Nga Gazeta âSiâ- Ish-presidentja e KosovĂ«s dhe kandidatja pĂ«r presidente, Vjosa Osmani, sĂ« bashku me bashkĂ«shortin e saj, Prindon Sadriu, ka ushtruar tĂ« drejtĂ«n e votĂ«s nĂ« ShkollĂ«n âShkĂ«ndijaâ nĂ« Hajvali.
Pas votimit, Osmani u bëri thirrje qytetarëve që të marrin pjesë në procesin zgjedhor, duke theksuar rëndësinë e krijimit sa më të shpejtë të institucioneve dhe tejkalimit të krizave politike në vend.
âUroj pĂ«r tĂ« gjithĂ« qytetarĂ«t e RepublikĂ«s sĂ« KosovĂ«s njĂ« proces zgjedhor tĂ« rregullt, njĂ« proces zgjedhor qĂ« i kontribuon demokracisĂ« nĂ« vendin tonĂ«, qĂ« i kontribuon edhe krijimit tĂ« institucioneve sa mĂ« parĂ« qĂ« tĂ« jetĂ« e mundur, nĂ« mĂ«nyrĂ« qĂ« Kosova tĂ« dalĂ« nga krizat e njĂ«pasnjĂ«shme. Kjo Ă«shtĂ« nĂ« interes tĂ« vendit tonĂ«, Ă«shtĂ« nĂ« interes tĂ« qytetarĂ«ve tanĂ« dhe do ta forcojĂ« KosovĂ«n edhe pĂ«rbrenda edhe jashtĂ« kufijve tĂ« saj. KĂ«shtu qĂ«, shpresoj shumĂ« qĂ« sa mĂ« shumĂ« qytetarĂ« tanĂ« ta shfrytĂ«zojnĂ« tĂ« drejtĂ«n e tyre demokratike nĂ« mĂ«nyrĂ« qĂ« tĂ« dĂ«gjohet zĂ«ri i tyre nĂ« kĂ«tĂ« proces kaq tĂ« rĂ«ndĂ«sishĂ«m e kaq jetik pĂ«r vendin tonĂ«â, ka deklaruar Osmani.
Nga Gazeta âSiâ- Pasi hodhi votĂ«n te Fakulteti Juridik i PrishtinĂ«s, Albin Kurti u bĂ«ri thirrje qytetarĂ«ve qĂ« tĂ« dalin masivisht nĂ« zgjedhje me synim legjitimitetin e institucioneve.Â
Sipas tij sot vendosin ata që votojnë.
âI sugjeroj tĂ« gjithĂ« qytetarĂ«t e republikĂ«s qĂ« paraprakisht ta kontrollojnĂ« vendvotimin dhe atĂ«herĂ« kur ta verifikojnĂ« qĂ« e kanĂ« aty ku kanĂ« menduar tĂ« nisen nĂ« kĂ«tĂ« ditĂ« kaq tĂ« rĂ«ndĂ«sishme pĂ«r institucionet e RepublikĂ«s sĂ« KosovĂ«s Ă« pĂ«r qeverisjen nĂ« vazhdim dhe gjithashtu pĂ«r mbarĂ«vajtjen e republikĂ«s. Sa mĂ« e lartĂ« tĂ« jetĂ« dalja e qytetarĂ«ve nĂ« zgjedhje, aq mĂ« i madh Ă«shtĂ« legjitimiteti i institucioneve dhe aq mĂ« solid stabiliteti i tyre. Sot vendosin ata qĂ« votojnĂ«. Prandaj edhe u bĂ«j thirrje qytetarĂ«ve tĂ« RepublikĂ«s sĂ« KosovĂ«s qĂ« ta ushtrojnĂ« tĂ« drejtĂ«n e tyre demokratike, ta pĂ«rdorin mundĂ«sinĂ« qytetare pĂ«r tĂ« pĂ«rcaktuar pĂ«rbĂ«rjen e ardhshme tĂ« Kuvendit tĂ« RepublikĂ«s nĂ« legjislaturĂ«n e 11-tĂ«â, u shrpeh Kurti.
Nga Gazeta âSiâ- Rreth dy milionĂ« qytetarĂ« kanĂ« tĂ« drejtĂ« vote nĂ« zgjedhjet e parakohshme parlamentare nĂ« KosovĂ« mĂ« 7 qershor â tĂ« tretat brenda mĂ« pak se njĂ« viti e gjysmĂ«.
TĂ« parat dĂ«shtuan tĂ« prodhojnĂ« qeveri, ndĂ«rsa tĂ« dytat, ndonĂ«se i dhanĂ« LĂ«vizjes VetĂ«vendosje mbi 51% tĂ« votave â shumicĂ«n mĂ« tĂ« madhe â nuk sollĂ«n marrĂ«veshje pĂ«r presidentin, sipas njĂ« vendimi tĂ« GjykatĂ«s Kushtetuese.
Kjo çoi automatikisht nĂ« shpĂ«rndarjen e Kuvendit mesnatĂ«n e 28 prillit â vetĂ«m dy muaj e gjysmĂ« pas konstituimit tĂ« tij â dhe dy ditĂ« mĂ« vonĂ« ushtruesja e detyrĂ«s sĂ« presidentit, Albulena Haxhiu, shpalli zgjedhjet e reja.
LĂ«vizja VetĂ«vendosje hyn nĂ« zgjedhje nĂ« koalicion me tri subjekte tĂ« vogla â Guxo, Alternativa dhe Partia Shqiptare Demokristiane â ndĂ«rsa tri partitĂ« kryesore opozitare, PDK-ja, LDK-ja dhe AAK-ja, garojnĂ« tĂ« vetme.
NjĂ«soj e vetme garon edhe Lista Serbe â partia mĂ« e madhe e serbĂ«ve tĂ« KosovĂ«s, e cila mbĂ«shtetet nga Beogradi zyrtar.
Pjesë e kësaj gare është edhe ish-presidentja e vendit, Vjosa Osmani, e cila i prin listës për deputetë të LDK-së, partisë ku ishte pjesë përpara mandatit presidencial.
Vëzhguesit e zhvillimeve politike parashikojnë tre skenarë të mundshëm: përqendrim i pushtetit te Lëvizja Vetëvendosje, kompromis i detyruar politik, ose vazhdim i krizës me rrezik për zgjedhje të reja.
Paqëndrueshmëria institucionale, sipas tyre, rrezikon të ngadalësojë integrimin në BE, të kufizojë fondet dhe investimet, si dhe të dobësojë mbështetjen nga BE-ja dhe SHBA-ja.
Nga Gazeta âSiâ- Kryeministri i ShqipĂ«risĂ«, Edi Rama, reagoi pĂ«rmes njĂ« postimi nĂ« rrjetin social X lidhur me protestat e ditĂ«ve tĂ« fundit dhe jehonĂ«n qĂ« ato kanĂ« marrĂ« nĂ« mediat ndĂ«rkombĂ«tare, duke veçuar CNN.
Sipas Ramës, protesta e zhvilluar sot ka mbledhur rreth 2 mijë pjesëmarrës, ndërsa numri më i lartë i protestuesve në ditët e mëparshme nuk ka kaluar 8 mijë persona dhe sipas tij ka marrë përmasa shumë më të mëdha në perceptimin publik sesa në realitet.
To @CNN International and to all the endless media outlets, big and small, together with all the well-meaning content producers of Facebook, X, Instagram, TikTok and every other platform that now shapes the global conversation, I would very much wish to pass the following post:⊠pic.twitter.com/yFEQepcoH0
Kryeministri argumentoi se aktualisht nuk ekziston ende një projekt i miratuar, nuk është lëshuar asnjë leje ndërtimi dhe nuk ka nisur asnjë punim. Sipas tij, ekziston vetëm një vizion dhe një plan për ta kthyer Shqipërinë në një destinacion turistik elitar, duke garantuar një zhvillim me ndikim pozitiv në mjedis.
Rama tha se koncepti parashikon rritje të sipërfaqeve të gjelbra dhe përmirësim të treguesve të biodiversitetit, ndërsa në proces sipas tij janë përfshirë ekspertë ndërkombëtarë të ekologjisë, biodiversitetit, arkitekturës së peizazhit, inxhinierisë mjedisore dhe turizmit të qëndrueshëm.
Ai theksoi se suksesi ose dështimi i këtyre planeve duhet të vlerësohet në të ardhmen përmes analizave shkencore, debatit publik dhe transparencës institucionale.
NĂ« reagimin e tij, Rama kritikoi atĂ« qĂ« e quajti âhisteri digjitaleâ, duke pretenduar se janĂ« shpĂ«rndarĂ« imazhe tĂ« manipuluara, informacione tĂ« rreme dhe narrativa tĂ« pabazuara qĂ« e kanĂ« paraqitur situatĂ«n si njĂ« katastrofĂ« mjedisore ende pa ekzistuar njĂ« projekt pĂ«rfundimtar.
Rama ngriti gjithashtu shqetësime për rritjen e menjëhershme të aktivitetit në rrjetet sociale në gjuhën shqipe, duke deklaruar se sipas tij një pjesë e konsiderueshme e këtij angazhimi duket se është nxitur nga profile të reja, llogari anonime dhe faqe pa histori të identifikueshme, çka sipas tij ngre dyshime për amplifikim artificial të debatit online.
Në përfundim, Rama bëri thirrje që, pasi të kalojnë tensionet e momentit, të analizohet më gjerësisht mënyra se si perceptimi publik mund të shkëputet nga faktet dhe realiteti në epokën e mediave sociale dhe informacionit digjital.
Ai shtoi se është legjitime të ketë mosmarrëveshje, kritika, pyetje dhe shqetësime mjedisore, por sipas tij nuk është legjitime zëvendësimi i fakteve me supozime apo i supozimeve me përfundime të gatshme.
Në përmbyllje, Rama u shpreh se Shqipëria do të vazhdojë zhvillimin e saj drejt turizmit elitar dhe forcimit të demokracisë, por theksoi se kjo çështje duhet të shërbejë si paralajmërim më i gjerë për shoqëritë demokratike.
Ai tha se, ndĂ«rkohĂ« qĂ« vendet investojnĂ« pĂ«r tâu mbrojtur nga kĂ«rcĂ«nimet fizike, ato duhet tĂ« mbrohen gjithashtu nga manipulimi informativ dhe polarizimi digjital, duke e pĂ«rshkruar si njĂ« rrezik qĂ« vjen nga distanca shumĂ« mĂ« e shkurtĂ«r sesa çdo armĂ« tjetĂ«r moderne â nga ekrani i telefonit drejt mendjes njerĂ«zore.
Nga Gazeta âSiâ- Protestuesit u mblodhĂ«n pĂ«r tĂ« shtatĂ«n ditĂ« nĂ« TiranĂ« nĂ« protestĂ«n masive kundĂ«r qeverisĂ« pĂ«r shkak tĂ« projektit tĂ« ZvĂ«rnecit.
Mijëra qytetarë, mes tyre edhe gra e fëmijë, të rinj e të moshuar, shoqëri civile dhe zëra të tjerë të pavarur u mblodhën së bashku që në orën 18:00.
Edhe sot, qytetarĂ«t mbajtĂ«n nĂ« duar pankarta tĂ« ndryshme tĂ« tilla si âKur rinia çohet, qeveria rrĂ«zohetâ, âRama nĂ« burg, Berisha nĂ« burgâ, ĂshtĂ« koha pĂ«r dorĂ«heqjeâ, âShqipĂ«ria nuk Ă«shtĂ« nĂ« shitjeâ etj.
Në fokus të thirrjeve të tyre vijon mbrojtja e ekosistemit të Lagunës së Nartës, që sipas protestuesve rrezikohet nga ndërhyrjet e planifikuara dhe mund të ndikojë në biodiversitetin dhe aksesin publik në bregdet.
Protestuesit përsëritën kërkesat e tyre, teksa ata kanë kërkuar dorëheqjen e qeverisë. Po ashtu, qytetarët kanë thënë se nuk pranojnë parti politike në këtë protestë. E konsiderojnë këtë protestë si një revolucion.
Ndërkohë protestë u zhvillua edhe në Shkodër ndërsa paradite u zhvillua edhe një protestë në Zvërnec.
Lëvizja qytetare është mbështetur edhe nga diaspora shqiptare, ku në protesta të ditës sotme në Milano dhe Firenze janë mbledhur qindra emigrantë shqiptarë në shenjë solidariteti me protestat në Shqipëri.
I vendosur në Atlantikun e Veriut, midis Skocisë dhe Islandës, arkipelagu i Ishujve Faroe përbëhet nga 18 ishuj vullkanikë dhe njihet për peizazhe dramatike me male të thepisura, ujëvara dhe fjorde mbresëlënëse. Por përtej natyrës së egër dhe bukurisë së rrallë, identiteti i këtyre ishujve lidhet ngushtë me një kafshë të vetme: delen.
NĂ« gjuhĂ«n faroese, vendi quhet Foroyar, qĂ« do tĂ« thotĂ« âIshujt e Deleveâ, njĂ« emĂ«rtim qĂ« pasqyron rolin qendror tĂ« deleve nĂ« jetĂ«n, kulturĂ«n dhe historinĂ« e banorĂ«ve vendas.
Në Arkivin Kombëtar në Torshavn ruhet një nga dokumentet më të rëndësishme të historisë faroese: Seydabraevid (Letra e Deleve), e shkruar në vitin 1298. Ky dokument përmban ligjet më të hershme të njohura të ishujve dhe rregullon çështje të jetës rurale, si dëmet që shkaktohen nga qentë ndaj deleve, përdorimi i kullotave dhe menaxhimi i tufave.
Ky tekst historik tregon qartë se sa thelbësore ishin delet për ekonominë dhe rendin shoqëror që në Mesjetë.
Për më shumë se një mijë vjet, delet kanë kullotur në shpatet e gjelbra të ishujve, duke ndihmuar në formësimin e peizazhit të ashpër dhe unik. Sot, ato janë më të shumta se njerëzit: rreth 70 mijë dele jetojnë në krahasim me 54 mijë banorë.
Prania e tyre Ă«shtĂ« e pandashme nga jeta e pĂ«rditshmeâato mund tĂ« shihen nĂ« fusha, rrugĂ«, madje edhe pranĂ« aeroportit tĂ« vetĂ«m tĂ« vendit.
Nga Gazeta âSiâ- Kryeministri Edi Rama ka sjellĂ« si shembull zhvillimi turistik rastin e Ria Formosa nĂ« Portugali, duke argumentuar se zonat e mbrojtura dhe zhvillimi ekonomik mund tĂ« bashkĂ«jetojnĂ«.
Deklarata vjen në një kohë kur në vend vijojnë protestat e qytetarëve dhe aktivistëve kundër projektit në Zvërnec, ku banorët kundërshtojnë ndërhyrjet ndërtimore duke kërkuar mbrojtjen e ekosistemit.
Në një reagim publik, Rama iu referua lagunës së Ria Formosa në jug të Portugalisë, një nga ekosistemet më të rëndësishme në Europë, ku sipas tij është zhvilluar një model i suksesshëm i turizmit me vlerë të lartë pa dëmtuar natyrën.
Ai theksoi se rajoni i Algarve ka kaluar nga një ekonomi e dobët bujqësore dhe emigracioni në një destinacion turistik elitar, përmes investimeve në turizëm luksoz dhe zhvillim të qëndrueshëm.
Sipas tij, ky model ka sjellë miliarda euro investime, rritje të vendeve të punës dhe të ardhurave, ndërkohë që biodiversiteti dhe shpendët migratorë janë ruajtur dhe janë kthyer në pjesë të atraksionit turistik.
Rama nënvizoi se suksesi i Portugalisë tregon se zhvillimi ekonomik nuk duhet të shihet si kundërshtim i mbrojtjes së natyrës, por si proces që mund ta përfshijë atë.
Krahas investimit që ka sjellë shumë të ardhura për zonën, Rama shprehet se natyra, flamengot, shpendët mirgatorë madje vetë biodiversiteti është bërë pjesë e produktit turistik.
Sipas RamĂ«s mĂ«simi pĂ«r ShqipĂ«rinĂ« dhe shqiptarĂ«t Ă«shtĂ« i thjeshtĂ«: Pyetja nuk Ă«shtĂ« nĂ«se natyra dhe zhvillimi mund tĂ« bashkĂ«jetojnĂ«. Pyetja Ă«shtĂ« nĂ«se kemi vizionin, dijen dhe vullnetin pĂ«r tâi bĂ«rĂ« ato tĂ« bashkĂ«jetojnĂ«, sepse pasuria nuk krijohet duke zgjedhur mes natyrĂ«s dhe zhvillimit. E pra, boll i kemi paguar haraç budallallĂ«kut tonĂ« 100 vite!
 ShqipĂ«ria e rilindur turistike do hyjĂ« me se sâbĂ«n nĂ« ligĂ«n e kampionĂ«ve tĂ« turizmit botĂ«ror dhe Europa e bota do tĂ« na vlerĂ«sojĂ« pĂ«rfundimisht si vend i bekuar jo i mallkuarâ, shkruan ai.
Nga Gazeta âSiâ- Liqeni i ShkodrĂ«s Ă«shtĂ« shpallur zyrtarisht RezervĂ« Biosfere nga UNESCO, duke marrĂ« njĂ« nga vlerĂ«simet mĂ« tĂ« rĂ«ndĂ«sishme ndĂ«rkombĂ«tare pĂ«r mbrojtjen dhe promovimin e pasurive natyrore.
Lajmi u bë i ditur nga kryetari i Bashkisë Shkodër, Benet Beci, i cili përmes një reagimi publik e cilësoi këtë njohje si një moment historik për qytetin dhe komunitetet që jetojnë pranë liqenit.
Sipas Becit, statusi i ri përfaqëson një vlerësim të potencialit të jashtëzakonshëm që zona mbart për turizmin, ekonominë lokale dhe zhvillimin e qëndrueshëm të rajonit.
I ndarë mes Shqipërisë dhe Malit të Zi, Liqeni i Shkodrës konsiderohet liqeni më i madh në Gadishullin e Ballkanit dhe një nga zonat më të rëndësishme për biodiversitetin në Evropën Juglindore.
Ekosistemi i tij strehon qindra lloje shpendësh, peshqish dhe specie të tjera të florës dhe faunës, përfshirë organizma të rrallë dhe të rrezikuar.
Statusi i Rezervës së Biosferës synon të garantojë mbrojtjen afatgjatë të këtyre vlerave natyrore, duke krijuar njëkohësisht mundësi të reja për zhvillim ekonomik të qëndrueshëm dhe promovim ndërkombëtar të zonës.
Shpallja nga UNESCO vlerësohet si një hap i rëndësishëm për forcimin e rolit të Liqenit të Shkodrës si një destinacion natyror me rëndësi globale dhe si një model i bashkëjetesës mes mbrojtjes së mjedisit dhe zhvillimit të komuniteteve lokale.
Nga Gazeta âSiâ- NjĂ« ngjarje e rĂ«ndĂ«Â Ă«shtĂ« zbuluar nĂ« fshatin FushĂ« Mamurras, nĂ« Kurbin, ku njĂ« 57-vjeçare dyshohet se ka vrarĂ« nĂ«nĂ«n e saj 85-vjeçare me thikĂ«, dhe mĂ« pas e ka raportuar si vdekje natyrale.
Sipas njoftimit zyrtar të Policisë së Lezhës, ngjarja ka ndodhur më 30 prill 2026 dhe nuk ishte raportuar në organet ligjzbatuese në momentin e vdekjes së të moshuarës.
Hetimet nisën pas dyshimeve të ngritura në rrugë operative, duke çuar në verifikime të mëtejshme nga një grup i posaçëm hetimor në bashkëpunim me Prokurorinë.
Nga hetimet rezulton se viktima, shtetasja D. Sh., 85 vjeçe, ka humbur jetën si pasojë e goditjeve me thikë, ndërsa si autore e dyshuar është vajza e saj, shtetasja V. Sh., 57 vjeçe, e cila jetonte në të njëjtën banesë dhe dyshohet se vuan nga probleme të shëndetit mendor.
Policia ka bĂ«rĂ« ndalimin e 57-vjeçares pĂ«r veprĂ«n penale âVrasje pĂ«r shkak tĂ« marrĂ«dhĂ«nieve familjareâ, ndĂ«rsa Ă«shtĂ« sekuestruar edhe mjeti prerĂ«s i dyshuar si arma e krimit.
Gjithashtu, materialet janĂ« referuar nĂ« gjendje tĂ« lirĂ« pĂ«r njĂ« mjeke, e cila dyshohet pĂ«r âShpĂ«rdorim detyreâ, pasi ka plotĂ«suar aktin e vdekjes duke e cilĂ«suar si natyrale dhe nuk ka njoftuar autoritetet pĂ«rkatĂ«se.
Nga Gazeta âSiââ NĂ«se njĂ« drejtues banke del nĂ« lajme, zakonisht Ă«shtĂ« ose sepse Ă«shtĂ« shumĂ« i suksesshĂ«m, si Jamie Dimon, ose sepse ka bĂ«rĂ« njĂ« gabim serioz.
Kjo u pa së fundmi me Bill Winters, drejtorin ekzekutiv të Standard Chartered, një bankë britanike e fokusuar në tregjet në zhvillim.
Ai tĂ«rhoqi vĂ«mendje kur njoftoi njĂ« plan pĂ«r tĂ« ulur rreth 15% tĂ« vendeve tĂ« punĂ«s nĂ« zyrat mbĂ«shtetĂ«se gjatĂ« katĂ«r viteve tĂ« ardhshme, si pjesĂ« e automatizimit dhe pĂ«rdorimit mĂ« tĂ« madh tĂ« teknologjisĂ«. Por problemi nuk ishte vetĂ«m vendimi, por mĂ«nyra si u shpreh. Ai pĂ«rdori shprehjen âkapital njerĂ«zor me vlerĂ« mĂ« tĂ« ulĂ«tâ, duke iu referuar punonjĂ«sve qĂ« do tĂ« zĂ«vendĂ«soheshin nga sistemet automatike dhe investimet nĂ« teknologji.
Këto fjalë shkaktuan reagime të forta dhe treguan një problem gjithnjë e më të zakonshëm për drejtuesit e kompanive: si të flitet për ndikimin e inteligjencës artificiale në punë pa krijuar frikë dhe pasiguri.
Frika nga humbja e punës në epokën e AI
Në përgjithësi, drejtuesit e kompanive duan që punonjësit të përdorin inteligjencën artificiale për të rritur produktivitetin dhe për të mos mbetur pas konkurrencës. Por nga ana tjetër, punonjësit shpesh e shohin këtë teknologji me shqetësim. Edhe pse përfitimet janë të qarta, ekziston frika se AI mund të zëvendësojë shumë vende pune.
Kjo frikĂ« ka krijuar edhe njĂ« term tĂ« ri nĂ« internet: FOBO (fear of becoming obsolete), qĂ« do tĂ« thotĂ« âfrika pĂ«r tâu bĂ«rĂ« i pavlefshĂ«m ose i panevojshĂ«mâ. Kjo ndjenjĂ« shfaqet gjithnjĂ« e mĂ« shumĂ« nĂ« rrjetet sociale, nĂ« video virale dhe reagime tĂ« ndryshme publike ku njerĂ«zit shprehin shqetĂ«simin pĂ«r tĂ« ardhmen e tyre profesionale.
Pasojat e pasigurisë në punë
Pasiguria pĂ«r vendin e punĂ«s nuk Ă«shtĂ« diçka e vogĂ«l. Studime tĂ« ndryshme tregojnĂ« se ajo ndikon negativisht nĂ« shĂ«ndetin mendor, ul kĂ«naqĂ«sinĂ« nĂ« punĂ« dhe dĂ«mton motivimin e punonjĂ«sve. Edhe pse nĂ« teori frika nga humbja e punĂ«s mund tâi shtyjĂ« njerĂ«zit tĂ« punojnĂ« mĂ« shumĂ«, nĂ« praktikĂ« shpesh ndodh e kundĂ«rta: performanca bie dhe rritet stresi.
Një faktor shumë i rëndësishëm që ndikon në këtë situatë është besimi te menaxhmenti. Kur punonjësit i konsiderojnë drejtuesit e tyre të ndershëm dhe të drejtë, efektet negative të pasigurisë janë më të vogla. Në të kundërt, mungesa e besimit i përkeqëson edhe më shumë shqetësimet.
Gabimi i komunikimit
NĂ« rastin e Bill Winters, problemi kryesor ishte mĂ«nyra e tĂ« shprehurit. TĂ« quash njerĂ«zit âkapital njerĂ«zor me vlerĂ« mĂ« tĂ« ulĂ«tâ krijon menjĂ«herĂ« ndjesi ftohtĂ«sie dhe mungesĂ« respekti. Edhe nĂ«se qĂ«llimi Ă«shtĂ« ekonomik dhe jo personal, njĂ« gjuhĂ« e tillĂ« e ndan punonjĂ«sin nĂ« kategori âmĂ« pak tĂ« vlefshĂ«mâ dhe âmĂ« tĂ« vlefshĂ«mâ, gjĂ« qĂ« Ă«shtĂ« e vĂ«shtirĂ« tĂ« pranohet.
NĂ« realitet, nuk Ă«shtĂ« e drejtĂ« tĂ« thuhet se disa punĂ« janĂ« âtĂ« pavleraâ. ĂshtĂ« e vĂ«rtetĂ« qĂ« disa role janĂ« mĂ« tĂ« rrezikuara nga automatizimi, sidomos ato qĂ« pĂ«rfshijnĂ« detyra tĂ« pĂ«rsĂ«ritura ose mĂ« pak ndĂ«rveprim njerĂ«zor. MegjithatĂ«, edhe profesione qĂ« dikur konsideroheshin tĂ« sigurta, si programimi, po preken nga zhvillimi i shpejtĂ« i inteligjencĂ«s artificiale.
Si mund të menaxhohet ky ndryshim
Megjithatë, në disa aspekte, qasja e bankës kishte edhe elemente pozitive. Ajo përfshinte përpjekje për të ndihmuar punonjësit të kalojnë në role të reja brenda kompanisë, në vend që të largohen. Kjo është një qasje më humane dhe më afatgjatë ndaj ndryshimeve teknologjike.
Shembuj nga banka të tjera tregojnë se punonjësit mund të trajnohen për role të reja, për shembull nga shërbimi ndaj klientit në shitje ose analiza të dhënash. Po ashtu, gjithnjë e më shumë kompani po investojnë në trajnime për përdorimin e inteligjencës artificiale, në mënyrë që punonjësit të mos zëvendësohen, por të përshtaten.
E ardhmja e punës në epokën e AI
Ndikimi afatgjatë i inteligjencës artificiale në tregun e punës ende nuk mund të parashikohet plotësisht. Megjithatë, është e qartë se kjo teknologji po ndryshon mënyrën se si punojmë dhe çfarë aftësish kërkohen.
Në këtë proces, kompanitë dhe punonjësit shpesh kanë interesa të ndryshme. Prandaj, një pjesë e madhe e përgjegjësisë bie mbi mënyrën se si qeveritë dhe institucionet e punës e menaxhojnë këtë tranzicion.
NĂ« fund, mĂ«nyra mĂ« e mirĂ« pĂ«r tĂ« pĂ«rballuar kĂ«tĂ« ndryshim Ă«shtĂ« pĂ«rgatitja, jo frika. KompanitĂ« duhet tĂ« identifikojnĂ« aftĂ«sitĂ« qĂ« do tĂ« vazhdojnĂ« tĂ« jenĂ« tĂ« rĂ«ndĂ«sishme pĂ«r njerĂ«zit dhe tâi ndihmojnĂ« punonjĂ«sit tâi zhvillojnĂ« ato. VetĂ«m kĂ«shtu inteligjenca artificiale mund tĂ« shihet jo si kĂ«rcĂ«nim, por si mundĂ«si.
Nga Gazeta âSiââ Kreu i opozitĂ«s, Sali Berisha nĂ« njĂ« bashkĂ«bisedim virtual me qytetarĂ«t komentoi takimin e djeshĂ«m tĂ« kryeministrit Edi Rama me banorĂ«t e zonĂ«s nĂ« ZvĂ«rnecit, nĂ« tĂ« cilĂ«n parashikohet qĂ« tĂ« ndĂ«rtohet njĂ« resort luksoz.
Berisha deklaroi se Rama sipas tij ka dhënë lejen e zhvillimit për këtë zonë, megjithëse ajo po hetohej prej një viti nga Prokuroria Speciale për korrupsion të lartë dhe krim të organizuar.
Sipas liderit të opozitës, ky veprim është një kurth i qëllimshëm i kryeministrit, i cili shpreson të përdorë autoritetin e investitorëve Jared Kushner dhe Ivanka Trump për të mbyllur dosjen investigative.
âĂfarĂ« zbuloi dje takimi nĂ« ZvĂ«rnec? Zbuloi se ZvĂ«rneci po hetohej prej njĂ« viti nga ai organ qĂ« ka dy vepra penale nĂ« hetim, korrupsionin e lartĂ« dhe krimin e organizuar. Pra, nĂ« njĂ« dosje ku prokuroria shqiptare kishte nisur hetimet pĂ«r krim tĂ« organizuar ose korrupsion nĂ« nivelet mĂ« tĂ« larta, zotĂ«ria e tij jepte lejen e zhvillimit pĂ«r kompaninĂ« duke shpresuar se autoriteti i zotit Kushner dhe vajzĂ«s do tĂ« mjaftonin pĂ«r tĂ« mbyllur çdo dosje.
A nuk Ă«shtĂ« ky njĂ« kurth i shĂ«mtuar i njĂ« tĂ« paburri qĂ« bĂ«n çdo lloj akti pĂ«r te pĂ«rlyer cilindo pĂ«r pĂ«rfitime tĂ« vetat? Si mundesh ti tĂ« japĂ«sh leje zhvillimi nĂ« njĂ« zonĂ«, e cila e di mirĂ« se po hetohej nga prokuroria speciale pĂ«r krim tĂ« organizuar dhe korrupsion? Pra, a nuk Ă«shtĂ« ky njĂ« kurth i yti pĂ«r qĂ«llimet e tua?â, tha Berisha.
Më tej, ai denoncoi sipas tij mungesën totale të transparencës në këtë aferë, duke sjellë në vëmendje përplasjet e fundit me banorët dhe pronarët lokalë të cilët u përballën me tela me gjemba.
Berisha gjithashtu kritikoi ashpër heqjen e Zvërnecit nga lista e zonave të mbrojtura, duke nënvizuar se ky vendim cenon habitatet ekologjike që mbrohen me ligj nga Bashkimi Europian.
âSe e kam thĂ«nĂ« qĂ« nĂ« fillim, se nĂ« kĂ«tĂ« aferĂ«, ajo qĂ« tĂ« bĂ«n qĂ« nĂ« fillim njĂ« pĂ«rshtypje tepĂ«r dĂ«rrmuese Ă«shtĂ« mungesa totale e transparencĂ«s. Zero transparencĂ«. Ne pamĂ« telat me gjemba, pamĂ« njĂ« njeri qĂ« zvarritej, pamĂ« protestuesit dhe qeveria qĂ« fajĂ«sonte kompaninĂ« se nuk ke zgjidhur problemet me pronarĂ«t, paçka se i kishte dhĂ«nĂ« titullin e investitorit strategjik, paçka se i kishte dhĂ«nĂ« lejen e zhvillimit.
Aty pra, ky i cili e mori ZvĂ«rnecin zonĂ« tĂ« mbrojtur, e hoqi nga zona e mbrojtur, e heq ti, po nuk e heq Europa, sepse habitatet e mbrojtura nuk janĂ« vetĂ«m pĂ«r vendin pĂ«rkatĂ«s, por janĂ« pĂ«r tĂ« gjitha vendet anĂ«tare tĂ« BE dhe pĂ«r vendet qĂ« ndjekin procesin e integrimit nĂ« BEâ, shtoi Berisha.
Berisha kërkon dorëheqjen e menjëhershme të kryeministrit Rama, duke theksuar se kërkesat e protestuesve duhet të zbatohen pa vonesë.
Sipas tij, Rama duhet të largohet dhe të dëgjojë zërin e qytetarëve, pasi sipas tij kërkesat e paraqitura nga protestuesit japin zgjidhje për krizën politike.
Nga Gazeta âSiâ- Bordi i TransparencĂ«s ka vendosur sĂ«rish ndryshime nĂ« çmimet e karburanteve nĂ« ShqipĂ«ri.
Sipas vendimit të datës 6 qershor 2026, çmimi i naftës është ulur me 2 lekë për litër, ndërsa benzina është rritur.
Me vendimin e ri, çmimet e shitjes me pakicë dhe shumicë përcaktohen si më poshtë:
Nafta (gazoil) do të shitet jo më shumë se 190 lekë/litër me pakicë dhe 178 lekë/litër me shumicë.
Benzina do të shitet jo më shumë se 173 lekë/litër me pakicë dhe 161 lekë/litër me shumicë.
Ămimet e reja hynĂ« nĂ« fuqi sot nĂ« orĂ«n 14:30 dhe do tĂ« jenĂ« tĂ« vlefshme deri nĂ« mbledhjen e radhĂ«s sĂ« Bordit, ku pritet njĂ« tjetĂ«r rishikim i mundshĂ«m.
Gazeta Si â NĂ« botĂ« ka shumĂ« futboll, tĂ« nĂ«nkuptuar si njĂ« sport me njĂ« top dhe dikĂ« qĂ«, varĂ«sisht nga roli dhe konteksti i lojĂ«s, e godet ose e merr nĂ« duar.
NĂ« vitin 2028, nĂ« LojĂ«rat Olimpike Verore tĂ« Los Anxhelosit, do tĂ« ketĂ« tre lloje futbolli: ajo qĂ« ne e quajmĂ« futboll (anglezĂ«t e quajnĂ« futboll dhe amerikanĂ«t âsoccerâ), futboll me flamur (versioni mĂ« pak fizik dhe mĂ« pak amerikan i futbollit amerikan) dhe regbi (i cili, po, Ă«shtĂ« futboll dhe qĂ« luhet nĂ« LojĂ«rat Olimpike nĂ« njĂ«rĂ«n nga format e tij tĂ« shumta).
Por përtej këtyre, ka shumë sporte futbolli në të gjithë botën, megjithëse shumë më pak globalë dhe më specifikisht të lidhur me një zonë të caktuar gjeografike.
Në Australi, ka një që luhet në fusha gjigante kriketi dhe në Irlandë, një që është një kombinim midis futbollit dhe regbisë. Edhe Kanadaja ka futbollin e vet, objektivisht shumë të ngjashëm me futbollin amerikan.
Pa përmendur që secila prej këtyre formave të futbollit ka variacione që lidhen me mënyrën se si luhen dhe numrin e lojtarëve: regbi, për shembull, mund të luhet me 15, 13 ose 7 lojtarë, të gjithë në fusha pak a shumë me të njëjtën madhësi.
Mund të duket e çuditshme që fjala futboll, përdoret edhe për sportet që luhen kryesisht me duar. Në këtë kuptim, futbolli është një përjashtim.
Por kjo nuk Ă«shtĂ« njĂ« kontradiktĂ« apo pĂ«rtaci gjuhĂ«sore. ĂshtĂ« njĂ« gjurmĂ« e origjinĂ«s sĂ« tyre tĂ« pĂ«rbashkĂ«t: tĂ« gjitha format e futbollit rrjedhin nga lojĂ«ra mĂ« tĂ« vjetra, tĂ« cilat quheshin njĂ«soj, sepse luheshin nĂ« kĂ«mbĂ«, nĂ« krahasim me lojĂ«rat fisnike qĂ« luheshin mbi kalĂ«.
Në fillim ekzistonte topi i futbollit të turmave, paraardhësi i përbashkët i të gjitha topave të tjerë të futbollit më të njohur dhe më të përhapur: në kllapa janë datat e rregullave të para të shkruara të njohura
Futbolli dhe regbija, dy format më të vjetra të futbollit që ende luhen gjerësisht, lindën nga lojërat e dhunshme popullore mesjetare të futbollit të turmave.
KĂ«to ishin â dhe nĂ« disa raste janĂ« ende â ndeshje kaotike midis fshatrave ose fraksioneve rivale, pa rregulla tĂ« shkruara, nĂ« tĂ« cilat topi mund tĂ« shkelmohej ose tĂ« mbahej me duar.
Këto lojëra ishin, nga ana tjetër, rezultat i një procesi të gjatë evolucioni dhe kontaminimi midis praktikave sportive (dhe ndoshta edhe ritualeve) që kishin qenë të përhapura për mijëra vjet, jo vetëm në Evropë.
Një lojë e ngjashme me futbollin dhe më pak e dhunshme se futbolli i turmave, ndoshta luhej në Skoci që në shekullin e 17-të.
Por kalimi nĂ« futbollin modern ndodhi vetĂ«m nĂ« shekullin e 19-tĂ«, nĂ« shkollat ââangleze. Disa forma arkaike tĂ« futbollit (pak a shumĂ« tĂ« rregulluara), kishin ekzistuar atje pĂ«r shekuj me radhĂ«, por secila shkollĂ« kishte traditat e veta.
Kjo është arsyeja pse kur nxënësit ndërronin shkollën, institucionet luanin kundër njëra-tjetrës dhe kishte shumë konfuzion.
Shkurt, kishte nevojĂ« pĂ«r rregulla tĂ« shkruara dhe, mbi tĂ« gjitha, tĂ« pĂ«rbashkĂ«ta. Por meqenĂ«se kishte ide tĂ« ndryshme se si duhej tĂ« luhej futbolli, lindĂ«n dy versione: shkollat ââqĂ« lejonin dhe preferonin pĂ«rdorimin e duarve, zhvilluan rregullat e para tĂ« regbisĂ« (1845), ndĂ«rsa ato qĂ« e ndalonin atĂ«, zhvilluan rregullat e para tĂ« futbollit (1848).
Emri âregbiâ vjen nga kjo shkollĂ«, e cila ishte e para qĂ« kodifikoi rregullat
Në dekadat në vijim, regbia (siç quhej versioni i parë dhe më i vjetër i regbisë) dhe futbolli, vendosën rregulla të qëndrueshme, duke u larguar gjithnjë e më shumë nga njëri-tjetri.
Portat e futbollit, fillimisht pa traversa, u bënë drejtkëndëshe, për shembull, ndërsa portat e regbisë morën formën tipike H që kanë edhe sot.
Ndërkohë, në anën tjetër të botës, kishte dalë një lloj tjetër futbolli: ai sutralian. U shpik në vitin 1859 nga Thomas Wentworth Wills, një lojtar kriketi australian i cili, si djalë, kishte studiuar në shkollën në qytetin e Rugbit, nga i cili mori emrin regbia.
Me tâu kthyer nĂ« Australi, ai u frymĂ«zua nga ajo qĂ« kishte parĂ« nĂ« Angli pĂ«r njĂ« lojĂ« tĂ« dobishme pĂ«r stĂ«rvitjen e lojtarĂ«ve tĂ« kriketit gjatĂ« dimrit.
Sot, i ashtuquajturi futboll Ă«shtĂ« shumĂ« popullor nĂ« Australi, ku njihet edhe si futboll australian, me rregulla australiane, ose â mĂ« thjesht, dhe pĂ«r tĂ« na ngatĂ«rruar pak â thjesht futboll.
Futbolli me rregulla australiane luhet në fusha ovale, të ngjashme me fushat e kriketit dhe shumë më të mëdha se fushat drejtkëndëshe të futbollit ose regbisë.
Një ndeshje zgjat 80 minuta dhe ndërsa në regbi një pikë shënohet nga një goditje (duke e vendosur topin përtej vijës së portës së kundërshtarit) ose duke e goditur topin midis shtyllave, në rregullat australiane të futbollit pikët shënohen vetëm duke e goditur topin midis katër shtyllave në secilin skaj të fushës.
Një goditje midis dy shtyllave qendrore vlen 6 pikë dhe një midis një shtylle qendrore dhe një shtylle anësore, vlen 1 pikë.
ĂshtĂ« njĂ« sport nĂ« tĂ« cilin kontakti midis lojtarĂ«ve Ă«shtĂ« i shpeshtĂ« dhe i fortĂ« dhe topi ka formĂ« ovale, duke e bĂ«rĂ« tĂ« vĂ«shtirĂ«, si nĂ« regbi, parashikimin dhe menaxhimin e kĂ«rcimeve. MegjithatĂ«, pĂ«r sa i pĂ«rket dinamikĂ«s dhe vazhdimĂ«sisĂ« sĂ« lojĂ«s, Ă«shtĂ« mĂ« i ngjashĂ«m me futbollin.
Edhe pse gjeografikisht i largët, një formë futbolli shumë e ngjashme me futbollin australian, është futbolli gael, i cili luhet pothuajse ekskluzivisht në Irlandë.
U kodifikua në vitin 1887 me qëllim ruajtjen dhe promovimin e sporteve dhe kulturës së lashtë irlandeze, duke përfshirë një version lokal të të ashtuquajturit futboll turmash, duke kundërshtuar popullaritetin në rritje të sporteve të tjera, të cilat shumë irlandezë i konsideronin si shpikje angleze.
Në futbollin gael, ndeshjet luhen midis dy ekipeve me nga 15 lojtarë në një fushë drejtkëndëshe me një top të rrumbullakët.
Lojtarët mund ta kalojnë topin me duar ose këmbë dhe pikët shënohen në dy mënyra: duke shënuar një gol në portën e kundërshtarit (që është e ngjashme me futbollin, por më e madhe) ose duke e goditur topin midis dy shtyllave mbi traversë (si në regbi). Opsioni i parë shënon tre pikë, i dyti një.
Ădo lojtar mund ta mbajĂ« topin pĂ«r njĂ« maksimum prej katĂ«r hapash. MĂ« pas, pĂ«r tĂ« vazhduar tĂ« ecĂ« pĂ«rpara, ai duhet ta kĂ«rcejĂ« atĂ« nĂ« tokĂ« (njĂ« rregull i ngjashĂ«m ekziston edhe nĂ« futbollin australian) ose ta kĂ«rcejĂ« topin nĂ« kĂ«mbĂ« dhe pastaj ta kapĂ« pĂ«rsĂ«ri.
NĂ« Itali, kur bĂ«het fjalĂ« pĂ«r futbollin, shumica e njerĂ«zve mendojnĂ« kryesisht pĂ«r futbollin amerikan. Ashtu si futbolli kanadez, i cili Ă«shtĂ« padyshim mĂ« pak i suksesshĂ«m dhe i pĂ«rhapur, futbolli amerikan Ă«shtĂ« njĂ« variant i âgridiron footballâ, i cili luhet nĂ« fusha me vija rrjeti.
Të dy sportet e kanë origjinën në shekullin e 19-të nga sporti i regbisë, i luajtur në universitetet e Amerikës së Veriut.
Futbolli kanadez dhe ai amerikan dallohen nga përdorimi i helmetave dhe mbrojtëseve të shpatullave. Ato gjithashtu përfshijnë pasimin përpara me duar, gjë që bie ndesh me parimet themelore të regbisë, i cili kërkon lëvizjen përpara, ndërsa kalon topin prapa.
Ndeshjet e futbollit amerikan zgjasin njĂ« orĂ« dhe qĂ«llimi Ă«shtĂ« tĂ« shĂ«nosh pikĂ« duke avancuar 10 jardĂ« (pak mĂ« pak se 10 metra) pĂ«rmes njĂ« serie pĂ«rpjekjesh tĂ« quajtura âdownsâ, derisa tĂ« arrish nĂ« zonĂ«n e fundit pĂ«rtej vijĂ«s finale.
KĂ«tu shĂ«nohet njĂ« âtouchdownâ, me vlerĂ« 6 pikĂ«. NĂ« pĂ«rgjithĂ«si, pikĂ«t mund tĂ« shĂ«nohen edhe duke goditur topin oval midis shtyllave tĂ« njĂ« porte nĂ« formĂ« Y.
NĂ« futbollin amerikan, njĂ« ekip ka katĂ«r âdownsâ pĂ«r tĂ« avancuar 10 jardĂ«, dhe ka 11 lojtarĂ« nĂ« secilĂ«n anĂ«.
Megjithatë, në futbollin kanadez ka vetëm tre përpjekje dhe 12 lojtarë në një fushë më të madhe. Rregullat janë gjithashtu paksa të ndryshme: në përgjithësi, loja kanadeze tenton të jetë pak më e shpejtë dhe më e gjallë.
Një ndeshje e vitit 1991 midis San Francisco 49ers dhe Phoenix Cardinals, dy ekipe të NFL-së
Në vendet e tyre, futbolli amerikan dhe kanadez janë aq të popullarizuar sa me kalimin e kohës kanë dalë versione të ndryshme alternative, të dizajnuara për të qenë më të thjeshta, më të arritshme ose edhe më spektakolare, siç është futbolli amerikan i mbyllur, i luajtur me tetë lojtarë.
Varianti më i famshëm dhe një që do të bëhet edhe më popullor pas debutimit të tij në Lojërat Olimpike në vitin 2028, është futbolli me flamur, veçanërisht popullor në versionin e tij amerikan.
Futbolli me flamur u shpik gjatë Luftës së Dytë Botërore nga disa ushtarë amerikanë që donin të luanin futboll pa u lënduar.
Nuk ka kontakt fizik: në vend që të ndërhyni për të ndaluar një kundërshtar, thjesht hiqni një nga dy flamujt e bashkangjitur në rripin e tyre.
NĂ« nivelin amator, Ă«shtĂ« shumĂ« mĂ« e thjeshtĂ« pĂ«r tâu luajtur: nuk nevojiten pajisje mbrojtĂ«se, mund tĂ« luajnĂ« edhe njerĂ«z mĂ« pak tĂ« fuqishĂ«m dhe nevojiten vetĂ«m disa lojtarĂ«, zakonisht pesĂ« pĂ«r ekip.
ĂshtĂ« i ngjashĂ«m me futbollin me kontakt, njĂ« variant tjetĂ«r ku mund ta ndalosh njĂ« kundĂ«rshtar thjesht duke e prekur atĂ«. Fusha e futbollit me flamur Ă«shtĂ« mĂ« e vogĂ«l se ajo e futbollit amerikan dhe ndeshjet zgjasin 40 minuta.
Flamujt e një skuadre futbolli
Ekipi italian i meshkujve, ndër të tjera, është kampioni evropian i futbollit me flamur dhe do të luajë në Kupën e Botës në Gjermani në gusht, e cila do të shërbejë gjithashtu si kualifikim për turneun Olimpik 2028.
MegjithatĂ«, regbija qĂ« Ă«shtĂ« luajtur nĂ« LojĂ«rat Olimpike qĂ« nga viti 2016, Ă«shtĂ« sport me shtatĂ« lojtarĂ«, njĂ« nga shumĂ« variacionet e lojĂ«s qĂ« u shfaq nĂ« fund tĂ« shekullit tĂ« 19-tĂ« pĂ«r tâu dalluar nga regbija me 15 lojtarĂ«, e cila Ă«shtĂ« mĂ« e famshme, mĂ« e vjetĂ«r dhe mĂ« i pĂ«rhapur, ajo e GjashtĂ« Kombeve.
Ka shumë lojëra të tjera futbolli, të projektuara vetëm për fëmijë ose persona me aftësi të kufizuara, dhe të tjera, që thjesht nuk kanë shije të mirë.
Ka variante pak a shumë të lashta që kanë arritur të mbijetojnë me kalimin e kohës dhe të tjera që nuk kanë arritur.
Ky është rasti i Austus, një përzierje e futbollit amerikan dhe atij australian që ushtarët amerikanë e luanin në Australi gjatë Luftës së Dytë Botërore dhe që nuk është luajtur që nga viti 1946.
Nga protestat në Shqipëri kundër një projekti investimi në Zvërnec tek finalja e Champions Leauge, këto janë fotot më pikante të javës
FĂ«mijĂ«t palestinezĂ« luajnĂ« pranĂ« ndĂ«rtesave tĂ« shkatĂ«rruara nga sulmet ajrore izraelite gjatĂ« Kurban Bajramit. NjĂ« makinĂ« digjet ndĂ«rsa tifozĂ«t e Paris Saint-Germain festojnĂ« fitoren e ekipit tĂ« tyre nĂ« finalen e LigĂ«s sĂ« KampionĂ«ve kundĂ«r Arsenalit.  Gabriel MagalhĂŁes i Arsenalit reagon pasi humbi penalltinĂ« qĂ« i dha fitoren Paris Saint-Germain nĂ« finalen e LigĂ«s sĂ« KampionĂ«ve.  NjĂ« fĂ«mijĂ« shikon demonstruesit teksa pĂ«rleshen me policinĂ« pranĂ« stacionit tĂ« policisĂ« nĂ« Portswood gjatĂ« njĂ« proteste tĂ« mbajtur nĂ« reagim ndaj vdekjes sĂ« Henry Nowak pas dĂ«nimit tĂ« vrasĂ«sit tĂ« tij, Vickrum Digwa.  Tym i zi ngrihet mbi portin e qytetit pas njĂ« sulmi me dron ukrainas. NjĂ« grua e plagosur del nga dyqani i saj pas njĂ« sulmi ajror rus. BanorĂ«t shikojnĂ« nga njĂ« dritare e thyer nĂ« njĂ« ndĂ«rtesĂ« banimi tĂ« dĂ«mtuar nga njĂ« sulm rus.  AdoleshentĂ«t Yaroslav dhe Darina pĂ«rqafohen nĂ« vendin e njĂ« sulmi me raketa ruse nĂ« njĂ« ndĂ«rtesĂ« banimi. Â
Nga Gazeta âSiâ- Edhe pse teknikisht nuk ndodhet nĂ« luftĂ«, Bashkimi Europian nĂ« shumĂ« mĂ«nyra tashmĂ« funksionon si nĂ« njĂ« gjendje konflikti tĂ« armatosur- veçanĂ«risht nĂ« mĂ«nyrĂ«n se si e interpreton vetĂ« realitetin e tij politik dhe ekonomik.
Gjuha e përplasjes është veçanërisht e pranishme në Bruksel, ku zyrtarët dhe komentuesit e BE-së duket se e kanë gjithnjë e më të vështirë të trajtojnë çdo temë-dhe sidomos ekonominë- pa përdorur terma me ngarkesë ushtarake.
Sipas këtij diskursi, Shtetet e Bashkuara dhe Kina po fitojnë terren ndaj Europës. Sanksionet perëndimore po shkatërrojnë ekonominë ruse.
Eksportet kineze po dëmtojnë bazën industriale europiane. Rregulloret po mbytin bizneset në BE. Ndërsa tarifat e Donald Trump po godasin eksportuesit europianë.
Edhe zgjidhjet politike artikulohen nĂ« tĂ« njĂ«jtin ton. Sektori i mbrojtjes duhet forcuar. Siguria ekonomike duhet pĂ«rmirĂ«suar. Burokracia duhet reduktuar. Dhe âbazuka tregtareâ e Brukselit mund tĂ« vihet nĂ« pĂ«rdorim.
Një militarizim i tillë konceptual është deri diku i kuptueshëm. Pas më shumë se katër vitesh, lufta e Rusisë në Ukrainë vazhdon; tensionet SHBA-Iran dhe Izrael-Iran mbeten të ndezura; ndërsa luftërat tregtare me Kinën dhe Shtetet e Bashkuara rrezikojnë të marrin përmasa më serioze.
Megjithatë, kjo mënyrë e të menduarit nuk është gjithmonë e justifikueshme.
Së pari, vetë metaforat shpesh janë të diskutueshme ose të pasakta. Tarifat, për shembull, janë taksa që zakonisht paguhen nga importuesit dhe jo nga eksportuesit.
Kjo Ă«shtĂ« veçanĂ«risht e vĂ«rtetĂ« nĂ« rastin e tarifave tĂ« vendosura nga Donald Trump: sipas Institutit Kiel, njĂ« think-tank gjerman, rreth 96% e barrĂ«s sĂ« tyre Ă«shtĂ« pĂ«rballuar nga konsumatorĂ«t dhe kompanitĂ« amerikane. NĂ« kĂ«tĂ« kuptim, nĂ«se dikush âgoditetâ, ai Ă«shtĂ« vetĂ« tregu amerikan.
MĂ« e rĂ«ndĂ«sishmja, megjithatĂ«, Ă«shtĂ« se tarifat nuk âgodasinâ askĂ«nd nĂ« kuptimin e drejtpĂ«rdrejtĂ« tĂ« fjalĂ«s. Siç ka argumentuar ekonomisti Ha-Joon Chang, ato kuptohen mĂ« mirĂ« si njĂ« formĂ« âedukimi ekonomikâ.
Kur kombinohen me politika efektive industriale, ato shpesh kanë dhënë rezultate pozitive, si në rastin e Britanisë gjatë shekujve XVII dhe XVIII, apo të Shteteve të Bashkuara deri në vitet 1930, kur vendi ishte ndër më proteksionistët në botë.
âDhĂ«nia e mbrojtjes tarifore Ă«shtĂ« si tĂ« dĂ«rgosh njĂ« fĂ«mijĂ« nĂ« shkollĂ«,â ka thĂ«nĂ« Chang nĂ« njĂ« intervistĂ«. âPor fĂ«mija duhet tĂ« mĂ«sojĂ« nĂ«se dĂ«shiron tĂ« bĂ«het produktiv⊠prandaj nevojitet edhe politika industriale.â
Sipas tij, edhe përpjekjet e Donald Trump për të ringjallur industrinë amerikane janë të destinuara të dështojnë, pikërisht sepse mungon një qasje e tillë e koordinuar industriale.
E njëjta logjikë mund të zbatohet edhe në raste të tjera. Eksportet e lira kineze, për shembull, në disa sektorë-si industria diellore- mund të shihen më shumë si përfitim për konsumatorët europianë sesa si kërcënim për industrinë vendase.
KĂ«tĂ« pikĂ« e ka theksuar edhe Mario Draghi nĂ« raportin e tij tĂ« vitit 2024 mbi âkonkurrueshmĂ«rinĂ«â, njĂ« term qĂ« vetĂ« pasqyron prirjen e BE-sĂ« pĂ«r tĂ« pĂ«rdorur gjuhĂ« tĂ« ngarkuar strategjike dhe âluftarakeâ.
Kjo lidhet me njĂ« problem mĂ« tĂ« thellĂ«. Tendenca pĂ«r tĂ« parĂ« çdo zhvillim nĂ« terma militarĂ« â si njĂ« garĂ« me zero pĂ«rfitues â rrezikon tĂ« pĂ«rkeqĂ«sojĂ« vetĂ« problemin qĂ« pretendon tĂ« adresojĂ«. NĂ«se bota konceptohet si thelbĂ«sisht konfliktuale, ajo mund tĂ« fillojĂ« tĂ« funksionojĂ« pikĂ«risht nĂ« atĂ« mĂ«nyrĂ«.
Ky shqetĂ«sim Ă«shtĂ« ngritur mĂ« herĂ«t. Paul Krugman ka paralajmĂ«ruar qĂ« para mĂ« shumĂ« se tri dekadash se obsesioni me âkonkurrueshmĂ«rinĂ«â mund tĂ« çojĂ« nĂ« konflikte tregtare dhe, nĂ« skenarin mĂ« ekstrem, nĂ« njĂ« luftĂ« tregtare globale.
Duke parë realitetin nga viti 2026, ky paralajmërim duket gjithnjë e më i justifikuar.
PĂ«rzierja e metaforave
Por a ka qenë ndonjëherë ndryshe?
NĂ« fund tĂ« fundit, njerĂ«zit kanĂ« pĂ«rdorur prej kohĂ«sh metafora ushtarake pĂ«r tĂ« kuptuar botĂ«n. Siç theksojnĂ« George Lakoff dhe Mark Johnson nĂ« librin e tyre âMetaphors We Live Byâ, argumentet âsulmohenâ, âshkatĂ«rrohenâ dhe ârrĂ«zohenâ, ndĂ«rsa inflacioni shpesh paraqitet si njĂ« armik qĂ« duhet luftuar.
Kjo mĂ«nyrĂ« tĂ« menduari nuk Ă«shtĂ« domosdoshmĂ«risht e gabuar. NĂ« shumĂ« raste, ajo ndihmon pĂ«r tâi dhĂ«nĂ« kuptim fenomeneve komplekse ekonomike dhe politike.
Sipas autorĂ«ve, metafora e inflacionit si âarmikâ ka njĂ« fuqi shpjeguese qĂ« e bĂ«n atĂ« tĂ« kuptueshme pĂ«r publikun e gjerĂ«. Kur njerĂ«zit pĂ«rballen me humbje ekonomike tĂ« shkaktuara nga faktorĂ« kompleksĂ« dhe tĂ« vĂ«shtirĂ« pĂ«r tâu kuptuar, njĂ« kornizĂ« e tillĂ« konceptuale ofron njĂ« narrativĂ« koherente pĂ«r atĂ« qĂ« po ndodh.
Problemi nĂ« Bruksel sot nuk Ă«shtĂ« pĂ«rdorimi i metaforave nĂ« vetvete, por pĂ«rdorimi i tyre i tepruar dhe shpesh i pakontrolluar. NĂ« dokumente dhe deklarata zyrtare, fjalĂ« si âagresionâ, âagresorâ apo âbazukĂ« tregtareâ shfaqen me frekuencĂ« tĂ« lartĂ«, shpesh pa njĂ« pĂ«rkthim tĂ« qartĂ« ekonomik apo politik.
Lakoff dhe Johnson vĂ«nĂ« nĂ« dukje gjithashtu se argumentet mund tĂ« konceptohen edhe si udhĂ«time ose si struktura, jo vetĂ«m si beteja. Por nĂ« diskursin europian Ă«shtĂ« e rrallĂ« tĂ« dĂ«gjosh metafora tĂ« tilla alternative, si pĂ«r shembull trajtimi i tarifave si âedukim ekonomikâ, apo pranimi se eksportet e lira kineze mund tĂ« jenĂ« pĂ«rfitim pĂ«r konsumatorĂ«t evropianĂ«.
NjĂ« shembull interesant i pĂ«rdorimit tĂ« metaforĂ«s ushtarake Ă«shtĂ« edhe fjalimi i presidentit amerikan Jimmy Carter nĂ« vitin 1977, kur shpalli âekuivalentin moral tĂ« luftĂ«sâ kundĂ«r krizĂ«s energjetike, duke kĂ«rkuar sakrifica tĂ« mĂ«dha nga qytetarĂ«t. VetĂ«m tre vite mĂ« vonĂ«, ai humbi presidencĂ«n.
Në një kontekst ku ekonomia globale po përballet sërish me tensione të mëdha dhe pasiguri gjeopolitike, liderët europianë do të bënin mirë të reflektonin mbi mënyrën se si e formësojnë gjuhën e tyre politike.
Përndryshe, rrezikojnë që në vend të analizës së ftohtë ekonomike, të mbeten peng i metaforave të luftës me pasoja që mund të ndihen edhe në kutitë e votimit./ Euractiv
Nga Gazeta âSiâ- ĂfarĂ« kanĂ« tĂ« pĂ«rbashkĂ«t manastiret mesjetare nĂ« Emilia-Romagna me njĂ« bankĂ« lokale tĂ« themeluar nĂ« vitin 1910?
Të dyja e kanë bërë ruajtjen e ushqimit pjesë të punës së përditshme.
Në mënyrat e tyre dhe në epoka të ndryshme, murgjit dhe bankierët kanë ndjekur të njëjtin qëllim në të njëjtin vend: të përfitojnë nga një produkt unik- një djathë që mund të ruhet për vite dhe që rrit vlerën ndërsa piqet.
Ky ushqim, që dikur siguronte mbijetesën e manastireve në shekullin XII, sot është pjesë e trashëgimisë gastronomike italiane dhe qëndron në qendër të një modeli financiar aq të veçantë, sa është studiuar edhe nga Harvard Business School.
Bëhet fjalë për Parmigiano Reggiano, një nga djathërat më të njohur në botë, i cili përdoret madje si kolateral bankar.
Banka Credem pranon rrota djathi si garanci për kredi ndaj prodhuesve, duke u dhënë atyre 60% deri në 80% të vlerës së produktit. Djathi ruhet në magazinat e bankës, dhe nëse huamarrësi nuk e shlyen kredinë, banka e rikuperon vlerën duke shitur produktin e stazhionuar.
Ky sistem funksionon falë vlerës së lartë ekonomike dhe reputacionit global të djathit. Aktualisht, magazinat e tij vlerësohen se përmbajnë rreth 325 milionë euro djathë. Nuk bëhet fjalë për një produkt të zakonshëm, por për rrota Parmigiano Reggiano.
Djathi qëndron në depo të mëdha për 23 deri në 40 muaj, gjatë të cilëve humbet deri në 20% të peshës së tij. Ndërkohë, ai fiton karakterin dhe vlerën e tij unike.
Parmigiano Reggiano është një nga ushqimet më tradicionale të Italisë dhe njëkohësisht një ambasador global i saj. Në shumë vende të botës, emri dhe shija e tij janë më të njohura sesa vetë rajonet e Parmës, Reggio Emilia-s, Mantovës, Bolonjës dhe Modenës- zonat e vetme ku mund të prodhohet ky djathë me emërtim të mbrojtur.
Me rreth 84.000 tonë të eksportuara çdo vit, ai përfaqëson një pjesë të rëndësishme të identitetit kulturor dhe ekonomik të këtyre provincave.
Statusi PDO (Emërtim i Mbrojtur i Origjinës) garanton origjinën, përbërjen dhe mënyrën tradicionale të prodhimit, duke mbrojtur produktin nga imitimet.
MegjithatĂ«, jashtĂ« Bashkimit Europian, âparmesaniâ Ă«shtĂ« njĂ« nga ushqimet mĂ« tĂ« falsifikuara nĂ« botĂ«. Sipas vlerĂ«simeve tĂ« Consorzio del Parmigiano Reggiano, tregu i produkteve imituese kap vlerĂ«n e mbi 2 miliardĂ« eurove.
Falsifikimi nuk dëmton vetëm ekonominë e prodhuesve, por edhe konsumatorët, të cilët shpesh nuk bëjnë dallim mes produktit origjinal dhe imitimit.
Receta e Parmigiano Reggiano-s ka mbetur thuajse e pandryshuar për më shumë se një mijë vjet: qumësht i papërpunuar, mullëz natyrale, kripë dhe mbi të gjitha-kohë. Për prodhimin e një rrote nevojiten rreth 520 litra qumësht, ndërsa procesi i pjekjes mund të zgjasë deri në 40 muaj ose më shumë.
Ădo rrotĂ« kalon pĂ«rmes njĂ« kontrolli cilĂ«sie, ku ekspertĂ«t e godasin lehtĂ« me çekiç pĂ«r tĂ« identifikuar defekte tĂ« brendshme. VetĂ«m ato qĂ« kalojnĂ« testin marrin vulĂ«n e cilĂ«sisĂ«.
Sot, prodhimi i djathit kombinon traditën me teknologjinë moderne, por thelbi mbetet i njëjtë si në kohën e murgjve mesjetarë.
Shumë prej prodhuesve janë ende familje dhe biznese artizanale, ku mjeshtëria kalon nga brezi në brez.
Ky djathĂ« Ă«shtĂ« gjithashtu thellĂ«sisht i lidhur me territorin e tij, pasi mikroflora lokale dhe ushqimi i bagĂ«tive i japin njĂ« shije tĂ« veçantĂ« tĂ« pamundur pĂ«r tâu riprodhuar diku tjetĂ«r.
Sot, rajoni po përpiqet ta kthejë këtë trashëgimi në një atraksion turistik, me synimin për të rritur ndjeshëm numrin e vizitorëve në vitet e ardhshme.
Në një qytet si Parma, autenticiteti ende ndihet në çdo dyqan ushqimor, ku vlerat nuk janë suveniret, por produktet që ruhen brenda frigoriferit./ El Pais
Nga Gazeta âSiâ- Disa ekonomistĂ« dikur supozuan se fuqia blerĂ«se e klasĂ«s sĂ« mesme nĂ« rritje tĂ« KinĂ«s do tĂ« nxisĂ« rritjen globale. Por nĂ« vend tĂ« kĂ«saj, Kina Ă«shtĂ« shndĂ«rruar nĂ« njĂ« faktor destabilizues pĂ«r ekonominĂ« botĂ«rore.
Sipas kĂ«tij kĂ«ndvĂ«shtrimi, presidenti kinez Xi Jinping po e drejton vendin si njĂ« makineri gjigante prodhimi tĂ« subvencionuar nga shteti dhe tĂ« orientuar drejt eksportit.Â
Kjo politikë nuk po dëmton vetëm industri të tëra në botë, por po shtrembëron edhe vetë ekonominë kineze dhe po tensionon marrëdhëniet tregtare me partnerët ndërkombëtarë.
Edhe pse prodhuesit kinezë do të ishin konkurrues edhe pa ndërhyrjen e shtetit, qeveria u ofron mbështetje masive përmes subvencioneve dhe lehtësimeve fiskale, ashtu edhe indirekte duke mbajtur pagat e punëtorëve të ulëta dhe duke ndikuar në vlerën e monedhës për të mbajtur eksportet artificialisht të lira.
Rezultati Ă«shtĂ« njĂ« model ekonomik qĂ« favorizon prodhimin mbi konsumin dhe pĂ«rmbyt tregjet ndĂ«rkombĂ«tare me produkte shumĂ« tĂ« lira, pĂ«rfshirĂ« çelikun, panelet diellore dhe automjetet elektrike.Â
Në këtë mënyrë, shumë kompani të huaja nuk arrijnë dot të konkurrojnë. Në Gjermani, konkurrenca kineze po lidhet me humbjen e rreth 10.000 vendeve të punës në industri çdo muaj, ndërsa vende të tjera si Indonezia rrezikojnë humbjen e qindra mijëra vendeve të punës në sektorin e tekstileve.
Suficiti tregtar i Kinës ka arritur nivele rekord, duke u vlerësuar në rreth 1.2 trilion dollarë vitin e kaluar- shifra më e madhe e regjistruar ndonjëherë nga një vend në historinë e ekonomisë globale.
NdĂ«rkohĂ«, disa ekonomistĂ« paralajmĂ«rojnĂ« se kjo strategji nuk po dĂ«mton vetĂ«m partnerĂ«t tregtarĂ«, por edhe vetĂ« KinĂ«n.Â
Investimet private dhe konsumi i brendshëm mbeten të dobëta, tregu i pasurive të paluajtshme po bie, ndërsa konkurrenca për vende pune është gjithnjë e më e fortë. Subvencionet shtetërore po mbajnë në këmbë fabrika që shpesh nuk janë fitimprurëse, duke krijuar një mbikapacitet industrial që kërkon vazhdimisht mbështetje të re nga shteti.
Si pasojë, familjet kineze në praktikë po subvencionojnë konsumatorët në mbarë botën, ndërsa vetë standardi i tyre i jetesës mbetet nën presion.
Në nivel ndërkombëtar, politikat tregtare të Kinës kanë nxitur reagime të ndryshme. Disa vende, si Bashkimi Europian, po përpiqen të ulin varësinë nga Kina duke forcuar prodhimin vendas në sektorë strategjikë, veçanërisht në energjinë e gjelbër.
Në Shtetet e Bashkuara, administrata Biden ka vendosur tarifa të larta mbi automjetet elektrike kineze, gjysmëpërçuesit dhe produkte të tjera strategjike, ndërsa ka rritur mbështetjen për industrinë vendase. Megjithatë, politikat mbeten të përziera dhe shpesh të paqarta, mes përpjekjeve për të ulur varësinë nga Kina dhe nevojës për bashkëpunim tregtar.
Sipas disa ekonomistëve, asnjë vend nuk mund të shkëputet plotësisht nga Kina, e cila mbetet prodhuesi më i madh në botë. Megjithatë, varësia globale nga eksportet kineze i jep Pekinit ndikim të madh ekonomik dhe politik.
Nëse vendet e tjera rrisin barrierat tregtare, sistemi industrial kinez mund të përballet me presione të mëtejshme dhe nevojë për subvencione edhe më të mëdha. Disa ekspertë sugjerojnë se zgjidhja afatgjatë do të ishte rritja e konsumit të brendshëm në Kinë, por kjo do të kërkonte reforma të thella ekonomike dhe politike që aktualisht nuk duken të mundshme.
Në këtë mënyrë, tensionet mes fuqive kryesore ekonomike mund të çojnë drejt një cikli proteksionizmi dhe fragmentimi tregtar, me pasoja negative për rritjen globale dhe mirëqenien e konsumatorëve në mbarë botën./ The Atlantic
Nga Gazeta âSiâ- Zgjedhjet e parakohshme parlamentare nĂ« KosovĂ« kĂ«tĂ« tĂ« diel(7 qershor) mund tĂ« pĂ«rcaktojnĂ« nĂ«se vendi do tĂ« mbetet nĂ« rrugĂ«n e anĂ«tarĂ«simit nĂ« NATO dhe Bashkimin Europian, paralajmĂ«ron ish-presidentja e vendit.
Në një intervistë për POLITICO, Vjosa Osmani ka kritikuar ashpër kryeministrin aktual Albin Kurti, duke thënë se rizgjedhja e tij mund të rrezikojë orientimin strategjik të Kosovës.
Osmani shërbeu si presidente e Kosovës nga viti 2021 deri në prillin e vitit të kaluar, kur parlamenti dështoi të zgjedhë pasardhësin e saj, duke shkaktuar një krizë kushtetuese.
âE ardhmja e KosovĂ«s nuk mund tĂ« mbahet peng nga egoja politike,â tha ajo, duke akuzuar Kurtin pĂ«r pĂ«rkeqĂ«sim tĂ« marrĂ«dhĂ«nieve me aleatĂ«t europianĂ« dhe Shtetet e Bashkuara.
Osmani u bĂ«ri thirrje votuesve tĂ« zgjedhin njĂ« lider qĂ« merr âvendimet e duhura qĂ« do tĂ« na ankorojnĂ« nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« pakthyeshme nĂ« rrugĂ«n euroatlantike.â
Që nga shpallja e njëanshme e pavarësisë nga Serbia në vitin 2008, Kosova ka pasur vështirësi për të gjetur vendin e saj në arenën ndërkombëtare.
NdĂ«rsa Shtetet e Bashkuara dhe shumica e vendeve tĂ« G7 e njohin sovranitetin e KosovĂ«s, disa shtete tĂ« BE-sĂ« si Greqia, Spanja, Rumania dhe Sllovakia nuk e njohin ende, gjĂ« qĂ« e vĂ«shtirĂ«son synimin e PrishtinĂ«s pĂ«r tâu anĂ«tarĂ«suar nĂ« BE dhe NATO.
Sipas Osmanit, Kurti- i cili drejton partinë e majtë populiste Vetëvendosje- e ka përkeqësuar situatën.
Ai u rikthye në pushtet në vitin 2021 me premtimin për reforma të mëdha dhe integrim euroatlantik, por gjatë mandatit të tij marrëdhëniet me Brukselin dhe Uashingtonin kanë qenë shpesh të tensionuara.
Pas vendosjes së kryetarëve shqiptarë në komunat me shumicë serbe në veri në vitin 2023, zyrtarët perëndimorë akuzuan qeverinë e Kurtit se ka rritur tensionet etnike.
Në vend që të avanconin negociatat e anëtarësimit, të cilat Kosova i aplikoi zyrtarisht në vitin 2022, Brukseli vendosi sanksione ndaj Kosovës për dështimin në de-eskalimin e situatës në komunat e prekura, të cilat u përfshinë nga përleshje të dhunshme.
Këto masa, që përfshinë edhe pezullimin e ndihmës ekonomike të BE-së, u hoqën vetëm pasi u mbajtën zgjedhje lokale vitin e kaluar.
Marrëdhëniet e Kurtit me Uashingtonin kanë qenë po ashtu të tensionuara.
Në vitin 2020, ai akuzoi administratën e presidentit amerikan Donald Trump se po përpiqej të rrëzonte qeverinë e tij për të arritur një marrëveshje për shkëmbim territoresh me Serbinë. Më vonë, megjithatë, ai mori një ton më pajtues dhe madje përshëndeti vendimin e SHBA-së për ndërhyrje ushtarake në Venezuelë dhe arrestimin e presidentit Nicolås Maduro.
Osmani thotĂ« se vendimet dhe deklaratat e Kurtit kanĂ« dĂ«mtuar pozitĂ«n ndĂ«rkombĂ«tare tĂ« KosovĂ«s. âAi duhej tĂ« ndĂ«rtonte besim, por ka bĂ«rĂ« tĂ« kundĂ«rtĂ«n,â tha ajo.
Kundërshtarja e larguar
Osmani ka shumë arsye për të qenë kundër Kurtit.
Më herët këtë vit, kryeministri- i cili refuzoi të komentonte për POLITICO- nuk e mbështeti rizgjedhjen e saj në parlament dhe përkrahu kandidatë nga partia e tij. Megjithatë, asnjëri prej kandidatëve nuk mori votat e nevojshme, duke e futur vendin në krizë që çoi në zgjedhjet e parakohshme të së dielës.
Zgjedhjet parlamentare, të tretat brenda pak më shumë se një viti, pritet të mos e zgjidhin situatën komplekse politike në vend. Edhe pse nuk ka sondazhe të besueshme, analistët presin që Vetëvendosje të dalë sërish partia më e madhe, duke i mundësuar Kurtit të mbetet kryeministër.
Megjithatë, mbetet e paqartë kush do të bëhet president, pasi asnjë parti nuk pritet të ketë shumicën e dy të tretave të nevojshme në parlament.
Osmani po kandidon për deputete në këto zgjedhje, por synon të rikthehet në presidencë, një rol që i jep kompetenca të rëndësishme institucionale dhe diplomatike.
Si e pavarur dhe ish-anëtare e Lidhjes Demokratike të Kosovës, ajo akuzon Kurtin se po përpiqet të përqendrojë pushtetin duke dobësuar institucionin e presidencës.
âAi dĂ«shiron tĂ« kontrollojĂ« tĂ« gjitha institucionet nĂ« tĂ«rĂ«si,â tha ajo, duke e akuzuar pĂ«r pĂ«rpjekje pĂ«r tĂ« vendosur njĂ« president âtĂ« heshtur jashtĂ« vendit dhe tĂ« kufizuar brenda tij.â
Ajo gjithashtu theksoi se SHBA duhet të ketë rol më të drejtpërdrejtë në dialogun me Serbinë, pasi sipas saj procesi i ndërmjetësuar nga BE nuk ka dhënë rezultate të mjaftueshme.
âSa herĂ« qĂ« SHBA ka qenĂ« e pĂ«rfshirĂ«, dialogu ka qenĂ« mĂ« i suksesshĂ«m,â tha ajo. âSa herĂ« qĂ« nuk ka pasur vĂ«mendjen e SHBA-sĂ«, dialogu ka ngecur dhe Ă«shtĂ« devijuar krejtĂ«sisht.â
Në përfundim, Osmani e paraqet të ardhmen e Kosovës si të pandashme nga aleanca me Shtetet e Bashkuara.
âUnĂ« dua qĂ« Kosova tĂ« mos kĂ«rkojĂ« mĂ« leje pĂ«r tĂ« ekzistuar,â tha ajo. âPor tĂ« fillojĂ« tĂ« veprojĂ« me besimin e njĂ« shteti sovran.â/ POLITICO
Nga Gazeta âSiâ- PĂ«rfaqĂ«sues tĂ« shoqĂ«risĂ« civile, specialistĂ« tĂ« mjedisit, sĂ« bashku me qytetarĂ« tĂ« ardhur nga zona tĂ« ndryshme, janĂ« mbledhur nĂ« zonĂ«n e Porto Novos pĂ«r tĂ« protestuar kundĂ«r njĂ« projekti investimi nĂ« ZvĂ«rnec.
Kjo protestë i paraprin asaj të orës 18.00 në kryeqytet.
Protestuesit shprehen se janë kundër ndërhyrjes së planifikuar, duke argumentuar se projekti rrezikon të dëmtojë një zonë me vlera të larta natyrore dhe mjedisore. Sipas tyre, kjo hapësirë ka rëndësi të veçantë si për komunitetin lokal, ashtu edhe për qytetin e Vlorës në tërësi.
Ata theksojnë se kundërshtimi i tyre do të vijojë edhe në ditët në vijim, derisa të merren në konsideratë shqetësimet e ngritura për ndikimin në mjedis.
Në protestë kanë marrë pjesë edhe qytetarë të ardhur nga Italia, të cilët janë bashkuar me thirrjet kundër projektit, duke e konsideruar të papranueshëm ndërhyrjen në këtë zonë natyrore.
Gazeta Si â Kur njĂ« i porsalindur i shĂ«ndetshĂ«m qan pĂ«r njĂ« kohĂ« tĂ« gjatĂ« dhe shpesh quhet âkolikĂ«â, njĂ« term qĂ« zakonisht shoqĂ«rohet me dhimbje stomaku ose çrregullim tĂ« zorrĂ«ve, ata qĂ« e pĂ«rdorin kĂ«tĂ« shprehje sugjerojnĂ« gjithashtu njĂ« shpjegim: qĂ« shkaku i tĂ« qarit vjen nga barku.
Megjithatë, kjo hipotezë nuk është vërtetuar kurrë. Sot, ne e dimë se ka shumë shkaqe të ndryshme të mundshme: faktorë gastrointestinalë, por edhe ata neurologjikë dhe psikosocialë.
Për këtë arsye, një emër i ri u propozua në udhëzimet e Rome V, të botuara së fundmi nga Fondacioni i Romës, një organizatë ndërkombëtare ekspertësh që studion çrregullimet që lidhen me ndërveprimin midis zorrëve dhe trurit.
Termi i propozuar Ă«shtĂ« Sindroma e ShqetĂ«simit tĂ« FoshnjĂ«s. Fjala angleze âshqetĂ«simâ pĂ«rdoret shpesh pĂ«r tĂ« pĂ«rcaktuar sindromat dhe patologjitĂ« dhe tregon njĂ« gjendje tĂ« dukshme vuajtjeje, shqetĂ«simi ose vĂ«shtirĂ«sie.
Të gjithë të porsalindurit qajnë, dhe e bëjnë këtë shumë. Mesatarisht, në tre muajt e parë, një foshnjë qan ose shqetësohet për të paktën një ose dy orë në ditë.
Disa, megjithatë, qajnë shumë më tepër dhe më intensivisht. Ata skuqen, i tërheqin këmbët drejt barkut, shtrëngojnë grushtet, harkojnë shpinën, kanë bark të tendosur dhe psherëtijnë ose gromësijnë. Ata bëjnë gjeste që në fakt sugjerojnë dhimbje stomaku ose zorrësh.
Koha e bën shpjegimin e zorrëve edhe më bindës. Krizat shpesh ndodhin në mbrëmje, pas ushqyerjes, kur foshnja është ushqyer disa herë dhe barku duket më i tendosur.
KĂ«to kriza duken gjithashtu tĂ« pangushĂ«llueshme dhe vazhdojnĂ« edhe pasi foshnjat janĂ« ndĂ«rruar, janĂ« marrĂ« nĂ« krahĂ« ose janĂ« lĂ«kundur. ĂshtĂ« ky lloj i qarjes qĂ« pĂ«r dekada Ă«shtĂ« quajtur âkolika infantileâ.
Ky përkufizim u formulua në vitin 1954 nga pediatri amerikan, Morris Wessel. Ai dhe ekipi i tij kërkimor studiuan 98 foshnje.
NjĂ« foshnjĂ« konsiderohej âme kolikâ ose âfoshnjĂ« e bezdisshmeâ â domethĂ«nĂ«, njĂ« foshnjĂ« e irrituar â nĂ«se qante pĂ«r tre ose mĂ« shumĂ« orĂ« nĂ« ditĂ«, pĂ«r tre ose mĂ« shumĂ« ditĂ« nĂ« javĂ«, ose pĂ«r tre ose mĂ« shumĂ« javĂ« rresht.
Ky ârregull i treshesâ fitoi vĂ«mendje tĂ« madhe dhe mbeti referenca mĂ« e cituar pĂ«r âkolikĂ«n infantileâ pĂ«r dekada.
Edhe udhëzimet e Romës IV, të cilat i paraprinë Romës V dhe u botuan në vitin 2016, e përmendën atë si një kriter ende të dobishëm, veçanërisht për kërkime.
MegjithatĂ«, ky rregull tregonte vetĂ«m kur e qara ishte âshumĂ«â, jo çfarĂ« e shkaktonte atĂ«. Dhe tashmĂ« nĂ« studimin e Wessel tĂ« vitit 1954, u vu re se foshnjat mĂ« tĂ« irrituara nuk dalloheshin nga dieta, pesha e lindjes, rritja, gjinia ose tendenca familjare ndaj alergjive.
Po atë vit, pediatri anglez, Ronald Illingworth përshkroi kriza të ngjashme dhe vuri në dukje se një ekzaminim fizik nuk arriti të gjente një shkak të qartë.
Në vitet pasuese, një shkak u kërkua në sistemin tretës, siç është vështirësia në tretjen e qumështit. Nëse problemi ishte laktoza, sheqeri në qumësht, atëherë dhënia e enzimës që ndihmon në tretjen e saj, laktaza, tek foshnjat, duhet të kishte zvogëluar të qarat.
Për ta testuar këtë, ata administruan trajtimin tek disa foshnje dhe një substancë që nuk bëri asgjë (një placebo) tek të tjerët.
Një rishikim i kohëve të fundit që krahasoi gjashtë studime të tilla, zbuloi se të qarat ishin ulur ndjeshëm në tre, ndërsa në tre të tjerat nuk kishte ndryshim krahasuar me placebon.
Teste të tjera dhanë gjithashtu rezultate kontradiktore, si ato që matin hidrogjenin e nxjerrë nga foshnjat, i cili rritet kur laktoza absorbohet dobët dhe fermentohet nga bakteret e zorrëve. Prandaj, autorët arritën në përfundimin se roli i laktazës mbetet i pasigurt.
E njëjta gjë ndodhi me shpjegimin tjetër klasik për dhimbjen e stomakut: gazrat në zorrë. Simetikoni, një substancë e përdorur për të zvogëluar flluskat e gazrave, u krahasua me një placebo, por nuk tregoi asnjë përfitimtek të qarat.
Trajtimet e tjera nuk patën shumë rezultate më të mira. Për shembull, ilaçet për refluks, siç janë frenuesit e pompës së protonit, të cilat zvogëlojnë prodhimin e acidit në stomak, nuk zvogëlojnë të qarat ose nervozizmin tek foshnjat e shëndetshme dhe mund të kenë efekte anësore.
Një përjashtim, të paktën i pjesshëm, ka të bëjë me disa probiotikë, mikroorganizma të gjallë të administruar për të ndryshuar ekuilibrin e baktereve të zorrëve.
MĂ« i studiuari Ă«shtĂ« âLimosilactobacillus reuteri DSM 17938â, i cili ende shpesh quhet me emrin e tij tĂ« vjetĂ«r, âLactobacillus reuteriâ: nĂ« disa studime, ai ka zvogĂ«luar kohĂ«n mesatare tĂ« tĂ« qarit, veçanĂ«risht tek foshnjat qĂ« ushqehen me gji.
Megjithatë, nuk funksionon në të njëjtën mënyrë tek të gjitha foshnjat dhe rezultatet janë më të dobëta tek ato që ushqehen me formulë.
Disa studiues janë përpjekur të matin se sa qajnë të porsalindurit në përgjithësi, duke u kërkuar prindërve të regjistrojnë, gjatë ditëve ose javëve, në ditarë të veçantë, kohëzgjatjen e të qarit, shqetësimin dhe periudhat e qetësisë.
KĂ«to studime kanĂ« zbuluarnjĂ« model tĂ« pĂ«rsĂ«ritur, tĂ« njohur edhe si âkurba e tĂ« qaritâ: nĂ« javĂ«t e para tĂ« jetĂ«s, tĂ« qarit dhe tĂ« shqetĂ«suarit bĂ«hen gjithnjĂ« e mĂ« tĂ« shpeshta, duke arritur kulmin rreth muajit tĂ« dytĂ« dhe mĂ« pas duke u zvogĂ«luar gradualisht.
Analizat më të fundit tregojnë se forma e saktë e kurbës ndryshon nga fëmija në fëmijë dhe nga studimi në studim, por konfirmojnë se pas gjashtë javëve të para, koha mesatare e kaluar duke qarë ose duke shqetësuar bie ndjeshëm. Intensiteti dhe kohëzgjatja e kulmit ndryshon veçanërisht tek fëmijët me të qara të tepërta.
Ky intensitet duket se përcaktohet nga faktorë të shumtë. Njëri ka të bëjë me zorrën dhe, në veçanti, me mikrobiotën, grupin e baktereve që jetojnë në traktin intestinal.
Disa studimekanë gjetur një përbërje të ndryshme bakteriale tek foshnjat që qajnë shumë, duke përfshirë më pak diversitet të përgjithshëm në grupet e ndryshme bakteriale (është e paqartë nëse këto ndryshime janë shkak i të qarit apo pasojë e faktorëve të tjerë të lidhur).
Një faktor tjetër ka të bëjë me sistemin nervor të të porsalindurit. Në muajt e parë, aftësia e të porsalindurit për të rregulluar gjumin, urinë, lodhjen dhe stimujt shqisorë është ende në zhvillim.
Disa foshnje duket se kanĂ« njĂ« prag mĂ« tĂ« ulĂ«t pĂ«r stimujt ose njĂ« reaktivitet mĂ« intensiv, dhe mund tĂ« kenĂ« nevojĂ« pĂ«r mĂ« shumĂ« kohĂ« dhe mĂ« shumĂ« ndihmĂ« pĂ«r tâu qetĂ«suar. Prandaj, tĂ« qarit nuk varet vetĂ«mnga foshnja, por edhe nga marrĂ«dhĂ«nia me kujdestarin.
Një foshnjë shpesh qetësohetnga trupi dhe prania e një të rrituri: krahët, zëri, kontakti i përsëritur. Megjithatë, kur të qarit vazhdon për orë të tëra, edhe kujdestari preket.
Studimet tregojnĂ« njĂ« lidhje tĂ« ngushtĂ« midis tĂ« qarave tĂ« tepĂ«rta tek foshnjat dhe kujdestarĂ«ve tĂ« tyre: ankthi i tĂ« rriturve mund tâi paraprijĂ« ose tâi shoqĂ«rojĂ« tĂ« qarat, ndĂ«rsa depresioni tenton tĂ« shfaqet mĂ« vonĂ«, si rezultat i lodhjes sĂ« zgjatur.
Prandaj, të qarat e foshnjës dhe gjendja shpirtërore e kujdestarit ndikojnë tek njëri-tjetri dhe mund të nxisin një rreth vicioz.
Për këtë arsye, së bashku me emrin, kriteret për përcaktimin e dikujt që vuan nga sindroma e shqetësimit të foshnjave, po ndryshojnë.
PĂ«r praktikĂ«n klinike, ârregulli i treshitâ nuk Ă«shtĂ« mĂ« i nevojshĂ«m: e tĂ«ra qĂ« kĂ«rkohet Ă«shtĂ« qĂ« fĂ«mija tĂ« jetĂ« nĂ«n pesĂ« muajsh kur fillojnĂ« simptomat, qĂ« fĂ«mija tĂ« ketĂ« periudha tĂ« pĂ«rsĂ«ritura dhe tĂ« zgjatura tĂ« tĂ« qarave ose agjitacionit pa njĂ« shkak tĂ« qartĂ«, qĂ« kujdestari tĂ« mos jetĂ« nĂ« gjendje tĂ« parandalojĂ« ose ndalojĂ« tĂ« qarat dhe qĂ« njĂ« ekzaminim mjekĂ«sor tĂ« ketĂ« pĂ«rjashtuar shkaqe tĂ« tjera qĂ« mund tĂ« shpjegojnĂ« tĂ« qarat.
Prandaj, përkufizimi i ri përpiqet të jetë më afër asaj që ndodh në të vërtetë, sepse merr në konsideratë jo vetëm numrin e minutave, por edhe vështirësinë në qetësimin e fëmijës dhe efektin që të qarat kanë në familje.
E gjithë kjo, gjithashtu shmang shndërrimin e një hipoteze në një diagnozë. Ndryshimi i emrit është një mënyrë për të pranuar se një fjalë ndoshta ka përcjellë më shumë siguri sesa kishte përcjellë komuniteti shkencor.
ĂshtĂ« njĂ« pĂ«rkufizim mĂ« i kujdesshĂ«m, por edhe mĂ« i ndershĂ«m. Nuk pretendon tĂ« dijĂ« se çfarĂ« e shkakton atĂ« britmĂ«, dhe pikĂ«risht pĂ«r kĂ«tĂ« arsye, na lejon ta kuptojmĂ« mĂ« mirĂ« atĂ«.
Login
