mospĂ«lqimin e tyre ndaj idealeve komuniste. âNuk njoh askĂ«nd qĂ« tĂ« mos jetĂ« disident,â mĂ« tha njĂ« gazetar gjatĂ« sĂ« njĂ«jtĂ«s vizitĂ«. Sistemi, ashtu siç vazhdon tĂ« jetĂ«, âthjesht nuk funksionon pĂ«r shumicĂ«n.â
Jashtë Kubës, forca e besimit te regjimi komunist i ishullit për një kohë të gjatë dukej e fortë. Në fakt, Britania mund të ketë numrin më të lartë për frymë të mbështetësve të regjimit kuban - përmes Fushatës së Solidaritetit me Kubën - krahasuar me çdo vend tjetër në botë. Kjo flet për një verbëri të qëllimshme, por kërkon edhe një shpjegim.
Shumë prej tyre janë komunistë nga kolltuku. Të tjerët mbështesin regjimin kuban thjesht nga mospëlqimi ndaj Shteteve të Bashkuara. Por, ka edhe shumë të tjerë që vizitojnë Kubën prej vendeve të pasura dhe besojnë se hasën në një alternativë të vërtetë ndaj demokracisë kapitaliste.
Nuk ka rĂ«ndĂ«si qĂ« mund tĂ« mos kenĂ« folur pothuajse fare me kubanĂ«t e zakonshĂ«m, pĂ«rveç âmbikĂ«qyrĂ«sveâ tĂ« caktuar nga qeveria. Ose qĂ« turizmi ishte (sigurisht nĂ« vitet â90 tĂ« shekullit XX) i kontrolluar rreptĂ«sishtĂ«, nĂ« mĂ«nyrĂ« qĂ« asnjĂ« qytetar kuban tĂ« mos lejohej nĂ« hotelet ku turistĂ«t kalonin kohĂ«n e tyre luksoze. Pasoi njĂ« aparteid grotesk: jeta ishte e artĂ« pĂ«r turistĂ«t, por njĂ« moçal i varfĂ«risĂ« pĂ«r kubanĂ«t e zakonshĂ«m.
Mbështetja për Kubën ka qenë prej kohësh një mënyrë për të mbajtur gjallë idenë e një shoqërie ideale, pa qenë nevoja të përjetohet vetë ana e errët e saj. Ose, për disa, një mënyrë për të shprehur shqetësimin ndaj teprimeve të kapitalizmit dhe për të mbështetur një rikthim te jeta e thjeshtë (edhe nëse shkaqet e asaj jete të thjeshtë imponohen nga një sistem totalitar).
Ka gjithashtu, me shumĂ« gjasĂ«, lidhje me njĂ« nostalgji pĂ«r sigurinĂ« politike dhe stilin material tĂ« viteve â50 tĂ« shekullit XX e mĂ« herĂ«t: makinat, baret dhe glamuri i ishin mĂ« tĂ« bukura atĂ«herĂ« - edhe pse shumica e kĂ«tyre produkteve u krijuan prej kapitalistĂ«ve tĂ« flaktĂ«, mbetjet dhe skeletet e tyre tĂ« shpĂ«rbĂ«ra mbeten ende tĂ« dukshme nĂ« KubĂ«n e sotme dhe, edhe nĂ« rrĂ«nimin e tyre, vazhdojnĂ« tĂ« kenĂ« aftĂ«sinĂ« pĂ«r tĂ« magjepsur ata qĂ« nuk e dallojnĂ« thelbin.
Nuk Ă«shtĂ« pa arsye qĂ« Kuba komuniste e shet veten pĂ«rmes bolerove tĂ« periudhĂ«s para-revolucionare. Sikur Koreja e Veriut tĂ« kishte hijeshi, salsa, inuendo dhe plazhe, shumĂ« njerĂ«z politikisht naivĂ« do tĂ« promovonin gjithashtu meritat e saj. Arkitektura, peizazhi dhe njerĂ«zit e KubĂ«s janĂ« shumĂ« magjepsĂ«s, dhe historitĂ« pĂ«r Che Guevaran mbeten pikĂ« e qĂ«ndrueshme reference pĂ«r njĂ« pjesĂ« tĂ« sĂ« MajtĂ«s qĂ« mund tĂ« mos e pĂ«lqejĂ« nevojĂ«n pĂ«r tâu pĂ«rshtatur me kohĂ«t nĂ« ndryshim.
PĂ«rndryshe, nuk ka asnjĂ« logjikĂ« nĂ« mbĂ«shtetjen e vazhdueshme tĂ« sĂ« MajtĂ«s pĂ«r regjimin. Pretendimi i FushatĂ«s sĂ« Solidaritetit me KubĂ«n pĂ«r tĂ« mbĂ«shtetur tĂ« drejtĂ«n e popullit kuban pĂ«r vetĂ«vendosje Ă«shtĂ« i paqartĂ«. Thirrja qĂ« ShBA-ja tâi mbajĂ« âduart larg KubĂ«sâ shpĂ«rfill faktin se kjo Ă«shtĂ« pikĂ«risht ajo qĂ« ShBA-ja ka bĂ«rĂ« pĂ«r gati 70 vjet. Kuba gjithashtu ka nevojĂ« urgjente pĂ«r ndihmĂ« nga fqinji i saj, ku miliona ish-qytetarĂ« tĂ« saj jetojnĂ« tani nĂ« mĂ«rgim dhe do tĂ« dĂ«shironin sinqerisht tĂ« ndihmonin.
Politika e vendeve të tjera
Megjithatë, lajmet për dëshpërimin e Kubës kanë bërë që disa të besojnë se çlirimi i ishullit nga një qeveri shtypëse mund të jetë më në fund afër. Përkeqësimi i marrëdhënieve me Venezuelën në janar, pas arrestimit të Nicolås Maduros, e privoi Kubën nga nafta, ndërsa mungesa e ushqimit, energjisë elektrike dhe ujit po e shtyn popullsinë drejt urisë.
Miliona kubanĂ« kanĂ« pritur prej kohĂ«sh çlirimin, edhe nĂ«se nĂ« videot vox pop tĂ« BBC-sĂ« flasin pĂ«r besnikĂ«rinĂ« e tyre ndaj qeverisĂ«. (Me siguri, BBC-ja e kupton se njerĂ«zit qĂ« jetojnĂ« nĂ« njĂ« shtet policor nuk mund tĂ« flasin haptazi pĂ«r opinionet e tyre tĂ« vĂ«rteta, nga frika se mos raportohen te autoritetet, gjĂ« qĂ« do tâi bĂ«nte tĂ« humbnin tĂ« vetmin avantazh qĂ« mund tĂ« kenĂ«?)
Por, ata që shohin dhe presin nga jashtë janë tani ndryshe dhe më të kthjellët. Shumë të mërguar dikur besonin se më në fund mund të rimerrnin shtëpinë që lanë kur ishin të rinj, se mund të rikthenin Kubën që ekzistonte dikur.
Këto ëndrra kanë vdekur prej kohësh, pasi ishulli është pothuajse i shkatërruar. Nuk kanë industri, përveç ndoshta turizmit. Fabrikat e sheqerit mezi funksionojnë. Ka nikel, por një kompani kanadeze tashmë është larguar pas kërcënimeve nga ShBA-ja për të vendosur tarifa ndaj atyre që tregtojnë me regjimin.
ShumĂ« gjĂ«ra kanĂ« ndodhur nĂ« tre muajt e fundit: bllokada e karburantit, padia amerikane ndaj RaĂșl Castros, ndihma ushqimore e ShBA-sĂ«. Por, cili Ă«shtĂ« hapi tjetĂ«r? Kubano-amerikanĂ«t kanĂ« njĂ« ide tĂ« qartĂ«: qĂ« njĂ« tranzicion politik duhet tâi paraprijĂ« çdo tranzicioni ekonomik. PĂ«r ta, kjo Ă«shtĂ« conditio sine qua non e çdo angazhimi tĂ« mĂ«tejshĂ«m me KubĂ«n.
Ka sugjerime joshĂ«se se ShBA-ja mund tĂ« jetĂ« duke parashikuar njĂ«farĂ« roli, nĂ« fazĂ«n fillestare, pĂ«r KishĂ«n Katolike. GjatĂ« vizitĂ«s sime nĂ« vitin 1996, kishat po rihapeshin pĂ«r herĂ« tĂ« parĂ« qĂ« nga pĂ«rplasja e regjimit komunist me RomĂ«n nĂ« vitet â60 tĂ« shekullit XX. NĂ« vitet â90 tĂ« shekullit XX, ajo po shihej si njĂ« kanal i dobishĂ«m bamirĂ«sie pĂ«r regjimin dhe, nĂ« vitin 1999, Papa Gjon Pali II mbĂ«rriti mes njĂ« entuziazmi universal.
Fatkeqësisht, fryma e tij antikomuniste nuk pati të njëjtin efekt si në Evropën Lindore, edhe pse Fidel Castro i hoqi uniformat ushtarake dhe veshi një kostum për atë rast.
Sot, Kisha Katolike mbetet i vetmi pronar i âpronĂ«s privateâ nĂ« ishull dhe, siç u shpreh Marco Rubio (vetĂ« djali i emigrantĂ«ve kubanĂ«, i cili sĂ« fundmi ka zhvilluar takime nĂ« Vatikan), duke iu drejtuar drejtpĂ«rdrejt popullit kuban nĂ« njĂ« fjalim televiziv javĂ«n e kaluar, ajo Ă«shtĂ« i vetmi mjet pĂ«rmes tĂ« cilit ShBA-ja Ă«shtĂ« e gatshme tĂ« dĂ«rgojĂ« ndihmĂ« nĂ« Havana. Kisha - dhe Papa - tani mbajnĂ« disa letra nĂ« njĂ« dramĂ« qĂ« po shpaloset.
Por, kubanĂ«t e Majamit gjithashtu duhet tĂ« ndikojnĂ« te Trumpi. Nga komentet e vetĂ« Trumpit mund tĂ« ndjehet se ai po joshet pĂ«r tĂ« ndĂ«rmarrĂ« njĂ« lloj veprimi. (âDuket se unĂ« do tĂ« jem ai qĂ« do tĂ« bĂ«jĂ« [diçka pĂ«r KubĂ«n],â thotĂ« ai). Por, ekziston gjithashtu njĂ« mundĂ«si e madhe pĂ«r zhgĂ«njim.
Ndoshta Trumpi do tĂ« mjaftohet me tĂ« njĂ«jtin lloj bashkĂ«punimi qĂ« ka tani me VenezuelĂ«n, duke bĂ«rĂ« kĂ«rkesa tĂ« ndryshme nĂ« lidhje me lirimin e tĂ« burgosurve politikĂ« dhe mbylljen e stacioneve ruse dhe kineze tĂ« pĂ«rgjimit. Mund tĂ« ndodhĂ« qĂ« regjimi tĂ« pranojĂ«, duke fituar kohĂ« derisa tĂ« mund tĂ« sigurojĂ« aleatin e tij tĂ« ardhshĂ«m tĂ« madh anti-amerikan. Raportet se Kuba ka siguruar dronĂ« iranianĂ« sugjerojnĂ« se ka aleatĂ« tĂ« dobishĂ«m nĂ« dispozicion. Por, organizimi i vetĂ«m njĂ« manovre tĂ« pjesshme nĂ« KubĂ« do tâi zhgĂ«njente kubano-amerikanĂ«t dhe kjo mund tĂ« ishte e dĂ«mshme nĂ« aspektin elektoral.
Regjimi i KubĂ«s ka rrĂ«njĂ« tĂ« thella dhe mbetet njĂ« shtet totalitar qĂ« zotĂ«ron çdo element tĂ« ekonomisĂ« sĂ« tij. AgjentĂ«t qeveritarĂ« luajnĂ« njĂ« rol tĂ« rĂ«ndĂ«sishĂ«m nĂ« kontrollin e individĂ«ve. âPrerja e kokĂ«sâ sĂ« VenezuelĂ«s Ă«shtĂ« njĂ« gjĂ«; ajo e KubĂ«s do tĂ« ishte diçka krejt tjetĂ«r: vetĂ« sistemi ka shumĂ« gjasa tĂ« mund tĂ« mbijetojĂ« edhe pas eliminimit tĂ« liderit tĂ« tij. Ai i ka mbijetuar vdekjes sĂ« Fidelit dhe daljes nĂ« pension tĂ« vĂ«llait tĂ« tij, RaĂșlit.
Prandaj, Trumpi përballet me një dilemë shumë të vështirë. Ai mund të reflektojë se politika e jashtme ka qenë një nga arsyet kryesore për jetëgjatësinë e regjimit paralizues të Kubës. Kuba është mbajtur prej kohësh në këmbë nga politika e vendeve të tjera. /Telegrafi/
Nga: Jorge Luis Borges PĂ«rktheu: Bajram Karabolli
Verbëria më ka mësuar të mendoj më shumë, të ndiej më shumë, të kujtoj më shumë dhe të lexoj e shkruaj më shumë.
Puna Ă«shtĂ« se tĂ« jetuarit ngjan shumĂ« me verbĂ«rinĂ« dhe pleqĂ«rinĂ«. SidoqoftĂ«, nuk Ă«shtĂ« patetike; Ă«shtĂ« diçka e mirĂ«. GjĂ«rat zhduken, zbehen, turbullohen dhe mund t'i imagjinosh mĂ« mirĂ« ose t'i kujtosh. ĂshtĂ« si mungesa, e cila Ă«shtĂ« njĂ« formĂ« e pranisĂ«, ose nostalgjisĂ«. VerbĂ«ria Ă«shtĂ« si tĂ« gjitha ato gjĂ«ra qĂ« janĂ« vĂ«rtet tĂ« çmuara: nostalgjia, pleqĂ«ria, e cila Ă«shtĂ« gjithashtu e bukur. Ka tĂ« bĂ«jĂ« me pranimin e kufizimeve tĂ« tua, tĂ« kuptuarit se kush je, çfarĂ« mund tĂ« jesh, ose mbi tĂ« gjitha, çfarĂ« nuk mund tĂ« jesh.
Gjatë gjithë jetës, njeriu është në kërkim të vetvetes, dhe pastaj, në pleqëri, e gjen veten, dhe e gjen, veçanërisht, brenda kufizimeve të veta. Verbëria është një kufizim, një lloj burgu, por jo një burg i dhimbshëm. Sigurisht, njerëzit janë shumë të sjellshëm me të verbrit, por jo me të shurdhrit. Me të shurdhrit janë të irrituar, ndërsa me të verbrit janë bujarë ...
Nga: Kasra Aarabi dhe Saeid Golkar / The Telegraph PĂ«rkthimi: Telegrafi.com
Një partneritet i ri i errët duket se është formuar midis dy figurave më të fuqishme të Trupave të Gardës Revolucionare Islamike të Iranit (IRGC). Megjithatë, në Perëndim ai është shpërfillur pothuajse krejtësisht.
Nuk është sekret se mbulimi mediatik i zakonshëm i luftës me Iranin ka vuajtur nga mungesa e nuancës. Por, askund kjo nuk ka qenë më e qartë sesa në përpjekjet për të kuptuar strukturën e brendshme të pushtetit të regjimit - pas eliminimit të udhëheqësit suprem, Ali Khamenei.
Pas vdekjes sĂ« Khameneit dhe mungesĂ«s misterioze tĂ« djalit dhe pasardhĂ«sit tĂ« tij, Mojtabas, narrativa mbizotĂ«ruese nxitoi ta paraqiste kryetarin e Parlamentit iranian dhe veteranin e IRGC-sĂ«, Mohammad Bagher Ghalibaf, si âPutininâ e Iranit. Dhe, ndonĂ«se Ă«shtĂ« e vĂ«rtetĂ« qĂ« IRGC-ja vazhdon tĂ« mbetet nĂ« kontroll tĂ« regjimit (njĂ« proces qĂ« kishte nisur shumĂ« kohĂ« para luftĂ«s), shpejt u bĂ« e qartĂ« se Ghalibafi nuk ishte pushteti i vĂ«rtetĂ« nĂ« Teheran.
Jo vetëm që Ghalibafi është minuar gjatë negociatave me Shtetet e Bashkuara, por thashethemet që qarkullojnë në rrjetet e figurave më të reja të IRGC-së sugjerojnë se ish-gardisti tani është tërhequr i zemëruar, pasi është lënë jashtë lojës.
Në mars, zbuluam se Ahmad Vahidi, komandanti i ri i përgjithshëm i IRGC-së, ishte në fakt figura kryesore e pushtetit në regjim - një raport që më pas është konfirmuar prej burimeve të inteligjencës perëndimore. Por, kjo është vetëm gjysma e historisë.
Megjithëse Vahidi është pa dyshim një figurë kyçe - në mos figura kryesore - e regjimit, ai ka munguar në komandën e IRGC-së gjatë viteve të fundit për shkak të roleve të rëndësishme që ka ushtruar në burokracinë shtetërore, përfshirë postin e ministrit të Brendshëm nën Ebrahim Raisin e ndjerë në vitin 2021, dhe drejtimin e Universitetit Suprem të Mbrojtjes Kombëtare që nga viti 2018. Prandaj, qëkur Vahidi u bë komandant i përgjithshëm, atij i është dashur të zgjerojë bazën e mbështetjes brenda IRGC-së, veçanërisht ndër brezat më të rinj të Gardës dhe milicisë së saj Basixh.
Këtu hyn në skenë Mohammad Ali Jafari (i njohur edhe si Aziz Jafari), ish-komandant i përgjithshëm i IRGC-së - dhe ndoshta individi i dytë më i fuqishëm në Iran për momentin. Jafari është njeriu që ka zgjidhje për problemin e Vahidit. Dhe, sipas informacioneve tona, midis Vahidit dhe Jafarit është formuar një aleancë e errët, ndërsa të dy janë rivalë të fortë të Ghalibafit.
Përplasja personale e Jafarit me Ghalibafin u bë publike në vitin 2022. Një regjistrim i rrjedhur i një bisede të vitit 2018, mes Jafarit - atëherë komandant i përgjithshëm i Gardës - dhe zëvendësit ekonomik të IRGC-së, implikonte Ghalibafin në korrupsion të gjerë. Megjithatë, ishte Jafari ai që përfundimisht humbi postin e tij.
Por, Jafari nuk do të lihej mënjanë. Në fakt, në vitin 2019, ai do të merrte drejtimin e një prej organizatave më të rëndësishme dhe më të fshehta të krijuara për të inxhinieruar rezultatet politike dhe shoqërore në Iran: selisë enigmatike Bakiatallah.
Rëndësia e këtij aparati u theksua në një regjistrim të rrjedhur që ne siguruam nga selia Bakiatallah, ku zëvendësi i saj, zyrtari i lartë i IRGC-së, Sasan Zare, zbulonte se selia kishte të njëjtin status të veçantë si forca famëkeqe Kuds - në kuptimin që raportonte drejtpërdrejt te Zyra e Udhëheqësit Suprem.
Jafari është një nga strategët më të aftë të IRGC-së. Si komandant i përgjithshëm nga viti 2007 deri në vitin 2019, ai projektoi dhe mbikëqyri decentralizimin e Gardës, një strategji lufte që IRGC-ja po e përdor tani kundër Shteteve të Bashkuara dhe Izraelit. Pas vitit 2007, ai shtyu përpara krijimin e gardave provinciale të IRGC-së për ta përgatitur regjimin ndaj dy kërcënimeve madhore: luftës së jashtme dhe trazirave të brendshme.
Nën udhëheqjen e tij, IRGC-ja i zgjeroi ndjeshëm kapacitetet e saj ushtarake dhe të sigurisë. Jafari ndihmoi në krijimin e Organizatës së Inteligjencës së IRGC-së, themeloi komandën kibernetike të Gardës dhe forcoi kapacitetin e saj për luftë asimetrike kundër Shteteve të Bashkuara. Ai luajti gjithashtu një rol qendror në shtypjen brutale të protestave kundër regjimit në vitet 2009 dhe 2017-2018, të cilat e sfiduan seriozisht mbijetesën e Republikës Islamike.
NĂ« vitin 2019, Jafari krijoi selinĂ« Bakiatallah si njĂ« krah shoqĂ«ror dhe kulturor tĂ« IRGC-sĂ«. Siç ka treguar hulumtimi ynĂ«, qĂ«llimi i saj ishte organizimi, trajnimi dhe mobilizimi i bazĂ«s sĂ« vogĂ«l, por radikale, mbĂ«shtetĂ«se tĂ« regjimit nĂ« mbarĂ« Iranin. Kjo strategji pĂ«rqendrohej tek ajo qĂ« IRGC-ja e quan âUnaza e Mesmeâ, njĂ« rrjet tĂ« rinjsh radikalĂ« islamistĂ«. Plani i Jafarit synonte krijimin e 800 mijĂ« grupeve tĂ« vogla, me gati katĂ«r milionĂ« anĂ«tarĂ«, nĂ«pĂ«r lagjet e Iranit brenda pesĂ« vjetĂ«sh. KĂ«to grupe trajnoheshin pĂ«r tĂ« kryer operacione kulturore dhe politike, nga politika ideologjike dhe propaganda e deri te formĂ«simi i rezultateve politike.
QĂ« nga viti 2019, âUnaza e Mesmeâ Ă«shtĂ« pĂ«rdorur edhe pĂ«r inxhinierimin e zgjedhjeve. NĂ« mars tĂ« vitit 2024, njĂ« audio e rrjedhur tregonte ish-ministrin e JashtĂ«m, Javad Zarif, duke iu referuar rolit tĂ« Jafarit nĂ« manipulimin e zgjedhjeve. NĂ« vitin 2024, Jafari thuhet se e pĂ«rdori kĂ«tĂ« rrjet pĂ«r tĂ« mbĂ«shtetur Saeed Jalilin dhe pĂ«r ta penguar Ghalibafin tĂ« arrinte nĂ« raundin e dytĂ«, duke e thelluar rivalitetin mes tyre.
NĂ« tĂ« vĂ«rtetĂ«, pikĂ«risht pĂ«rmes kĂ«tij aparati tĂ« âUnazĂ«s sĂ« Mesmeâ, Jafari ka qenĂ« nĂ« gjendje tĂ« konsolidojĂ« dhe tĂ« komandojĂ« njĂ« bazĂ« tĂ« fortĂ« ndĂ«r brezat e tretĂ« dhe tĂ« katĂ«rt tĂ« IRGC-sĂ« dhe Basixhit, mĂ« tĂ« rinj dhe mĂ« tĂ« bindur ideologjikisht - pikĂ«risht elektorati pĂ«r tĂ« cilin Vahidi ka nevojĂ« tani.
Ashtu si Jafari, edhe Vahidi - njĂ« âpuritanâ ideologjik i vijĂ«s sĂ« ashpĂ«r - ka gjasa tĂ« ketĂ« pikĂ«pamje tĂ« pafavorshme ndaj Ghalibafit pĂ«r shkak tĂ« akuzave pĂ«r korrupsion, tĂ« cilat kanĂ« njollosur reputacionin e vetĂ« IRGC-sĂ« si njĂ« forcĂ« islamiste ideologjike.
DobĂ«sia politike e Ghalibafit buron gjithashtu nga hendeku midis imazhit tĂ« tij revolucionar dhe stilit tĂ« jetesĂ«s sĂ« familjes sĂ« tij jashtĂ« vendit. Raportet kanĂ« nxjerrĂ« nĂ« pah lidhjet afatgjata tĂ« djalit tĂ« tij, Eshaghut, me AustralinĂ«, ku ai studioi, punoi, mbajti qĂ«ndrim tĂ« pĂ«rkohshĂ«m dhe pĂ«rfitoi tĂ« ardhura nga qiraja e pronave. BashkĂ«shortja, vajza dhe dhĂ«ndri i Ghalibafit ishin gjithashtu nĂ« qendĂ«r tĂ« skandalit âLayetteGateâ nĂ« vitin 2022, pasi u kthyen nga Turqia, me sa duket, me njĂ« sasi tĂ« madhe mallrash pĂ«r foshnja, nĂ« njĂ« kohĂ« kur iranianĂ«t e zakonshĂ«m po vuanin nĂ«n trysni tĂ« thellĂ« ekonomike.
Këto skandale kanë ushqyer imazhin e një njeriu që predikon kursim revolucionar brenda vendit, ndërsa familja e tij përfiton nga jeta jashtë tij. Politikisht, Ghalibafi ka qenë gjithashtu tepër i fleksibil qëkur hyri në politikën zgjedhore në vitin 2005. Ai është zhvendosur midis imazhit të një komandanti të ashpër sigurie, një kryebashkiaku teknokrat, një modernizuesi pragmatik dhe një radikali besnik pranë qendrës së pushtetit.
Ky ndryshim i vazhdueshëm i imazhit e ka ndihmuar të mbijetojë, por gjithashtu ka bërë që shumë fraksione brenda regjimit të mos i besojnë. Ghalibafi mishëron oligarkinë e korruptuar të IRGC-së, e cila ka ardhur nën kritika të forta nga brezat më të rinj dhe më të bindur ideologjikisht të Gardës.
KĂ«shtu, njĂ« koalicion i interesave, i ideologjive dhe pushtetit duket se i ka bashkuar Vahidin dhe Jafarin - krerĂ«t e dy prej klaneve oligarkike mĂ« tĂ« fuqishme tĂ« IRGC-sĂ«. Vahidi ka nevojĂ« pĂ«r Jafarin qĂ« tĂ« mobilizojĂ« âUnazĂ«n e Mesmeâ dhe brezat mĂ« tĂ« rinj tĂ« IRGC-sĂ« dhe Basixhit pĂ«r tĂ« ndĂ«rtuar njĂ« bazĂ« personale mbĂ«shtetjeje, ndĂ«rsa Jafari po e pĂ«rdor Vahidin pĂ«r tĂ« lĂ«nĂ« mĂ«njanĂ« rivalĂ« si Ghalibafi.
Kjo aleancĂ« midis Jafarit dhe Vahidit mund tĂ« fillojĂ« gjithashtu ta riformĂ«sojĂ« strukturĂ«n, personelin dhe taktikat e IRGC-sĂ«. TĂ« dy pĂ«rfaqĂ«sojnĂ« njĂ« perspektivĂ« puritane dhe ideologjike brenda IRGC-sĂ«, njĂ« qasje qĂ« politikĂ«n, shoqĂ«rinĂ« dhe rajonin i sheh pĂ«rmes njĂ« prizmi tĂ« ashpĂ«r teokratik-sigurie. NĂ«se aleanca e tyre ka sukses, ajo do tâi fuqizojĂ« segmentet mĂ« tĂ« reja dhe mĂ« radikale tĂ« GardĂ«s dhe Basixhit, tĂ« cilat janĂ« mĂ« tĂ« disiplinuara ideologjikisht dhe mĂ« pak tĂ« lidhura me politikĂ«n e vjetĂ«r burokratike tĂ« RepublikĂ«s Islamike.
Kjo do ta thellonte shndërrimin e regjimit nga një teokraci e mbrojtur nga IRGC-ja në një teokraci sigurie të dominuar prej saj. Pasojat do të jenë serioze. Brenda vendit, Republika Islamike ka gjasa të bëhet edhe më represive. Jashtë vendit, një gardë që merr plotësisht autoritetin politik do të jetë më agresive: ajo nuk do ta shohë përballjen me armiqtë e Iranit si rrezik, por si gjuhën natyrore të pushtetit.
Nëse regjimi dhe aleanca Vahidi-Jafari i mbijetojnë luftës, këto pasoja do të bëhen shumë të qarta - sidomos pasi Bibi dhe Trumpi të mos jenë më në pushtet. /Telegrafi/
NĂ« moshĂ«n 83-vjeçare, McCartney po kthehet pas nĂ« kohĂ« pĂ«r solo-albumin e tij tĂ« 18-tĂ«, duke kujtuar flirtet e hershme, kĂ«ndimet nĂ« familje, madje edhe vetĂ« lindjen e tij â si dhe kohĂ«rat e ethshme qĂ« pasqyrojnĂ« tĂ« sotmen. Kjo ia ka dhĂ«nĂ« atij âçdo shpresĂ« se do t'ia dalimâ.
Nga: Laura Barton / The Guardian (titulli: âI can gauge Johnâs reaction: thatâs good, stick that inâ: Paul McCartney on how old bandmates â and Oasis â inspired his nostalgic new album) PĂ«rkthimi: Telegrafi.com
âSa larg dĂ«shiron tĂ« kthehesh pas nĂ« kohĂ«?â NĂ« zyrĂ«n e tij me pamje nga Sheshi Soho nĂ« LondĂ«r, Paul McCartney dhe unĂ« rrimĂ« bashkĂ« nĂ« njĂ« divan tĂ« vogĂ«l, duke kujtuar tĂ« kaluarĂ«n. Dhoma ka njĂ« aromĂ« tĂ« thellĂ«, rrĂ«shinore dhe paksa kishtare. NĂ« parvazin e dritares ndodhet njĂ« qiri i madh prej qelqi tĂ« gjelbĂ«r dhe, pĂ«rtej tij, shihen rreshta pemĂ«sh tĂ« pĂ«rmbytura nga drita e diellit tĂ« hershĂ«m tĂ« pasdites.
Ndërtesa u ble nga McCartney në vitin 1974 dhe prej kohësh shërben si seli për kompaninë e tij botuese dhe për sipërmarrje të tjera. Në një kat tjetër, dy anëtarë të ekipit të tij po shqyrtojnë printimet e fotografive të gruas së tij të ndjerë, Lindas, të shtrira mbi tryezën e sallës së mbledhjeve. Një asistente po merret me porosinë e bageleve, ndërsa në ashensorin e vogël dikush po ngjit drejt kuzhinës një karrocë të mbushur me gota pijesh; një tingull i hareshëm përplasjesh e trokëllimash përhapet nëpër kate.
McCartney dhe unĂ« po diskutojmĂ« tingujt mĂ« tĂ« hershĂ«m qĂ« ai mund tĂ« kujtojĂ«, atĂ« qĂ« Seamus Heaney dikur e quajti âthelbi gjuhĂ«sorâ; pra, tingujt qĂ« vendosen nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« pavetĂ«dijshme nĂ« vesh, duke krijuar njĂ« lloj themeli dĂ«gjimor. The Boys of Dungeon Lane, albumi i 18-tĂ« solo i McCartneyt, Ă«shtĂ« prezantuar si ânjĂ« pĂ«rmbledhje e rrallĂ« dhe zbuluese kujtimesh tĂ« papublikuara mĂ« parĂ«,â dhe Ă«shtĂ« i pasur me hollĂ«si tĂ« tilla tingĂ«llore: bilbila, fishkĂ«llima trenash, zhurma e frenimit tĂ« njĂ« autobusi teksa ndalon nĂ« stacion. Por, albumi nuk Ă«shtĂ« njĂ« ushtrim nostalgjik me tinguj sentimentalĂ« orkestralĂ«; pĂ«rkundrazi, Ă«shtĂ« qasje aventureske dhe rinore ndaj muzikĂ«s me kitarĂ«.
Paul McCartney dhe John Lennon në grupin The Quarrymen, në Liverpool më 1959Foto: Michael Ochs Archives
McCartney pĂ«rpiqet tĂ« rikthejĂ« kujtimet. âMirĂ«, tani po hyjmĂ« nĂ« territor tĂ« dyshimtĂ«, sepse kam ndjesinĂ« se mund tĂ« kujtoj lindjen time,â thotĂ« ai. âShumĂ« e dyshimtĂ«, shumĂ« e dyshimtĂ«, por mĂ« kujtohen pllakat e bardha, instrumentet prej kromi dhe tingujt ... Ndoshta Ă«shtĂ« krejtĂ«sisht njĂ« marrĂ«zi. NĂ« fakt, pothuajse me siguri Ă«shtĂ«. NjĂ« kujtim i imagjinuar! Dhe, unĂ« linda me pincĂ« obstetrike.â Ai ndalet dhe fytyra i mbushet me ngrohtĂ«si dhe humor. âNuk e kuptoj tamam çfarĂ« Ă«shtĂ« kjo. Mendoj se u desh tĂ« mĂ« nxirrnin me njĂ« lloj pince.â
Ai rikthehet te tema e tingujve. âJanĂ« shumĂ«,â thotĂ« ai. âMund tĂ« rrimĂ« kĂ«tu pĂ«r disa orĂ«.â NĂ« shkollĂ«n fillore, duke vrapuar brenda me shokĂ«t e klasĂ«s. NĂ« moshĂ«n 10-vjeçare, duke jetuar nĂ« AvenynĂ« PerĂ«ndimore nĂ« Speke tĂ« Liverpulit, âduke qĂ«ndruar nĂ« brezin e gjelbĂ«r pranĂ« rrugĂ«s me dy korsi, me vajzat, dhe duke i dĂ«gjuar teksa bisedonin; njĂ«ra prej tyre tha: âI ke qerpikĂ«t shumĂ« tĂ« bukur!ââ Ishin edhe kĂ«ngĂ«t familjare tĂ« Carolina Moonit, Red, Red Robin, Bread and Butterflies; njĂ« shaka e treguar nga ndonjĂ« xhaxha, nga e cila ai kujton vetĂ«m fundin: âFjalĂ« me vend.â Ai kujton edhe herĂ«n e parĂ« qĂ« dĂ«gjoi fjalĂ«n âubiquitousâ [kudogjendur].
âShumĂ« kujtime,â thotĂ« ai. âShumĂ« tĂ« thella. PĂ«r kĂ«do tjetĂ«r do tĂ« ishin krejt pa kuptim, nĂ« fakt.â
Fakti kurioz në jetën e Paul McCartneyt është se asgjë nuk konsiderohet e parëndësishme. Si kantautori më i shquar i brezit të tij dhe më gjerë, çdo detaj i 83 vjetëve të tij është analizuar deri në imtësi. Janë botuar mijëra libra për Beatles-at; tani ekzistojnë podkaste të shumta për Beatles-at, forume adhuruesish, dokumentari tetorësh i Peter Jacksonit, Get Back. Në kohën kur shkruaj, të paktën dy projekte filmike janë në prodhim: plani ambicioz i Sam Mendesit për katër filma të ndërlidhur dhe seriali dramatik i BBC-së nga Christian Schwochow, Hamburg Days - që ndjek periudhën formuese të grupit në Gjermani. Dhe, sigurisht, janë vetë këngët; tashmë aq të njohura sa nuk sillen më thjesht si muzikë, por si familje.
McCartney (i rrethuar) nĂ« njĂ« fotografi shkollore nĂ« vitet â50 tĂ« shekullit XXFoto: Mirrorpix/Getty Images
Pothuajse tĂ« gjithĂ« mendojnĂ« se e njohin McCartneyn, ndaj tĂ« jesh nĂ« praninĂ« e tij Ă«shtĂ« çorientuese. Si duhet tĂ« sillet njeriu? Sot ai e bĂ«n gjithçka tĂ« lehtĂ« â njĂ« figurĂ« gazmore me njĂ« kĂ«mishĂ« tĂ« kaltĂ«r dhe xhinse tĂ« errĂ«ta, duke limuar pa nxitim thonjtĂ« kur mbĂ«rrij unĂ«. Kur i them se sa shumĂ« mĂ« pĂ«lqen albumi i ri, ai pĂ«rgjigjet me njĂ« ton tĂ« thjeshtĂ«: âEpo, mund tĂ« vish pĂ«rsĂ«ri.â
McCartney thotĂ« se kur shkruan kĂ«ngĂ«, ânuk e di veçanĂ«risht çfarĂ« do tĂ« dalĂ«.â Ai nuk mendon se kishte âasgjĂ« tĂ« vetĂ«dijshmeâ pas vendimit pĂ«r tâu rikthyer te e kaluara â ishte thjesht njĂ« mundĂ«si pĂ«r tĂ« treguar histori. Dungeon Lane i titullit tĂ« albumit ishte njĂ« vend pĂ«r vĂ«zhgimin e zogjve pranĂ« shtĂ«pisĂ« nĂ« RrugĂ«n Arduik, ku familja McCartney u shpĂ«rngul nĂ« vitin 1950. âRreshta e rreshta e rreshta shtĂ«pish komunale,â thotĂ« ai. âPor, ishin shtĂ«pi komunale shumĂ« tĂ« mira.â PĂ«rmirĂ«simi mĂ« i madh ishte tualeti brenda shtĂ«pisĂ«, por kishte edhe njĂ« ndjenjĂ« hapĂ«sire qĂ« u jepte krenari sa herĂ« qĂ« i vizitonin tĂ« afĂ«rmit ata.
Me pagĂ«n e nĂ«nĂ«s sĂ« tij si mami, dhe tĂ« atit qĂ« ishte shitĂ«s pĂ«r njĂ« tregtar pambuku, kishte pak luks, por nĂ« shtĂ«pi kishte njĂ« piano vertikale, njĂ« radio dhe njĂ« qilim ku ai mund tĂ« shtrihej dhe tâi dĂ«gjonte tĂ« dyja. âRadioja ishte vĂ«rtet njĂ« burim i madh informacioni dhe muzike â BBC-ja ishte shumĂ« e mirĂ« pĂ«r tĂ« gjitha kĂ«to gjĂ«ra. Jam njĂ« admirues i madh i BBC-sĂ«,â thotĂ« ai me vendosmĂ«ri. Singli i parĂ« i The Boys of Dungeon Lane u transmetua pĂ«r herĂ« tĂ« parĂ« nĂ« stacionin lokal tĂ« radios sĂ« korporatĂ«s, BBC Merseyside.
Ai kujton se dĂ«gjonte âpjesĂ« tĂ« mrekullueshme tĂ« vogla klasike, dhe ato tĂ« depĂ«rtonin nĂ« tru.â Edhe sot e kĂ«saj dite, ai mund tĂ« kujtojĂ« emrat qĂ« shfaqeshin nĂ« fund tĂ« transmetimit: âOrkestra e drejtuar nga Harry Rabinowitz ...â Ai e shqipton emrin me njĂ« lloj kĂ«naqĂ«sie tĂ« veçantĂ«. âE dua radion, sepse ta çliron imagjinatĂ«n.â
Atij i pĂ«lqenin dramat radiofonike dhe skeçet komike, mundĂ«sia e gjallĂ« qĂ« fshihej nĂ« atĂ« qĂ« nuk shihej. NĂ« fund tĂ« viteve â60 tĂ« shekullit XX, ai po udhĂ«tonte me Aston Martin-in e tij tĂ« ri nga Londra drejt Liverpulit. âDhe, ndeza radion, dhe ishte njĂ« dramĂ« nga Alfred Jarry, ishte Ubu Cocu [Ubu Cuckolded],â thotĂ« ai. âMĂ« pĂ«lqeu shumĂ«! Ishte krejt e çmendur: âMa jep pompĂ«n time tĂ« nevojtores!â Mendova, po, mund ta identifikoj veten me kĂ«tĂ« personazh. Dhe, ai Ă«shtĂ« aq i pacipĂ«.â
Ubu Cocu do tĂ« ndikonte nĂ« njĂ« pjesĂ« tĂ« madhe tĂ« Maxwellâs Silver Hammer, qĂ« u publikua nĂ« albumin e Beatles-ave tĂ« vitit 1969, Abbey Road. âRadioja ma dha kĂ«tĂ«,â thotĂ« ai. âNuk besoj se do ta kisha lexuar ndonjĂ«herĂ« ndryshe.â
Ishte radioja qĂ« i solli edhe rokĂ«nrolin: emisionin Record Round-up tĂ« Jack Jacksonit nĂ« BBC dhe David Jacobsin, âqĂ« ishte njĂ« prezantues shumĂ« elegant i BBC-sĂ«, por shumĂ« modern, dhe papritur thotĂ«: âKa njĂ« disk tĂ« mrekullueshĂ«m amerikan nga Ray Charles i quajtur Whatâd I Say?ââ Zot i madh, mendoi McCartney i ri, çfarĂ« Ă«shtĂ« kjo? Ai buzĂ«qesh. âPra, radioja tĂ« trondiste mendjen sĂ«rish.â
HerĂ«n e parĂ« qĂ« dĂ«gjoi veten nĂ« radio ishte viti 1963 dhe ai po ngiste Ford Classic-un e tij. âE mbaj mend saktĂ«sisht ku isha,â thotĂ« ai, âduke kaluar pranĂ« Greftonit nĂ« Liverpul, kur filloi Love Me Do.â Ai nuk ndaloi makinĂ«n. âJo, thjesht vazhdova rrugĂ«n, i entuziazmuar. Por, ishte diçka.â
- YouTube
Disa vite mĂ« parĂ«, McCartney publikoi njĂ« libĂ«r dhe njĂ« seri podkastesh shoqĂ«ruese me poetin Paul Muldoon. KĂ«ngĂ«tari kishte ushqyer herĂ«t ambicien pĂ«r tâu bĂ«rĂ« poet dhe, sĂ« bashku, ata shqyrtuan tekstet e mĂ« shumĂ« se 150 kĂ«ngĂ«ve tĂ« tij me njĂ« qasje disi letrare. NdĂ«r to ishte edhe Penny Lane, hiti i vitit 1967 nĂ« tĂ« cilin McCartney mbĂ«shtetet te kujtimet e tij pĂ«r njĂ« rrugĂ« nĂ« periferi tĂ« Liverpulit ku ai, John Lennon dhe George Harrison ndĂ«rronin autobusĂ«t te terminali i rrethrrotullimit Smithdaun.
âIshte njĂ« vend qĂ« zinte njĂ« pjesĂ« shumĂ« tĂ« rĂ«ndĂ«sishme nĂ« jetĂ«n time dhe nĂ« jetĂ«n e Johnit,â i tha ai Muldoonit. âDhe, gjĂ«ja e bukur ishte se, gjatĂ« shkrimit tĂ« saj, Johni e dinte saktĂ«sisht se pĂ«r çfarĂ« po flisja.â Ai tregoi pĂ«r strehĂ«n e autobusit, rrethrrotullimin, shtyllĂ«n me vija tĂ« berberhanes. âKur i sollĂ«m nĂ« jetĂ« nĂ« kĂ«ngĂ«, ishte diçka e kĂ«ndshme qĂ« unĂ« dhe Johni ta ndanim sĂ«rish.â
ShumĂ« nga kĂ«ngĂ«t nĂ« The Boys of Dungeon Lane lĂ«vizin nĂ« territore tĂ« ngjashme. Sa e çuditshme duhet tĂ« jetĂ« tĂ« shkruash pĂ«r kĂ«tĂ« peizazh, pĂ«r kĂ«tĂ« kohĂ«, pa bashkĂ«biseduesin tĂ«nd mĂ« tĂ« madh. NĂ« librin e fundit tĂ« Ian Lesliet, John & Paul: A Love Story in Songs, ai shkruan se pasi dĂ«gjoi kompozimin e Lennonit, Strawberry Fields Forever, McCartney shkroi Penny Lane si ânjĂ« lloj kĂ«nge pĂ«rgjigjeje pĂ«r fĂ«mijĂ«rinĂ« â dhe jo vetĂ«m pĂ«r fĂ«mijĂ«rinĂ« e tij, por pĂ«r atĂ« qĂ« kishte tĂ« pĂ«rbashkĂ«t me Johninâ. TĂ« dyja kĂ«ngĂ«t u publikuan si dy anĂ« tĂ« tĂ« njĂ«jtit singĂ«l. âDuhet tâi imagjinojmĂ« pĂ«rballĂ« njĂ«ra-tjetrĂ«s,â shkruan Leslie, âthellĂ« nĂ« bisedĂ«.â
Partneriteti i McCartneyt me Lennonin kishte ndryshuar pĂ«rpara se Beatles-at tĂ« shpĂ«rbĂ«heshin nĂ« pranverĂ«n e vitit 1970, por kur Lennoni u vra nĂ« fund tĂ« vitit 1980, biseda mori fund; çdo kĂ«ngĂ« mbeti pa pĂ«rgjigje. âBashkĂ«punĂ«tori im ishte ndoshta njĂ« nga shkrimtarĂ«t mĂ« tĂ« mirĂ« tĂ« shekullit, kĂ«shtu qĂ«, po, do tĂ« tĂ« mungojĂ«,â thotĂ« tani McCartney. âPor, kur shkruaj [pĂ«r njĂ« vend tĂ« caktuar], unĂ« e di disi se ai do ta kishte njohur.â KĂ«shtu, çfarĂ«do vendi qĂ« McCartney mund tĂ« vizitojĂ« pĂ«rmes njĂ« kĂ«nge, âmund ta imagjinoj reagimin e tij: kjo Ă«shtĂ« mirĂ«, fute aty.â
Beatles-at (para Ringo-s), nga e majta: George Harrison, Lennon dhe McCartney, jashtë shtëpisë së Paulit në Liverpul, rreth vitit 1960Foto: Keystone/Getty Images
âPor, kjo Ă«shtĂ« jeta: humb njerĂ«z,â shton ai. Producenti afatgjatĂ« i Beatles-ave, George Martin, dikur e kishte paralajmĂ«ruar pĂ«r humbjen e papritur qĂ« vjen me moshĂ«n: âOh, gjĂ«ja e tmerrshme Ă«shtĂ« se tĂ« gjithĂ« shokĂ«t e tu fillojnĂ« tĂ« ikin njĂ« nga njĂ« ...â, kujton McCartney se i kishte thĂ«nĂ«. âTani ndoshta jam nĂ« atĂ« moshĂ« dhe jam shumĂ« i vetĂ«dijshĂ«m pĂ«r kĂ«tĂ«, pasi kam humbur Johnin dhe Georgein [Harrison] â dy pika tĂ« mĂ«dha referimi pĂ«r çdo gjĂ« pĂ«r tĂ« cilĂ«n flasim.â
NĂ« album Ă«shtĂ« njĂ« kĂ«ngĂ« e quajtur Down South, qĂ« kujton ditĂ«t kur ai, Harrison dhe Lennon udhĂ«tonin me autostop. TĂ« tre takoheshin nĂ« RrugĂ«n Ăester, aty ku niseshin tĂ« gjithĂ« kamionĂ«t. âGeorge do ta dinte saktĂ«sisht çfarĂ« kisha parasysh dhe ku shkonim, ashtu si edhe Johni,â thotĂ« McCartney. âPra, po, tĂ« mungojnĂ«. Filloj tĂ« trishtohem shumĂ« dhe duhet tâi them vetes: âPrit njĂ« minutĂ«, tĂ« gjithĂ«ve u mungojnĂ«.â Nuk jam vetĂ«m unĂ«. Kjo mĂ« bĂ«n tĂ« ndihem pak mĂ« mirĂ«. Mendoj: âEh, dreqi ta hajĂ«, kjo Ă«shtĂ« jeta dhe kjo Ă«shtĂ« ajo qĂ« kemi.ââ
Bashkëpunëtori i McCartney-t në The Boys of Dungeon Lane ishte producenti Andrew Watt, një amerikan 35-vjeçar, i njohur për punën e tij me Elton Johnin, Lady Gagan dhe Ozzy Osbournein, si dhe për dy albumet e fundit të Rolling Stones (McCartney madje shfaqet edhe në albumin e tyre më të fundit, që publikohet në korrik).
Watt nuk ka qenĂ« kurrĂ« nĂ« RrugĂ«n Ăester, por disi ata gjetĂ«n gjuhĂ« tĂ« pĂ«rbashkĂ«t. Madje, ai e nxiti McCartneyn tĂ« ishte mĂ« specifik nĂ« tekstet e tij. âPo shkruaja njĂ« pjesĂ« te Days We Left Behind ku thosha: âU takuam nĂ« RrugĂ«n Forthlin ...ââ, kujton McCartney. âDhe mendova: A duhet ta fus kĂ«tĂ«? UnĂ« e di ku Ă«shtĂ«, por a e dinĂ« tĂ« gjithĂ«?â TĂ« gjithĂ« kanĂ« njĂ« rrugĂ« tĂ« tillĂ«, e siguroi Watti. âNuk Ă«shtĂ« e nevojshme ta njohĂ«sh apo tĂ« kesh qenĂ« nĂ« atĂ« vend, por e kupton,â thotĂ« McCartney.
Watt dhe McCartney u takuan pĂ«r herĂ« tĂ« parĂ« pĂ«r njĂ« çaj nĂ« studion e producentit. NjĂ« natĂ« mĂ« parĂ«, Watti ishte zgjuar i mbuluar nĂ« djersĂ« tĂ« ftohta. Duke folur nĂ« telefon nga Los Anxhelesi, ai kujton procesin e mendimit tĂ« tij: âDreqi: unĂ« i bie kitarĂ«s me dorĂ«n e djathtĂ« dhe ai i bie me tĂ« majtĂ«n.â MenjĂ«herĂ« nisi njĂ« kĂ«rkim tĂ« furishĂ«m nĂ« internet pĂ«r kitarat pĂ«r mĂ«ngjarashĂ« qĂ« e dinte se McCartney pĂ«rdorte â njĂ« Höfner, njĂ« Martin D28, njĂ« Epiphone Casino. âVetĂ«m nĂ« rast se do tĂ« kĂ«rkonte njĂ« kitarĂ« ...â
Dhe, ai e kĂ«rkoi. âPo i flisja pĂ«r mĂ«nyrĂ«n se si shkruan njĂ« kĂ«ngĂ«,â thotĂ« McCartney. âDhe, i thashĂ« se mund tĂ« ndodhĂ« nĂ« shumĂ« mĂ«nyra, por njĂ« nga gjĂ«rat qĂ« bĂ«j kohĂ«t e fundit Ă«shtĂ« thjesht tĂ« vendos gishtat mbi piano dhe tĂ« shoh nĂ«se tingĂ«llon mirĂ«.â Mund ta provonte tĂ« njĂ«jtĂ«n qasje edhe nĂ« kitarĂ«, sugjeroi ai. Watti ishte gati me kitarĂ«n pĂ«r mĂ«ngjarashĂ«. McCartney vendosi gishtat mbi telat dhe luajti. âJa ku e ke,â i tha Wattit, âky Ă«shtĂ« njĂ« akord i çuditshĂ«m.â Ai nuk e kishte idenĂ« se çfarĂ« ishte, por ai do tĂ« bĂ«hej fillimi i kĂ«ngĂ«s hapĂ«se spektakolare tĂ« albumit, As You Lie There.
Ai pretendon se ende nuk e di se çfarĂ« akordi Ă«shtĂ«. âPo ju them diçka, do tĂ« doja shumĂ« ta dija,â thotĂ« tani, duke marrĂ« kitarĂ«n qĂ« kishte qĂ«ndruar qetĂ«sisht nĂ« tĂ« majtĂ«n e tij. âNjoh mjaft akorde si ... E!â luan ai. âA! B G C F ... I njoh tĂ« gjitha kĂ«to. Por, jam i interesuar tĂ« di çfarĂ« Ă«shtĂ« ky.â Ai ma luan akordin. Pyes veten çfarĂ« emocioni i ngjall. âNjĂ« lloj çuditshmĂ«rie,â thotĂ« ai. âPak romantikĂ«. MĂ« e çuditshme se trillimi.â
Watt e pĂ«rshkruan punĂ«n me McCartneyn si âpĂ«rvoja mĂ« e madhe e jetĂ«s simeâ. Ai kishte qenĂ« adhurues i Beatles-ave gjatĂ« gjithĂ« jetĂ«s, por kĂ«ngĂ«tari u sigurua qĂ« ai tĂ« mos ndihej kurrĂ« i mbingarkuar nga madhĂ«shtia e tij. âAi e di saktĂ«sisht kush Ă«shtĂ« dhe çfarĂ« ka bĂ«rĂ«. Kur hyn nĂ« dhomĂ«, hyn pa ego. ĂshtĂ« sikur tĂ« fton tĂ« ngjitesh pak drejt nivelit tĂ« tij, ndĂ«rsa ai zbret pak pĂ«r ty. E bĂ«n gjithçka shumĂ« tĂ« hapur.â
Watt ka njĂ« bollĂ«k kujtimesh nga koha e tyre nĂ« studio: si u prek deri nĂ« lot nga ndjeshmĂ«ria e Days We Left Behind, dhe si Home to Us â njĂ« duet me Ringo Starrin qĂ« nisi me njĂ« pjesĂ« daullesh tĂ« Ringos â pĂ«rfundoi duke tingĂ«lluar aq i fuqishĂ«m dhe i ashpĂ«r. âNuk patĂ«m fĂ«mijĂ«ri tĂ« bukura,â i tha McCartney, Wattit; ishte e rĂ«ndĂ«sishme qĂ« edhe kĂ«nga tĂ« ishte po aq e fortĂ«. NĂ« mes tĂ« incizimit tĂ« kĂ«ngĂ«s, McCartney shkoi tĂ« shihte Oasis-in dhe u frymĂ«zua nga madhĂ«shtia e tingullit tĂ« grupit. âHarroje 11-shin e Spinal Tap,â i tha Watt-it, âamplifikatorĂ«t janĂ« nĂ« 12.â Ai kĂ«rkonte njĂ« madhĂ«shti tĂ« ngjashme.
NdĂ«rsa rrimĂ« ulur nĂ« divan, biseda e McCartneyt vazhdon tĂ« rrjedhĂ«: nga pjesĂ«marrjet e tjera tĂ« ftuara nĂ« album (Chrissie Hynde, Sharleen Spiteri), te banesat pĂ«r mamitĂ« nĂ« vitet â50 tĂ« shekullit XX; sesi rrjeti i autobusĂ«ve tĂ« Liverpulit ishte ndoshta po aq transformues sa hekurudha nĂ« kohĂ«n e Lincolnit; sesi ndonjĂ«herĂ« mendon pĂ«r prindĂ«rit e tij, duke u kujdesur pĂ«r tĂ« si foshnjĂ« gjatĂ« luftĂ«s, dhe sesi bĂ«het e pamundur tĂ« mos e lidhĂ« kĂ«tĂ« me situatĂ«n aktuale nĂ« UkrainĂ« ose nĂ« Gaza, âku nĂ« çdo sekondĂ« mund tĂ« bien bombat dhe duhet tĂ« jetosh me atĂ« vetĂ«dijeâ.
McCartney performon nĂ« programin âSaturday Night Liveâ, maj 2026Foto: NBC/Lloyd Bishop/Getty Images
NjĂ« imazh i tillĂ« i errĂ«t endet nĂ« hijet e Dungeon Lane: njĂ« ndjenjĂ« e jetĂ«s qĂ« shtyp fort, me qira pĂ«r tâu paguar dhe âpa ushqim nĂ« qilarâ; burra qĂ« dehen ose drogohen, familje qĂ« ânuk mund tĂ« duronin mĂ« / Por, duhejâ. Albumi duket sikur vizaton njĂ« vijĂ« lidhĂ«se mes atyre ditĂ«ve tĂ« ethshme dhe kohĂ«ve tona po aq tĂ« trazuara. McCartney mbetet i hutuar nga shumëçka e epokĂ«s sĂ« sotme â politika, teknologjia, agresiviteti. âKush do ta kishte menduar ndonjĂ«herĂ« se do tĂ« kishit njĂ« president amerikan si ai?â pyet ai. âNuk do ta kishe menduar se mund tâia dilnin pa pasoja. Ose sekretarin e LuftĂ«s? KĂ«tĂ« nuk mund ta besoj.â
âMegjithatĂ« mendoj se njerĂ«zimi ka njĂ« qĂ«ndrueshmĂ«ri dhe njĂ« shpirt tĂ« jashtĂ«zakonshĂ«m, dhe shumica e njerĂ«zve qĂ« takoj janĂ« njerĂ«z tĂ« mirĂ«, tĂ« sjellshĂ«m, njerĂ«z familjarĂ«,â vazhdon ai. âDhe, mendoj se tĂ« gjithĂ« kemi vlera pak a shumĂ« tĂ« ngjashme. Shpesh, kur shkruaj njĂ« kĂ«ngĂ« dashurie, mendoj: âOh, kjo nuk Ă«shtĂ« lokale. Edhe nĂ« KinĂ« po bĂ«jnĂ« tĂ« njĂ«jtĂ«n gjĂ«. Po bien nĂ« dashuri dhe po bĂ«jnĂ« fĂ«mijĂ«.â ĂshtĂ« diçka njerĂ«zore. Prandaj, kam plot shpresĂ« se do ta kalojmĂ« edhe kĂ«tĂ«.â
Ai ndalet. âMĂ«nyra ime Ă«shtĂ« disi ta injoroj njĂ« pjesĂ« tĂ« madhe tĂ« kĂ«saj,â pranon ai. âKĂ«shtu qĂ« ka shumĂ« gjĂ«ra qĂ« nuk i bĂ«j.â Si pĂ«r shembull? Ai gjallĂ«rohet menjĂ«herĂ«. âKukis!â thotĂ« ai â jo duke iu referuar biskotave, por bezdisjes sĂ« pĂ«rhershme tĂ« internetit. âTĂ« gjithĂ« i pranojnĂ« ato, ndĂ«rsa unĂ« them: âJo!â UnĂ« kĂ«rkoj pĂ«r ârefuzo tĂ« gjithaâ.â
SĂ« fundmi, McCartney performoi nĂ« njĂ« koncert pĂ«r 50-vjetorin e Apple-it. âApple 2, siç e quajmĂ« ne,â buzĂ«qesh ai, pasi Apple-i origjinal ishte shtĂ«pia diskografike e Beatles-ave. KĂ«ngĂ«tari u gjend nĂ« bisedĂ« me drejtorin ekzekutiv tĂ« atĂ«hershĂ«m, Tim Cook, dhe shfrytĂ«zoi rastin pĂ«r ta qortuar pĂ«r nevojĂ«n e vazhdueshme tĂ« iPhone-it pĂ«r pĂ«rditĂ«sime softuerike. âNuk dua pĂ«rditĂ«sime!â i tha ai. âSapo u mĂ«sova me kĂ«to qĂ« kam! Ndjenja ime Ă«shtĂ« kjo: Shiko, unĂ« e bleva kĂ«tĂ« pajisje, Ă«shtĂ« e imja. KĂ«shtu qĂ« duhet ta bĂ«jĂ« disi atĂ« qĂ« dua unĂ«.â
Ai merr telefonin dhe mĂ« tregon njĂ« fotografi qĂ« kishte bĂ«rĂ« tĂ« njĂ« vazoje me lule nĂ« shtĂ«pinĂ« e tij. âPĂ«r mua, kryesisht Ă«shtĂ« aparat fotografik,â thotĂ« ai. A pĂ«rdor emotikone? âPo. MĂ« pĂ«lqejnĂ«,â pohon me kokĂ«. CilĂ«t janĂ« tĂ« preferuarit e tij? âGishti lart Ă«shtĂ« njĂ« nga kryesorĂ«t. Kam edhe fytyrĂ«n e kaubojit. Pastaj bĂ«hem pak krijues â vendos krah tĂ« fortĂ«, zemĂ«r, krah tĂ« fortĂ«,â buzĂ«qesh ai duke shpresuar. âMendoj se duket pak si njĂ« njeri.â /Telegrafi/
Login
