❌

Normal view

There are new articles available, click to refresh the page.
Today — 19 July 2026Revista Monitor

Vera turistike në Golem po humbet shkëlqimin

✇Revista Monitor
By: Mira Leka
18 July 2026 at 22:12

NĂ« Golem dhe DurrĂ«s, sezoni duket dinamik: autobusĂ« me grupe tĂ« organizuar qĂ« vijnĂ« nga aeroporti, hotele me kontrata dhe tregje tĂ« reja qĂ« po zbulojnĂ« bregdetin. Por poshtĂ« kĂ«saj gjallĂ«rie, kĂ«rkesa po shfaqet mĂ« e dobĂ«t. Rezervimet e minutĂ«s sĂ« fundit janĂ« zbehur, gjermanĂ«t po vijnĂ« mĂ« pak nga kontratat e garancisĂ« dhe ofertat e korrikut po shfaqen masivisht nĂ« tĂ« gjithĂ« strukturat nĂ« njĂ« periudhĂ« kur zakonisht çmimet vetĂ«m rriten. PolakĂ«t, çekĂ«t dhe sllovakĂ«t po mbajnĂ« ritmin, ndĂ«rsa francezĂ«t, britanikĂ«t dhe armenĂ«t po testojnĂ« destinacionin. ZhvlerĂ«simi i pandalshĂ«m i Euros vetĂ«m sa po e shton presionin mbi hotelet, duke tkurrur mĂ« tej marzhet e tyre tĂ« fitimit. Kjo verĂ« mund t’i mbushĂ« nĂ« pjesĂ«n mĂ« tĂ« madhe dhomat e Golemit, por jo domosdoshmĂ«risht pritshmĂ«ritĂ« e bizneseve.

 

Nertila Maho

Në pamje të parë, sezoni veror në Durrës dhe Golem, rajoni më i rëndësishëm i turizmit masiv në vend, nuk duket i dobët. Hotelet vijojnë të presin grupe të organizuara, avionët charter sjellin turistë nga tregje të reja dhe kontratat e garancisë me agjencitë e huaja po mbajnë të zënë një pjesë të madhe të kapaciteteve.

Por pas kësaj tabloje fshihet një sezon veror më i ndërlikuar dhe më pak i parashikueshëm nga sa tregojnë shifrat në sipërfaqe. Rezervimet e minutës së fundit, për të cilat hotelet zakonisht lënë të disponueshme rreth 20% të kapacitetit, u zbehën papritur në fund të qershorit dhe fillimit të korrikut.

Në të njëjtën kohë, edhe tregu gjerman, ndonëse mbështetet te kontratat e garancisë, është tërhequr, duke sjellë më pak turistë të organizuar nga sa kishin parashikuar operatorët. Polakët, çekët dhe sllovakët po mbajnë peshën kryesore të turizmit të organizuar në këtë rajon, siç ka ndodhur edhe në vitet e fundit, dhe ecuria e tyre mbetet pozitive.

Po aq inkurajues është edhe tregu francez, i cili po e teston për herë të parë këtë pjesë të bregdetit përmes turizmit të organizuar dhe të kontratave të garancisë. Strukturat akomoduese konfirmojnë gjithashtu një rritje të pranisë së britanikëve, kryesisht si turistë individualë, si dhe hyrjen e armenëve, të cilët po vijnë për herë të parë në vend në formë të organizuar. Me diasporën që po rezervon më pak dhe me shqiptarët e Kosovës që janë më pak të pranishëm, turizmi i organizuar mbetet segmenti i vetëm që po e mban rritjen.

Të gjitha këto zhvillime tregojnë se Durrësi dhe Golemi janë përballë një sezoni, bilanci i të cilit ende nuk mund të lexohet qartë. Operatorët vlerësojnë se kjo verë mund të rezultojë më e dobët se ato të viteve të mëparshme, por presin që shtatori dhe tetori të kompensojnë një pjesë të zbehjes së korrikut. Rezervimet paraprake për këta muaj janë në rritje, duke ushqyer shpresën se sezoni mund të zgjasë më shumë dhe të rikuperojë një pjesë të terrenit të humbur në kulmin e verës.

 

Dy sezone brenda së njëjtës verë, kontratat me garanci mirë, rezervimet individuale, dobët

Sezoni veror në Golem dhe Durrës po ecën me dy ritme të ndryshme. Në njërën anë janë kontratat e garancisë me agjencitë e huaja për grupet e organizuara, të cilat kanë siguruar paraprakisht një pjesë të madhe të kapaciteteve hoteliere dhe po shfaqin ecuri të mirë. Në anën tjetër janë rezervimet individuale dhe ato të minutës së fundit, ku operatorët po raportojnë ngadalësim të fortë të kërkesës.

“Ka njĂ« tkurrje nga klientĂ«t qĂ« rezervojnĂ« nga Booking apo recepsioni”, thotĂ« Fatos Çerenishti, administrator i “Fafa Group”. Sipas tij, biznesi punon kryesisht me kontrata garancie, por lĂ« njĂ« pjesĂ« tĂ« kapaciteteve pĂ«r rezervimet individuale. PikĂ«risht kjo pjesĂ« ka rezultuar mĂ« e dobĂ«t se njĂ« vit mĂ« parĂ«.

Blerim Norja, Drejtor i PĂ«rgjithshĂ«m i hoteleve “Royal G”, jep njĂ« ndarje mĂ« konkrete tĂ« modelit tĂ« shitjeve. Sipas tij, strukturat e mĂ«dha rezervojnĂ« zakonisht rreth 80% tĂ« kapaciteteve pĂ«r turizmin e organizuar dhe lĂ«nĂ« 20% pĂ«r klientĂ«t e minutĂ«s sĂ« fundit.

“Ky 20% ka shfaqur deficit tĂ« theksuar”, thotĂ« z. Norja. Ai shton se rĂ«nia Ă«shtĂ« e dukshme jo vetĂ«m nĂ« regjistrat e rezervimeve, por edhe nĂ« aktivitetin e pĂ«rditshĂ«m tĂ« zonĂ«s, pĂ«rfshirĂ« gjallĂ«rinĂ« mĂ« tĂ« ulĂ«t nĂ« shĂ«titore gjatĂ« mbrĂ«mjeve.

Për hotelet, kjo nuk është thjesht një çështje e numrit të dhomave të zëna. Rezervimet individuale shpesh ofrojnë më shumë fleksibilitet në çmime dhe mundësi më të mira për të shitur me tarifat e pikut. Kontratat me agjencitë, ndonëse garantojnë volum, zakonisht negociohen më herët dhe me çmime të përcaktuara paraprakisht.

Kjo do të thotë se një hotel mund të ketë nivel të kënaqshëm rezervimesh, por të gjenerojë më pak të ardhura nga sa kishte parashikuar. Kapaciteti i mbushur nga agjencitë garanton një shkallë qëndrueshmërie, por nuk e zëvendëson plotësisht humbjen e klientëve që rezervojnë drejtpërdrejt dhe në momentin e fundit.

Z. Çerenishti e pĂ«rshkruan kontrastin pĂ«rmes interesit tĂ« drejtpĂ«rdrejtĂ« tĂ« klientĂ«ve. “Vjet nĂ« tĂ« njĂ«jtĂ«n periudhĂ« kishim 100 telefonata nĂ« ditĂ« qĂ« pyesnin dhe interesoheshin, sot bĂ«hen ose nuk bĂ«hen katĂ«r tĂ« tilla”, thotĂ« ai.

Operatorët bien dakord se prilli, maji dhe pjesërisht qershori kishin krijuar pritshmëri më pozitive. Z. Norja thotë se në prill dhe maj hotelet e tij kishin regjistruar rritje prej 15-20% krahasuar me një vit më parë.

Dobësimi u ndie në fund të qershorit dhe në fillim të korrikut, pikërisht kur sezoni duhet të hynte në fazën më të fortë. Ndryshimi ishte i menjëhershëm dhe, për operatorët, e bën më të vështirë identifikimin e një shkaku të vetëm për zbehjen. Për momentin, turizmi i organizuar po mban në këmbë pjesën më të madhe të sezonit.

 

Gjermanët tërhiqen, grupet e tjera ruajnë rritjen

Tregu gjerman është i vetmi ndër segmentet e turizmit të organizuar që ka shfaqur tërheqje të dukshme nga rezervimet paraprake. Shitjet e agjencive kanë qenë më të dobëta se pritshmëritë, ndërsa pjesa tjetër e grupeve që vijnë përmes kontratave të garancisë ka ruajtur ecuri pozitive.

“Do tĂ« veçoja vetĂ«m tregun gjerman, ku shitjet nuk kanĂ« qenĂ« aq mirĂ« nĂ« raport me kontratĂ«n qĂ« kemi”, thotĂ« z. Çerenishti, ndĂ«rsa polakĂ«t, çekĂ«t dhe sllovakĂ«t kanĂ« ecur sipas parashikimeve dhe kanĂ« ruajtur njĂ« performancĂ« tĂ« mirĂ«.

Z. Norja jep njĂ« vlerĂ«sim edhe mĂ« tĂ« fortĂ«. “GjermanĂ«t janĂ« 50% mĂ« pak nga sa ishte parashikuar”, thotĂ« ai, duke iu referuar kontratave dhe volumit tĂ« pritshĂ«m nga ky treg.

Operatorët e lidhin pjesërisht dobësimin me perceptimin e pasigurisë. Ai thotë se gjermanët kanë qenë grupi më i ndjeshëm ndaj raportimeve për protestat dhe zhvillimet e brendshme në Shqipëri.

“MĂ« tĂ« ndjeshĂ«m dhe qĂ« na e kanĂ« shprehur hezitimin nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« drejtpĂ«rdrejtĂ« janĂ« gjermanĂ«t”, thotĂ« ai. Sipas z. Norja, polakĂ«t, çekĂ«t dhe britanikĂ«t nuk kanĂ« shfaqur tĂ« njĂ«jtin shqetĂ«sim.

Z. Çerenishti Ă«shtĂ« mĂ« i rezervuar nĂ« pĂ«rcaktimin e shkakut. Ai nuk e lidh drejtpĂ«rdrejt rĂ«nien me njĂ« faktor tĂ« vetĂ«m, por thekson se turizmi mbĂ«shtetet te “besimi, imazhi dhe siguria” dhe se turistĂ«t mund tĂ« ndryshojnĂ« lehtĂ«sisht destinacion.

Polonia mbetet tregu mĂ« i konsoliduar i turizmit tĂ« organizuar nĂ« vend. Z. Norja i pĂ«rshkruan polakĂ«t si turistĂ« “besnikĂ« tĂ« ShqipĂ«risĂ«â€, tĂ« cilĂ«t rikthehen edhe pĂ«r herĂ« tĂ« tretĂ« ose tĂ« katĂ«rt.

Një tjetër treg që operatorët e vlerësojnë si interesant këtë vit është ai francez, i cili ka hyrë përmes kontratave të garancisë. Për strukturat hoteliere, ky është një zhvillim i rëndësishëm, pasi bëhet fjalë për një treg të ri që po teston për herë të parë bregdetin e Durrësit dhe Golemit në formën e turizmit të organizuar.

Operatorët thonë se agjencitë franceze kanë dhënë vlerësime të mira nga turistët francezë për hotelet, ushqimin dhe plazhin, duke shtuar se për një pjesë të këtij tregu janë mbyllur marrëveshje edhe për vitin 2027.

Britania e Madhe dhe Armenia janë dy burime të tjera të reja të kërkesës. Britanikët po vijnë më shumë në mënyrë individuale, ndërsa Armenia ka hyrë përmes paketave të organizuara dhe fluturimeve charter.

 

 

Oferta në kulmin e sezonit, hotelet ulin çmimet për të tërhequr kërkesën

Korriku dhe gushti janë muajt kur hotelet në bregdet zakonisht përfitojnë nga kërkesa më e lartë për të shitur me çmime më të mira. Këtë vit, operatorët hotelierë konfirmojnë se një pjesë e madhe e strukturave në Golem dhe Durrës po bëjnë të kundërtën dhe po publikojnë oferta.

Në një situatë të tillë, uljet në kulmin e verës tregojnë qartë se hotelet kanë dhoma bosh dhe po përpiqen të tërheqin kërkesën që nuk është në ritmin e pritshëm.

“Po ta vĂ«sh re, nĂ« tĂ« gjitha faqet e hoteleve nĂ« zonĂ«n e Golemit dhe DurrĂ«sit ka aktualisht oferta qĂ« sinjalizojnĂ« ulje çmimi”, thotĂ« z. Çerenishti, duke nĂ«nvizuar se shkaku Ă«shtĂ« njĂ« kĂ«rkesĂ« mĂ« e dobĂ«t dhe pĂ«rpjekja e hoteleve pĂ«r tĂ« tĂ«rhequr rezervime tĂ« momentit tĂ« fundit.

Z. Norja arrin në një përfundim të ngjashëm. Ai thotë se shumë hotele i kanë çmimet më të ulëta se një vit më parë dhe se të tjera kanë nisur të publikojnë oferta për të reaguar ndaj situatës.

PĂ«r tĂ«, kjo tregon se rĂ«nia nuk Ă«shtĂ« e lidhur me çmime tepĂ«r tĂ« larta. “Duke qenĂ« se çmimet janĂ« mĂ« tĂ« ulĂ«ta se vjet, nuk Ă«shtĂ« kjo arsyeja”, thotĂ« ai.

Operatorët konfirmojnë se kjo strategji ka kosto. Ofertat mund të ndihmojnë në rritjen e numrit të rezervimeve, por njëkohësisht ulin të ardhurën për çdo dhomë. Ato mund të shtyjnë gjithashtu klientët të presin deri në momentin e fundit, me shpresën se tarifat do të bien edhe më tej. Nëse uljet zgjasin, ato mund të ndikojnë edhe në mënyrën se si tregu e percepton vlerën e destinacionit.

Z. Çerenishti thotĂ« se, nĂ«se situata mbetet e njĂ«jtĂ«, biznesi do tĂ« detyrohet tĂ« bĂ«jĂ« oferta tĂ« tjera. Por ai thekson se kjo “nuk na favorizon si biznes, sepse kemi shumĂ« kosto”.

Nga ana tjetër, z. Norja vëren se pothuajse të gjitha hotelet kanë dhoma bosh, kush më shumë dhe kush më pak.

 

Goditja e dyfishtë mbi fitimet, Euro më e dobët dhe çmime nën presion

Hotelet në bregdet po përballen me dy presione njëkohësisht: zhvlerësimin e Euros ndaj Lekut dhe nevojën për të ulur çmimet për të tërhequr rezervime të momentit të fundit për dhomat që kanë mbetur bosh.

Modeli i operimit i shumë strukturave turistike që punojnë me kontrata garancie apo allotment (paguaj sa sjell) është i ekspozuar drejtpërdrejt ndaj kursit të këmbimit. Kontratat me agjencitë, rezervimet nga jashtë dhe paketat turistike faturohen kryesisht në Euro. Pagat, ushqimet, energjia dhe pjesa më e madhe e shpenzimeve paguhen në Lek.

“Euro na ka rrĂ«nuar totalisht”, thotĂ« z. Çerenishti. Sipas tij, rreth 90% e pagesave pĂ«r ushqime, punonjĂ«s dhe shpenzime tĂ« tjera bĂ«hen nĂ« Lek, ndĂ«rsa tĂ« ardhurat sigurohen nĂ« Euro.

Ai vlerĂ«son se biznesi Ă«shtĂ« “30% minus” nga zhvlerĂ«simi i vazhdueshĂ«m.

Kursi i këmbimit është vetëm njëra anë e problemit. Ana tjetër është presioni mbi çmimet, pasi hotelet po bëjnë oferta në korrik për të shitur kapacitetet e lira. Të ardhurat e pritshme janë sërish në rënie, ndërkohë që kostot e pagave dhe furnizimeve mbeten të pandryshuara ose janë në rritje.

Goditja Ă«shtĂ« veçanĂ«risht e fortĂ« pĂ«r hotelet me kontrata afatgjata. Çmimet mund tĂ« jenĂ« negociuar muaj mĂ« parĂ« ose gjatĂ« vitit tĂ« kaluar, ndĂ«rsa kursi i kĂ«mbimit ka vijuar rĂ«nien gjatĂ« gjithĂ« kĂ«saj periudhe.

Në këtë mënyrë, strukturat hoteliere përballen njëkohësisht me më pak të ardhura nga konvertimi i Euros dhe me presion për të ulur çmimet në një treg ku rezervimet individuale janë dobësuar. Kjo e bën më të vështirë ruajtjen e fitimit, sidomos në muajt që zakonisht duhet të gjenerojnë pjesën më të madhe të të ardhurave.

 

LEXONI EDHE:

“Korriku ka nisur mĂ« i dobĂ«t se njĂ« vit mĂ« parĂ«, zhvlerĂ«simi i Euros po godet sektorin”

“Rezervimet e minutĂ«s sĂ« fundit nĂ« rĂ«nie, kontratat me agjencitĂ« – mirĂ«, por tĂ«rhiqen gjermanĂ«t”

The post Vera turistike në Golem po humbet shkëlqimin appeared first on Revista Monitor.

“Korriku ka nisur mĂ« i dobĂ«t se njĂ« vit mĂ« parĂ«, zhvlerĂ«simi i Euros po godet sektorin”

✇Revista Monitor
By: Mira Leka
18 July 2026 at 22:10

IntervistĂ« me Fatos Çerenishti, administrator i “Fafa Group”

 

Sezoni veror në Golem po jep sinjalet e para të një ngadalësimi, me kërkesën për rezervime individuale që ka nisur nën nivelet e një viti më parë. Hotelet po aplikojnë oferta edhe në kulmin e sezonit, një tregues i presionit mbi shitjet e minutës së fundit.

Ndërkohë, kontratat e garancisë me agjencitë vijojnë të mbajnë volume të kënaqshme nga Europa Qendrore dhe Lindore.

Sektori përballet paralelisht me një goditje të fortë nga zhvlerësimi i Euros, ndërsa pjesa më e madhe e kostove paguhet në Lek. Operatorët po amortizojnë humbjet përmes tkurrjes së marzheve, për të mos cenuar cilësinë e shërbimit.

Fatos Çerenishti, administrator i “Fafa Group”, nĂ« kĂ«tĂ« intervistĂ« pĂ«r “Monitor”, thotĂ« se sezoni mund tĂ« rezultojĂ« mĂ« i dobĂ«t se vitet e fundit.

 

Si paraqitet aktualisht ecuria e turizmit në zonën e Golemit, tashmë që kemi hyrë në muajt kryesorë të sezonit veror?

Po vërejmë tkurrje të kërkesës nga klientët që rezervojnë drejtpërdrejt përmes platformave si Booking apo përmes recepsionit. Ne zakonisht punojmë me kontrata garancie, por një përqindje të kapaciteteve e lëmë të disponueshme për këtë kategori klientësh.

Korriku nuk ka nisur në nivelin që prisnim. Situata na kujton periudhën e para dhjetë viteve, kur sezoni fillonte rreth datës 10 korrik dhe përfundonte më 30 gusht. Aktualisht, ecuria është më e dobët krahasuar me korrikun e vitit të kaluar.

Kjo mund të kuptohet edhe nga ofertat që po publikohen aktualisht në faqet e hoteleve në zonën e Golemit dhe të Durrësit.

Kur hotelet aplikojnë ulje çmimesh gjatë korrikut dhe gushtit, që konsiderohen muajt e pikut të sezonit, kjo tregon se kërkesa nuk është në nivelin e pritshëm. Ofertat po përdoren si një mënyrë për të tërhequr vizitorët që rezervojnë në momentin e fundit.

 

Cilat mund të jenë arsyet që kanë sjellë këtë tkurrje të rezervimeve të momentit të fundit?

Nuk mund të përcaktoj me siguri një arsye të vetme. Duket sikur ekziston një lloj pasigurie, frike apo mungese besimi te konsumatori.

Në të njëjtën periudhë të vitit të kaluar merrnim rreth 100 telefonata në ditë nga persona që kërkonin informacion apo interesoheshin për rezervime. Sot, numri i këtyre telefonatave mund të mos arrijë as në katër në ditë.

Kjo kategori klientësh përbëhet kryesisht nga diaspora shqiptare, shqiptarët e Kosovës, turistët nga rajoni, por edhe nga pushuesit vendas. Këtë vit po vërejmë mungesë të kërkesës pothuajse nga të gjitha këto grupe.

 

Si ka qenë ecuria e tregut të Kosovës këtë vit, veçanërisht gjatë sezonit veror?

Edhe tregu i Kosovës nuk ka pasur ecurinë që prisnim. Krahasimin e bëjmë me vitin e kaluar dhe, deri tani, kjo periudhë ka qenë nën nivelet e pritshme.

 

Disa përfaqësues të sektorit kanë ngritur shqetësimin se protestat dhe zhvillimet e brendshme mund të kenë ndikuar në rezervimet e momentit të fundit. Mendoni se ky faktor ka pasur ndikim?

Nuk mund të them me siguri nëse protestat kanë ndikuar drejtpërdrejt, por është e qartë se ekziston një faktor që ka sjellë këtë ndryshim dhe ai duhet të studiohet me kujdes.

Turizmi Ă«shtĂ« njĂ« sektor qĂ« mbĂ«shtetet te besimi, imazhi dhe siguria. NĂ«se njĂ« destinacion nuk perceptohet si i sigurt apo nĂ«se imazhi i tij dĂ«mtohet, efektet mbi kĂ«rkesĂ«n janĂ« tĂ« menjĂ«hershme. TuristĂ«t e kanĂ« shumĂ« tĂ« lehtĂ« t’i devijojnĂ« planet e tyre drejt njĂ« destinacioni tjetĂ«r.

Për këtë arsye, duhet të analizojmë seriozisht se nga po vjen kjo situatë dhe cilët faktorë kanë ndikuar në të.

 

Ndryshe nga rezervimet individuale, si ka qenë ecuria e turistëve që vijnë përmes kontratave të garancisë?

Situata me turistët që vijnë përmes kontratave të garancisë është krejtësisht e ndryshme. Këto kapacitete janë parablerë nga agjencitë turistike dhe ecuria deri tani ka qenë shumë e mirë.

Sipas kontratave, agjencitë kanë të drejtën që të mos realizojnë deri në 10% të volumit të parashikuar, por në përgjithësi nuk kemi pasur probleme.

Do të veçoja vetëm tregun gjerman, ku shitjet nuk kanë qenë në nivelin e pritshëm në raport me kontratën që kemi. Ndërkohë, tregjet e tjera kanë pasur ecuri pozitive. Polakët, çekët dhe sllovakët kanë performuar mirë.

Edhe tregu francez ka rezultuar shumë pozitiv. Turistët francezë janë një kategori shumë e mirë vizitorësh dhe nga agjencitë kemi marrë përshtypje mjaft pozitive. Ata kanë shprehur vlerësime të mira për destinacionin, duke nisur nga hotelet dhe cilësia e ushqimit, deri te plazhi dhe shërbimet.

 

Turistët francezë kanë hyrë për herë të parë këtë vit përmes kontratave të garancisë. A keni nisur negociata për kontrata të reja për vitin e ardhshëm?

Ende jo. Besoj se diskutimet dhe negociatat për kontratat e vitit të ardhshëm do të nisin në muajin shtator, pasi të ketë përfunduar fluksi kryesor i sezonit veror.

Në atë periudhë do të kemi edhe një panoramë më të plotë të rezultateve dhe të vlerësimeve të agjencive dhe turistëve.

 

Duke marrë parasysh ecurinë e deritanishme, cilat janë pritshmëritë tuaja për pjesën tjetër të korrikut dhe për muajin gusht?

Po e ndjekim situatën me shumë kujdes dhe presim të shohim se si do të nisë pjesa e dytë e korrikut, për të kuptuar më qartë tendencën e sezonit.

Nëse situata vazhdon në të njëjtat nivele, do të detyrohemi të aplikojmë oferta të tjera. Kjo nuk na favorizon si biznes, pasi kostot tona janë të larta dhe ulja e çmimeve ndikon drejtpërdrejt në marzhet e fitimit.

Në tërësi, mendoj se ky sezon veror nuk do të jetë i njëjtë me sezonet e viteve të fundit. Ka një lloj ndalimi apo ngadalësimi të menjëhershëm të kërkesës dhe ky është një problem mbi të cilin duhet të reflektojnë të gjithë aktorët e sektorit.

Duhet të vlerësohet me kujdes burimi i kësaj situate, pasi ndryshimi ishte i papritur. Qershori pati ecuri shumë të mirë dhe edhe ditët e para të korrikut nisën pozitivisht, por më pas kërkesa u ndal.

Shpresojmë që muaji shtator të rikuperojë një pjesë të diferencës që po vihet re aktualisht. Në vitet e fundit, shtatori ka pasur ecuri shumë të mirë dhe shpresojmë që e njëjta tendencë të vazhdojë edhe këtë vit.

 

Një nga problematikat që sektori i turizmit ka ngritur vazhdimisht është zhvlerësimi i Euros. Duke qenë se një pjesë të të ardhurave i siguroni në Euro, ndërsa shpenzimet i kryeni në Lek, si ka ndikuar forcimi i monedhës vendase në aktivitetin tuaj?

Zhvlerësimi i Euros na ka goditur jashtëzakonisht shumë. Rreth 90% të pagesave për ushqimet, pagat e punonjësve dhe shpenzimet e tjera i kryejmë në Lek, ndërsa pjesën më të madhe të të ardhurave e arkëtojmë në Euro.

Si rezultat i zhvlerësimit të vazhdueshëm të Euros, i cili po thellohet nga viti në vit, ne llogarisim se jemi rreth 30% në minus. Kjo situatë nuk duket se po ndalet dhe po ushtron presion të vazhdueshëm mbi financat e bizneseve turistike.

Deri tani, efektin e kemi amortizuar duke ulur marzhin tonë të fitimit, në mënyrë që të mos cenojmë cilësinë e shërbimit. Qëllimi ynë është të rrisim vlerën e destinacionit dhe të kontribuojmë që turizmi të jetë i qëndrueshëm në afat të gjatë.

Parapëlqejmë të fitojmë më pak, por ta mbajmë cilësinë e shërbimit në nivele të larta.

 

Si paraqitet situata me punonjësit dhe cilësinë e shërbimit gjatë këtij sezoni?

Ne jemi përpjekur të ruajmë gjithmonë një bërthamë të qëndrueshme punonjësish gjatë gjithë vitit. Gjatë sezonit veror, kur rritet ndjeshëm volumi i aktivitetit, bëjmë edhe zgjerimin e stafit.

Jemi munduar që rreth 90% e punonjësve të jenë shqiptarë, ndërsa afërsisht 10% e stafit përbëhet nga punonjës të huaj.

Vështirësia kryesore që hasim është gjetja e punonjësve të kualifikuar. Për të plotësuar nevojat, jemi përpjekur të tërheqim nxënës nga shkollat profesionale, si dhe punonjës nga zonat përreth.

Kemi rekrutuar staf edhe nga qytete si Lushnja, në mënyrë që të sigurojmë numrin e nevojshëm të punonjësve dhe të ruajmë nivelin e shërbimit në muajt me fluksin më të lartë.

 

Lexoni edhe:

Vera turistike në Golem po humbet shkëlqimin

The post “Korriku ka nisur mĂ« i dobĂ«t se njĂ« vit mĂ« parĂ«, zhvlerĂ«simi i Euros po godet sektorin” appeared first on Revista Monitor.

“Rezervimet e minutĂ«s sĂ« fundit nĂ« rĂ«nie, kontratat me agjencitĂ« – mirĂ«, por tĂ«rhiqen gjermanĂ«t”

✇Revista Monitor
By: Mira Leka
18 July 2026 at 22:08

IntervistĂ« me Blerim Norja, Drejtor i PĂ«rgjithshĂ«m i hoteleve “Royal G”

 

Hotelet e mëdha në Durrës dhe Golem po sigurojnë një numër të kënaqshëm turistësh përmes kontratave me garanci me agjencitë e huaja, por po përballen me dobësimin e fortë të kërkesës individuale.

Segmenti i minutës së fundit, që zakonisht mbulon deri në 20% të kapaciteteve, ka shënuar rënie të ndjeshme në fillim të korrikut.

Kësaj i shtohet edhe fakti që tregu gjerman është i vetmi nga të organizuarit që ka një rënie me rreth 50% nën parashikimet e operatorëve. Polakët, çekët dhe sllovakët vijojnë të mbështesin sezonin, ndërsa Franca, Britania dhe Armenia po zgjerojnë hartën e tregjeve hyrëse.

Blerim Norja, Drejtor i PĂ«rgjithshĂ«m i hoteleve “Royal G”, nĂ« njĂ« intervistĂ« pĂ«r “Monitor”, tha se pret pĂ«rmirĂ«sim pas 20 korrikut dhe ecuri mĂ« tĂ« fortĂ« nĂ« shtator e tetor qĂ« mund tĂ« kompensojĂ« kĂ«tĂ« zbehje tĂ« verĂ«s.

 

Si ka nisur sezoni veror për strukturat hoteliere në zonën e Golemit dhe të Durrësit, bazuar në atë që konstatoni çdo ditë në aktivitetin tuaj?

Për fat të keq, kjo verë nuk ka nisur shumë mirë. Më saktësisht, muaji korrik nuk ka filluar në nivelin që pritej.

Çdo hotel, tĂ« paktĂ«n strukturat e mĂ«dha qĂ« bashkĂ«punojnĂ« me agjencitĂ« turistike, bĂ«n njĂ« ndarje tĂ« kapaciteteve. Zakonisht, rreth 80% e dhomave rezervohen pĂ«r turizmin e organizuar, ndĂ«rsa 20% lihen pĂ«r rezervimet individuale dhe ato tĂ« minutĂ«s sĂ« fundit.

Pikërisht në këtë pjesë prej 20% po vërehet një deficit i theksuar. Rënia nuk është e vështirë të konstatohet, pasi edhe në mbrëmje shihet qartë se shëtitorja nuk ka gjallërinë e zakonshme.

NĂ« muajt korrik dhe gusht, hotelet nĂ« Golem normalisht janĂ« tĂ« mbushura, por kĂ«tĂ« vit situata Ă«shtĂ« ndryshe. Çmimet nuk mund tĂ« konsiderohen arsyeja kryesore, sepse shumĂ« hotele i kanĂ« tarifat mĂ« tĂ« ulĂ«ta se vitin e kaluar, ndĂ«rsa njĂ« pjesĂ« tjetĂ«r kanĂ« nisur tĂ« aplikojnĂ« oferta.

Kjo tregon se operatorët po reagojnë ndaj dobësimit të kërkesës dhe se nuk bëhet fjalë për një problem të izoluar. Situata është shfaqur që në fillim të korrikut dhe pothuajse të gjitha hotelet, kush më shumë dhe kush më pak, kanë dhoma të lira.

 

A është kjo zbehje një zhvillim që ka nisur vetëm në korrik, apo ishte vërejtur edhe gjatë muajve të mëparshëm, duke qenë se turizmi i organizuar fillon më herët?

Fillimi i korrikut këtë vit është më i dobët se në të njëjtën periudhë të vitit të kaluar.

Në fakt, turistët e parë të organizuar kanë nisur të vijnë që në muajin prill. Prilli dhe maji patën ecuri shumë të mirë dhe krijuan pritshmërinë se kjo tendencë do të vazhdonte edhe gjatë pjesës tjetër të sezonit.

Në këta dy muaj regjistruam rritje prej rreth 15-20% krahasuar me të njëjtën periudhë të një viti më parë. Edhe qershori nisi mirë, por zbehja e rezervimeve të minutës së fundit filloi të ndihej në fund të qershorit dhe në ditët e para të korrikut.

Edhe fundjavat gjatë kësaj periudhe kanë qenë më të dobëta se një vit më parë. Ky është një tjetër tregues se panorama e këtij sezoni është ndryshe nga ajo që kishim parashikuar.

 

Cilat mendoni se janë arsyet që kanë sjellë rënien e rezervimeve të minutës së fundit?

Duke qenë se çmimet janë më të ulëta se vitin e kaluar, nuk mendoj se ky është shkaku i rënies së kërkesës.

Mendoj se një ndikim mund të ketë ardhur nga imazhi i paqëndrueshmërisë së krijuar pas zhvillimeve të fundit në vend. E kam fjalën për protestat.

Pavarësisht mënyrës se si ato janë zhvilluar në realitet, rëndësi të madhe ka mënyra se si janë perceptuar dhe transmetuar jashtë Shqipërisë, veçanërisht nga mediat e huaja.

Tregu që është treguar më i ndjeshëm dhe që na e ka shprehur drejtpërdrejt hezitimin është ai gjerman. Ndërkohë, tregjet e tjera, si polakët, çekët apo anglezët, nuk kanë shfaqur ndonjë shqetësim të veçantë lidhur me këtë çështje.

 

Si paraqitet këtë vit tregu i Kosovës në krahasim me sezonin e kaluar?

Tregu i Kosovës është në rënie krahasuar me vitin e kaluar.

Një pjesë e kësaj tendence mund të lidhet me faktin se lëvizja e lirë u ka dhënë qytetarëve të Kosovës më shumë mundësi për të zgjedhur destinacione të tjera. Gjithsesi, nuk mendoj se ky faktor e shpjegon tërësisht rënien.

Pushuesit nga Kosova e kanë më të lehtë të vijnë në Shqipëri dhe e shprehin vazhdimisht lidhjen dhe dashurinë që kanë për vendin. Fillimi i korrikut ka qenë shumë i vakët edhe për këtë grup.

Pas datës 17 korrik, situata duket më pozitive, pasi ka kërkesa dhe rezervime më të shumta.

 

Ndryshe nga rezervimet individuale, si po ecin kontratat e garancisë me agjencitë turistike?

Kontratat e garancisë po ecin shumë mirë, me përjashtim të tregut gjerman.

Numri i turistëve gjermanë është rreth 50% më i ulët nga sa ishte parashikuar. Për tregjet e tjera, situata është pozitive.

Aktualisht, numrin më të madh të turistëve e përbëjnë polakët. Ata janë një treg shumë besnik ndaj Shqipërisë dhe shumë prej tyre rikthehen për herë të tretë apo të katërt. Pas tyre renditen çekët dhe sllovakët.

Këtë vit janë shtuar edhe tregje të reja. Francezët kanë ardhur përmes kontratave të garancisë dhe për një pjesë të kapaciteteve janë mbyllur tashmë marrëveshje edhe për vitin 2027.

Një tjetër treg që po shfaq rritje është ai britanik. Turistët anglezë po vijnë kryesisht në mënyrë individuale, por në numër më të madh sesa ka qenë e zakonshme për zonën e Golemit.

Armenia është një treg plotësisht i ri për këtë vit. Turistët armenë po vijnë me paketa të rezervuara në minutën e fundit. Fluturimet charter për këtë treg nisën në muajin qershor.

Edhe pse ende nuk kemi arritur të kuptojmë plotësisht tipologjinë e tyre si klientë, zhvillimi pozitiv është se harta e tregjeve nga të cilat vijnë turistët po zgjerohet vazhdimisht.

 

Po turistët italianë, a kanë prani të konsiderueshme në Durrës dhe Golem?

Italianët vijnë në mënyrë sporadike dhe kryesisht individualisht, por nuk përbëjnë ende një grup të madh turistësh.

Ajo që bie më shumë në sy është rritja e numrit të italianëve që po vendosen si rezidentë dhe po zgjedhin të jetojnë në Durrës.

Shumë prej tyre kërkojnë të punësohen në hotele, në pozicione si kamerierë, banakierë apo muzikantë. Durrësi po shihet gjithnjë e më shumë prej tyre si një qytet i përshtatshëm për të jetuar.

Kjo tendencë mund të vërehet lehtësisht edhe në shëtitore, ku tashmë dëgjohet shumë shpesh gjuha italiane.

 

Sa u takon paketave që ofrojnë hotelet, cilat alternativa mbizotërojnë në turizmin e organizuar?

Pothuajse 90% e strukturave qĂ« punojnĂ« me kontrata garancie operojnĂ« me paketĂ«n “tĂ« gjitha tĂ« pĂ«rfshira”.

Kjo paketë përputhet shumë mirë me profilin e turistit që viziton zonën e Durrësit dhe të Golemit, pasi pjesa më e madhe e këtyre klientëve kërkon pikërisht këtë lloj shërbimi.

VetĂ«m njĂ« pjesĂ« e vogĂ«l zgjedh paketĂ«n “fjetje dhe mĂ«ngjes” dhe priret tĂ« konsumojĂ« apo tĂ« shpenzojĂ« jashtĂ« hotelit.

Nga data 1 qershor deri mĂ« 30 shtator, shumica e hoteleve ofrojnĂ« paketa “tĂ« gjitha tĂ« pĂ«rfshira”, pasi ky Ă«shtĂ« produkti mĂ« i kĂ«rkuar nga turizmi i organizuar dhe nga grupet qĂ« vijnĂ« pĂ«rmes agjencive.

 

Si paraqitet këtë vit menaxhimi i plazheve në zonën e Durrësit dhe të Golemit?

Situata me plazhet është shumë e mirë. Vetë tipologjia e vijës bregdetare e mundëson që të ketë hapësira të bollshme, si publike, ashtu edhe private. Edhe çmimet e shërbimeve në plazh janë relativisht ekonomike.

Në tërësi, ky rajon ofron një produkt tipik familjar, me kosto të përballueshme dhe të përshtatshëm për turizmin masiv.

Kjo është edhe një nga arsyet kryesore pse Durrësi dhe Golemi vazhdojnë të mbeten tërheqës për familjet dhe për grupet e organizuara.

 

Si ndikon zhvlerësimi i vazhdueshëm i Euros në aktivitetin e sektorit hotelier?

Zhvlerësimi i Euros është një nga faktorët më negativë me të cilët po përballet sektori.

Pjesën më të madhe të shpenzimeve e kemi në Lek, ndërsa të ardhurat i sigurojmë kryesisht në Euro. Ky raport krijon një presion të drejtpërdrejtë mbi financat e hoteleve.

Forcimi i Lekut na ka detyruar të operojmë me marzhe fitimi më të ulëta, të cilat vazhdojnë të tkurren nga viti në vit.

Në një situatë të tillë, bizneset duhet të përballojnë rritjen e kostove dhe njëkohësisht të ruajnë çmime konkurruese, çka e bën gjithnjë e më të vështirë ruajtjen e rentabilitetit.

 

Cilat janë pritshmëritë tuaja për pjesën tjetër të sezonit veror, duke pasur parasysh situatën e deritanishme?

Besoj se pas datës 20 korrik, situata do të ndryshojë dhe kërkesa do të fillojë të përmirësohet.

Pritshmëritë janë pozitive edhe për muajt shtator dhe tetor. Që tani kemi një numër të konsiderueshëm rezervimesh nga grupet e organizuara për këtë periudhë.

Bëhet fjalë kryesisht për turistë të moshës së tretë, të cilët parapëlqejnë muajt e vjeshtës së hershme për shkak të qetësisë, temperaturave më të favorshme dhe ofertave më të mira.

Për këtë arsye, edhe nëse korriku mbetet më i dobët nga sa ishte parashikuar, presim që zgjatja e sezonit në shtator dhe tetor të kompensojë një pjesë të diferencës.

 

Lexoni edhe:

Vera turistike në Golem po humbet shkëlqimin

 

The post “Rezervimet e minutĂ«s sĂ« fundit nĂ« rĂ«nie, kontratat me agjencitĂ« – mirĂ«, por tĂ«rhiqen gjermanĂ«t” appeared first on Revista Monitor.

Ndërtimi i një brezi digjital, a po i dembelos apo po i nxit të rinjtë shqiptarë

✇Revista Monitor
By: Mira Leka
18 July 2026 at 22:06

NĂ« epokĂ«n e teknologjisĂ« sĂ« informacionit dhe komunikimit, ku çdo aspekt i jetĂ«s Ă«shtĂ« i ndĂ«rlidhur me mjetet digjitale, “digital literacy” (aftĂ«sia digjitale) ka marrĂ« rĂ«ndĂ«si tĂ« veçantĂ« nĂ« zhvillimin personal dhe shoqĂ«ror. ShqipĂ«ria, ashtu si shumĂ« vende tĂ« tjera nĂ« rajon, po pĂ«rballet me sfida dhe mundĂ«si tĂ« reja pĂ«r tĂ« pĂ«rmirĂ«suar nivelin e aftĂ«sive digjitale te popullsia e saj, veçanĂ«risht mes tĂ« rinjve dhe punonjĂ«sve.

 

Nga Deada Hyka

Në ekonomitë moderne, kapitali njerëzor nuk matet më vetëm me vitet e shkollimit, por me cilësinë e aftësive që e bëjnë punën të transferueshme në një treg gjithnjë e më të ndërmjetësuar nga teknologjia. Brenda këtij transformimi, aftësitë digjitale po zhvendosen nga një kompetencë shtesë në një aftësi bazë të produktivitetit.

Për vende si Shqipëria, që kërkojnë të ngushtojnë hendekun me Bashkimin Europian dhe të lëvizin drejt sektorëve me vlerë më të lartë, kjo është një çështje që prek arsimin, tregun e punës dhe vetë modelin e rritjes.

Paradoksi shqiptar është se depërtimi i internetit dhe përdorimi i teknologjisë janë relativisht të larta, ndërsa përkthimi i tyre në kompetenca mbetet i dobët. OECD vëren se përdorimi i internetit në Shqipëri dhe në rajon është afruar ndjeshëm me mesataren europiane, por aftësia reale e popullsisë në përdorimin funksional të teknologjisë mbetet e kufizuar.

Në rastin e Shqipërisë, vetëm 23.8% e të rriturve zotërojnë aftësi bazë digjitale, kundrejt 53.9% në Bashkimin Europian. Ky hendek është më shumë sesa statistikë arsimore; ai përkthehet në produktivitet më të ulët, akses më të dobët në shërbimet publike dhe aftësi më të kufizuara për të përfituar nga transformimi i tregut të punës.

Në këtë kuadër, ekspozimi i lartë i të rinjve ndaj teknologjisë krijon shpesh një perceptim të rremë të kompetencës. Përdorimi intensiv i smartphone, i rrjeteve sociale dhe platformave video krijon familjaritet me pajisjen, por jo domosdoshmërisht me aftësitë që kërkon ekonomia digjitale: kërkimi kritik i informacionit, siguria kibernetike, përdorimi i të dhënave, automatizimi i proceseve, logjika algoritmike apo bashkëpunimi në mjedise cloud.

Literatura e fundit e Bankës Botërore mbi zhvillimin e aftësive digjitale e trajton qartë këtë dallim, duke ndarë kompetencat bazë të përdorimit nga aftësitë transversale dhe ato të specializuara, të cilat lidhen drejtpërdrejt me punësimin dhe inovacionin.

“PĂ«r dekada me radhĂ« kemi matur kapitalin njerĂ«zor kryesisht me vitet e shkollimit. Sot kjo nuk mjafton. Vlera e njĂ« ekonomie varet gjithnjĂ« e mĂ« shumĂ« nga cilĂ«sia e aftĂ«sive qĂ« zotĂ«rojnĂ« njerĂ«zit dhe nga aftĂ«sia pĂ«r t’iu pĂ«rshtatur ndryshimeve teknologjike”, vlerĂ«son pedagogu dhe eksperti i ekonomisĂ«, Selami Xhepa.

Sipas tij, transformimi digjital nuk është më një çështje teknologjie, por një faktor që përcakton produktivitetin, konkurrueshmërinë dhe ritmin e zhvillimit ekonomik. Vendet që arrijnë të ndërtojnë kapital njerëzor me aftësi të avancuara digjitale do të jenë edhe ekonomitë që do të tërheqin investime, do të krijojnë profesione të reja dhe do të prodhojnë më shumë vlerë të shtuar.

Por, siç thekson Blerina Guga, Drejtore Ekzekutive e Junior Achievement Albania, ekziston ende njĂ« keqkuptim i madh mbi vetĂ« kuptimin e aftĂ«sive digjitale. “Shpesh mendojmĂ« se ato lidhen vetĂ«m me pĂ«rdorimin e telefonit apo kompjuterit.

NĂ« fakt, tĂ« jesh njĂ« qytetar me aftĂ«si digjitale do tĂ« thotĂ« tĂ« dish tĂ« komunikosh, tĂ« mĂ«sosh, tĂ« analizosh informacionin, tĂ« mendosh nĂ« mĂ«nyrĂ« kritike dhe tĂ« pĂ«rdorĂ«sh teknologjinĂ« pĂ«r tĂ« krijuar vlerĂ«.”

Nga puna me mijĂ«ra nxĂ«nĂ«s nĂ« tĂ« gjithĂ« vendin, ajo vĂ«ren se tĂ« rinjtĂ« shqiptarĂ« nuk janĂ« pas bashkĂ«moshatarĂ«ve tĂ« tyre europianĂ« nĂ« pĂ«rdorimin e teknologjisĂ«. “Nuk shohim diferenca tĂ« mĂ«dha me tĂ« rinjtĂ« nĂ« EuropĂ«. Sfida nuk Ă«shtĂ« pĂ«rdorimi i teknologjisĂ«, por aftĂ«sia pĂ«r tĂ« pĂ«rzgjedhur informacionin e duhur dhe pĂ«r ta pĂ«rdorur atĂ« nĂ« mĂ«nyrĂ« produktive.”

PĂ«r znj. Guga, koha e kaluar online nuk pĂ«rkthehet automatikisht nĂ« kompetencĂ« digjitale. “Ekziston njĂ« ndryshim i madh mes konsumimit tĂ« teknologjisĂ« dhe pĂ«rdorimit tĂ« saj pĂ«r tĂ« krijuar, pĂ«r tĂ« mĂ«suar apo pĂ«r tĂ« zhvilluar ide tĂ« reja.”

Ky dallim po bëhet gjithnjë e më i rëndësishëm për ekonominë shqiptare. Në ekonomitë moderne, kapitali njerëzor nuk matet më vetëm me vitet e shkollimit, por me cilësinë e aftësive që e bëjnë punën të transferueshme në një treg gjithnjë e më të ndërmjetësuar nga teknologjia. Brenda këtij transformimi, aftësitë digjitale po zhvendosen nga një kompetencë shtesë në një aftësi bazë të produktivitetit.

Për vende si Shqipëria, që synojnë të ngushtojnë hendekun me Bashkimin Europian dhe të lëvizin drejt sektorëve me vlerë më të lartë, kjo është një çështje që prek arsimin, tregun e punës dhe vetë modelin e rritjes ekonomike.

Paradoksi shqiptar është se depërtimi i internetit dhe përdorimi i teknologjisë janë relativisht të larta, ndërsa përkthimi i tyre në kompetenca mbetet i dobët. OECD vëren se përdorimi i internetit në Shqipëri dhe në rajon është afruar ndjeshëm me mesataren europiane, por aftësia reale e popullsisë në përdorimin funksional të teknologjisë mbetet e kufizuar.

Vetëm 23.8% e të rriturve në Shqipëri zotërojnë aftësi bazë digjitale, kundrejt 53.9% në Bashkimin Europian. Ky hendek nuk është thjesht një statistikë arsimore; ai përkthehet në produktivitet më të ulët, akses më të kufizuar në shërbimet publike dhe më pak mundësi për të përfituar nga transformimi i tregut të punës.

Dobësia bëhet edhe më e dukshme kur shihet nga këndvështrimi i arsimit. Raporti më i fundit i Bankës Botërore për Ballkanin Perëndimor vëren se përdorimi i tepërt i smartphone te 15-vjeçarët lidhet me humbje të matshme në rezultatet e matematikës dhe të leximit, ekuivalente me afro një vit mësimor.

ShqipĂ«ria pĂ«rmendet mes vendeve me nivele veçanĂ«risht tĂ« larta tĂ« mbipĂ«rdorimit. Kjo e zhvendos debatin nga “sa herĂ«t duhet tĂ« kenĂ« fĂ«mijĂ«t akses nĂ« teknologji” te “çfarĂ« lloj marrĂ«dhĂ«nieje njohĂ«se ndĂ«rtojnĂ« me tĂ«â€. PĂ«r njĂ« vend me ambicie pĂ«r ekonomi shĂ«rbimesh dhe industri tĂ« bazuara nĂ« dije, dallimi Ă«shtĂ« thelbĂ«sor.

Nga pikëpamja e politikës publike, kjo do të thotë se investimi në laboratorë, SmartLabs apo pajisje duhet të shoqërohet me arkitekturë pedagogjike. Vetë Banka Botërore raporton se deri në vitin 2025, në Shqipëri janë ngritur 216 SmartLabs dhe është vendosur objektivi që deri në 2029, rreth 35 mijë nxënës të përmirësojnë aftësitë digjitale dhe numerike, ndërsa 4 mijë të rinj të trajnohen për tregun e ekonomisë digjitale.

Shifra të tilla janë domethënëse vetëm nëse programet maten jo me numrin e laboratorëve, por me kompetencat konkrete që krijojnë: zgjidhje problemesh, analizë informacioni, përdorim etik të AI dhe aftësi për të prodhuar përmbajtje e jo vetëm për ta konsumuar.

Ekonomia e kësaj çështjeje është po aq e rëndësishme sa dimensioni arsimor. OECD e lidh drejtpërdrejt zhvillimin e aftësive me konvergjencën ekonomike, produktivitetin dhe aftësinë për të tërhequr investime.

Nëse Shqipëria mbetet me një brez të ri shumë të lidhur me ekranin, por jo mjaftueshëm të aftë për ta përdorur teknologjinë si mjet pune, vendi rrezikon të mbetet përdorues periferik i platformave globale dhe jo furnizues i shërbimeve me vlerë të shtuar. Kjo është diferenca mes një ekonomie që konsumon softuer dhe një ekonomie që krijon procese, produkte dhe profesione të reja mbi të.

 

 

Ana sociale

Në një klasë 9-vjeçare në Tiranë, nxënësit lëvizin me natyrshmëri mes ekranit, prezantimit dhe një ushtrimi kodimi bazik. Jashtë shkolle, po i njëjti brez kalon orë të tëra në TikTok, me video të shkurtra dhe aplikacione komunikimi.

Në pamje të parë, Shqipëria duket se po rrit një brez instinktivisht digjital. Të dhënat tregojnë se familjariteti me pajisjen nuk është i njëjtë me aftësinë për ta përdorur teknologjinë si instrument produktiv, kritik dhe ekonomik.

Studimet ndërkombëtare e lidhin gjithnjë e më shumë këtë lloj aftësie me rritjen afatgjatë. Banka Botërore argumenton se ekonomitë që ndërtojnë aftësi digjitale të hershme kanë probabilitet më të lartë për të kaluar nga përdorimi pasiv i teknologjisë në inovacion vendas, me efekte në produktivitet dhe në të ardhurat gjatë gjithë jetës së punës.

Për Shqipërinë, kjo është veçanërisht e rëndësishme, sepse një pjesë e madhe e konvergjencës me Europën nuk do të vijë më nga puna me kosto të ulët, por nga cilësia e aftësive.

NĂ« terma socialĂ«, çështja Ă«shtĂ« po aq delikate. AftĂ«sitĂ« digjitale po bĂ«hen njĂ« filtĂ«r i ri i pabarazisĂ«. Siç paralajmĂ«ron sociologia Marsida Simo, “pabarazia e re sociale po lind aty ku disa fĂ«mijĂ« mĂ«sojnĂ« tĂ« krijojnĂ« me teknologjinĂ«, ndĂ«rsa tĂ« tjerĂ«t vetĂ«m konsumojnĂ« pĂ«rmbajtje.

Ky hendek do tĂ« lexohet nesĂ«r nĂ« paga, profesione dhe mundĂ«si”.

Fëmijët që mësojnë herët të përdorin teknologjinë për të kërkuar, për të analizuar dhe për të krijuar kanë një avantazh që më vonë përkthehet në performancë akademike dhe akses në profesione me paga më të larta. Të tjerët rrezikojnë të mbeten në një ekonomi të vëmendjes së fragmentuar, ku raporti me teknologjinë është intensiv, por me kthim të ulët në dije dhe të ardhura.

Ajo shton se nëse nuk ndërhyjmë herët, rrezikojmë të krijojmë një brez hiperaktiv në përdorim, por pasiv në mendim. Dhe kjo është forma më e re e përjashtimit social në ekonominë digjitale.

 

Përdorimi i aftësive digjitale nga shqiptarët në shifra

Rezultatet e anketës për vitin 2025 të INSTAT konfirmojnë një nivel shumë të lartë të

penetrimit tĂ« internetit nĂ« popullsi dhe njĂ« intensitet tĂ« lartĂ« pĂ«rdorimi. Rreth 87,2% e individĂ«ve tĂ« moshĂ«s 16–74 vjeç pĂ«rdorin internetin, nĂ« rritje krahasuar me vitin 2024, ndĂ«rsa pothuajse tĂ« gjithĂ« pĂ«rdoruesit (97,3%) e pĂ«rdorin atĂ« disa herĂ« gjatĂ« ditĂ«s. Ky nivel i lartĂ« pĂ«rdorimi dĂ«shmon pĂ«r rolin tashmĂ« thelbĂ«sor tĂ« internetit nĂ« jetĂ«n e pĂ«rditshme dhe pĂ«r njĂ« kĂ«rkesĂ« tĂ« qĂ«ndrueshme pĂ«r akses cilĂ«sor dhe tĂ« pĂ«rballueshĂ«m broadband, theksohet nĂ« raportin vjetor tĂ« AKEP.

Në nivel familjar, 97,7% e njësive ekonomike familjare kanë akses në internet, duke reflektuar një mbulim pothuajse universal. Brenda këtij treguesi, 92,1% e familjeve kanë akses në rrjet fiks broadband, ndërsa 99,3% kanë akses përmes rrjeteve mobile broadband, çka tregon një komplementaritet të fortë midis infrastrukturave fikse dhe atyre mobile në sigurimin e aksesit universal.

Përdorimi i pajisjeve për akses në internet mbetet i dominuar nga telefonat inteligjentë (99,9%), por njëkohësisht evidentohet përdorim i konsiderueshëm i pajisjeve të tjera si laptop, pajisjet smart dhe kompjuterët desktop, duke reflektuar diversifikimin e mënyrave të aksesit dhe përdorimit të shërbimeve digjitale.

Të dhënat tregojnë gjithashtu një thellim të përdorimit të shërbimeve digjitale. Pothuajse e gjithë popullsia (99,1%) përdor internetin për komunikim (thirrje dhe video-thirrje), ndërsa vihet re rritje e ndjeshme në aktivitete si kërkimi i informacionit për mallra dhe shërbime, përdorimi i shërbimeve bankare online dhe pjesëmarrja në rrjetet sociale.

Në të njëjtën kohë, 99,5% e individëve kanë një llogari në platformën e- albania, duke dëshmuar për një nivel shumë të lartë të ndërveprimit me shërbimet publike digjitale dhe për rëndësinë kritike të aksesit në internet për përfitimin e tyre.

Treguesit mbi tregtinë elektronike konfirmojnë më tej këtë trend, ku 45,4% e popullsisë kanë kryer blerje online gjatë 12 muajve të fundit, në rritje krahasuar me vitin paraardhës, duke reflektuar zgjerimin e ekonomisë digjitale dhe nevojën për infrastrukturë të besueshme dhe me kapacitet të lartë.

 

LEXONI EDHE:

“TĂ« rinjtĂ« duhet tĂ« mĂ«sojnĂ« tĂ« krijojnĂ«, jo vetĂ«m tĂ« konsumojnĂ« teknologji”

The post Ndërtimi i një brezi digjital, a po i dembelos apo po i nxit të rinjtë shqiptarë appeared first on Revista Monitor.

“TĂ« rinjtĂ« duhet tĂ« mĂ«sojnĂ« tĂ« krijojnĂ«, jo vetĂ«m tĂ« konsumojnĂ« teknologji”

✇Revista Monitor
By: Mira Leka
18 July 2026 at 22:04

Intervista / Flet Blerina Guga, Junior Achievement Albamia

 

Brezi i ri shqiptar Ă«shtĂ« rritur me internetin, telefonat inteligjentĂ« dhe rrjetet sociale. Por a mjafton kjo pĂ«r t’u konsideruar njĂ« brez me aftĂ«si tĂ« zhvilluara digjitale?

Sipas Blerina GugĂ«s, Drejtore Ekzekutive e Junior Achievement Albania, pĂ«rgjigjja Ă«shtĂ« jo. AftĂ«sitĂ« digjitale nuk maten me orĂ«t e kaluara online, por me aftĂ«sinĂ« pĂ«r tĂ« menduar nĂ« mĂ«nyrĂ« kritike, pĂ«r tĂ« krijuar vlerĂ« pĂ«rmes teknologjisĂ« dhe pĂ«r t’u pĂ«rshtatur me njĂ« treg pune qĂ« po ndryshon me ritme tĂ« shpejta.

NĂ« kĂ«tĂ« intervistĂ« pĂ«r “Monitor”, ajo flet pĂ«r nivelin e aftĂ«sive digjitale tĂ« tĂ« rinjve shqiptarĂ«, sfidat e sistemit arsimor pĂ«rballĂ« InteligjencĂ«s Artificiale, hendekun mes arsimit dhe kĂ«rkesave tĂ« biznesit, si dhe kompetencat qĂ« do tĂ« pĂ«rcaktojnĂ« suksesin e brezit tĂ« ardhshĂ«m.

 

Kur flasim pĂ«r “digital literacy”, shumĂ« njerĂ«z e lidhin vetĂ«m me pĂ«rdorimin e telefonit apo kompjuterit. ÇfarĂ« do tĂ« thotĂ« realisht tĂ« jesh njĂ« qytetar me aftĂ«si digjitale sot?

ËshtĂ« njĂ« pyetje shumĂ« e rĂ«ndĂ«sishme, sepse shpesh aftĂ«sitĂ« digjitale reduktohen vetĂ«m te pĂ«rdorimi i njĂ« telefoni, kompjuteri apo aplikacioneve. NĂ« fakt, ato janĂ« shumĂ« mĂ« tepĂ«r se kaq. TĂ« jesh njĂ« qytetar me aftĂ«si digjitale do tĂ« thotĂ« tĂ« jesh nĂ« gjendje tĂ« komunikosh, tĂ« mĂ«sosh, tĂ« analizosh informacionin, tĂ« mendosh nĂ« mĂ«nyrĂ« kritike dhe tĂ« pĂ«rdorĂ«sh teknologjinĂ« pĂ«r tĂ« krijuar vlerĂ«.

Nëse dikur burimi kryesor i dijes ishte libri fizik, sot kemi në dispozicion një botë të tërë mjetesh digjitale. Megjithatë, aftësia nuk qëndron vetëm te përdorimi i tyre, por te mënyra se si i shfrytëzojmë për të mësuar, për të bashkëpunuar dhe për të zgjidhur probleme.

Teknologjia është thjesht një mjet. Ajo bëhet e vlefshme vetëm kur përdoret nga njerëz që dinë të mendojnë, të filtrojnë informacionin dhe ta kthejnë atë në njohuri apo zgjidhje konkrete. Prandaj, aftësitë digjitale nuk janë vetëm teknike; ato kërkojnë edhe zhvillimin e mendimit kritik, kreativitetit dhe aftësisë për të marrë vendime.

 

Nga përvoja e Junior Achievement Albania me mijëra të rinj, si do ta vlerësonit nivelin e aftësive digjitale në Shqipëri? Ku jemi më të fortë dhe ku kemi boshllëqet më të mëdha?

Ajo që shohim çdo ditë në programet tona është ndoshta ndryshe nga perceptimi që ekziston në publik. Shpesh krijohet ideja se të rinjtë kalojnë shumë kohë në telefon dhe kjo shihet si diçka negative. Por, kur analizon mënyrën se si ata ndërveprojnë me teknologjinë, kupton se niveli i aftësive digjitale është më i lartë nga sa mendohet.

Të rinjtë shqiptarë kanë aftësi shumë të mira për të përdorur mjetet digjitale dhe nuk shohim dallime të mëdha me bashkëmoshatarët e tyre në Europë. Ata mësojnë shpejt, përshtaten lehtësisht me teknologjitë e reja dhe tregojnë interes të madh për platformat digjitale kur ato u ofrohen në mënyrën e duhur.

Sfida më e madhe nuk lidhet me përdorimin e teknologjisë, por me përzgjedhjen e informacionit dhe përdorimin e mjeteve që u sjellin më shumë vlerë. Pikërisht për këtë arsye kemi zhvilluar një platformë të mësimit online, e cila është në dispozicion të nxënësve dhe të mësuesve.

Platforma nuk synon të zëvendësojë librin apo mësuesin. Përkundrazi, ajo është një mjet plotësues që i ndihmon nxënësit të mësojnë në mënyrë interaktive, të praktikojnë njohuritë dhe të zhvillojnë aftësi përmes sfidave, ushtrimeve dhe përmbajtjeve dinamike. Rezultatet kanë qenë shumë inkurajuese, pasi kemi parë angazhim të lartë të nxënësve dhe përdorim aktiv të platformës.

Kjo tregon se potenciali ekziston. Detyra jonĂ« si tĂ« rritur Ă«shtĂ« t’u ofrojmĂ« tĂ« rinjve mjetet e duhura dhe t’i orientojmĂ« drejt pĂ«rdorimit produktiv tĂ« teknologjisĂ«.

 

Të rinjtë shqiptarë kalojnë shumë orë online, por a do të thotë kjo se janë automatikisht të aftë në aspektin digjital? Cili është ndryshimi mes konsumimit të teknologjisë dhe përdorimit të saj për të krijuar vlerë?

Jo domosdoshmërisht. Të kalosh shumë kohë online nuk do të thotë automatikisht se ke aftësi digjitale të zhvilluara. Ekziston një ndryshim i madh mes konsumimit pasiv të përmbajtjes dhe përdorimit të teknologjisë për të krijuar, për të mësuar apo për të zhvilluar ide të reja.

Nga përvoja jonë në Junior Achievement, shohim se të rinjtë që angazhohen në komunitete, projekte dhe nisma praktike e përdorin teknologjinë në mënyrë shumë më efektive. Ata krijojnë produkte, zhvillojnë ide biznesi, punojnë në ekipe dhe mësojnë duke eksperimentuar.

Besoj se çelësi është krijimi i komuniteteve të bazuara mbi interesat e të rinjve. Kur ata bëhen pjesë e një grupi që i motivon të ndërtojnë diçka, teknologjia shndërrohet nga një mjet argëtimi në një instrument zhvillimi.

Në të njëjtën kohë, duhet të pranojmë se mënyra si mësojnë të rinjtë ka ndryshuar rrënjësisht. Metodat tradicionale të mësimdhënies nuk janë më të mjaftueshme. Ata kanë nevojë për përvoja praktike, bashkëpunim, projekte reale dhe sfida që i motivojnë të zbulojnë vetë zgjidhjet.

 

 

Inteligjenca Artificiale po ndryshon mĂ«nyrĂ«n se si mĂ«sojmĂ« dhe punojmĂ«. A po arrin sistemi ynĂ« arsimor t’i pĂ«rgatisĂ« tĂ« rinjtĂ« pĂ«r kĂ«tĂ« transformim dhe cilat aftĂ«si duhet tĂ« zhvillojnĂ« sot pĂ«r tĂ« qenĂ« konkurrues nesĂ«r?

Ky transformim kërkon investime të vazhdueshme dhe bashkëpunim shumë më të madh mes sistemit arsimor, institucioneve dhe biznesit. Përgatitja e brezave të rinj fillon nga infrastruktura, nga garantimi i mundësive të barabarta për çdo nxënës dhe nga mbështetja e mësuesve për të përdorur teknologjitë e reja.

Mësuesit mbeten mentorët kryesorë në këtë proces. Megjithëse vitet e fundit janë bërë investime të rëndësishme në trajnime dhe programe për zhvillimin e aftësive digjitale, ritmi i zhvillimit të teknologjisë është shumë më i shpejtë se ai i sistemit arsimor. Për këtë arsye, hendeku mes asaj që kërkon tregu i punës dhe asaj që ofron arsimi vazhdon të ekzistojë.

Bizneset kanë mundësi të investojnë vazhdimisht në teknologji për të rritur produktivitetin, ndërsa sistemi arsimor publik përballet me kufizime më të mëdha financiare. Kjo e bën edhe më të rëndësishëm bashkëpunimin mes institucioneve publike, sektorit privat dhe organizatave që kontribuojnë në edukim.

NĂ« fund tĂ« fundit, nuk mjafton tĂ« pajisim shkollat me teknologji. Duhet tĂ« investojmĂ« te njerĂ«zit: te mĂ«suesit, te mentorĂ«t dhe tek aftĂ«sia e tyre pĂ«r t’i udhĂ«hequr tĂ« rinjtĂ« nĂ« njĂ« botĂ« ku ndryshimi Ă«shtĂ« i vazhdueshĂ«m. VetĂ«m kĂ«shtu mund tĂ« ndĂ«rtojmĂ« njĂ« brez qĂ« jo vetĂ«m pĂ«rdor teknologjinĂ«, por Ă«shtĂ« nĂ« gjendje ta shfrytĂ«zojĂ« atĂ« pĂ«r tĂ« krijuar vlerĂ« dhe pĂ«r tĂ« qenĂ« konkurrues nĂ« tregun global tĂ« punĂ«s.

 

Bizneset po kërkojnë gjithnjë e më shumë punonjës me aftësi digjitale. Cilat janë kompetencat që kërkohen më shumë në tregun e punës dhe a po i zhvillon sistemi ynë arsimor?

Për fat të mirë, bizneset janë gjithnjë e më të gatshme të investojnë në teknologji, zgjidhje digjitale dhe automatizim, sepse e kuptojnë që këto rrisin produktivitetin, eficiencën dhe konkurrueshmërinë. Megjithatë, sistemi arsimor nuk ka gjithmonë të njëjtën mundësi për të ecur me të njëjtin ritëm.

Kjo krijon hendek mes aftësive që kërkon tregu i punës dhe atyre që të rinjtë zhvillojnë gjatë arsimit formal. Pikërisht për këtë arsye vazhdojmë të shohim mospërputhje midis kërkesës së biznesit dhe profilit të të diplomuarve.

Sot, kompanitë nuk kërkojnë vetëm njohuri teknike. Ato kërkojnë njerëz që dinë të punojnë në grup, të zgjidhin probleme, të komunikojnë, të analizojnë informacionin dhe të mësojnë vazhdimisht. Aftësitë digjitale janë bërë bazë, por ato duhet të shoqërohen me fleksibilitet, kreativitet dhe mendim kritik.

Në Junior Achievement punojmë pikërisht për ta ngushtuar këtë hendek. Si pjesë e një rrjeti që operon në mbi 120 vende të botës, programet tona synojnë të plotësojnë atë që shpesh mungon në arsimin tradicional: përvojën praktike. Të rinjtë krijojnë kompani, zhvillojnë projekte, përdorin teknologjinë për të zgjidhur probleme reale dhe përballen me situata që i afrojnë me tregun e punës.

Në fund të fundit, sfida nuk është vetëm të mësojmë përdorimin e teknologjisë, por të përgatisim të rinjtë për profesionet që po krijohen sot dhe për ato që ende nuk ekzistojnë.

 

Përveç aftësive teknike, sa të rëndësishme janë mendimi kritik, edukimi mediatik, siguria kibernetike dhe përdorimi i përgjegjshëm i Inteligjencës Artificiale në ndërtimin e një brezi digjital?

Janë thelbësore. Në fakt, do të thosha se këto janë aftësitë që do të bëjnë diferencën në vitet e ardhshme.

Në Junior Achievement zhvillojmë edhe programe si Debating Economics, të cilat synojnë të kultivojnë mendimin kritik, kërkimin dhe debatin e argumentuar mbi sfidat ekonomike dhe shoqërore. Një nga temat kryesore të edicionit të kaluar ishte pikërisht përdorimi etik dhe i përgjegjshëm i Inteligjencës Artificiale.

Sot nuk mjafton tĂ« dish tĂ« pĂ«rdorĂ«sh njĂ« platformĂ« tĂ« AI-sĂ«. ËshtĂ« shumĂ« mĂ« e rĂ«ndĂ«sishme tĂ« dish ta verifikosh informacionin, tĂ« kuptosh kufizimet e saj dhe tĂ« marrĂ«sh vendime tĂ« bazuara nĂ« analizĂ« njerĂ«zore.

Madje, në nivel global po shfaqen profesione të reja që lidhen me etikën e Inteligjencës Artificiale, si specialistët që trajnojnë modelet gjuhësore dhe sigurojnë që ato të respektojnë parimet etike dhe interesin publik.

Kjo tregon se, pavarësisht zhvillimit të teknologjisë, mendimi njerëzor mbetet elementi më i rëndësishëm. Inteligjenca Artificiale duhet të jetë një mjet në shërbim të njeriut dhe jo zëvendësim i gjykimit të tij.

Prandaj, edukimi mediatik, siguria kibernetike, mendimi kritik dhe përdorimi i përgjegjshëm i AI-së nuk janë aftësi shtesë, por pjesë e pandashme e edukimit digjital.

 

NĂ«se do t’ju duhej tĂ« jepnit tre rekomandime konkrete pĂ«r tĂ« ndĂ«rtuar njĂ« brez mĂ« tĂ« aftĂ« digjitalisht nĂ« ShqipĂ«ri gjatĂ« viteve tĂ« ardhshme, cilat do tĂ« ishin ato?

Rekomandimi i parĂ« do tĂ« ishte t’u japim fĂ«mijĂ«ve mĂ« shumĂ« hapĂ«sirĂ« pĂ«r tĂ« eksploruar dhe pĂ«r tĂ« eksperimentuar. Loja Ă«shtĂ« mĂ«nyra mĂ« natyrale pĂ«r tĂ« mĂ«suar dhe pĂ«r tĂ« zhvilluar aftĂ«si tĂ« reja. Ashtu siç askush nuk mĂ«son tĂ« pĂ«rdorĂ« njĂ« mjet tĂ« ri vetĂ«m duke e parĂ«, edhe teknologjia kĂ«rkon provĂ«, gabim dhe kuriozitet.

Së dyti, duhet të investojmë më shumë te marrëdhënia njerëzore. Shpesh fokusohemi te pajisjet, aplikacionet apo platformat, por në fakt mësimi ndodh përmes ndërveprimit me mësuesit, mentorët, prindërit dhe bashkëmoshatarët. Teknologjia duhet të mbetet një mjet që e forcon këtë marrëdhënie, jo ta zëvendësojë atë.

Së treti, duhet të kemi guximin të transformojmë sistemin arsimor. Shkolla vazhdon të funksionojë mbi modele të krijuara dekada më parë, ndërkohë që ekonomia dhe tregu i punës kanë ndryshuar rrënjësisht. Sot jetojmë në një epokë ku njohuria nuk kufizohet më nga gjeografia dhe ku një nxënës në një fshat të Shqipërisë mund të ketë akses në të njëjtat burime si bashkëmoshatari i tij në çdo vend të Europës.

Për këtë arsye, duhet të nxisim të menduarit kritik, kreativitetin, vetëmësimin dhe bashkëpunimin. Për herë të parë kemi mundësinë që teknologjia të krijojë më shumë barazi në aksesin ndaj dijes.

Sfida jonë është ta shfrytëzojmë këtë mundësi në mënyrën më të mirë, që të rinjtë shqiptarë të jenë të përgatitur për të konkurruar në një treg pune global.

 

LEXONI EDHE:

Ndërtimi i një brezi digjital, a po i dembelos apo po i nxit të rinjtë shqiptarë

The post “TĂ« rinjtĂ« duhet tĂ« mĂ«sojnĂ« tĂ« krijojnĂ«, jo vetĂ«m tĂ« konsumojnĂ« teknologji” appeared first on Revista Monitor.

Bumi i Inteligjencës Artificiale dhe gjeopolitika po riformësojnë oqeanet e Azisë

✇Revista Monitor
By: Mira Leka
18 July 2026 at 22:02

Kabllot e reja mes qendrave të të dhënave po shmangin Kinën dhe pikat e ngushta strategjike, shkruan The Economist

 

“Shtrati i detit Ă«shtĂ« njĂ« fushĂ«betejĂ«â€, tha ministri i Mbrojtjes i AustralisĂ« nĂ« njĂ« sallĂ« tĂ« mbushur me admiralĂ« dhe gjeneralĂ« nĂ« Singapor, nĂ« fund tĂ« majit.

Richard Marles, duke përmendur disa kabllo nënujore që janë këputur në Detin Baltik dhe rreth Tajvanit vitet e fundit, iu bashkua 16 homologëve të tij në shpalljen e planeve për të mbrojtur fijet nënujore të botës digjitale: gati 700 kabllo komunikimi, të cilat kryesisht qëndrojnë të ekspozuara në fundin e oqeaneve të botës.

Qeveritë dhe Forcat e Armatosura në Azi vetëm së fundmi janë ndërgjegjësuar për rëndësinë e kabllove nënujore.

Disa nga frikërat e tyre për ndërhyrje të fshehta mund të jenë të ekzagjeruara; deri më sot, nuk është paraqitur asnjë provë përfundimtare që të tregojë se dëmtimet e përmendura nga z. Marles kanë qenë sabotim. Por ato kanë të drejtë për cenueshmërinë e këtyre arterieve të tregtisë.

Dhe kompanitĂ« private qĂ« ndĂ«rtojnĂ« dhe operojnĂ« pothuajse tĂ« gjitha kabllot nĂ«nujore tĂ« botĂ«s nuk po presin qĂ« qeveritĂ« t’i mbrojnĂ« mĂ« mirĂ«. Ato po ndĂ«rmarrin gjithnjĂ« e mĂ« shumĂ« hapa vetĂ« pĂ«r tĂ« shmangur ujĂ«rat mĂ« tĂ« kontestuara tĂ« AzisĂ«.

Azia dhe Australia janë të lidhura sot me Europën përmes kabllove me fibra optike, të cilat zakonisht ndjekin vijat bregdetare të kontinentit aziatik përpara se të ngjiten drejt Detit të Kuq.

Por kombinimi i bumit të Inteligjencës Artificiale dhe gjeopolitikës po e ridrejton trafikun e kabllove përmes Oqeanit Indian dhe Paqësor.

Kjo gjeografi e re shmang pikat e ngushta strategjike si Ngushtica e Malakës dhe ujërat e kontestuara si Deti i Kinës Jugore. Një pjesë e madhe e saj e shmang krejtësisht Azinë Juglindore, duke kaluar nga Lindja e Mesme dhe India drejt Australisë dhe më pas përmes ishujve të Paqësorit drejt Amerikës.

Kablloja e parë që ndoqi këtë itinerar të ri u vendos në vitin 2022, duke lidhur Omanin me Australinë, me degëzime drejt bazës ushtarake anglo-amerikane në Diego Garcia dhe Ishujve Cocos, një territor i vogël australian në Oqeanin Indian.

Më pas, vitin e kaluar, Google njoftoi se Christmas Island, një tjetër territor australian në Oqeanin Indian, do të shndërrohej në një qendër të një rrjeti të ri kabllor që do të lidhë Australinë me Lindjen e Mesme.

Fibra optike do të shtrihet nga Omani, përmes Maldiveve, deri në Christmas Island, dhe më pas do të vazhdojë drejt Australisë. Edhe Project Waterworth i Meta-s, një rrjet global kabllor me vlerë 10 miliardë dollarë, që është ende në zhvillim, pritet të ndjekë një itinerar të ngjashëm në Oqeanin Indian.

 

Ndryshimet

Ndryshimi i parë që po rikonfiguron rrugët e kabllove lidhet me atë se kush i financon ato. Kabllot nënujore janë të kushtueshme. Për të ndarë kostot, gjatë pjesës më të madhe të dekadave të fundit, kompanitë e mëdha kombëtare të telekomunikacionit krijonin konsorciume për ndërtimin e tyre.

Në vitin 1999, një nga kabllot e para të mëdha me fibra optike mes Europës dhe Azisë, i njohur si SEA-ME-WE 3, kushtoi 1.3 miliardë dollarë dhe kishte 92 partnerë në konsorcium.

Financimi dhe planifikimi i një kablloje nga kaq shumë kompani prirej të rriste kostot dhe të vononte shtrimin e saj. Pasi sigurohej financimi, numri i madh i partnerëve e afronte itinerarin pranë kontinentit aziatik, ku ndodhej pjesa më e madhe e klientëve.

Por bumi i Inteligjencës Artificiale po ndryshon ekonominë e biznesit të kabllove nënujore dhe gjeografinë e tij. Gjatë dhjetë viteve të fundit, gjigantët e internetit kanë nisur të financojnë dhe ndërtojnë kabllo të vetëm.

Kjo ka thjeshtuar procesin e mbledhjes së fondeve dhe planifikimit, si edhe ka shkurtuar kohën e nevojshme për projektet e reja kabllore. Google investoi në kabllon e saj të parë në vitin 2008.

Që atëherë ka financuar të paktën 34 të tjera, 18 prej të cilave i zotëron pa partnerë. Gjithnjë e më shumë, kompani si Meta, Google dhe Microsoft po ndërtojnë kabllo jo për të lidhur qendrat e popullsisë, por për të lidhur qendrat e tyre të të dhënave.

Dhe ato po i ndërtojnë me ritëm të shpejtë. Sipas një vlerësimi, në katër vitet e ardhshme, investimet e reja në kabllo do të arrijnë mesatarisht 4 miliardë dollarë në vit, ku pjesa më e madhe do të vijë nga të ashtuquajturit hyperscalers, që kërkojnë të fitojnë garën e Inteligjencës Artificiale.

Edhe pse shërbimi i internetit satelitor nga kompani si Starlink po bëhet më i lirë, përcjellja e çdo gigabajti të dhënash në hapësirë mbetet shumë herë më e shtrenjtë sesa transmetimi i dritës përmes një kablloje dhe ka gjasa të mbetet kështu edhe për shumë vite. Për këtë arsye, kabllot nënujore ende transportojnë 99% të trafikut ndërkontinental të internetit në botë.

Ndërsa tregu i kabllove nënujore po integrohet gjithnjë e më shumë vertikalisht, ai po zgjerohet edhe gjeografikisht.

Të çliruara nga nevoja për të kaluar pranë qendrave të populluara, anijet po vendosin kabllo nënujore përmes oqeaneve të hapura më shumë se kurrë më parë.

Itineraret e reja janë projektuar për të shmangur shtratin e detit që kontrollohet nga Kina ose nga qeveri që mund të kërkojnë pagesa për vendosjen ose riparimin e kabllove në pika strategjike të ngushta, si ngushticat indoneziane.

Rreziku gjeopolitik është bërë veçanërisht i madh në Detin e Kinës Jugore, ku Kina ende nuk ka vendosur kontroll të plotë mbi sipërfaqen detare, por ushtron de facto sovranitet mbi shtratin e detit.

Sipas sĂ« drejtĂ«s ndĂ«rkombĂ«tare, shtetet nuk duhet tĂ« ndĂ«rhyjnĂ« nĂ« riparimin e kabllove jashtĂ« ujĂ«rave tĂ« tyre territoriale. MegjithatĂ«, riparimi i çdo kablloje brenda tĂ« ashtuquajturĂ«s “vija me nĂ«ntĂ« viza” (nine-dash line) tĂ« KinĂ«s – e cila shtrihet mĂ« shumĂ« se njĂ« mijĂ« kilometra nga brigjet kineze dhe qĂ« Pekini e pretendon si kufirin e ujĂ«rave tĂ« tij – kĂ«rkon miratimin e autoriteteve kineze.

Edhe kabllot që kalojnë nëpër pika strategjike si Ngushtica e Malakës përballen me rreziqe të ngjashme, thotë Samuel Bashfield, studiues i kabllove nënujore në Universitetin La Trobe në Australi.

Rregullat që ndryshojnë vazhdimisht nga vendet bregdetare, si Malajzia dhe Indonezia, synojnë të përfitojnë ekonomikisht nga operacionet e kabllove, për shembull duke kërkuar përdorimin e anijeve vendase.

Këto mund të jenë pengesa të kushtueshme. Por deklaratat e fundit të presidentit dhe ministrit të Financave të Indonezisë, të përballur me mungesë fondesh, mbi mënyrat se si vendi mund të përfitojë nga pozicioni i tij përgjatë disa prej rrugëve detare më të rëndësishme në botë, sugjerojnë se mund të pasojnë masa edhe më agresive.

PĂ«r t’i shmangur kĂ«to rreziqe, gjithnjĂ« e mĂ« shumĂ« trafik interneti po devijohet nga kĂ«to zona. Rrjetet e reja tĂ« Google dhe Meta kalojnĂ« nga Lindja e Mesme, pĂ«rmes AustralisĂ«, dhe mĂ« pas drejt JaponisĂ«, KoresĂ« sĂ« Jugut ose Shteteve tĂ« Bashkuara.

Në Oqeanin Paqësor, kabllot po përdorin gjithnjë e më shumë Guamin si një qendër lidhëse për aleatët e SHBA-së në Azi.

Këto itinerare të reja janë pjesë e një infrastrukture gjithnjë e më të ndarë të internetit nën oqean: që nga koha kur Barack Obama ishte president, nuk është miratuar asnjë kabllo e re që lidh drejtpërdrejt Shtetet e Bashkuara me Kinën.

 

 

The post Bumi i Inteligjencës Artificiale dhe gjeopolitika po riformësojnë oqeanet e Azisë appeared first on Revista Monitor.

Yesterday — 18 July 2026Revista Monitor

Gjiganti kinez i energjisë diellore, në telashe

✇Revista Monitor
By: Mira Leka
18 July 2026 at 22:00

As lufta në Gjirin Persik nuk do ta shpëtojë, shkruan The Economist

 

Teksa lufta e Amerikës kundër Iranit po trazon tregjet e energjisë, pritshmëria ishte që kompanitë kineze të energjisë së pastër të përfitonin. Vendi prodhon mbi 80% të paneleve diellore në botë, duke i nxjerrë ato në treg në sasi gjigante. Falë përpjekjeve të tilla, burimet e rinovueshme prodhuan vitin e kaluar më shumë energji elektrike se qymyri në mbarë botën.

Megjithatë, industria diellore e Kinës, ndonëse më e forta në botë, është në telashe. Dhe nxitja që ka ardhur nga lufta nuk ka mjaftuar për ta stabilizuar.

Eksportet kineze të paneleve diellore janë rritur që kur nisën bombardimet. Por ky nuk është ndonjë ngushëllim i madh për kompanitë e sektorit, që përballen me tri probleme të mëdha. Kërkesa e brendshme për produktet e tyre po bie për herë të parë në dekada, sepse rrjetet energjetike të vendit, deri tani tregu më i madh për panelet diellore, janë mbingarkuar prej tyre.

Ndërkohë, oferta për panele diellore është e tepërt, si pasojë e viteve me investime të mëdha në fabrika. Dhe, edhe pse lufta po ndihmon shitjet e paneleve diellore në Azinë Juglindore dhe Afrikë, proteksionizmi është rritur në tregjet më të mëdha perëndimore.

Këto probleme po bashkohen në një moment të vështirë. Shumica e kompanive kanë punuar me humbje që nga viti 2024, për shkak të luftës së ashpër të çmimeve, ndërsa falimentimet po shtohen. Pas një rritjeje të madhe, fabrika botërore e paneleve diellore tani po përballet me momentin e së vërtetës.

Në nivel global, industria diellore nuk ka qenë gjithmonë bujare me investitorët. Një panel diellor është shumë i ngjashëm me një tjetër dhe, kur një prodhues bën përmirësime, ato kopjohen shpejt nga konkurrentët. Prandaj kompanitë zakonisht përpiqen të rrisin prodhimin sa më shpejt, për të kapur pjesë më të madhe të tregut.

Kjo do të thotë se prodhimi mund të ecë shumë më shpejt se kërkesa, duke shkaktuar rënie të marzheve. Kjo prirje çoi, për shembull, në një rënie të fortë të të ardhurave në vitin 2018, e ndjekur nga një rimëkëmbje pasi kërkesa arriti ta kapte ofertën.

 

Humbjet në energjinë diellore

RĂ«nia aktuale Ă«shtĂ« e njĂ« tjetĂ«r shkalle. Tregu kryesor pĂ«r panelet diellore ka qenĂ« gjithmonĂ« brenda KinĂ«s dhe instalimi i tyre ka qenĂ« aq i shpejtĂ« vitet e fundit, sa po tejkalon aftĂ«sinĂ« e rrjeteve energjetike pĂ«r t’i pĂ«rthithur. NĂ« tĂ« gjithĂ« vendin, çatitĂ«, kodrat dhe shkretĂ«tirat janĂ« mbuluar me silikon gri tĂ« errĂ«t.

Për të mbajtur dritat ndezur, Kina është mbështetur në të kaluarën tek energjia nga qymyri, e cila mund të ndizet dhe të fiket sipas nevojës. Panelet diellore prodhojnë energji vetëm gjatë ditës, çka mund të sjellë mungesa energjie gjatë natës dhe teprica gjatë ditës. Si rezultat, në janar dhe shkurt, rreth 9% e prodhimit diellor të Kinës u shpërdorua, nga 6% në të njëjtën periudhë të vitit të kaluar.

Kjo e bën të vështirë të justifikohet shtimi i kapaciteteve të reja në shkallë të madhe. Sipas një grupi të industrisë, instalimet këtë vit mund të bien me 24% deri në 43% krahasuar me vitin 2025. Kjo do të mjaftonte që kërkesa globale për panele diellore të binte në vitin 2026 për herë të parë në dy dekada, sipas BloombergNEF, një kompani konsulence.

Që rrjetet energjetike të Kinës ta përballojnë këtë, vendi duhet të jetë në gjendje të ruajë energjinë e tepërt diellore ose ta transportojë atë në distanca të gjata drejt zonave ku mund të nevojitet. Kjo kërkon investime të mëdha në bateri dhe linja transmetimi, si dhe krijimin e mekanizmave fleksibël të tregut për të koordinuar gjithçka.

Në disa rajone, kontratat afatgjata për energjinë nga qymyri i lënë jashtë burimet e rinovueshme, edhe pse ato janë më të lira.

E gjithë kjo po ndodh, e ndihmuar edhe nga fakti se bateritë, ashtu si panelet diellore, po bëhen shumë më të lira ndërsa prodhimi i tyre rritet. Por kjo kërkon kohë. Kjo do të thotë se edhe nëse instalimet diellore nisin të rriten sërish vitin e ardhshëm, rritja ndoshta do të jetë shumë më e ngadaltë se më parë.

Ndërkohë, kompanitë kineze të paneleve diellore po përballen me tepricë të ofertës. Investimet e vrullshme i kanë lënë ato me kapacitet për të prodhuar mbi 1,000 gigavat panele diellore në vit.

Kjo Ă«shtĂ« shumĂ« mĂ« tepĂ«r se 600 gigavatĂ«t, gjithsesi tĂ« jashtĂ«zakonshĂ«m, qĂ« u instaluan nĂ« mbarĂ« botĂ«n nĂ« vitin 2025 dhe ndoshta mĂ« shumĂ« sesa tregu global do tĂ« jetĂ« ndonjĂ«herĂ« nĂ« gjendje tĂ« pĂ«rthithĂ«, vlerĂ«son Jenny Chase nga BloombergNEF. Ajo thotĂ«: “NĂ« kĂ«tĂ« pikĂ«, po na mbarojnĂ« vendet e mĂ«dha qĂ« nuk kanĂ« tashmĂ« shumĂ« energji diellore.”

 

Çmime dysheme dhe mangĂ«si

Prodhuesit e paneleve diellore kanĂ« bĂ«rĂ« thirrje pĂ«r “vetĂ«disiplinĂ«â€ pĂ«r tĂ« lehtĂ«suar problemin e mbikapaciteteve. Vitin e kaluar, disa prej tyre u pĂ«rpoqĂ«n tĂ« bashkĂ«rendonin kuotat e prodhimit dhe tĂ« vendosnin çmime dysheme pĂ«r panelet.

Megjithatë, bashkëpunimi mes tyre ka rezultuar i vështirë. Vetëm pak javë pasi marrëveshja hyri në fuqi, një kompani u kritikua publikisht për shkeljen e saj. Më pas, në janar, zyrtarët thanë se ishin të shqetësuar se grupi mund të shndërrohej në kartel.

Megjithatë, zyrtarët janë gjithashtu të interesuar të ulin fryrjen e sektorit, një problem që shihet edhe në industri të tjera të energjisë së pastër në Kinë. Dikur, qeveria i mbështeste prodhuesit e paneleve diellore në çdo mënyrë, nga aksesi në tokë të lirë deri te kreditë pa interes. Tani ajo është tërhequr në masë të madhe.

Që nga qershori i vitit të kaluar, projektet e reja diellore duhet ta shesin energjinë me çmime tregu, në vend që të përfitojnë tarifa të garantuara. Një arsye kryesore për rritjen e eksporteve në mars ishte se kompanitë po nxitonin të dërgonin sa më shumë mallra para 1 prillit, kur do të pushonin së përfituari rimbursim tatimor për eksportet.

NĂ« muajt e fundit, disa qeveri vendore kineze madje kanĂ« nisur t’u kĂ«rkojnĂ« kompanive diellore tĂ« kthejnĂ« miliona juanĂ« subvencione, duke parapĂ«lqyer t’i lĂ«nĂ« tĂ« falimentojnĂ« sesa tĂ« vazhdojnĂ« tĂ« mbajnĂ« nĂ« kĂ«mbĂ« kompani tĂ« dĂ«shtuara.

Gjeopolitika mund të sjellë re të tjera në horizont. Panelet e lira diellore kineze janë bërë viktimë e suksesit të tyre, duke nxitur reagime proteksioniste si në vendet perëndimore, ashtu edhe te fqinjët e Kinës, përfshirë Indinë.

Që nga viti 2022, Amerika ka vendosur kufizime të rrepta mbi importet, si dhe tarifa të larta për ngarkesat që lejon të hyjnë. Disa vende shqetësohen gjithashtu se pajisjet kineze në infrastrukturën e tyre energjetike mund të përbëjnë rrezik sigurie.

Në maj, Bashkimi Europian tha se do të heqë gradualisht furnitorët kinezë të inverterëve, një pajisje jetike për energjinë diellore, nga projektet e financuara nga BE-ja. Disa kompani kineze po përpiqen ta zhvendosin prodhimin jashtë vendit për të shmangur këto probleme politike.

E gjithë kjo krijon një perspektivë të zymtë. Që nga viti 2024, më shumë se 40 kompani kineze të energjisë diellore kanë falimentuar, janë blerë nga të tjera ose janë hequr nga bursat. Një e treta e fuqisë punëtore në pesë kompanitë më të mëdha të industrisë diellore në vend është pushuar nga puna, sipas Reuters.

Por vala mĂ« e madhe e konsolidimit ende nuk ka nisur plotĂ«sisht, thotĂ« Jessica Jin nga S&P Global, njĂ« kompani kĂ«rkimore. Çmimet e paneleve diellore janĂ« rritur lehtĂ« muajt e fundit, por ato ende shiten nĂ«n koston mesatare tĂ« prodhimit.

Aksionet e LONGi Green Energy Technology, Tongwei, Jinko Solar dhe Trina Solar, prodhuesit më të mëdhenj, vijojnë të kuotohen shumë më poshtë se gjysma e niveleve rekord të arritura disa vite më parë.

A mund të ndriçojë sërish dielli për industrinë? Pa dyshim, do të ndihmonte nëse vendet do të hiqnin barrierat tregtare ndaj mallrave kineze. Një tjetër rrugëdalje për industrinë kineze mund të jetë komercializimi i teknologjive që rrisin ndjeshëm eficiencën e paneleve diellore. Sot, shumica e tyre shndërrojnë në energji elektrike 22-24% të dritës që bie mbi to.

Lloje mĂ« tĂ« avancuara qelizash diellore, tĂ« quajtura perovskite, mund ta çojnĂ« kĂ«tĂ« nivel mbi 30% dhe, teorikisht, tĂ« jenĂ« edhe mĂ« tĂ« lira pĂ«r t’u prodhuar. Pyetja Ă«shtĂ« vetĂ«m sa prej kompanive kineze tĂ« energjisĂ« diellore do tĂ« mbijetojnĂ« pĂ«r t’i parĂ« kĂ«to pĂ«rparime.

 

 

The post Gjiganti kinez i energjisë diellore, në telashe appeared first on Revista Monitor.

Before yesterdayRevista Monitor

Anketa e “Monitor”, nga kapja e shtetit te korrupsioni, arsyet pse po protestohet

✇Revista Monitor
By: Mira Leka
17 July 2026 at 22:12

Rezultatet e anketĂ«s qĂ« “Monitor” ka organizuar pĂ«r lexuesit e saj lidhur me argumentet pse prej javĂ«sh qytetarĂ«t po protestojnĂ«. Nga kapja e shtetit te korrupsioni, janĂ« tĂ« shumta arsyet qĂ« çojnĂ« nĂ« njĂ« mbĂ«shtetje masive prej 90% tĂ« protestave. PritshmĂ«ritĂ« e tĂ« anketuarve shkojnĂ« deri te ndryshimi i Kodit Zgjedhor, shfuqizimi i ligjit pĂ«r zonat e mbrojtura dhe krijimi i njĂ« force tĂ« re politike qĂ« mund tĂ« lindĂ« nga vetĂ« protesta. Edhe pse anketa nuk Ă«shtĂ« nĂ« asnjĂ« rast pĂ«rfaqĂ«suese pĂ«r tĂ« gjithĂ« popullsinĂ«, ajo pĂ«rcjell njĂ« zĂ« tĂ« njĂ« audience tĂ« arsimuar, profesionale dhe tĂ« angazhuar me zhvillimet e vendit.

 

Ornela Liperi

Tirana nuk ka qenë e qetë që nga 1 qershori. Një incident në Zvërnec, ku po planifikohet të ndërtohet një resort i madh, ku është i përfshirë dhe dhëndri i presidentit amerikan Donald Trump, nxiti një protestë, që për herë të parë pas shumë kohësh, tërhoqi sidomos të rinjtë e më pas gjeti mbështetje masive.

Koha do të tregonte se incidenti ishte vetëm shkëndija që ndezi fitilin e zemërimit, që duket se po akumulohej prej kohësh për mënyrën se si po qeveriset vendi.

PĂ«r tĂ« kuptuar arsyet qĂ« shtynĂ« shumĂ«kĂ«nd pĂ«r tĂ« protestuar, “Monitor” organizoi njĂ« anketim nĂ« faqen e saj, pĂ«rmes platformĂ«s ERC (“Engaged Citizens Reporting – Raportimi nga qytetarĂ«t e angazhuar” Ă«shtĂ« njĂ« platformĂ« digjitale e sigurt, e zhvilluar pĂ«r tĂ« ngushtuar hendekun mes medias dhe publikut).

Anketa qĂ«ndroi e hapur pĂ«r 5 ditĂ« dhe u plotĂ«sua nga 1114 qytetarĂ«, duke arritur nivelin mĂ« tĂ« lartĂ« tĂ« angazhimit nĂ« kĂ«tĂ« platformĂ«, qĂ« kur “Monitor” filloi ta pĂ«rdorĂ«. MĂ« herĂ«t, anketa me mĂ« shumĂ« interes kishte qenĂ« ajo pĂ«r emigracionin me 1044 plotĂ«sime, duke treguar qĂ« tema tĂ« tilla janĂ« tĂ« ndjeshme pĂ«r audiencĂ«n e “Monitor”.

TheksojmĂ« se ky nuk Ă«shtĂ« njĂ« kampion pĂ«rfaqĂ«sues i popullsisĂ« shqiptare. PjesĂ«marrĂ«sit nuk janĂ« pĂ«rzgjedhur nĂ« mĂ«nyrĂ« rastĂ«sore dhe pĂ«rgjigjet janĂ« dhĂ«nĂ« vullnetarisht, çka do tĂ« thotĂ« se nĂ« anketĂ« kanĂ« mĂ« shumĂ« gjasa tĂ« marrin pjesĂ« personat qĂ« kanĂ« interes ose qĂ«ndrim mĂ« tĂ« fortĂ« ndaj temĂ«s. PĂ«r mĂ« tepĂ«r, audienca e “Monitor” pĂ«rbĂ«het kryesisht nga ekonomistĂ«, profesionistĂ« tĂ« lirĂ«, sipĂ«rmarrĂ«s, punonjĂ«s tĂ« sektorit bankar, teknologjisĂ« sĂ« informacionit dhe profile tĂ« tjera urbane e tĂ« arsimuara, ndaj rezultatet nuk mund tĂ« pĂ«rgjithĂ«sohen pĂ«r tĂ« gjithĂ« popullsinĂ«.

MegjithatĂ«, anketa ka vlerĂ« si njĂ« matje e perceptimeve tĂ« njĂ« segmenti aktiv dhe tĂ« angazhuar tĂ« publikut, ku dominojnĂ« ata me arsim universitar dhe pasuniversitar “qĂ« kĂ«rkon tĂ« jetĂ« i pĂ«rfaqĂ«suar”.

Ajo ndihmon pĂ«r tĂ« identifikuar arsyet qĂ« motivojnĂ« mbĂ«shtetjen ose kundĂ«rshtimin ndaj protestave, shqetĂ«simet qĂ« pĂ«rsĂ«riten mĂ« shpesh dhe intensitetin me tĂ« cilin kĂ«to çështje pĂ«rjetohen nga audienca e “Monitor”.

Rezultatet nuk duhen lexuar si një projeksion elektoral, apo si pasqyrë statistikore e së gjithë shoqërisë, por si një sinjal i qartë i klimës së opinionit brenda një grupi me interes të lartë për zhvillimet ekonomike, sociale dhe politike.

 

Metodologjia

TheksojmĂ« se ky nuk Ă«shtĂ« njĂ« kampion pĂ«rfaqĂ«sues i popullsisĂ« shqiptare. PjesĂ«marrĂ«sit nuk janĂ« pĂ«rzgjedhur nĂ« mĂ«nyrĂ« rastĂ«sore dhe pĂ«rgjigjet janĂ« dhĂ«nĂ« vullnetarisht, çka do tĂ« thotĂ« se nĂ« anketĂ« kanĂ« mĂ« shumĂ« gjasa tĂ« marrin pjesĂ« personat qĂ« kanĂ« interes ose qĂ«ndrim mĂ« tĂ« fortĂ« ndaj temĂ«s. PĂ«r mĂ« tepĂ«r, audienca e “Monitor” pĂ«rbĂ«het kryesisht nga ekonomistĂ«, profesionistĂ« tĂ« lirĂ«, sipĂ«rmarrĂ«s, punonjĂ«s tĂ« sektorit bankar, teknologjisĂ« sĂ« informacionit dhe profile tĂ« tjera urbane e tĂ« arsimuara, ndaj rezultatet nuk mund tĂ« pĂ«rgjithĂ«sohen pĂ«r tĂ« gjithĂ« popullsinĂ«.

 

Audienca

Anketa u plotësua nga 1114 persona. Dominojnë në përgjigje meshkujt, me 63.5% të totalit. 70% e të anketuarve ishin në Tiranë dhe 6.3% e përgjigjeve erdhën nga diaspora, duke treguar dhe për interesin e audiencës jashtë Shqipërisë.

Pjesa më e madhe e të anketuarve ishin të grupmoshës 30-39 vjeç, me 34% të totalit, të ndjekur nga grupmosha 40-49 vjeç, me 32.5%. Më pas renditen të rinjtë, 20-29 vjeç, me 15%. Grupmosha 50-59 vjeç realizoi 12.3% të plotësimeve. Të rinjtë, deri në 20 vjeç, përbënin vetëm 1.3% të plotësimeve.

 

Burimi: Sondazhi i Monitor

 

Në nivelin arsimor dominojnë të anketuarit me arsim universitar dhe pasuniversitar, me përkatësisht 44.3% dhe 46.9% të totalit.

85% ishin të punësuar apo me aktivitet privat, 11.5% nuk ishin në marrëdhënie pune dhe 3.5% ishin studentë.

Sipas aktivitetit ekonomik, dominuan përgjigjet e atyre që janë profesionistë të lirë (25% të totalit) dhe në aktivitetet financiare bankare e të sigurimeve (16%), të ndjekur nga informacioni dhe komunikacioni (11.4%). 10% e të anketuarve thanë se kanë biznesin e tyre privat. 5.5% e atyre që u përgjigjën ishin të angazhuar në sektorin e arsimit, 4.9% në administratën publike.

 

Burimi: Sondazhi i Monitor

 

91% e të anketuarve i mbështesin protestat, argumenti kryesor është korrupsioni

NĂ« protestĂ« gjen thuajse çdo profil tĂ« shoqĂ«risĂ«: tĂ« rinj qĂ« dalin pĂ«r herĂ« tĂ« parĂ« nĂ« shesh, familje me fĂ«mijĂ« tĂ« vegjĂ«l, tĂ« moshuar, profesionistĂ«, qytetarĂ« tĂ« zakonshĂ«m dhe madje edhe pjesĂ«tarĂ« tĂ« diasporĂ«s qĂ« kanĂ« ardhur enkas nĂ« TiranĂ« pĂ«r t’iu bashkuar tubimeve.

Kjo larmi pjesĂ«marrjeje pasqyrohet edhe nĂ« rezultatet e sondazhit tĂ« “Monitor”, i cili evidentoi njĂ« mbĂ«shtetje masive pĂ«r protestat.

Rreth 90.7% e të anketuarve deklaruan se i mbështesin protestat, 6.1% thanë se i mbështesin pjesërisht, ndërsa vetëm 2.8% u shprehën kundër tyre.

Rezultati tregon se, të paktën brenda audiencës së anketuar, protestat kanë arritur të bashkojnë shtresa dhe grupmosha të ndryshme rreth një pakënaqësie të përbashkët.

Mbështetja e larë që i jep protestës shtresë me arsim universitar dhe pas universitar dhe grupmosha 30-59 vjeç, tregon që i pakënaqur është pikërisht grupi i popullsisë në moshe pune dhe që kontribuon në financat e shtetit.

 

Perceptimi i shtresës së mesme

Anketa ka vlerĂ« si njĂ« matje e perceptimeve tĂ« njĂ« segmenti aktiv dhe tĂ« angazhuar tĂ« publikut, ku dominojnĂ« ata me arsim universitar dhe pasuniversitar. Ajo ndihmon pĂ«r tĂ« identifikuar arsyet qĂ« motivojnĂ« mbĂ«shtetjen ose kundĂ«rshtimin ndaj protestave, shqetĂ«simet qĂ« pĂ«rsĂ«riten mĂ« shpesh dhe intensitetin me tĂ« cilin kĂ«to çështje pĂ«rjetohen nga audienca e “Monitor”. MbĂ«shtetja e larĂ« qĂ« i jep protestĂ«s kjo shtresĂ« dhe grupmosha 30-59 vjeç, tregon qĂ« i pakĂ«naqur Ă«shtĂ« pikĂ«risht grupi i popullsisĂ« nĂ« moshe pune dhe qĂ« kontribuon nĂ« financat e shtetit.

 

Burimi: Sondazhi i Monitor

 

Nga të dhënat e anketimit rezulton se arsyet e mbështetjes së protestës shkojnë përtej atyre ekonomike dhe lidhen me shqetësimin për mënyrën se si po qeveriset vendi.

Korrupsioni Ă«shtĂ« zgjedhur nga tĂ« anketuarit si arsyeja kryesore qĂ« ka bĂ«rĂ« qĂ« tĂ« anketuarit tĂ« votojnĂ« “Po”, nĂ« mbĂ«shtetje tĂ« protestave, i zgjedhur nga 722 persona (tĂ« anketuarit mund tĂ« zgjidhnin deri nĂ« 3 alternativa). Arsyeja e dytĂ« lidhet me keqqeverisjen dhe mungesĂ«n e llogaridhĂ«nies, me 530 pĂ«rgjigje, e ndjekur nga mungesa e drejtĂ«sisĂ« dhe mosndĂ«shkimi i abuzuesve, me 342 pĂ«rgjigje.

Arsyeja e katërt më e zgjedhur është mbrojtja e interesit publik (arsimi, shëndetësia, mjedisi, hapësirat publike). Mungesa e perspektivës për të ardhmen është argumenti i pestë. Varfëria dhe rritja e çmimeve janë argumenti i gjashtë, që i shtyn të anketuarit të mbështesin protestat.

“ProtestojmĂ« pĂ«r mijĂ«ra halle qĂ« ka ky vend. PĂ«r varfĂ«rinĂ« qĂ« Ă«shtĂ« ulur kĂ«mbĂ«kryq. PĂ«r spitalet qĂ« nuk kanĂ« shĂ«rbim. PĂ«r mungesĂ« drejtĂ«sie. PĂ«r shkatĂ«rrimin e arsimit.

PĂ«r pasuritĂ« natyrore qĂ« po shkatĂ«rrohen. PĂ«r lumenjtĂ« qĂ« thahen. PĂ«r punĂ« nĂ« administratĂ« qĂ« duhet vetĂ«m tĂ« paguash edhe nĂ«se je i aftĂ«, pĂ«rndryshe s’tĂ« llogarit askush.”, thotĂ« A.A, komentuese.

“Nuk ka meritokraci. Nuk ka kontroll mbi pĂ«rdorimin e fondeve. Nuk ka njĂ« pyetĂ«sor mbi shĂ«rbimet, qeveria nuk merr parasysh mendimin e njerĂ«zve”, thotĂ« E.T.

 

Burimi: Sondazhi i Monitor

 

79.2% e tĂ« anketuarve thanĂ« se kanĂ« marrĂ« pjesĂ« tĂ« paktĂ«n njĂ« ditĂ« nĂ« protestĂ«. 11.1% thanĂ« se megjithĂ«se nuk kanĂ« marrĂ« pjesĂ«, sĂ«rish ata i mbĂ«shtesnin ato. 3.1% deklaruan se mendonin tĂ« merrnin pjesĂ« dhe 6.9% u pĂ«rgjigjĂ«n “Jo”.

 

Burimi: Sondazhi i Monitor

 

Edhe ata që u përgjigjën se nuk i mbështesin protestat (gati 3% e të anketuarve) nuk rezultojnë të jenë kundër tyre, më shumë sesa nuk e shohin këtë rrugë si zgjidhje. Si argument kryesor ata japin mungesën e besimit tek organizatorët e tyre.

Një tjetër element që i bën ata mosbesues lidhet me faktin që protestat shpesh politizohen dhe përdoren për interesa partiake. Argumenti i tretë që ata japin është se problemet duhen zgjidhur përmes institucioneve dhe zgjedhjeve.

 

Burimi: Sondazhi i Monitor

 

Revolta ndaj kapjes së shtetit, arsyeja kryesore pse protestohet

“Monitor” i kufizoi deri nĂ« 3 alternativa zgjedhjen e tĂ« anketuarve pĂ«r arsyet pse protestohet. Kishte nga ata lexues qĂ« na shkruan se pse u kishim lĂ«nĂ« kaq pak alternativa, sepse ata donin t’i zgjidhnin tĂ« gjitha!

“Revolta ndaj kapjes sĂ« shtetit dhe mosfunksionimit tĂ« njĂ« shteti demokratik” Ă«shtĂ« argumenti mĂ« i zgjedhur nga tĂ« anketuarit (me 606 vota) qĂ« i shtyn ata tĂ« protestojnĂ«.

Argumenti i dytĂ« Ă«shtĂ« “ProtestĂ« kundĂ«r korrupsionit galopant qĂ« evidentohet nga hetimet e BKH/SPAK” (568 pĂ«rgjigje), i ndjekur nga “ProtestĂ« kundĂ«r shkatĂ«rrimit tĂ« ambientit nga projekte zhvillimi masive dhe betonizimit tĂ« bregut tĂ« detit” (374).

“Arsyet pse protestojmĂ« lidhen me arrogancĂ«n e kĂ«saj qeverie, emigrimin e tĂ« rinjve, mungesĂ«n e besimit nĂ« institucione, mungesĂ«n e drejtĂ«sisĂ«, paga tĂ« ulĂ«ta dhe kosto tĂ« lartĂ« jetese”, thotĂ« njĂ« i anketuar nga Tirana, 30-39 vjeç, me arsim pasuniversitar, i angazhuar nĂ« aktivitetet e informacionit dhe komunikacionit.

“ProtestojmĂ« kundĂ«r cilĂ«sisĂ« sĂ« ulĂ«t nĂ« shĂ«ndetĂ«si, arsim, infrastrukturĂ«, arrogancĂ«s dhe paaftĂ«sisĂ« sĂ« deputetĂ«ve dhe çdo drejtuesi nĂ« institucione”, thotĂ« njĂ« e anketuar 40-49 vjeç, me arsim pasuniversitar, e cila menaxhon biznesin e saj privat.

“Protestoj kundĂ«r lejimit tĂ« ndĂ«rtimit nĂ« zonat e mbrojtura, zhbĂ«rjes sĂ« ligjit 21/2024, paketĂ«s sĂ« maleve, investitorĂ«ve strategjikĂ« etj., si ligje nĂ« dĂ«m tĂ« Kombit, qeverisje nĂ« interes vetĂ«m tĂ« njĂ« grushti njerĂ«zish dhe Jo pĂ«r qytetarĂ«t!”, komenton njĂ« i anketuar nga Fieri, 40-49 vjeç, me arsim pasuniversitar, i cili Ă«shtĂ« i punĂ«suar nĂ« aktivitetin e industrisĂ« nxjerrĂ«se dhe pĂ«rpunuese.

Protesta filloi nga mĂ«nyra se si u menaxhua situata nĂ« projektin e parashikuar nĂ« ZvĂ«rnec, por pyetjet e lidhura me kĂ«tĂ« çështje janĂ« renditur ndĂ«r tĂ« fundit nĂ« listĂ«n e argumenteve, me “ProtestĂ« ndaj arrogancĂ«s qĂ« Qeveria tregon nĂ« rastin e ZvĂ«rnecit”, qĂ« mori 230 pĂ«rgjigje dhe “ProtestĂ« kundĂ«r faktit qĂ« Qeveria u bĂ« bashkĂ«dhunuese e qytetarit nĂ« ZvĂ«rnec duke u bĂ«rĂ« palĂ« me privatin qĂ« ka uzurpuar bregun e detit”, me 184 pĂ«rgjigje.

NdonĂ«se mediat e huaja i trajtuan protestat qĂ« po zhvilloheshin nĂ« ShqipĂ«ri si njĂ« revoltĂ« kundĂ«r pĂ«rfshirjes sĂ« Kushner/Trump nĂ« projektin e ZvĂ«rnecit, tĂ« anketuarit nuk mendojnĂ« kĂ«shtu. Alternativa “ProtestĂ« kundĂ«r pĂ«rfshirjes sĂ« Kushner/Trump nĂ« projektin e ZvĂ«rnecit?” mori 37 pĂ«rgjigje, mĂ« pak nga tĂ« gjitha.

Vetëm 18 të anketuar janë shprehur se protestat u duken të paarsyeshme, alternativa më pak e zgjedhur.

 

Burimi: Sondazhi i Monitor

 

 

Arsyet kryesore pse protestohet

“Revolta ndaj kapjes sĂ« shtetit dhe mosfunksionimit tĂ« njĂ« shteti demokratik ” Ă«shtĂ« argumenti mĂ« i zgjedhur nga tĂ« anketuarit (me 606 vota) qĂ« i shtyn ata tĂ« protestojnĂ«.

Argumenti i dytĂ« Ă«shtĂ« “ProtestĂ« kundĂ«r korrupsionit galopant qĂ« evidentohet nga hetimet e BKH/SPAK” (568 pĂ«rgjigje), i ndjekur nga “ProtestĂ« kundĂ«r shkatĂ«rrimit tĂ« ambientit nga projekte zhvillimi masive dhe betonizimit tĂ« bregut tĂ« detit” (374).

 

 Skepticizëm për rezultatin e protestave

ËshtĂ« hera e parĂ« nĂ« ShqipĂ«ri, qĂ« protesta tĂ« tilla, me njĂ« pĂ«rfaqĂ«sim relativisht tĂ« madh dhe pa njĂ« pĂ«rkatĂ«si tĂ« qartĂ« politike janĂ« kaq kĂ«mbĂ«ngulĂ«se dhe kanĂ« zgjatur pĂ«r tĂ« paktĂ«n 5 javĂ«. Por, publiku sĂ«rish Ă«shtĂ« skeptik pĂ«r rezultatin e tyre.

Në krahasim me mbështetjen prej mbi 90% ndaj protestës, vetëm 58.8% e të anketuarve mendojnë që ajo ka dhënë rezultat. 18.7% mendojnë se është ende herët. 16% thonë që protesta ka dhënë shumë pak rezultat dhe 6.6% përgjigjen se nuk ka dhënë asnjë rezultat.

 

Burimi: Sondazhi i Monitor

 

16.9% e të anketuarve pohojnë se protestat duhet të vazhdojnë, por me kërkesa të qarta dhe 79% u përgjigjën që protestat duhet të vazhdojnë. Duke i mbledhur këto dy kategori, shumica dërrmuese e të anketuarve janë të bindur se protestat duhet të vijojnë, me 95.9% të tyre, që shprehen pro.

Vetëm 3.7% thonë se protestat nuk duhet të vazhdojnë.

 

Burimi: Sondazhi i Monitor

 

ÇfarĂ« duhet tĂ« kĂ«rkojnĂ« protestuesit, anulim i ligjit pĂ«r zonat e mbrojtura, ndryshim tĂ« Kodit Zgjedhor

Dorëheqja politike është kërkesa kryesore e të anketuarve, e ndjekur nga hetimet për korrupsion. Kërkesa e tretë më e shpeshtë është ajo për zgjedhje të parakohshme dhe reformë në drejtësi.

Krahas alternativave me zgjedhje, të anketuarit kishin dhe mundësinë që të shtonin propozimet e tyre në një pyetje të hapur.

NjĂ« argument i shtuar nga tĂ« anketuarit se çfarĂ« duhet tĂ« kĂ«rkojnĂ« protestuesit lidhet me Ligjin nr. 21/2024, “PĂ«r disa shtesa dhe ndryshime nĂ« ligjin nr. 81/2017 ‘PĂ«r zonat e mbrojtura’”. Ai u miratua nĂ« vitin 2024 dhe ndryshoi rregullat pĂ«r mĂ«nyrĂ«n se si mund tĂ« menaxhohen dhe zhvillohen zonat e mbrojtura nĂ« ShqipĂ«ri.

Ndryshimet hapën mundësi më të gjera për zhvillime turistike dhe infrastrukturore brenda ose pranë zonave të mbrojtura, përfshirë struktura akomoduese të kategorive të larta, agroturizëm dhe infrastrukturë mbështetëse.

Pikërisht kjo është arsyeja pse ligji është kundërshtuar nga organizatat mjedisore dhe protestuesit, të cilët kërkojnë shfuqizimin e tij dhe rikthimin e kufizimeve më të forta të ligjit të mëparshëm.

Një tjetër kërkesë e shtuar nga të anketuarit lidhet me Kodin e ri Zgjedhor, që të garantojë që çdo votë të jetë e barabartë. Ata kërkojnë ndryshimin e Kodit Zgjedhor, me synim hapjen reale të listave të kandidatëve, dobësimin e kontrollit të kryetarëve të partive mbi përzgjedhjen e deputetëve dhe forcimin e përfaqësimit të drejtpërdrejtë të qytetarëve në Parlament.

Në korrik 2024, Partia Socialiste dhe Partia Demokratike miratuan ndryshimet në Kodin Zgjedhor, duke vendosur një sistem të kombinuar për listat e kandidatëve: rreth një e treta e tyre renditen në një listë të mbyllur, të përcaktuar nga drejtuesit e partive, ndërsa pjesa tjetër garon në listë të hapur me votë.

Ndryshimet mundësuan gjithashtu votimin me postë të emigrantëve, por ruajtja e listës së mbyllur u kritikua sepse garanton zgjedhjen e një pjese të deputetëve sipas renditjes së vendosur nga partitë dhe kufizon ndikimin e drejtpërdrejtë të votuesve mbi kandidatët. Pikërisht për këtë arsye, protestuesit kërkojnë rishikimin e Kodit dhe hapjen reale të listave.

 

Burimi: Sondazhi i Monitor

 

TĂ« anketuarit janĂ« optimistĂ« se protestat mund tĂ« sjellin ndryshim, me 68.1% tĂ« tyre qĂ« janĂ« pĂ«rgjigjur “shumĂ«â€ dhe 22.2% qĂ« kanĂ« zgjedhur alternativĂ«n “disi”.

Të anketuar pesimistë, janë në pakicë, me vetëm 2.9% që thonë aspak dhe 6.8% që thonë disi.

 

Burimi: Sondazhi i Monitor

 

LEXONI EDHE:

Pse protestojnë bankierët

Shpresa te një parti e re

Zhvillimi nuk është vetëm pagë, por dhe përmirësim i cilësisë së jetës së përditshme

The post Anketa e “Monitor”, nga kapja e shtetit te korrupsioni, arsyet pse po protestohet appeared first on Revista Monitor.

Pse protestojnë bankierët

✇Revista Monitor
By: Mira Leka
17 July 2026 at 22:10

Protesta nuk është vetëm për arsye ekonomike. Pas më shumë se 30 vitesh tranzicion është krijuar një shtresë e arsimuar, profesionale dhe ekonomikisht aktive, që nuk kërkon vetëm paga më të larta, por cilësi jetese, institucione funksionale, drejtësi, konkurrencë dhe respekt për interesin publik.

BankierĂ«t qĂ« u pĂ«rgjigjĂ«n nĂ« anketimin e realizuar nga “Monitor” janĂ« absolutisht pro protestĂ«s. Nga 150 tĂ« anketuar, 88.7% ishin pro protestĂ«s, 9.3% e mbĂ«shtesnin atĂ« pjesĂ«risht dhe vetĂ«m 2% ishin kundĂ«r.

Mbi 90% pohojnë se protestat duhet të vazhdojnë.

 

Burimi: Sondazhi i Monitor

 

Në linjë me përgjigjen e të gjithë anketuesve, korrupsioni është arsyeja kryesore që i bën ata të mbështesin protestën, i ndjekur nga keqqeverisja dhe mungesa e llogaridhënies; Mungesa e drejtësisë / mosndëshkimi i abuzimeve; Mungesa e perspektivës për të ardhmen.

 

Burimi: Sondazhi i Monitor

 

74% e të anketuarve, të punësuar në aktivitetet bankare dhe të sigurimit, pohuan se kanë dalë të paktën një ditë në protestë. 13.3% thanë se nuk kanë qenë në protestë por e mbështesin atë. 6% thanë se mendojnë të marrin pjesë. Vetëm 6.7% u përgjigjën se nuk i mbështesin protestat.

 

Burimi: Sondazhi i Monitor

 

NjĂ« bankier rekomandon qĂ« tĂ« kufizohet mandati i zgjedhjes sĂ« kryeministrit nĂ« dy. “ËshtĂ« e qartĂ« nĂ« kĂ«to 36 vite tranzicion, se secila qeveri e ka trajtuar vendin si pronĂ« private gjatĂ« mandatit tĂ« dytĂ«!

Mendo se çfarĂ« po ndodh nĂ« njĂ« mandat tĂ« tretĂ«. Kufizimi i zgjedhjes sĂ« njĂ« qeverie apo KM deri nĂ« maksimumi dy legjislatura”, thotĂ« njĂ« komentuese 50-59 vjeç, nga Tirana, i punĂ«suar nĂ« “Aktivitetet financiare (banka) dhe tĂ« sigurimit”.

BankierĂ«t shohin alternativĂ« dhe pĂ«rfshirjen nĂ« qeverisje tĂ« individĂ«ve qĂ« vijnĂ« nga diaspora. “Duhet njĂ« qeveri teknike e pĂ«rbĂ«rĂ« nga teknicienĂ« tĂ« zotĂ«, nga vendi dhe diaspora me njĂ« proces tĂ« qartĂ« llogaridhĂ«nie pĂ«r zhvillimin e vendit”, propozon njĂ« L.S nga Tirana, i grupmoshĂ«s 50-59 vjeç.

“Protestuesit duhet tĂ« kĂ«rkojnĂ« anulim tĂ« ligjit pĂ«r zonat e mbrojtura, pĂ«r investimet strategjike dhe paketĂ«n e maleve. Duhet ndryshim i Kodit Zgjedhor dhe zgjedhje tĂ« parakohshme”, komenton njĂ« bankier 30-39 vjeç, me arsim pasuniversitar.

Arsyeja kryesore se pse protestojnĂ« tĂ« punĂ«suarit tĂ« aktivitetin “Aktivitetet financiare (banka) dhe tĂ« sigurimit” Ă«shtĂ« e njĂ«jtĂ« me atĂ« tĂ« tĂ« gjithĂ« tĂ« anketuarve: “RevoltĂ« ndaj kapjes sĂ« shtetit dhe mosfunksionimit tĂ« njĂ« shteti demokratik”.

Arsyeja e dytĂ« lidhet me korrupsionin “ProtestĂ« kundĂ«r korrupsionit galopant qĂ« evidentohet nga hetimet e BKH/SPAK”, e ndjekur nga “ProtestĂ« kundĂ«r shkatĂ«rrimit tĂ« ambientit nga projekte zhvillimi masive dhe betonizimit tĂ« bregut tĂ« detit”.

 

Burimi: Sondazhi i Monitor

 

Ka dhe nga ata qĂ« janĂ« skeptikĂ«. “Nuk besoj se protestat sjellin ndryshim. Protestat shpesh politizohen dhe pĂ«rdoren pĂ«r interesa partiake. Problemet duhen zgjidhur pĂ«rmes institucioneve dhe zgjedhjeve”, thotĂ« njĂ« bankiere, mbi 60 vjeçe, me arsim pas universitar.

 

LEXONI EDHE:

Anketa e “Monitor”, nga kapja e shtetit te korrupsioni, arsyet pse po protestohet

 

The post Pse protestojnë bankierët appeared first on Revista Monitor.

Shpresa te një parti e re

✇Revista Monitor
By: Mira Leka
17 July 2026 at 22:08

Të lodhur nga dominimi i dy partive gjatë periudhës së gjatë të tranzicionit, ku secila e ka treguar veten, që e mira e kombit dhe qytetarëve të vendit nuk ka qenë përparësia tyre gjatë qeverisjes, dhe mungesa e besimit për partitë e vogla ekzistuese, shpresa duket se është te një parti e re.

“Monitor” organizoi njĂ« anketim nĂ« faqen e saj, pĂ«rmes platformĂ«s ERC (“Engaged Citizens Reporting – Raportimi nga qytetarĂ«t e angazhuar” Ă«shtĂ« njĂ« platformĂ« digjitale e sigurt, e zhvilluar pĂ«r tĂ« ngushtuar hendekun mes medias dhe publikut).

Anketa qëndroi e hapur për 5 ditë dhe u plotësua nga 1114 qytetarë.

(Theksojmë se ky nuk është një kampion përfaqësues i popullsisë shqiptare. Pjesëmarrësit nuk janë përzgjedhur në mënyrë rastësore dhe përgjigjet janë dhënë vullnetarisht, çka do të thotë se në anketë kanë më shumë gjasa të marrin pjesë personat që kanë interes ose qëndrim më të fortë ndaj temës).

NjĂ« nga pyetjet ishte: “NĂ«se vendi shkon nĂ« zgjedhje, pĂ«r kĂ« do tĂ« votonit”, 39.7% e tĂ« anketuarve i janĂ« pĂ«rgjigjur me “Parti e re, qĂ« mund tĂ« dalĂ« nga protesta”.

“Ndihem e papĂ«rfaqĂ«suar, duhet njĂ« lĂ«vizje e re, qĂ« tĂ« sjellĂ« frymĂ« tĂ« re pĂ«r vendin”, thotĂ« njĂ« komentuese e grupmoshĂ«s 30-39 vjeç, me arsim pasuniversitar, e punĂ«suar nĂ« aktivitetin e “Informacioni dhe komunikacioni”.

Ajo i ka mbĂ«shtetur protestat pĂ«r shkak tĂ« mungesĂ«s sĂ« perspektivĂ«s pĂ«r tĂ« ardhmen, keqqeverisjes dhe mungesĂ«s sĂ« llogaridhĂ«nie, si dhe emigrimit tĂ« tĂ« rinjve dhe shpopullimit. Edhe njĂ« komentues po i sĂ« njĂ«jtĂ«s grupmoshĂ« thotĂ« se partitĂ« ekzistuese “nuk janĂ« alternativa pasi janĂ« pjesĂ« e sĂ« njĂ«jtĂ«s çorbĂ« 35-vjeçare”.

“Duhet njĂ« parti e re politike, e ngritur mbi vlerat e shoqĂ«risĂ« shqiptare”, thotĂ« njĂ« i ri qĂ« punon nĂ« aktivitete dhe shĂ«rbime mbĂ«shtetĂ«se. NjĂ« profesionist i lirĂ« sugjeron qĂ« “njĂ« parti e re duhet tĂ« dalĂ« si rezultat i protestĂ«s, e themeluar nga profesionistĂ«t dhe akademikĂ«t brenda vendit dhe diaspora”.

“Ka ardhur koha pĂ«r njĂ« ndryshim tĂ« vĂ«rtetĂ«. Duhet t’u hapet rruga tĂ« rinjve, ideve tĂ« reja dhe njerĂ«zve me integritet, tĂ« cilĂ«t mund t’i shĂ«rbejnĂ« vendit me pĂ«rgjegjĂ«si dhe vizion. Shpresa pĂ«r njĂ« ShqipĂ«ri mĂ« tĂ« drejtĂ«, mĂ« tĂ« zhvilluar dhe me mĂ« shumĂ« mundĂ«si pĂ«r qytetaret e saj fillon kur ata kĂ«rkojnĂ« llogari dhe zgjedhin ndryshe”, thotĂ« Y.M.

Ka dhe nga ata qĂ« janĂ« skeptikĂ«. “NĂ«se nuk ka ndryshim strukturor, ndryshimi partiak Ă«shtĂ« i limituar”, thotĂ« njĂ« profesionist i lirĂ«, i grupmoshĂ«s 30-39 vjeç. NjĂ« tjetĂ«r profesionist i lirĂ«, i grupmoshĂ«s 40-49 vjeç, thotĂ« se ai do tĂ« votojĂ« “po tĂ« ndryshohet Kodi Zgjedhor”.

“PĂ«r partitĂ« e vjetra nuk do tĂ« votoj, pasi ato janĂ« arsyeja pse jemi sot nĂ« kĂ«tĂ« gjendje, tĂ« shohim si do konkludojĂ« protesta”, thotĂ« njĂ« sipĂ«rmarrĂ«se vlonjate, me doktoraturĂ«, e grupmoshĂ«s 40-49 vjeç.

Një pjesë e të anketuarve pohojnë se do ta zgjedhin partinë në bazë të programeve që do të kenë.

“Do tĂ« votoj pĂ«r subjektin politik qĂ« paraqet ofertĂ« politike nĂ« pĂ«rputhje me kĂ«rkesat e qytetarĂ«ve dhe dĂ«shmon kapacitete intelektuale dhe burime njerĂ«zore tĂ« besueshme se mund t’i realizojĂ«â€, thotĂ« njĂ« arsimtare nga Tirana e grupmoshĂ«s 40-49 vjeç.

“PĂ«rfaqĂ«simi (kandidatĂ«t) dhe programi janĂ« dy nga pikat qĂ« do tĂ« pĂ«rcaktojnĂ« pĂ«rzgjedhjen e partisĂ«â€, thotĂ« njĂ« e anketuar qĂ« punon nĂ« media.

Dy partitë tradicionale, Partia Socialiste dhe ajo Demokratike kanë marrë shumë pak vota, por natyrisht ky nuk është një tregues i preferencës reale të popullsisë, e cila ka një demografi tjetër që përfshin që nga votues pensionistë, punonjës të thjeshtë apo në bujqësi, administratë publike, apo shtresa të tjera krejt të ndryshme nga audienca që ka zgjedhur të shprehet në këtë sondazh.

 

Burimi: Sondazhi i Monitor

 

LEXONI EDHE:

Anketa e “Monitor”, nga kapja e shtetit te korrupsioni, arsyet pse po protestohet

 

The post Shpresa te një parti e re appeared first on Revista Monitor.

Zhvillimi nuk është vetëm pagë, por dhe përmirësim i cilësisë së jetës së përditshme

✇Revista Monitor
By: Mira Leka
17 July 2026 at 22:06

Shqipërisë i duhen paga më të larta, por edhe më shumë se kaq. I duhet një model zhvillimi ku përmirësimi i të ardhurave shoqërohet me përmirësimin e jetës së përditshme. Nëse qytetarët me arsim universitar e pasuniversitar, të ardhura të mira dhe perspektivë profesionale ndihen njësoj të pakënaqur sa ata me të ardhura të ulëta, problemi nuk është më vetëm ekonomik, por institucional. Pikërisht aty matet cilësia reale e zhvillimit të një vendi.

 

EDITORIAL / Shqipëria vijon të ketë ndër pagat më të ulëta në rajon. Në vitin 2025, paga mesatare mujore bruto arriti në rreth 860 euro, ndërsa në Serbi, Bosnjë-Hercegovinë, Mal të Zi dhe Maqedoninë e Veriut ishte 30-50% më e lartë.

Vetëm ky hendek do të ishte një arsye e mjaftueshme për pakënaqësi dhe protestë, sidomos në një vend ku çmimet janë afruar me nivelet europiane, ndërsa fuqia blerëse mbetet dukshëm më e dobët.

Por protesta që po zhvillohet prej javësh në Tiranë po tregon se, pas më shumë se 30 vitesh tranzicion, paga nuk është më argumenti i vetëm, madje për shumë nuk është as arsyeja kryesore.

Në shesh nuk janë vetëm qytetarët me të ardhura të ulëta apo familjet që përballen me vështirësi ekonomike.

Protestën po e mbështet dukshëm edhe një shtresë e mesme urbane, e arsimuar dhe profesionalisht aktive, e cila mund të ketë paga mbi mesataren, madje ndjeshëm më të larta.

NjĂ« anketĂ« e “Monitor”, e plotĂ«suar nga 1,114 qytetarĂ«, – qĂ« duhet theksuar nuk Ă«shtĂ« pĂ«rfaqĂ«suese pĂ«r tĂ« gjithĂ« popullsinĂ«, pasi pjesĂ«marrĂ«sit nuk janĂ« pĂ«rzgjedhur nĂ« mĂ«nyrĂ« rastĂ«sore dhe pĂ«rgjigjet janĂ« dhĂ«nĂ« vullnetarisht, – gjeti se 90% e tyre e mbĂ«shtesin protestĂ«n. Arsyet kryesore lidhen me faktorĂ« si korrupsioni, kapja e shtetit, mungesa e perspektivĂ«s pĂ«r tĂ« ardhmen, keqqeverisja, mungesa e llogaridhĂ«nies, mungesa e drejtĂ«sisĂ« e mosndĂ«shkimi i abuzimeve.

Mbrojtja e interesit publik, e mjedisit, arsimit, shëndetësisë dhe hapësirave publike u rendit gjithashtu ndër shqetësimet kryesore. Varfëria dhe rritja e çmimeve ishin të rëndësishme, por jo arsyeja dominuese.

Audienca përbëhet kryesisht nga ekonomistë, profesionistë të lirë, sipërmarrës, punonjës të sektorit bankar, teknologjisë së informacionit dhe profile të tjera urbane e të arsimuara dhe për të cilat ka treg pune relativisht dinamik.

Pikërisht kjo strukturë anketuesish dhe përgjigjesh, që sigurisht nuk mund të përgjithësohen me shkallë të lartë saktësie, ka vendosur të shprehet në favor të zërit të protestës.

Kjo do të thotë që reagimi qytetar në vend po merr tipare të reja dhe po sjell zërin e një shtrese që duhet dëgjuar, sepse është aktive në ekonomi, paguan taksa, krijon vende pune dhe, në shumë raste, ka zgjedhur ende të ndërtojë jetën në Shqipëri.

Rezultatet sugjerojnĂ« se, tĂ« paktĂ«n pĂ«r segmentin urban dhe profesional qĂ« ndjek “Monitor”, shoqĂ«ria shqiptare ka hyrĂ« nĂ« njĂ« fazĂ« tĂ« re. Pas tri dekadash, njĂ« pjesĂ« e qytetarĂ«ve nuk e mat mĂ« zhvillimin vetĂ«m me shumĂ«n qĂ« merr nĂ« fund tĂ« muajit.

Paga mbetet thelbësore, por krahas saj kërkohet një shtet që funksionon, drejtësi që vepron njësoj për të gjithë, administratë që shpërblen meritën dhe vendimmarrje që nuk zhvillohet larg interesit publik.

Pikërisht kjo shpjegon praninë e bankierëve, profesionistëve të lirë, sipërmarrësve dhe punonjësve të teknologjisë në protestë. Shumë prej tyre kanë të ardhura të qëndrueshme, por përballen çdo ditë me pasigurinë institucionale, mungesën e meritokracisë, korrupsionin, degradimin e mjedisit dhe ndjesinë se zhvillimi i vendit nuk po përkthehet në një standard më të mirë jetese.

Edhe përgjigjet e punonjësve të sektorit bankar janë domethënëse. Nga 150 të anketuar në aktivitetet financiare dhe të sigurimeve, 89% janë shprehur pro protestës. Për këtë grup, pakënaqësia nuk lidhet vetëm me portofolin.

Ajo lidhet me cilĂ«sinĂ« e shtetit, me mĂ«nyrĂ«n se si merren vendimet dhe me frikĂ«n se, pavarĂ«sisht suksesit personal, vendi po humbet mundĂ«sinĂ« pĂ«r t’u bĂ«rĂ« mĂ« i drejtĂ«, mĂ« i jetueshĂ«m dhe mĂ« konkurrues.

Një profesionist mund të ketë një pagë të mirë, por kjo nuk e mbron nga ajri i ndotur, trafiku, betonizimi, shërbimi i dobët shëndetësor, arsimi që nuk prodhon aftësitë e nevojshme apo një administratë që funksionon sipas lidhjeve dhe jo rregullave. Mund të ketë një apartament, por jo një qytet të jetueshëm.

Mund të ketë një punë të mirë, por jo sigurinë se fëmijët e tij do ta shohin të ardhmen këtu.

Për këtë arsye, rritja ekonomike nuk matet vetëm me Prodhimin e Brendshëm Bruto, numrin e turistëve, lejet e ndërtimit apo pagën mesatare. Jo më kot ka një mori statistikash dhe indeksesh të tjera të shpikura nga statisticienët dhe të matura nga institutet statistikore që përpiqen të përafrohen në realitetin e zhvillimit të një vendi.

Në indeksin e lumturisë së OKB-së, Shqipëria historikisht është renditur e fundit apo e parafundit në Europë, duke lënë pas vetëm Turqinë dhe shumë më poshtë se Kosova, që ka të ardhura për frymë e paga më të ulëta sesa ne.

Zhvillimi është edhe cilësi institucionesh, konkurrencë e ndershme, mjedis i mbrojtur, hapësira publike, drejtësi, siguri dhe besim se rregullat vlejnë njësoj për të gjithë.

Në fakt, këto elemente nuk janë në kundërshtim me rritjen e pagave. Përkundrazi, ulja e korrupsionit dhe forcimi i shtetit ligjor do ta bënin vendin më tërheqës për investime cilësore dhe afatgjata.

Një ekonomi më konkurruese, më produktive dhe më pak e varur nga ndërtimi e konsumi do të krijonte vende pune më të mira dhe paga më të larta. Një zhvillim i qëndrueshëm i territorit dhe mjedisit do të rriste vlerën reale të jetesës dhe jo vetëm çmimin e pronës.

Shqipërisë i duhen paga më të larta, por edhe më shumë se kaq. I duhet një model zhvillimi ku përmirësimi i të ardhurave shoqërohet me përmirësimin e jetës së përditshme.

Nëse qytetarët me arsim universitar e pasuniversitar, të ardhura të mira dhe perspektivë profesionale ndihen njësoj të pakënaqur sa ata me të ardhura të ulëta, problemi nuk është më vetëm ekonomik, por institucional. Pikërisht aty matet cilësia reale e zhvillimit të një vendi.

 

LEXONI EDHE:

Anketa e “Monitor”, nga kapja e shtetit te korrupsioni, arsyet pse po protestohet

 

 

The post Zhvillimi nuk është vetëm pagë, por dhe përmirësim i cilësisë së jetës së përditshme appeared first on Revista Monitor.

Epidemia e heshtur: Një në dy shqiptarë ndërron jetë nga zemra.

✇Revista Monitor
By: Mira Leka
17 July 2026 at 22:04

Në mënyrë sistematike në 15 vitet e fundit, çrregullimet e aparatit të qarkullimit të gjakut janë përgjegjëse për më shumë se 53% të vdekjeve në vend, një shifër kjo gati 76% më e lartë se mesatarja europiane. Infarktet, ishemitë po zbresin gjithnjë e më shumë te moshat e reja. Mjekët dhe ekspertët e shëndetësisë thonë se sëmundjet e qarkullimit të gjakut po kthehen në epidemi të heshtur. Ata rendisin si përgjegjës stilin e jetesës pa aktivitet fizik dhe dietën e pasur me kripë dhe yndyra, si dhe mungesën e një kulture parandalimi. Mungesa e infrastrukturës me mjekë dhe pajisje ka rritur gjithashtu mortalitetin në bashkitë e vogla, sidomos në Veri. Si e uli Europa vdekshmërinë nga zemra dhe çfarë duhet të bëjë Shqipëria.

 

Blerina Hoxha

Problemet me zemrën janë shndërruar në një pengesë më e madhe për shëndetin në Shqipëri, por edhe një kosto gjithnjë e në rritje për shoqërinë dhe ekonominë. Mbi gjysma e vdekjeve në vendin tonë vijnë nga sëmundjet kardiovaskulare.

Në vitin 2024, nga 21,102 vdekje që u regjistruan gjithsej, 11,694 ishin për shkak të sistemit të qarkullimit të gjakut, duke përbërë 53% të vdekjeve totale.

Krahasuar me Europën, diferenca është e lartë, pasi grupi i sëmundjeve që lidhet me zemrën dhe qarkullimin e gjakut shkakton rreth 30% të vdekjeve.

Teksa vendet e zhvilluara të Perëndimit, si Franca apo Danimarka, kanë arritur ta ulin këtë raport në rreth 21% përmes politikave rigoroze parandaluese, Shqipëria vazhdon të regjistrojë rritje në këtë fenomen, ku një në dy persona ndërron jetë nga një patologji kardiake dhe goditjet në tru. Hendeku i madh prej gati 20 pikësh përqindjeje me mesataren europiane tregon se vendi ynë ndodhet ende në një tranzicion të thellë shëndetësor, ku sëmundjet kronike jongjitëse po fitojnë terren me ritme të larta.

Shkaku kryesor i dominimit të vdekjeve kardiake lidhet drejtpërdrejt me stilin e jetesës dhe mungesën e një kulture të qëndrueshme parandalimi, ku kontrollet periodike mjekësore ende nuk konsiderohen si domosdoshmëri rutinë për qytetarin e thjeshtë, thotë kardiologia Erviola Lleshi.

Studimet e fundit të ekspertëve të Shëndetit Publik (Amarilda Hysenshahaj, Bajram Dedja, Alban Ylli, Alba Merdani, Dorina Toçi) tregojnë se vdekjet e larta nga problemet kardiovaskulare ndodhin nga mosmarrja në kohë e diagnozës.

Problemet e zemrës zbulohen në faza shumë të avancuara ose vetëm kur pacienti pëson një goditje akute, duke e bërë trajtimin më të vështirë dhe shpeshherë të pamundur.

Ekspertët Hysenshahaj, Dedja, Ylli, Merdani dhe Toçi vërejnë se, përveç mungesës së check-up-eve sistematike, faktorët e rrezikut si duhanpirja masive, nivelet e larta të stresit socio-ekonomik dhe një dietë tradicionale që anon drejt yndyrave dhe kripës së tepërt, po shkatërrojnë gradualisht shëndetin vaskular të popullatës.

Ata evidentuan se situata rëndohet edhe më shumë nga plakja e popullsisë, e cila natyrshëm rrit numrin e personave të rrezikuar nga komplikacionet kardiake, por ajo që mbetet shqetësuese është ulja e moshës mesatare të personave që pësojnë infarkte.

Nga pikëpamja ekonomike, raporti i lartë i vdekshmërisë ka kosto shumë të mëdha, pasi godet shpesh grupmoshat që janë ende në kulmin e produktivitetit, duke krijuar një barrë të rëndë për familjet dhe skemat e sigurimeve shoqërore. Në vitin 2024, Fondi i Sigurimeve Shëndetësore çoi rreth 4,5 miliardë lekë (rreth 47 milionë euro) për rimbursimin e medikamenteve që trajtojnë sëmundjet e qarkullimit të gjakut dhe financimin e paketave të ndërhyrjeve kirurgjikale.

 

Burimi: INSTAT

 

Veriu më i prekur

Edhe brenda Shqipërisë ka diferenca të mëdha në përhapjen e sëmundjeve cerebrovaskulare. Sipas të dhënave zyrtare të INSTAT, qarqet e Veriut rezultojnë më të prekura.

Nga 12 qarqet e vendit kryeson Kukësi, ku 62.48% e vdekjeve totale në vitin 2024 ishin nga aparati i qarkullimit të gjakut, e ndjekur nga Shkodra me 60.73%, Lezha 58.2%, Dibra me 58%, të cilat kanë nivele shumë më të larta të vdekshmërisë cerebrovaskulare krahasuar me Jugun, veçanërisht Gjirokastrën (31.34%).

Qarku i Beratit dhe i Tiranës ka vdekshmëri më të lartë se mesatarja kombëtare me 57.6% secili. Edhe Qarku i Fierit mbetet mbi mesataren, duke regjistruar një normë prej 55.35% të vdekjeve cerebrovaskulare në raportin me totalin e vdekjeve.

Në anën tjetër, qarqet që paraqesin një situatë më të moderuar fillojnë me Vlorën, e cila zbret në 49%. Kjo tendencë rënëse vazhdon me Korçën në 46.4%, Elbasanin në 46.1% dhe me Durrësin në 44.70%. Diferencën më të madhe e bën Qarku i Gjirokastrës, i cili rezulton me vdekshmërinë më të ulët cerebrovaskulare në vend, me vetëm 31.3%, shifër kjo pothuajse sa gjysma e normës që vërehet në Kukës apo Shkodër.

Të dhënat tregojnë se teksa Tirana ka volumin më të madh të rasteve për shkak të popullsisë, pesha specifike e këtyre sëmundjeve është dukshëm më alarmante në qarqet e Veriut të vendit.

Dr. Erviola Lleshi, kardiologë në shërbimin parësor Tiranë, beson se një nga elementet kryesore mbetet tradita ushqimore. Rajonet e Veriut priren drejt një regjimi ushqimor me bazë më të lartë proteinash shtazore, yndyrave të ngopura dhe kripës, të cilat janë faktorë rreziku të drejtpërdrejtë për hipertensionin dhe goditjet në tru. Në kontrast, Jugu i Shqipërisë, i ndikuar nga klima mesdhetare, ka një qasje më të madhe ndaj vajit të ullirit, agrumeve dhe perimeve, që njihen si mbrojtës të sistemit kardiovaskular.

Zonat e thella të Veriut përballen edhe me vështirësi në qasjen e shpejtë në qendrat e specializuara të traumës apo njësitë e goditjeve në tru. Për sëmundjet cerebrovaskulare, koha është faktor kryesor për të shpëtuar jetën.

Gjithashtu, kultura e kontrolleve periodike tenton të jetë më e ulët në zonat me vështirësi ekonomike, duke bërë që tensioni i lartë apo problemet e tjera të diagnostikohen vetëm kur është tepër vonë, thotë znj. Llleshi.

 

Burimi: INSTAT

 

Fatalitetet nga zemra dhe truri, gjysma në moshën mbi 80 vjeç

Të dhënat mbi vdekshmërinë nga sëmundjet e aparatit të qarkullimit të gjakut kanë ardhur në rritje nga 10,984 në vitin 2014 në 11,694 raste në vitin 2024. Ekspertët e Institutit të Shëndetit Publik, që grumbullon të dhëna për shëndetin, kanë gjetur një trend rritës në skajet e piramidës moshore, ku peshën kryesore të mortalitetit e mban popullsia mbi 80 vjeç.

Kjo kategori ka pësuar rritjen më të madhe ndërmjet viteve 2014 dhe 2024, duke u zgjeruar me mbi 600 raste ose 13.2% dhe duke u konfirmuar si grupi më i rrezikuar, i cili përbën pothuajse gjysmën e totalit të vdekjeve të regjistruara si cerebrovaskulare.

Grupmosha nën 19 vjeç ka shënuar rënie pozitive të vdekshmërisë, duke u reduktuar nga 90 në vitin 2014 në 56 raste në 2024, kryesisht nga sukseset e ndërhyrjeve në zemër në moshat fëminore. Ndërkohë, te moshat e mesme dhe ato aktive, tendenca mbetet në rritje.

Konkretisht, grupmosha 20-44 kishte 194 fatalitete në vitin 2024 nga 187 në vitin 2014. Teksa edhe grupmosha 45-64 vjeç ka shënuar rritje të vdekshmërisë me 5.8% ndërmjet viteve 2014 dhe 2024.

Kategoria 65-79 vjeç është e vetmja që ka treguar  qëndrueshmëri gati të plotë, me ulje të papërfillshme prej vetëm 12 rastesh. Të dhënat sugjerojnë se sfidat kryesore të shëndetit publik mbeten të lidhura ngushtë me moshimin e popullsisë dhe trajtimin e patologjive te moshat e thyera.

Përqendrimi i lartë i vdekjeve nga sëmundjet cerebrovaskulare në moshat mbi 80 vjeç tregon gjithashtu  rritje të jetëgjatësisë krahasuar me dekadat e kaluara, duke e zhvendosur barrën kryesore të sistemit shëndetësor drejt kujdesit paliativ dhe gjeriatrik.

 

 

Sëmundja zbret në moshat e reja

Sëmundjet cerebrovaskulare po shfaqen gjithnjë e më herët, fakt që vërtetohet se vdekjet në grupmoshën 45-64 vjeç janë rritur me 5.8% ndërmjet viteve 2014 dhe 2024. Kardiologia Llleshi pohoi se tensioni i lartë i gjakut i patrajtuar, duhanpirja dhe stresi kronik janë faktorë që shkaktojnë dëmtime të enëve të gjakut.

Te kjo grupmoshë, një goditje në tru ka pasoja fatale më të larta nëse kombinohet me mungesën e ekzaminimeve parandaluese, tha ajo.

Mjekët shpjegojnë se sëmundjet cerebrovaskulare rrallë vijnë të izoluara. Rritja e rasteve te moshat 20-64 vjeç është si pasojë e prevalencës më të lartë të faktorëve të rrezikut si hipertensioni arterial, diabeti dhe obeziteti, të cilat shpesh mbeten të padiagnostikuara ose të patrajtuara siç duhet te personat nën 65 vjeç.

Te moshat e mesme (45-64 vjeç), stili i jetesës luan rol përcaktues. Dieta e pasur me kripë dhe yndyra të procesuara, mungesa e aktivitetit fizik dhe konsumi i lartë i duhanit e alkoolit po dëmtojnë shëndetin vaskular në mënyrë të parakohshme, tha zonja Llleshi.

Një faktor tjetër kritik është stresi kronik, veçanërisht ai i lidhur me punën dhe pasigurinë ekonomike, i cili ndikon drejtpërdrejt në rritjen e presionit të gjakut dhe rrezikun për hemorragji cerebrale apo ishemi. Po ashtu, ndryshimet mjedisore, si ndotja e lartë e ajrit në zonat urbane, janë identifikuar vitet e fundit si shkaktarë të rëndësishëm të inflamacioneve që dëmtojnë enët e gjakut, tha mjekja.

ShumĂ« individĂ« tĂ« moshave 20-44 vjeç priren t’i shpĂ«rfillin shenjat e para, duke menduar se janĂ« shumĂ« tĂ« rinj pĂ«r t’u prekur nga goditjet nĂ« tru, çka çon nĂ« humbjen e asaj qĂ« mjekĂ«sia e quan momenti i artĂ« pĂ«r ndĂ«rhyrje shpĂ«tuese.

Ekspertët këshillojnë që kjo rritje e vdekshmërisë reflekton gjithashtu nevojën për një sistem parësor më të fortë, i cili duhet të fokusohet te parandalimi dhe depistimi i hershëm përpara se sëmundja të arrijë në fazë kritike.

 

Burimi: INSTAT

 

Mësimet që vijnë nga Europa

Vendet e zhvilluara të Europës kanë arritur të ulin ndjeshëm shkallën e vdekshmërisë nga sëmundjet e qarkullimit të gjakut përmes politikave të shëndetit publik, avancimeve teknologjike dhe ndryshimeve rrënjësore në stilin e jetesës së popullatës.

Sipas Organizatës Botërore të Shëndetësisë, një ndër shtyllat kryesore ka qenë kontrolli i faktorëve të rrezikut, ku legjislacioni i rreptë kundër duhanpirjes në ambiente publike dhe rritja e taksave mbi produktet e duhanit kanë dhënë rezultate të menjëhershme në uljen e rasteve të infarkteve akute.

Shtetet e BE-së kanë zbatuar programe kombëtare për monitorimin e tensionit arterial dhe kolesterolit, duke e zhvendosur fokusin nga trajtimi i krizave te parandalimi i hershëm përmes mjekësisë familjare dhe përdorimit të gjerë të statinave dhe medikamenteve për tensionin e lartë.

NjĂ« nga shembujt mĂ« tĂ« mirĂ« tĂ« transformimit shĂ«ndetĂ«sor nĂ« Bashkimin Europian Ă«shtĂ« Finlanda, e cila shĂ«rben si model se si politikat shtetĂ«rore mund tĂ« ndryshojnĂ« fatin e njĂ« popullsie. NĂ« vitet ’70, Finlanda kishte shkallĂ«n mĂ« tĂ« lartĂ« tĂ« vdekshmĂ«risĂ« nga aksidentet cerebrovaskulare nĂ« botĂ«, por pĂ«rmes njĂ« nisme tĂ« njohur si “Projekti i Karelias Veriore”, ata arritĂ«n ta ulin kĂ«tĂ« shifĂ«r me mbi 80%.

Ky sukses u bazua në zbatimin e disa masave, që nisën përmes ndërhyrjeve në industrinë ushqimore. Shteti finlandez zëvendësoi subvencionet për gjalpin dhe qumështin me yndyrë të lartë me subvencione për vajin e rrepës dhe frutat e pyllit, duke detyruar pothuajse çdo prodhues buke dhe mishi të ulte nivelin e kripës në produktet e tyre.

Përveç shembullit finlandez, Bashkimi Europian si tërësi ka zbatuar masa strukturore që lidhen me momentet kritike të trajtimit të goditjeve në tru. Një nga masat më konkrete është standardizimi i Njësive të Specializuara të Goditjeve.

Në vende si Gjermania dhe Austria, është bërë e detyrueshme që pacienti të mos dërgohet në një reanimacion të përgjithshëm, por në një repart ku mjekët dhe infermierët janë të trajnuar vetëm për ishemitë cerebrale.

KĂ«to njĂ«si pĂ«rdorin teknologjinĂ« e tele-mjekĂ«sisĂ« (Telestroke), ku pĂ«rmes videove “live”, neurologĂ«t mĂ« tĂ« mirĂ« udhĂ«zojnĂ« mjekĂ«t nĂ« spitale tĂ« vogla rajonale pĂ«r tĂ« kryer trombolizĂ«n me medikamente brenda kohĂ«s sĂ« “artĂ«â€ prej 4.5 orĂ«sh.

Së fundmi, vende si Franca dhe Belgjika kanë implementuar sisteme vizuale si Nutri-Score, i cili i klasifikon ushqimet me ngjyra nga e gjelbra tek e kuqja drejtpërdrejt në paketim. Kjo masë ka pasur një efekt të jashtëzakonshëm në ndërgjegjësimin e konsumatorëve për yndyrat dhe kripën e fLlleshir, të cilat janë shkaktarët kryesorë të hipertensionit.

Po ashtu, BE-ja po financon programe masive për zëvendësimin e duhanit përmes aplikacioneve falas të stërvitjes dhe mbulimit total të kostove për produktet zëvendësuese të nikotinës, duke e trajtuar duhanpirjen si një sëmundje që kërkon ndihmë financiare dhe jo thjesht si një ves vullnetar.

 

ÇfarĂ« i mungon ShqipĂ«risĂ«

Ndonëse ka pasur përmirësime në infrastrukturën spitalore, vendi ende vuan nga mungesa e një rrjeti të gjerë të kardiologjisë invazive që mbulon në mënyrë të barabartë të gjithë territorin, duke bërë që koha e artë prej 4.5 orësh për trajtimin e infarkteve të humbet shpesh për shkak të distancave dhe logjistikës së transportit urgjent, pohojnë ekspertët e shëndetësisë.

Kjo shoqërohet edhe me një fragmentim të mjekësisë familjare, ku check-up-et dhe monitorimi i vazhdueshëm i tensionit apo kolesterolit nuk arrijnë ende të jenë në masën që do të frenonin rastet fatale përpara se ato të bëhen urgjenca.

Megjithëse ligjet ekzistojnë, kontrolli mbi cilësinë e ushqimeve të përpunuara, kripën dhe yndyrat dhe zbatimi i ligjit kundër duhanpirjes në ambiente të mbyllura mbeten sfiduese në krahasim me vendet e BE-së, pohoi zonja Llleshi.

Gjithashtu, Shqipëria ka nevojë për regjistra kombëtarë të të dhënave shëndetësore më të sofistikuar dhe të digjitalizuar, të cilët do të lejonin një analizë të saktë të incidencës sipas grupmoshave dhe rajoneve, duke bërë që burimet financiare të shpërndahen aty ku nevoja është më urgjente dhe ku ndikimi në uljen e vdekshmërisë do të ishte më i lartë.

Mungesa e personelit mjekësor të specializuar është një nga pikat më kritike që pengon arritjen e standardeve europiane në trajtimin e këtyre sëmundjeve në Shqipëri. Shpërndarja e tyre është jashtëzakonisht e pabarabartë, me një përqendrim të lartë në Tiranë dhe mungesë të theksuar në rrethe.

Kjo krijon një situatë ku shumë pacientë në zonat rurale apo qytetet e vogla nuk kanë akses të menjëhershëm te kardiologu, duke rritur rrezikun që simptomat fillestare të neglizhohen ose të trajtohen me vonesë.

Përveç shpërndarjes gjeografike, sistemi përballet me rrjedhjen e trurit, ku mjekë të kualifikuar dhe infermierë të specializuar emigrojnë drejt vendeve të zhvilluara, si Gjermania apo Italia. Kjo mungesë nuk ndihet vetëm te numri i kardiologëve, por edhe te personeli mbështetës që duhet të menaxhojë teknologjinë e lartë dhe kujdesin post-operator.

Pa një numër të mjaftueshëm specialistësh, që mund të operojnë në rrjetin e kardiologjisë invazive 24 orë në 7 ditë, në të gjithë vendin, investimet në aparatura mbeten pjesërisht të pashfrytëzuara, duke e lënë peshën e përballjes me sëmundjet e qarkullimit të gjakut kryesisht mbi mjekësinë terciare në kryeqytet.

 

Burimi: Eurostat, INSTAT

 

ÇfarĂ« duhet tĂ« ndryshojĂ«

Për të ndryshuar trendin në rritje të sëmundjeve të qarkullimit të gjakut, nuk mjafton vetëm përmirësimi i pajisjeve spitalore apo numri i operacioneve kirurgjikale, por nevojitet riorientimi rrënjësor i strategjive shtetërore drejt edukimit shëndetësor.

ËshtĂ« e domosdoshme qĂ« tĂ« nxitet ndĂ«rgjegjĂ«simi masiv mbi rĂ«ndĂ«sinĂ« e aktivitetit fizik dhe menaxhimin e hipertensionit, i cili shpesh quhet vrasĂ«si i heshtur nĂ« ShqipĂ«ri pĂ«r shkak se mbetet i patrajtuar pĂ«r vite me radhĂ«, thotĂ« studimi i ekspertĂ«ve tĂ« Institutit tĂ« ShĂ«ndetit Publik (Hysenshahaj, Dedja, Ylli, Merdani dhe Toçi).

Sipas tyre, edukimi duhet nisur që nga bankat e shkollës e deri te politikat e rrepta të sigurisë ushqimore. Vetëm duke ndërtuar një sistem ku parandalimi vjen përpara kurimit, Shqipëria do të mund të nisë procesin e gjatë dhe të vështirë të uljes së këtij raporti vdekshmërie, tha kardiologia Llleshi.

Zakonisht nĂ« ShqipĂ«ri, problemet me zemrĂ«n zbulohen vetĂ«m kur gjendja bĂ«het shumĂ« e rĂ«ndĂ« ose pas njĂ« krize tĂ« papritur; kjo i vĂ«shtirĂ«son shumĂ« mundĂ«sinĂ« pĂ«r t’u shĂ«ruar, tha doktoresha.

Sipas të dhënave nga Urdhri i Mjekut, në Shqipëri ka gjithsej 267 mjekë kardiologë. Përveçse ata janë të pakët në raport me nevojat, janë të përqendruar në Tiranë dhe në qendrën e vendit, teksa bashki të vogla si Tropoja dhe të tjera nuk kanë mjekë të tillë. Në bashki me terrene të thyera ku mungon mjeku kardiolog, mundësia për të përballuar urgjencat është e pamundur.

Nëse marrim shifrën prej 267 kardiologësh për rreth 2.4 milionë banorë, Shqipëria llogarit afërsisht 111 kardiologë për 1 milion banorë. Kjo shifër e rendit Shqipërinë në një nivel të ngjashëm me mesataren e vendeve me të ardhura të mesme, e cila sipas Atlasit të Shoqatës Europiane të Kardiologjisë (ESC) për vitin 2024-2025 është rreth 93.4 kardiologë për 1 milion banorë, por e lë shumë pas vendeve me të ardhura të larta.

Greqia mban rekordin europian me rreth 316 kardiologë për 1 milion banorë, e ndjekur nga Italia me 266 dhe Bullgaria, me rreth 215.

Madje edhe vende si Hungaria, me 138 kardiologë për 1 milion banorë, qëndrojnë dukshëm më lart se Shqipëria. Në rajon, Serbia llogarit rreth 98 kardiologë, ndërsa Mali i Zi rreth 84, çka tregon se Shqipëria, ndonëse ka një numër total që mund të duket i krahasueshëm me disa vende, përballet me një sfidë shumë më të madhe për shkak të shkallës së lartë të vdekshmërisë nga sëmundjet e zemrës, që është ndër më të lartat në Evropë.

Por gjithsesi, mjekët thonë se ndërgjegjësimi i popullatës për ndryshimin e stilit të jetës dhe moskonsumimit të kripës është një mjet shumë i fuqishëm për të parandaluar.

 

Burimi: INSTAT

The post Epidemia e heshtur: Një në dy shqiptarë ndërron jetë nga zemra. appeared first on Revista Monitor.

Ishulli i parë artificial në Detin e Veriut

✇Revista Monitor
By: Mira Leka
17 July 2026 at 22:02

(Imazh i gjeneruar me Inteligjencë Artificiale për qëllime ilustruese).

 

Në zemër të Detit të Veriut, rreth 80 kilometra larg brigjeve të Gadishullit Jutland në Danimarkë, po merr jetë një nga projektet infrastrukturore më ambicioze të Europës. Bëhet fjalë për North Sea Energy Island, një ishull artificial i teknologjisë së lartë që synon të shndërrohet në qendrën më të madhe europiane për prodhimin dhe shpërndarjen e energjisë së pastër.

 

MSc Roland Tashi, ekspert i çështjeve të sigurisë

Një ishull artificial në mes të Detit të Veriut pritet të ndryshojë mënyrën se si Europa prodhon dhe shpërndan energjinë e pastër.

Me një investim rreth 30 miliardë euro, ishulli do të jetë funksional brenda vitit 2036 dhe deri në vitin 2040 pritet të arrijë kapacitetin prodhues prej 10 gigavatësh (GW), i mjaftueshëm për të furnizuar me energji elektrike mbi 10 milionë familje europiane.

 

NjĂ«Â â€œqendĂ«r energjetike” nĂ« mes tĂ« detit

Projekti parashikon ndërtimin e një ishulli artificial me sipërfaqe minimale prej 120 mijë metra katrorë, afërsisht sa 18 fusha futbolli, i cili do të rrethohet nga qindra turbina me erë të vendosura në det të hapur dhe do të shërbejë për mbledhjen, përpunimin dhe shpërndarjen e energjisë së prodhuar.

Energjia do të transmetohet përmes kabllove nënujore të tensionit të lartë drejt konsumatorëve në Danimarkë, Gjermani, Holandë, Norvegji, Belgjikë dhe Mbretërinë e Bashkuar, duke forcuar ndërlidhjen energjetike mes vendeve europiane.

Faza e parë e projektit synonte përfundimin në vitin 2033 me kapacitet prej 3 GW, por afatet janë shtyrë të paktën deri në vitin 2036 për shkak të sfidave teknike dhe rritjes së kostove.

PĂ«rveç prodhimit tĂ« energjisĂ« elektrike, ishulli do tĂ« shĂ«rbejĂ« edhe pĂ«r prodhimin e hidrogjenit tĂ« gjelbĂ«r pĂ«rmes “Power-to-X”, njĂ« teknologji komplekse qĂ« transformon energjinĂ« elektrike nga burime tĂ« rinovueshme si era dhe dielli, nĂ« forma tĂ« tjera energjie ose produkte kimike.

Hapi bazë është përdorimi i energjisë elektrike për të kryer elektrolizën e ujit, duke prodhuar oksigjen dhe hidrogjen, i cili mund të përdoret drejtpërdrejt si karburant për transportin detar dhe sektorin e aviacionit ose të kombinohet me dioksid karboni ose azot për të krijuar produkte të tjera.

 

Investimi më i madh në historinë e Danimarkës

Kostoja totale e projektit vlerĂ«sohet nĂ« mbi 210 miliardĂ« korona daneze, ose rreth 28–30 miliardĂ« euro, duke e bĂ«rĂ« atĂ« investimin mĂ« tĂ« madh ndĂ«rtimor nĂ« historinĂ« e DanimarkĂ«s.

Rreth 10 miliardë euro do të shpenzohen vetëm për ndërtimin e ishullit dhe infrastrukturës së tij portuale, ndërsa pjesa tjetër do të mbulojë ndërtimin e parqeve me erë dhe rrjetit të interkoneksioneve energjetike.

Megjithatë, projekti është përballur me pengesa të shumta, kostot janë rritur me rreth 50 miliardë korona daneze, ndërsa bashkëpunimi me Belgjikën duket se është pezulluar për shkak të vonesave dhe ndryshimeve në planifikim.

 

Mijëra vende pune dhe më shumë pavarësi energjetike

Ndërtimi i ishullit pritet të krijojë mijëra vende pune gjatë fazës së realizimit dhe qindra vende pune të specializuara për mirëmbajtjen dhe funksionimin afatgjatë të infrastrukturës.

Ekspertët e konsiderojnë projektin një shtyllë të rëndësishme të strategjisë së Europës për pavarësi energjetike, pasi ai do të ndihmojë në uljen e varësisë nga importet e karburanteve fosile dhe në rritjen e prodhimit të energjisë së rinovueshme.

 

Vendndodhja e saktë ku pritet të ndërtohet projekti

Vendndodhja e saktë ku pritet të ndërtohet projekti

 

20 milionĂ« tonĂ« CO₂ mĂ« pak nĂ« atmosferĂ«

Objektivi kryesor i projektit është reduktimi i emetimeve të gazeve serrë. Sipas vlerësimeve, çdo 1 GW energji eolike mund të shmangë emetimin e rreth 1,9 milionë tonëve dioksid karboni në vit.

NĂ«se ishulli arrin kapacitetin e planifikuar prej 10 GW, ai mund tĂ« reduktojĂ« emetimet me afro 20 milionĂ« tonĂ« CO₂ çdo vit, duke kontribuar ndjeshĂ«m nĂ« objektivin e Bashkimit Europian pĂ«r arritjen e neutralitetit klimatik deri nĂ« vitin 2050.

Megjithatë duhet kuptuar se ndërtimi i një infrastrukture kaq të madhe nuk është pa pasoja mjedisore, punimet dhe vendosja e kabllove nënujore do të ndikojnë në shtratin e detit dhe ekosistemet detare.

Për të kufizuar këto efekte, projekti parashikon monitorim të vazhdueshëm mjedisor nënujor dhe studime për shndërrimin e barrierave mbrojtëse të ishullit në struktura që mund të funksionojnë si shkëmbinj koralorë artificialë, duke nxitur biodiversitetin lokal.

Gjithashtu, prodhimi i hidrogjenit të gjelbër direkt në det pritet të reduktojë nevojën për infrastruktura komplekse në tokë, duke mbrojtur më tej zonat bregdetare dhe habitatet natyrore.

 

PĂ«rfundime

  • North Sea Energy Islandmbetet njĂ« nga projektet mĂ« ambicioze tĂ« tranzicionit energjetik nĂ« EuropĂ«, pavarĂ«sisht se ai pĂ«rballet me sfida tĂ« mĂ«dha teknike, financiare dhe mjedisore.
  • Ishulli, nĂ«se realizohet sipas planit, do tĂ« rrisĂ« ndjeshĂ«m jo vetĂ«m prodhimin e energjisĂ« sĂ« rinovueshme por do tĂ« forcojĂ« edhe sigurinĂ« energjetike tĂ« kontinentit, duke ulur varĂ«sinĂ« nga lĂ«ndĂ«t djegĂ«se fosile.
  • Suksesi i kĂ«tij projekti mund tĂ« shĂ«rbejĂ« si model pĂ«r investime tĂ« ngjashme nĂ« tĂ« ardhmen, duke dĂ«shmuar se infrastruktura inovative mund tĂ« luajĂ« rol kyç nĂ« pĂ«rballimin e sfidave tĂ« ndryshimeve klimatike dhe nĂ« ndĂ«rtimin e njĂ« sistemi energjetik mĂ« tĂ« qĂ«ndrueshĂ«m.

 

The post Ishulli i parë artificial në Detin e Veriut appeared first on Revista Monitor.

Suksesi i jashtëzakonshëm tregtar i Anthropic e ka kthyer atë në shënjestër

✇Revista Monitor
By: Mira Leka
17 July 2026 at 22:00

Kompania me kulturë pothuajse misionare po përplaset me qeverinë për kontrollin e Inteligjencës Artificiale super të avancuar, shkruan The Economist.

 

Paradoksi i autoritetit fetar është se, për besimtarët, nuk ka asgjë më të rëndësishme, por udhëheqësit shpirtërorë zakonisht kanë pak pushtet praktik.

NĂ« fakt, shpesh Ă«shtĂ« refuzimi i tyre pĂ«r t’u pĂ«rfshirĂ« nĂ« dilemat dhe kompromiset e jetĂ«s sĂ« pĂ«rditshme qĂ« u jep autoritet moral figurave fetare.

Kjo, nga ana tjetĂ«r, ua bĂ«n tĂ« lehtĂ« udhĂ«heqĂ«sve politikĂ« t’i nĂ«nshtrojnĂ« nĂ« afat tĂ« shkurtĂ«r (sepse nuk kanĂ« armĂ«), por tĂ« vĂ«shtirĂ« nĂ« afat tĂ« gjatĂ« (sepse pĂ«rndjekja vetĂ«m sa ua rrit autoritetin moral).

Kjo dinamikë, e njohur për prelatët (klerikë të rangut të lartë në Kishën Katolike) dhe princat e Mesjetës, mund të mos jetë aq e kuptueshme për Dario Amodei, drejtuesin e Anthropic, një prej kompanive kryesore amerikane të Inteligjencës Artificiale, dhe për Donald Trump, presidentin autoritar të Shteteve të Bashkuara.

Së fundmi, për herë të dytë brenda katër muajsh, zyrtarë të administratës Trump ndërhynë drejtpërdrejt në mënyrën se si operon Anthropic. Ata urdhëruan kompaninë të kufizojë çdo person joamerikan, përfshirë edhe punonjës të vetë kompanisë, të ketë akses në modelet e saj më të fundit, Fable 5 dhe Mythos 5, me argumentin e sigurisë kombëtare.

NdĂ«rsa administrata Trump e sheh InteligjencĂ«n Artificiale si njĂ« mjet tĂ« fuqishĂ«m pĂ«r tĂ« forcuar pozitat e AmerikĂ«s nĂ« botĂ«, Anthropic e konsideron atĂ« njĂ« forcĂ« tepĂ«r tĂ« fuqishme pĂ«r t’iu besuar pa kufizime edhe masa mbrojtĂ«se publikut tĂ« gjerĂ« apo vendimmarrĂ«sve impulsivĂ«.

Rezultati Ă«shtĂ« njĂ« pĂ«rplasje titanike mes “kishĂ«s” dhe shtetit, e cila jo vetĂ«m rrezikon tĂ« ndikojĂ« nĂ« ofertĂ«n publike fillestare (IPO) shumĂ« tĂ« pritur tĂ« Anthropic, por mund tĂ« pĂ«rcaktojĂ« edhe se kush do tĂ« ketĂ« kontrollin pĂ«rfundimtar mbi teknologjinĂ« mĂ« tĂ« fuqishme nĂ« botĂ«.

Selia e Anthropic në San Francisko ka një atmosferë pothuajse manastiri. Punonjësit e saj e shohin veten si pjesë të një misioni për të krijuar Inteligjencë Artificiale aq të avancuar, sa që disa brenda kompanisë e krahasojnë këtë përpjekje me misterin e vetë krijimit. Diskutimet e tyre përqendrohen shpesh tek etika dhe vlerat.

Kur Papa Leo XIV publikoi muajin e kaluar enciklikĂ«n e tij mbi InteligjencĂ«n Artificiale (“Magnifica Humanitas”), njĂ« nga bashkĂ«themeluesit e Anthropic ishte pranĂ« tij. NdĂ«rkohĂ«, edhe Dario Amodei publikon rregullisht “enciklikat” e veta mbi mĂ«nyrĂ«n se si duhet ndĂ«rtuar Inteligjenca Artificiale nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« sigurt dhe tĂ« pĂ«rgjegjshme.

Ashtu si dokumentet papnore, edhe shkrimet e tij ndalen te rreziqet, por trajtojnĂ« gjithashtu pĂ«rfitimet e mundshme. Dokumenti i tij mĂ« i fundit, “Policy on the AI Exponential”, i publikuar mĂ« 10 qershor, i bĂ«ri thirrje qeverisĂ« amerikane tĂ« veprojĂ« shpejt pĂ«r tĂ« vendosur “rregullim serioz dhe detyrues” tĂ« InteligjencĂ«s Artificiale.

 

Predikime për sigurinë, fitime të larta

Ky përkushtim ndaj sigurisë nuk e ka penguar suksesin e biznesit të Anthropic. Përkundrazi.

Kompania u themelua vetëm në vitin 2021, pak pasi Dario Amodei, motra e tij Daniela dhe gjashtë kolegë të tjerë u larguan nga OpenAI, laboratori kryesor i Inteligjencës Artificiale në atë kohë, sepse besonin se ai nuk po i kushtonte rëndësinë e duhur sigurisë.

Për më shumë se dy vjet, Anthropic mbeti në hijen e OpenAI. Edhe pse lançoi chatbot-in e vet, Claude, pak kohë pas debutimit të ChatGPT, ishte produkti i OpenAI ai që tërhoqi pjesën më të madhe të vëmendjes.

Megjithatë, ky fillim më i ngadaltë e detyroi Anthropic të fokusohej. Në vend që të investonte më tej te chatbot-et për publikun e gjerë, të cilët kanë shumë përdorues që nuk paguajnë dhe kërkojnë abonime ose reklama për të gjeneruar fitime, kompania zgjodhi të përqendrohej te klientët korporativë.

Ndërsa OpenAI eksperimentonte me një gamë të gjerë produktesh për konsumatorët, Anthropic u fokusua në zhvillimin e mjeteve për bizneset, si asistentët për programim, të cilët gjenerojnë të ardhura më të qëndrueshme.

Këto mjete janë bërë tashmë aq të avancuara, sa mund të kryejnë një pjesë të konsiderueshme të punës për përmirësimin e vetvetes.

Strategjia rezultoi e suksesshme. Zhvilluesit e programeve janĂ« orientuar masivisht drejt Claude Code, agjentit tĂ« programimit tĂ« Anthropic i lançuar njĂ« vit mĂ« parĂ«, sepse ai Ă«shtĂ« nĂ« gjendje tĂ« kryejĂ« detyra qĂ« programuesve njerĂ«zorĂ« do t’u merrnin orĂ«, madje edhe ditĂ« tĂ« tĂ«ra, ndĂ«rsa rezultatet e tij mund tĂ« verifikohen lehtĂ«sisht.

Klientët e biznesit e vlerësojnë gjithashtu theksin që Anthropic vendos te mekanizmat e sigurisë, gjë që përputhet me shqetësimet e tyre për rreziqet që mund të sjellë një Inteligjencë Artificiale jashtë kontrollit.

Përqendrimi te programimi i dha kompanisë avantazh të hershëm ndaj konkurrentëve si OpenAI dhe Google në testet që matin aftësitë e inxhinierisë së softuerit. Aftësia e modeleve të saj për të arsyetuar hap pas hapi dhe për të përdorur mjete të ndryshme u jep atyre gjithashtu përparësi në zhvillimin e agjentëve të Inteligjencës Artificiale që punojnë përkrah njerëzve.

OpenAI është orientuar më fort drejt programimit gjatë këtij viti dhe modelet e saj më të fundit konsiderohen po aq të afta sa ato të Anthropic në disa detyra. Edhe ajo pritet të përfitojë nga rritja e kërkesës për agjentë Inteligjentë.

Megjithatë, rreth 80% e të ardhurave të Anthropic vijnë nga klientët e biznesit, ndërsa tek OpenAI, klientët korporativë gjenerojnë vetëm rreth 40% të të ardhurave. Kjo diferencë i jep Anthropic aftësi më të madhe për të gjeneruar fitime.

Këtë muaj, si Anthropic ashtu edhe OpenAI paraqitën dokumentet për ofertat e tyre publike fillestare (IPO). Secila prej tyre pritet të vlerësohet në rreth 1 trilion dollarë.

Në mënyrë të pashmangshme, performanca e tyre po krahasohet me vëmendje të madhe. Asnjëra kompani nuk i ka bërë ende publike dokumentet e plota të listimit në bursë, ndaj të dhënat financiare mbeten të kufizuara. Megjithatë, në shumicën e krahasimeve të deritanishme, Anthropic duket se ka epërsinë.

Meqenëse të dyja kompanitë janë të reja dhe po rriten me shpejtësi, ato e matin xhiron e tyre vjetore të supozuar duke shumëzuar me 12 të ardhurat e muajit më të fundit, një tregues i njohur si të ardhura të përsëritura vjetore (ARR).

Futurum, njĂ« kompani kĂ«rkimore nĂ« teknologji, vĂ«ren se Anthropic i llogarit ndryshe shitjet pĂ«rmes partnerĂ«ve tĂ« shĂ«rbimeve cloud, gjĂ« qĂ« mund t’i fryjĂ« shifrat e saj. MegjithatĂ«, prirja Ă«shtĂ« e qartĂ«. ARR-ja e Anthropic ka kaluar me shpejtĂ«si atĂ« tĂ« OpenAI (shih grafikun).

Edhe vlerësimi i Anthropic ka tejkaluar atë të OpenAI, duke arritur në 965 miliardë dollarë në maj, krahasuar me 852 miliardë dollarë për OpenAI në mars. Anthropic u ka thënë investitorëve se do të gjenerojë fitim operativ në tremujorin e dytë, çka sipas Futurum do ta bënte laboratorin e parë të Inteligjencës Artificiale që e arrin këtë.

 

 

Ka edhe shenja të tjera force. Pavarësisht debatit për një flluskë të Inteligjencës Artificiale, vlerësimi më i fundit i Anthropic, pak mbi 20 herë ARR-në, duhet parë në kontekstin e të ardhurave të përsëritura që janë pesëfishuar në pesë muajt e fundit.

“Nuk Ă«shtĂ« domosdoshmĂ«risht i lirĂ«, por me kĂ«to ritme rritjeje nuk Ă«shtĂ« i çmendur”, thotĂ« Harrison Rolfes nga PitchBook, kompani qĂ« mbledh tĂ« dhĂ«na. OpenAI vlerĂ«sohet mĂ« shtrenjtĂ«. IPO-ja e fundit e SpaceX e vlerĂ«soi kompaninĂ« me mĂ« shumĂ« se 90 herĂ« tĂ« ardhurat.

Por epërsia e Anthropic nuk është e pakapërcyeshme. OpenAI thuhet se po shqyrton nisjen e një lufte çmimesh, duke ulur ndjeshëm tarifën që aplikon për token (njësitë e të dhënave që përpunon Inteligjenca Artificiale), si përgjigje ndaj shqetësimeve të bizneseve se po shpenzojnë shumë për Inteligjencën Artificiale.

Megjithëse çmimi i token-ëve tashmë është në rënie, modelet më të fundit të Anthropic përdorin më shumë token për çdo kërkesë.

Fuqia e Anthropic për të vendosur çmime do të thotë se kompania nuk kishte nevojë të ofronte një ulje të ngjashme, duke rritur çmimin për çdo kërkesë. Kjo mund të ketë ndihmuar në nxitjen e rritjes së të ardhurave të saj.

Në përgjithësi, modelet e Inteligjencës Artificiale përballen me rrezikun e kthimit në një mall të zakonshëm, sepse kompanitë rivale priren të arrijnë njëra-tjetrën shumë shpejt. Kjo i detyron krijuesit e modeleve të zgjerohen në fusha të tjera, veçanërisht përmes zhvillimit të agjentëve të Inteligjencës Artificiale.

Anthropic është bërë burimi kryesor i shqetësimeve në industrinë e softuerëve si shërbim (SaaS), për shkak të frikës se laboratorët e Inteligjencës Artificiale mund të zëvendësojnë kompanitë që ofrojnë programe për funksione si prokurimet, menaxhimi i personelit dhe administrimi i proceseve të biznesit.

Nëse kjo ndodh, Anthropic jo vetëm që do të forconte ndjeshëm marrëdhëniet me klientët e saj, por do të fitonte edhe akses në sasi më të mëdha të dhënash, të cilat mund të përdoren për të përmirësuar performancën e modeleve të saj.

OpenAI synon të njëjtin objektiv, ashtu si edhe Google, produktet e softuerit të së cilës janë tashmë të integruara thellësisht në shumë kompani. Por për momentin, fokusi i Anthropic te klientët e biznesit i jep asaj avantazh.

Dario Amodei vazhdon tĂ« predikojĂ« pĂ«r rreziqet e InteligjencĂ«s Artificiale, nĂ« kuptimin e mirĂ«filltĂ« tĂ« fjalĂ«s. Çdo dy javĂ« ai mban ligjĂ«rata rreth njĂ«orĂ«she pĂ«r 3,000 punonjĂ«sit e Anthropic. Operacionet e pĂ«rditshme tĂ« kompanisĂ« drejtohen nga Daniela Amodei, e cila ndan tĂ« njĂ«jtat bindje me tĂ« vĂ«llanĂ« pĂ«r rĂ«ndĂ«sinĂ« e sigurisĂ« sĂ« InteligjencĂ«s Artificiale.

MĂ« poshtĂ« nĂ« hierarki, dĂ«shira pĂ«r t’u bĂ«rĂ« kompania e parĂ« qĂ« krijon InteligjencĂ«n Artificiale tĂ« pĂ«rgjithshme (AGI), ose njĂ« InteligjencĂ« mbinjerĂ«zore, Ă«shtĂ« e rrĂ«njosur thellĂ«.

Studiuesit e InteligjencĂ«s Artificiale nĂ« kompani tĂ« tjera shpesh vĂ«nĂ« nĂ« dukje se punonjĂ«sit e Anthropic janĂ« jashtĂ«zakonisht tĂ« bindur pĂ«r ardhjen e AGI-sĂ«, edhe pse shumĂ« prej tyre besojnĂ« se njĂ« teknologji e tillĂ« mund t’i bĂ«jĂ« tĂ« panevojshĂ«m nĂ« vendet e tyre tĂ« punĂ«s.

Duket se pikĂ«risht paralajmĂ«rimet e vazhdueshme tĂ« Anthropic pĂ«r rreziqet e InteligjencĂ«s Artificiale zemĂ«ruan fillimisht administratĂ«n Trump. ZyrtarĂ«t kanĂ« fajĂ«suar atĂ« qĂ« e quajnĂ« “kompleksi industrial i pesimizmit” nĂ« Anthropic pĂ«r rregullimin e tepruar tĂ« teknologjisĂ« gjatĂ« administratĂ«s sĂ« Joe Biden-it, disa anĂ«tarĂ« tĂ« sĂ« cilĂ«s iu bashkuan mĂ« vonĂ« kompanisĂ«.

Gjatë pjesës më të madhe të mandatit të Trump, qeveria amerikane ka kundërshtuar përpjekjet për të ngadalësuar zhvillimin e Inteligjencës Artificiale, duke u fokusuar kryesisht te ruajtja e avantazhit ndaj Kinës.

Ndërsa disa rivalë të Anthropic, si OpenAI, e përqafuan hapur qasjen përshpejtuese të Trump ndaj teknologjisë, Amodei ishte ndër zërat më të fortë që kërkonte më shumë rregullim në nivel shtetëror dhe federal.

Kjo nuk u prit mirĂ«. David Sacks, kĂ«shilltar i qeverisĂ« pĂ«r InteligjencĂ«n Artificiale, akuzoi Anthropic se po zbatonte njĂ« “strategji tĂ« sofistikuar pĂ«r kapjen e rregullatorĂ«ve pĂ«rmes nxitjes sĂ« frikĂ«s”.

Zyrtarë të tjerë vunë në dukje ironinë e faktit që kompania paralajmëron për rreziqet e Inteligjencës Artificiale, ndërkohë që ndërton modele gjithnjë e më të fuqishme.

 

 

Prifti rebel

Sidoqoftë, duket se pikërisht prirja e Anthropic për të theksuar rreziqet e Inteligjencës Artificiale çoi në përplasjen e parë publike me administratën Trump, në fund të shkurtit.

Kompania dhe Departamenti i Mbrojtjes u pĂ«rfshinĂ« nĂ« njĂ« debat publik pĂ«r pĂ«rdorimin e Claude pĂ«r mbikĂ«qyrje masive brenda vendit ose pĂ«r armĂ« autonome. Anthropic argumentoi se ligjet ekzistuese nuk janĂ« tĂ« mjaftueshme pĂ«r tĂ« rregulluar pĂ«rdorimin e InteligjencĂ«s Artificiale nĂ« mbikĂ«qyrjen masive dhe se teknologjia nuk Ă«shtĂ« ende mjaftueshĂ«m e besueshme pĂ«r t’u pĂ«rdorur nĂ« armĂ« plotĂ«sisht autonome vrasĂ«se.

Pentagoni la tĂ« kuptohej se Amodei po pĂ«rpiqej tĂ« merrte kontroll mbi çështje qĂ« i pĂ«rkasin sigurisĂ« kombĂ«tare. NĂ« fund, Trump kĂ«rkoi qĂ« agjencitĂ« federale tĂ« ndĂ«rprisnin lidhjet me Anthropic, ndĂ«rsa drejtuesit e kompanisĂ« i quajti “tĂ« çmendur tĂ« majtĂ«â€.

Ngjarja duket se ka ushqyer frikĂ«n brenda administratĂ«s se Anthropic po bĂ«het aq e suksesshme, sa mund tĂ« pĂ«rbĂ«jĂ« vetĂ« njĂ« kĂ«rcĂ«nim. KohĂ«t e fundit, David Sacks paralajmĂ«roi se nĂ«se rritja “eksponenciale” e Anthropic vazhdon, kompania mund tĂ« fitojĂ« “kontroll tĂ« paprecedentĂ« mbi teknologjinĂ« mĂ« tĂ« rĂ«ndĂ«sishme tĂ« kohĂ«s sonĂ«â€.

Ai e krahasoi situatën me dominimin që John D. Rockefeller kishte mbi industrinë e naftës në shekullin XIX.

Veçanërisht, administrata ka filluar të kuptojë rreziqet që Inteligjenca Artificiale shumë e avancuar mund të paraqesë për sigurinë kombëtare. Kjo duket se ishte edhe origjina e konfliktit më të fundit mes Anthropic dhe autoriteteve.

Kompania kishte bashkëpunuar me qeverinë për publikimin e modelit të saj të parë Mythos, i cili, mes aftësive të tjera shqetësuese, rezulton jashtëzakonisht i aftë në sulmet kibernetike dhe kishte identifikuar dobësi të mundshme në shumë sisteme qeveritare.

Anthropic lejoi një numër të kufizuar klientësh, të miratuar nga qeveria, ta përdornin modelin. Më vonë krijoi një version të quajtur Fable, me kufizime shtesë për të parandaluar abuzimet, dhe e shpërndau më gjerësisht.

Disa raportime sugjerojnë se Anthropic nuk e njoftoi menjëherë qeverinë kur u dha klientëve të rinj akses në Mythos. Një burim pranë kompanisë e kundërshton këtë pretendim, duke thënë se ajo bashkëpunoi ngushtë me administratën dhe madje ndërpreu menjëherë marrëdhëniet me një kompani globale telekomunikacioni kur qeveria e kërkoi këtë.

PĂ«rplasja arriti kulmin pasi Amazon, investitor i madh nĂ« Anthropic, informoi autoritetet se kishte zbuluar dobĂ«si sigurie nĂ« Fable, tĂ« cilat lejonin anashkalimin e kufizimeve tĂ« modelit. NĂ« rrjetin X, David Sacks akuzoi Amodei se refuzonte tĂ« “rregullonte dobĂ«sinĂ« e sigurisĂ«â€.

 

Konfuzion në Canossa

Një burim pranë Anthropic thotë se nuk ka pasur asnjë refuzim. Kompania këmbëngul se ua kishte dhënë modelet autoriteteve për testim javë të tëra përpara publikimit të Fable. Ajo gjithashtu kundërshton vlerësimet për seriozitetin e problemit, duke argumentuar se nuk ekziston një sistem sigurie plotësisht i paprekshëm për një model të Inteligjencës Artificiale.

ShumĂ« vĂ«zhgues besojnĂ« se Anthropic u ndĂ«shkua kryesisht pĂ«r arsye personale dhe politike. NĂ« fund tĂ« fundit, nĂ« shkurt administrata e akuzoi Amodei se kishte njĂ« “kompleks Zoti”, ndĂ«rsa vetĂ« ai tha se kompania po pĂ«rndiqej sepse nuk i ofronte Trump-it “lavdĂ«rime nĂ« stil diktatorial”.

Megjithatë, pas këtyre përplasjeve fshihet një dilemë reale rregullatore. Duke ndjekur një qasje relativisht liberale ndaj Inteligjencës Artificiale, administrata Trump nuk ka shumë mekanizma të drejtpërdrejtë dhe të balancuar për të imponuar vullnetin e saj mbi laboratorët e AI-së.

Adam Thierer nga Instituti kërkimor R Street thotë se modeli Mythos ndezi një debat brenda qeverisë për faktin nëse modelet e reja të Inteligjencës Artificiale janë bërë tashmë një kërcënim i mjaftueshëm për sigurinë kombëtare sa të kërkojnë miratim paraprak përpara publikimit.

Zyrtarët më të ashpër kërkuan që qeveria të ketë fjalën e fundit për publikimin e modeleve të reja. Disa madje propozuan krijimin e një agjencie të posaçme rregullatore.

Në vend të kësaj, më herët gjatë këtij muaji, Trump nënshkroi një urdhër ekzekutiv që krijon një kuadër vullnetar bashkëpunimi mes laboratorëve të Inteligjencës Artificiale dhe qeverisë përpara publikimit të modeleve të reja. Megjithatë, ky mekanizëm ende nuk ka hyrë në funksion.

Pa rregulla tĂ« qarta nĂ« fuqi, administratĂ«s i mbeten vetĂ«m mjete tĂ« ashpra dhe tĂ« paprecizuara. GjatĂ« pĂ«rplasjes sĂ« Anthropic me Pentagonin, zyrtarĂ«t pĂ«rfunduan duke e shpallur kompaninĂ« njĂ« “rrezik pĂ«r zinxhirin e furnizimit”, duke penguar kĂ«shtu agjencitĂ« qeveritare tĂ« bĂ«nin biznes me tĂ«, njĂ« qĂ«ndrim qĂ« mund tĂ« rezultojĂ« vetĂ«shkatĂ«rrues ndaj njĂ« prej laboratorĂ«ve kryesorĂ« amerikanĂ« tĂ« InteligjencĂ«s Artificiale.

Në përplasjen aktuale për modelet Mythos dhe Fable, administrata thuhet se i ka kërkuar Anthropic të marrë një licencë të posaçme eksporti për çdo shitje ndaj një subjekti të huaj.

MeqenĂ«se Anthropic nuk mund tĂ« jetĂ« e sigurt nĂ«se, pĂ«r shembull, tĂ« huajt qĂ« punojnĂ« nĂ« kompani amerikane mund t’i pĂ«rdorin kĂ«to modele, kompania pĂ«rfundoi duke i bllokuar plotĂ«sisht ato, sĂ«rish njĂ« rezultat qĂ« ka gjasa t’i bĂ«jĂ« mĂ« shumĂ« dĂ«m sesa dobi AmerikĂ«s.

Pa rregulla tĂ« qarta, thotĂ« Dean Ball, ish-zyrtar i administratĂ«s Trump nĂ« Foundation for American Innovation, rreziku Ă«shtĂ« qĂ« Amerika tĂ« pĂ«rfundojĂ« me “dominim tĂ« qeverisĂ« mbi InteligjencĂ«n Artificiale”, nĂ« vend tĂ« “dominimit amerikan nĂ« InteligjencĂ«n Artificiale”.

Tensionet janĂ« tĂ« natyrshme. ËshtĂ« e kuptueshme qĂ« njĂ« kompani si Anthropic tĂ« dĂ«shirojĂ« ta shpĂ«rndajĂ« sa mĂ« gjerĂ« njĂ« model tĂ« fuqishĂ«m. Kjo Ă«shtĂ« e mirĂ« pĂ«r biznesin, sepse i pĂ«rgjigjet njĂ« nevoje urgjente, nĂ« njĂ« kohĂ« kur kriminelĂ«t po pĂ«rdorin tashmĂ« InteligjencĂ«n Artificiale pĂ«r t’i bĂ«rĂ« sulmet kibernetike mĂ« efektive.

Po aq e kuptueshme Ă«shtĂ« edhe dĂ«shira e aparatit tĂ« sigurisĂ« kombĂ«tare pĂ«r tĂ« marrĂ« kontrollin mbi njĂ« teknologji kaq tĂ« fuqishme, si pĂ«r qĂ«llime mbrojtĂ«se, ashtu edhe sulmuese. “Aparati i sigurisĂ« kombĂ«tare Ă«shtĂ« nĂ« modalitet kontrolli”, thotĂ« Ball.

Pyetja është se si do të ushtrohet ky kontroll mbi teknologjinë. Edhe pse Amodei ndonjëherë flet me tone alarmuese për rreziqet e Inteligjencës Artificiale, qasja që ai parapëlqen është një formë e ngushtë, teknokratike rregullimi.

Ai kĂ«rkon rregulla tĂ« modeluara sipas agjencive rregullatore si Administrata Federale e Aviacionit, ku modelet mĂ« tĂ« avancuara tĂ« AI-sĂ« do t’u nĂ«nshtroheshin testeve teknike tĂ« standardizuara dhe auditimeve.

MegjithatĂ«, edhe vetĂ« Amodei e pranon se, ndĂ«rsa modelet bĂ«hen gjithnjĂ« e mĂ« tĂ« afta, Inteligjenca Artificiale do tĂ« kthehet nĂ« “burimin dominues tĂ« fuqisĂ« ushtarake dhe ekonomike”.

Kjo i jep administratĂ«s Trump dhe çdo administrate pas saj njĂ« interes tĂ« qartĂ« dhe tĂ« fortĂ« pĂ«r tĂ« pasur mekanizmat e veta tĂ« kontrollit, pĂ«rfshirĂ« edhe ndaj Anthropic. Siç shprehet Ball, “asnjĂ« kompani nuk mund tĂ« tronditĂ« themelet e sovranitetit shtetĂ«ror duke qĂ«ndruar e shkĂ«putur nga realiteti i ashpĂ«r i politikĂ«s”.

Të dyja palët shpresojnë që përplasja të kalojë. Ajo nuk i ka sjellë përfitim asnjërës. Në një përpjekje kapriçioze për të imponuar autoritetin e saj, qeveria ka zemëruar përdorues në mbarë botën të modeleve të Anthropic dhe ka treguar sa dritëshkurtër ishte refuzimi fillestar për të pranuar nevojën për rregulla dhe rregullim të Inteligjencës Artificiale.

Nga ana e saj, Anthropic, duke vepruar sikur e di mĂ« mirĂ« se kushdo tjetĂ«r, nĂ« vend qĂ« tĂ« bĂ«nte çdo pĂ«rpjekje pĂ«r t’u pĂ«rshtatur me njĂ« qeveri armiqĂ«sore, ka pĂ«rfunduar e kufizuar, nĂ« dĂ«m tĂ« klientĂ«ve tĂ« saj.

Pasojat do të rëndojnë mbi IPO-n e Anthropic. Pezullimi i një modeli komercial të përdorur nga qindra miliona njerëz pritet të ndikojë në rezultatet financiare të kompanisë. Për më tepër, si investitorët, ashtu edhe klientët, do të shqetësohen për rrezikun e ndërprerjeve të tjera të ngjashme, për shkak të marrëdhënies së tensionuar të Anthropic me autoritetet.

NĂ« fund, kompanitĂ« e InteligjencĂ«s Artificiale, pavarĂ«sisht tĂ« mirave qĂ« mund tĂ« sjellin, po zhvillojnĂ« aftĂ«si tĂ« rrezikshme nĂ« njĂ« kohĂ« kur ligjet pĂ«r t’i qeverisur ato janĂ« tĂ« pamjaftueshme. Amodei e di se rregullat evoluojnĂ« shumĂ« mĂ« ngadalĂ« se modelet, ndaj e gjen veten nĂ« rolin e njĂ« arbitri tĂ« pazgjedhur tĂ« sigurisĂ«.

Qeveria e zgjedhur e sheh InteligjencĂ«n Artificiale si njĂ« teknologji tepĂ«r tĂ« fuqishme pĂ«r t’u lĂ«nĂ« jashtĂ« kontrollit. PĂ«rplasja do tĂ« vazhdojĂ« derisa Kongresi tĂ« miratojĂ« rregulla tĂ« reja.

The post Suksesi i jashtëzakonshëm tregtar i Anthropic e ka kthyer atë në shënjestër appeared first on Revista Monitor.

SpanjĂ« – ArgjentinĂ«, shifrat pas finales sĂ« BotĂ«rorit FIFA 2026

✇Revista Monitor
By: Mira Leka
17 July 2026 at 14:34

Spanja dhe Argjentina do të përballen në finalen e Kupës së Botës FIFA 2026 më 19 korrik.

Spanja, Kampione Europe, synon të fitojë titullin botëror për të dytën herë, ndërsa Argjentina do të përpiqet të arrijë fitoren e katërt dhe të mbrojtë titullin e fituar në Katar, katër vite më parë.

Kjo analizë krahason dy ekipet finaliste në një sërë treguesish, nga vlera e skuadrës dhe vlerësimet e lojtarëve te rritja në rrjetet sociale dhe ngarkesa e punës gjatë turneut.

Të dy finalistet arrijnë në finale pa pësuar humbje, në kontrast me herën e fundit kur secila prej tyre ngriti trofeun: Spanja humbi ndeshjen e saj të parë kundër Zvicrës në vitin 2010, ndërsa Argjentina e nisi turneun në 2022 me një humbje ndaj Arabisë Saudite.

 

 

Krahasimi i finalistëve

Spanja dhe Argjentina mbërritën në Amerikën e Veriut, përkatësisht në vendin e dytë dhe të parë në renditjen zyrtare botërore të FIFA, (FIFA World Ranking), në një finale në lartësinë e pritshmërive.

Sipas platformĂ«s sĂ« vlerĂ«simit tĂ« lojtarĂ«ve tĂ« Football Benchmark, para turneut, ekipi i SpanjĂ«s vlente 1.47 miliardĂ« euro, thuajse 80% mĂ« shumĂ« se ekipi i ArgjentinĂ«s – 818 milionĂ« euro.

Skuadra europiane udhëhiqet nga Lamine Yamal, futbollisti më i çmuar në futbollin botëror, me vlerë 292,2 milionë euro. Mosha e lojtarëve të Spanjës është ndjeshëm më e re, me moshë mesatare 26.7 vjeç krahasuar me 29.1 vjeç të Argjentinës, futbollistës e së cilës janë ndër më të moshuarit në turne.

Në fushë, Argjentina ka qenë ekipi më produktiv në sulm, duke shënuar 19 gola në shtatë ndeshje (më shumë se çdo ekip tjetër në turne). Lionel Messi ka qenë protagonisti i kësaj paraqitjeje pozitive, me tetë gola dhe katër asiste. Tetë golat e tij e vendosin atë në barazim me Kylian Mbappé si golashënuesin më të mirë të turneut.

Rrugëtimi i Spanjës drejt finales mbështetet te zotërimi i topit dhe kontrolli e mbrojtjes, duke pësuar vetëm një gol (më pak se të gjithë në turne). Mikel Oyarzabal është golashënuesi i ekipit, me pesë gola, ndërsa Marc Cucurella dhe Dani Olmo ndajnë vendin e parë me nga dy asiste secili.

Ekipet finaliste dallojnë ndjeshëm edhe në rrjetet sociale. Lojtarët e ekipit të Argjentinës kanë në total 667 milionë ndjekës në Instagram, krahasuar me 140 milionë për Spanjën.

Ky ndryshim i madh vjen vetëm nga Messi, i cili numëron më shumë se 512 milionë ndjekës në Instagram.

 

 

Shtatë lojtarë spanjollë përbëjnë formacionin ideal me vlerë totale 1 miliard euro

ShtatĂ« nga njĂ«mbĂ«dhjetĂ« vendet nĂ« formacionin ideal mĂ« tĂ« çmuar janĂ« tĂ« zĂ«na nga lojtarĂ« spanjollĂ« – dĂ«shmi e hendekut tĂ« ndjeshĂ«m tĂ« vlerĂ«s mes dy skuadrave. Lamine Yamal ështĂ« futbollisti me vlerĂ«n mĂ« tĂ« lartĂ« nĂ« finale.

Pranë Yamal janë bashkëkombësit e tij Pedri (139 milionë euro) dhe Pau Cubarsí (110 milionë euro). Tek ekipi i Argjentinës, lojtarët me vlerën më të lartë janë Enzo Fernåndez (104 milionë euro) dhe Juliån Álvarez (88 milionë euro).

Vlera e kombinuar e njëmbëdhjetëshes është mbi 1 miliard euro.

 

 

Argjentina regjistron rritjen më të madhe në mediat sociale

Kupa e Botës ka sjellë një rritje dukshëm më të madhe në Instagram për Argjentinën sesa për Spanjën, si në nivel skuadre, ashtu edhe në nivel lojtarësh.

 

 

Numri i ndjekësve në llogarinë (account) zyrtare të kombëtares së Argjentinës u rrit me 2.4 milionë midis 11 qershorit dhe 14 korrikut, duke regjistruar një rritje prej 16.2%, në 17.2 milionë. Spanja shtoi 500,000 ndjekës gjatë së njëjtës periudhë, duke shënuar rritje prej 6.7% në 8 milionë.

 

 

E njëjta tendencë vërehet edhe mes lojtarëve kryesorë. Pesë lojtarët argjentinas me rritjen më të madhe të follower shtuan së bashku 11.8 milionë ndjekës, më shumë se dyfishi krahasuar me 5.6 milionë ndjekës që fituan pesë lojtarët kryesorë të Spanjës.

Pjesa më e madhe e kësaj diference vjen nga Lionel Messi, i cili vetëm ai fitoi 6 milionë ndjekës, ndërsa Juliån Álvarez, Emiliano Martínez, Leandro Paredes dhe Lisandro Martínez fituan secili më shumë se një milion ndjekës.

 

Lojtarët me ngarkesën më të madhe të punës deri në final

Nuk është surprizë që një portier udhëheq klasifikimin e minutave të luajtura në mesin e gjithë finalistëve. Emiliano Martínez ka qenë në fushë për të gjitha 795 minutat e rrugëtimit të skuadrës së tij drejt finales. Shoku i skuadrës, Alexis Mac Allister, renditet i dyti me 730 minuta.

TĂ« dhĂ«nat nxjerrin nĂ« pah edhe stabilitetin e formacionit titullar tĂ« SpanjĂ«s. PesĂ« lojtarĂ« spanjollĂ« figurojnĂ« ndĂ«r tetĂ« lojtarĂ«t mĂ« tĂ« pĂ«rdorur, – Marc Cucurella, Unai SimĂłn dhe Pau Cubarsí tĂ« cilĂ«t regjistrojnĂ« nga 717 minuta secili, ndĂ«rsa Aymeric Laporte dhe Rodri e kanĂ« kaluar pragun e 700 minutave.

Spanja dhe Argjentina shkojnë në finale me profile shumë të ndryshme.

MĂ« 19 korrik, megjithatĂ«, tĂ« gjitha kĂ«to dallime do t’ia lĂ«nĂ« vendin njĂ« objektivi tĂ« vetĂ«m: tĂ« bĂ«hen KampionĂ« Bote!

 

 

/ Football Benchmark

 

 

 

The post SpanjĂ« – ArgjentinĂ«, shifrat pas finales sĂ« BotĂ«rorit FIFA 2026 appeared first on Revista Monitor.

Nike jashtë garës së Botërorit, ndërsa ekipet e sponsorizuara nga Adidas shkojnë në finale

✇Revista Monitor
By: Mira Leka
16 July 2026 at 16:50

Logoja e Nike do të mungojë në mënyrë të dukshme në finalen e Kupës së Botës.

Fitorja e Argjentinës në gjysmëfinale përballë Anglisë, të mërkurën, shoi shpresat e gjigantit të veshjeve sportive për të sponsorizuar një ekip në skenën më të madhe të turneut, të dielën.

NĂ« kontekstin e njĂ« lufte tĂ« ashpĂ«r mes markave brenda dhe jashtĂ« fushĂ«s, ky rezultat pĂ«rfaqĂ«son njĂ« rritje tĂ« sigurt tĂ« dukshmĂ«risĂ« pĂ«r markĂ«n rivale Adidas, e cila vesh tĂ« dy ekipet finaliste – ArgjentinĂ«n dhe SpanjĂ«n.

Adidas ka sponsorizuar në total 14 ekipe kombëtare në Kupën e Botës. Asnjë prej 12 skuadrave të sponsorizuara nga Nike, duke përfshirë edhe ekipet gjysmëfinaliste Angli dhe Francë, nuk ia doli të sigurojë një vend në ndeshjen finale.

TĂ« dyja kompanitĂ« kanĂ« investuar shumĂ« nĂ« turneun e futbollit, por Nike i ka varur shpresat te ky kompeticion pĂ«r shitjet dhe dukshmĂ«rinĂ«, nĂ« pĂ«rpjekjen pĂ«r t’u rimĂ«kĂ«mbur pas viteve tĂ« tkurrjes sĂ« vazhdueshme tĂ« pjesĂ«s sĂ« tregut.

Edhe rimëkëmbja nga Botërori vështirë se do ta ndryshonte trajektoren e Nike. Muajin e kaluar, kompania e veshjeve sportive bëri të ditur se strategjia e rimëkëmbjes e CEO-s Elliott Hill është përballur me pengesa të mëdha, po ashtu dobësia e vazhdueshme në Kinë dhe parashikimi i kujdesshëm vënë në hije një tejkalim modest të të ardhurave në tremujorin e katërt.

Këtë vit, aksionet e kompanisë kanë humbur thuajse një të tretën e vlerës së tyre, pasi investitorët po bëhen më të padurueshëm në lidhje me rezultatet e arritura nga Hill.

“Ka çështje mĂ« tĂ« rĂ«ndĂ«sishme, si inovacioni nĂ« sektorin e kĂ«pucĂ«ve, kontrolli i inventarĂ«ve dhe stabilizimi i shitjeve dhe marzheve nĂ« KinĂ«â€ – tha analisti i Morningstar, David Swartz. “Adidas mori mĂ« shumĂ« shikueshmĂ«ri, por kĂ«shtu po shkojnĂ« gjĂ«rat”.

NjĂ« zĂ«dhĂ«nĂ«s i Nike deklaroi se kompania dĂ«shiron gjithnjĂ« qĂ« atletĂ«t dhe partnerĂ«t e federatave tĂ« shkojnĂ« sa mĂ« larg tĂ« jetĂ« e mundur, por “vizioni ynĂ« pĂ«r futbollin nuk Ă«shtĂ« lidhur kurrĂ« me njĂ« moment tĂ« vetĂ«m”.

Adidas e quajti finalen e KupĂ«s sĂ« BotĂ«s njĂ« “moment krenarie” pĂ«r kompaninĂ«, edhe pse refuzoi tĂ« ndante parashikimet e shitjeve.

 

Një nxitje e madhe për Adidas

Përveç sponsorizimeve të ekipeve kombëtare, Nike ka prezantuar dy modele të reja këpucësh futbolli Mercurial përpara Kupës së Botës, ka bashkëpunuar me stilistë lokalë të streetwear dhe ka rinovuar linjën e produkteve të sportit në më shumë se 5,000 dyqane Nike dhe pika shitjesh me shumicë në mbarë botën.

Fushata e saj “Rip the Script” pĂ«r KupĂ«n e BotĂ«s, e realizuar rreth njĂ« video me protagonistĂ« ikona tĂ« futbollit dhe personazhe tĂ« famshĂ«m, nga sulmuesi francez Kylian MbappĂ© e deri te ylli i reality Kim Kardashian, arriti 1.5 miliardĂ« shikime nĂ« javĂ«n e parĂ« tĂ« turneut, deklaroi Nike.

⁠Në momentin e fillimit të ndeshjes së parë, fanellat e ekipeve kombëtare regjistruan shitje 2.5 herë më të larta se në të njëjtën periudhë gjatë Kupës së Botës në Katar në 2022.

MegjithatĂ« Adidas, sponsor zyrtar i KupĂ«s sĂ« BotĂ«s, Ă«shtĂ« njĂ« “fitues i qartĂ«â€ nĂ« tregun e kĂ«pucĂ«ve dhe veshjeve atletike, tha Drake MacFarlane, analist kĂ«rkimor nĂ« M Science.

Sipas tij, dinamika më e fortë në Shtetet e Bashkuara dhe në Europë ndihmuan markën të fitojë pjesë tregu përballë Nike në tremujorin e dytë. Kërkesa e lidhur me Botërorin i ka dhënë një nxitje, por përmirësimi i Adidas shkon përtej këtij kompeticioni, ndërkohë që Nike vijon të përballet me presion në Europë.

Pjesa e tregut të Adidas në tregun e këpucëve u rrit në 19.2% në qershor, nga 16.0% një vit më parë, ndërsa Nike vazhdoi të humbiste pjesë tregu, sipas të dhënave të M Science.

Në prill, drejtuesit e Adidas thanë se kompania regjistroi rreth 250 milionë euro porosi për produktet e lidhura me Kupën e Botës në tremujorin e parë dhe priste të njëjtën gjë në tremujorin aktual.

/ Reuters

The post Nike jashtë garës së Botërorit, ndërsa ekipet e sponsorizuara nga Adidas shkojnë në finale appeared first on Revista Monitor.

Ibrahimaj: 20 mijë emigrantë përfituan njohjen e sigurimeve, marrëveshje edhe me Slloveninë

✇Revista Monitor
By: Mira Leka
15 July 2026 at 13:16

Rreth 20 mijë shqiptarë kanë përfituar deri tani nga marrëveshjet dypalëshe për sigurimet shoqërore, përmes njohjes së viteve të punës dhe kontributeve të paguara jashtë vendit.

Në mbledhjen e sotme të qeverisë është miratuar edhe projektvendimi për miratimin në parim të marrëveshjes së sigurimeve shoqërore me Slloveninë, duke e çuar në 17 numrin e marrëveshjeve të nënshkruara. Prej tyre, 11 janë me vende të Bashkimit Evropian, ndërsa në këtë listë pritet të shtohet edhe Sllovenia.

Ministrja e Ekonomisë dhe Inovacionit, Delina Ibrahimaj deklaroi pas përfundimit të mbledhjes së qeverisë se marrëveshjet synojnë të garantojnë të drejtat e qytetarëve që kanë punuar në Shqipëri dhe në vendet e BE-së, duke u njohur periudhat e kontributeve për përfitimin e pensioneve dhe të drejtave të tjera sociale.

Sipas saj, njohja e viteve të punës jashtë vendit ka qenë një çështje e mbartur ndër vite, ndërsa vitin e kaluar u finalizua edhe marrëveshja me Italinë për njohjen e kontributeve shoqërore.

“Ministria e EkonomisĂ« dhe Inovacionit miratoi projektvendimin pĂ«r miratimin nĂ« parim tĂ« marrĂ«veshjes pĂ«r sigurimet shoqĂ«rore me PoloninĂ«. Me kĂ«tĂ« marrĂ«veshje, numri i marrĂ«veshjeve tĂ« nĂ«nshkruara pĂ«r njohjen e kontributeve tĂ« punĂ«s shkon nĂ« 17, ndĂ«rsa 11 prej tyre janĂ« me vende tĂ« Bashkimit Europian, pĂ«rfshirĂ« edhe marrĂ«veshjen qĂ« pritet tĂ« nĂ«nshkruhet me SlloveninĂ«.

Ministrja e Ekonomisë dhe Inovacionit, Delina Ibrahimaj, tha se marrëveshjet synojnë të mbrojnë të drejtat e qytetarëve që kanë punuar në Shqipëri dhe në vendet e BE-së, duke u mundësuar njohjen e viteve të kontributeve shoqërore.

Sipas Ibrahimajt, ky ka qenë një problem i mbartur ndër vite, ndërsa vitin e kaluar u nënshkrua edhe marrëveshja me Italinë për njohjen e kontributeve të punës.

Nga marrĂ«veshjet e nĂ«nshkruara deri mĂ« tani kanĂ« pĂ«rfituar rreth 20 mijĂ« shqiptarĂ«, tĂ« cilĂ«ve u janĂ« njohur vitet e punĂ«s dhe kontributet shoqĂ«rore. Aktualisht, nĂ« proces janĂ« edhe katĂ«r marrĂ«veshje tĂ« tjera”.

 

Malaj: Ndryshimet në ligjet financiare

Ministri i Financave, Petrit Malaj, njoftoi se nĂ« mbledhjen e sotme u miratuan ndryshime nĂ« tre ligje tĂ« rĂ«ndĂ«sishme tĂ« sistemit financiar: ligjin “PĂ«r sistemin e pagesave”, ligjin “PĂ«r shĂ«rbimet e pagesave” dhe ligjin “PĂ«r bankat nĂ« ShqipĂ«ri”.

Sipas Malajt, ndryshimet e propozuara synojnë jo vetëm modernizimin e kuadrit ligjor ekzistues, por edhe përafrimin e tij me legjislacionin e Bashkimit Europian, në kuadër të procesit të negociatave për anëtarësim.

“Ndryshimet e propozuara do tĂ« sjellin pĂ«rfitime tĂ« drejtpĂ«rdrejta pĂ«r qytetarĂ«t dhe bizneset. Ato do tĂ« ndikojnĂ« nĂ« reduktimin e kostove tĂ« transaksioneve financiare, nĂ« rritjen e mbrojtjes sĂ« pĂ«rdoruesve tĂ« shĂ«rbimeve financiare, si dhe nĂ« nxitjen e konkurrencĂ«s dhe efikasitetit nĂ« kĂ«tĂ« treg”, u shpreh Malaj.

 

 

 

 

 

 

 

The post Ibrahimaj: 20 mijë emigrantë përfituan njohjen e sigurimeve, marrëveshje edhe me Slloveninë appeared first on Revista Monitor.

Mjalti po bëhet biznes fitimprurës për fermerët

✇Revista Monitor
By: Mira Leka
15 July 2026 at 13:03

Mbarështimi i bletëve është zgjeruar ndjeshëm vitet e fundit duke u kthyer në një biznes fitimprurës për fermerët. Shqipëria ka natyrë me plotë bimësi që shërbejnë si kullota për bletët dhe nga ana tjetër norma e fitimit është më e lartë në këtë degë të bujqësisë, pavarësisht se edhe këtu risku është i lartë.

Të dhënat zyrtare tregojnë se prodhimi i mjaltit në vend u rrit me 30.3% gjatë periudhës 2021-2025, duke arritur në 6,299 tonë në vitin 2025, nga 4,835 tonë në vitin 2021. Rritja u regjistrua pothuajse në të gjitha qarqet, me përjashtim të Shkodrës, e cila ishte i vetmi qark që shënoi rënie gjatë kësaj periudhe.

Sipas INSTAT zgjerimin më të fortë e regjistroi Gjirokastra, ku prodhimi pothuajse u trefishua, me një rritje prej 191.5% pas pandemisë. Ritme të larta u shënuan gjithashtu në Dibër (85.5%), Tiranë (64.6%) dhe Elbasan (50.8%). Edhe Durrësi, megjithëse mbetet qarku me prodhimin më të ulët, shënoi rritje me 46.4%.

Në vitin 2025, Korça ishte prodhuesja më e madhe e mjaltit në vend, me 1,006 tonë, e ndjekur nga Vlora me 855 tonë dhe Elbasani me 825 tonë. Këto tre qarqe, së bashku me Shkodrën kane mbi gjysmën e prodhimit kombëtar.

Shkodra humbi pozicionin kryesues që mbante në vitin 2021, pasi prodhimi u tkurr me 32.4% gjatë katër viteve, megjithëse në dy vitet e fundit u vu re një rikuperim i pjesshëm.

Rritja e prodhimit të mjaltit gjatë viteve të fundit lidhet me zgjerimin e numrit të koshereve, shtimin e interesit për bletarinë si burim të ardhurash dhe rritjen e kërkesës së konsumatorëve për produkte vendase e natyrale.

Në disa qarqe, ecuria pozitive është mbështetur edhe nga rritja e çmimit të mjaltit, kushtet e favorshme klimatike. Fermerët në të gjithë vendin po orientojnë investimet dhe njohuritë tek përmirësimi i teknikave të mbarështimit, nxitur nga rritja e kërkesës dhe çmimit që për disa lloje mjalti si ai i gështenjës i kalon të 30 eurot për kilogram.

Megjithatë, ndryshimet e mëdha mes qarqeve tregojnë se prodhimi mbetet i varur nga faktorë lokalë, si moti, sëmundjet e bletëve, përdorimi i pesticideve dhe sasia e luleve dhe bimëve ku kullosin bletët./ B.Hoxha

Burimi: INSTAT

The post Mjalti po bëhet biznes fitimprurës për fermerët appeared first on Revista Monitor.

BE-ja, drejt ndalimit të rrjeteve sociale për fëmijët nën 13 vjeç

✇Revista Monitor
By: Mira Leka
13 July 2026 at 13:21

Bashkimi Europian po vlerëson kufizime të reja të gjera të aksesit të fëmijëve dhe të adoleshentëve në mediat sociale, duke përfshirë kufijtë e moshës, ndalimin total apo aksesin e pjesshëm.

Platformat sociale, ndĂ«r tĂ« tjera, mund tĂ« detyrohen tĂ« vĂ«rtetojnĂ« se shĂ«rbimet e tyre nuk janĂ« tĂ« dĂ«mshme para se tĂ« rinjve t’u lejohen t’i pĂ«rdorin.

Presidentja e Komisionit Europian, Ursula von der Leyen, deklaroi se organi ekzekutiv i Unionit mund të propozojë një rregullore të re brenda pak muajsh, pasi të analizojë rekomandimet e një grupi ekspertësh të publikuara sot.

“FĂ«mijĂ«t tanĂ« kanĂ« nevojĂ« tĂ« kalojnĂ« kohĂ« nĂ« botĂ«n reale. KohĂ« pĂ«r tĂ« luajtur, kohĂ« pĂ«r tĂ« krijuar miqĂ«si, kohĂ« pĂ«r tĂ« bĂ«rĂ« gabime. KohĂ« pĂ«r tĂ« formĂ«suar identitetin e tyre, personalitetin e tyre, para se tĂ« jetĂ« algoritmi qĂ« t’i formĂ«sojĂ« ata.

Nuk bĂ«het fjalĂ« nĂ«se fĂ«mijĂ«t mund tĂ« kenĂ« akses nĂ« mediat sociale, por se kur mediat sociale mund tĂ« kenĂ« qasje te fĂ«mijĂ«t tanĂ«â€ – u tha von der Leyen gazetarĂ«ve nĂ« Bruksel.

Grupi i ekspertĂ«ve rekomandoi njĂ« qasje graduale, qĂ« pĂ«rfshin “asnjĂ« pĂ«rdorim ekrani” pĂ«r fĂ«mijĂ«t nĂ«n moshĂ«n 3 vjeç, pĂ«rdorimin e mbikĂ«qyrur tĂ« internetit pĂ«r fĂ«mijĂ«t nĂ«n moshĂ«n 13 vjeç dhe disa kufizime pĂ«r adoleshentĂ«t mĂ« tĂ« rritur.

Sipas ekspertëve, platformat e mediave sociale duhet të provojnë se shërbimet e tyre janë të sigurta për përdoruesit më të rinj, një qasje të cilën von der Leyen tha se e mbështet.

Presidentja e Komisionit Europian, Ursula von der Leyen, deklaroi se Komisioni do tĂ« shqyrtojĂ« raportin dhe do tĂ« paraqesĂ« propozime “pas verĂ«s”. Çdo masĂ« ligjore gjithsesi do tĂ« duhet tĂ« miratohet nga Parlamenti Europian dhe tĂ« 27 vendet anĂ«tare tĂ« BE-sĂ« para se tĂ« bĂ«het ligj nĂ« tĂ« gjithĂ« bllokun.

NjĂ« propozim formal do t’u jepte njĂ« nxitje tĂ« konsiderueshme pĂ«rpjekjeve globale pĂ«r tĂ« kufizuar pĂ«rdorimin e mediave sociale nga fĂ«mijĂ«t, duke iu bashkuar njĂ« liste nĂ« rritje propozimesh ose rregulloresh nĂ« fuqi nĂ« vende si MbretĂ«ria e Bashkuar dhe Australia.

Normat e reja gjithashtu do të shtonin presion të konsiderueshëm te platformat sociale, të cilat duhet të provojnë se shërbimet e tyre janë të sigurta për përdoruesit më të rinj.

JavĂ«n e kaluar, njĂ« hetim paraprak nĂ« BE zbuloi se Meta kishte shkelur Ligjin e ShĂ«rbimeve Digjitale (Digital Services Act) pĂ«r shkak tĂ« dizajnit “qĂ« krijon varĂ«si” tĂ« Facebook-ut dhe Instagram-it.

Një rezultat i ngjashëm u bë i ditur edhe kundër TikTok-ut më herët këtë vit.

/ The Verge

The post BE-ja, drejt ndalimit të rrjeteve sociale për fëmijët nën 13 vjeç appeared first on Revista Monitor.

Eksportet sipas grupmallrave, 5-mujori

✇Revista Monitor
By: Mira Leka
13 July 2026 at 11:20

Sipas INSTAT, në maj 2026 eksportet e mallrave arritĂ«n vlerĂ«n 32,7 mld lekĂ«, duke u rritur me 2,8 %, nĂ« krahasim me tĂ« njĂ«jtĂ«n periudhĂ« tĂ« njĂ« viti mĂ« parĂ« dhe duke u ulur me 6,3 %, nĂ« krahasim me prill 2026. GjatĂ« muajit maj 2026, nĂ« rritjen e eksporteve prej 2,8 %, pozitivisht kanĂ« ndikuar grupet: “Ushqime, pije, duhan” me +3,3 pikĂ« pĂ«rqindje, “Materiale ndĂ«rtimi dhe metale” me +2,2 pikĂ« pĂ«rqind...

Nevojitet abonim për të lexuar artikull të revistës

Plani juaj aktual nuk ofron qasje në artikujt më të fundit të revistës. Për të pasur qasje të plotë, ju lutemi përmirësoni abonimin tuaj në premium.

The post Eksportet sipas grupmallrave, 5-mujori appeared first on Revista Monitor.

❌
❌