Papritur, Ukraina dhe Rusia po përgatiten për bisedimet e para të drejtpërdrejta të paqes që nga pranvera e vitit 2022, kur negociatat që nisën menjëherë pas pushtimit të plotë të Ukrainës nga Moska u ndërprenë.
Rruga drejt bisedimeve që pritet të zhvillohen në Turqi më 15 maj ka qenë e shkurtër. Më 7 maj, zëvendëspresidenti amerikan JD Vance tha se negociatat e drejtpërdrejta midis Rusisë dhe Ukrainës janë prioritet.
Më 10 maj, liderët evropianë iu bashkuan presidentit ukrainas Volodymyr Zelensky në thirrjen për një armëpushim tridhjetë ditor që do të fillonte më 12 maj, duke paralajmëruar Rusinë për sanksione shtesë nëse nuk pajtohej.
Në një deklaratë, presidenti rus Vlladimir Putin tentoi ta përmbysë situatën, duke kërkuar bisedime të drejtpërdrejta në Turqi më 15 maj dhe duke thënë se një armëpushim mund të arrihet vetëm përmes negociatave.
Kjo ia kaloi topin Ukrainës dhe Zelensky ia ktheu: Ai tha se do të jetë në Turqi më 15 maj dhe e sfidoi Putinin të paraqitet për një takim ballë për ballë, i pari i tyre pas më shumë se pesë vjetësh.
Me afatin që po afron, detajet që dihen janë të pakta. Këtu janë disa nga pyetjet kryesore: Kush do të marrë pjesë, çfarë mund të arrihet, kush do të fajësohet nëse nuk ka rezultat?
Kush do të marrë pjesë?
Zelensky është i vetmi lider që ka konfirmuar se do të jetë në Turqi më 15 maj.
Njoftimi i tij përbën një sfidë për Putinin, i cili shpesh ka pretenduar se Zelensky është jolegjitim sepse mandati i tij pesëvjeçar do të kishte përfunduar rreth një vit më parë, pas zgjedhjeve të reja presidenciale.
Ky pretendim provokues shpërfill faktin se Ukraina është nën ligj ushtarak që nga fillimi i pushtimit të plotë rus në shkurt 2022, gjë që e ndalon mbajtjen e zgjedhjeve.
Takimi me Zelenskyn mund të shihet si një njohje e legjitimitetit të tij, duke minuar një nga narrativat kryesore të rreme të Kremlinit për Ukrainën: se udhëheqja aktuale është trashëgimi e një grushti shteti të mbështetur nga Perëndimi kundër qeverisë pro-Moskës në vitin 2014.
Do të nënvizonte gjithashtu dështimin e Putinit për të arritur një nga objektivat kryesore të pushtimit të vitit 2022, rrëzimin e Zelenskyt dhe vendosjen e një qeverie pro-ruse.
âNĂ«se Putin paraqitet nĂ« Stamboll, kjo do tĂ« ishte tashmĂ« njĂ« disfatĂ« pĂ«r tĂ«â, tha analisti politik Alexander Friedman pĂ«r Current Time.
âVetĂ« fakti qĂ« hyn nĂ« negociata me Zelenskyn do tĂ« sinjalizonte njĂ« humbje pĂ«r tĂ«, veçanĂ«risht nĂ«se shkon nĂ«n presion, nĂ« njĂ« samit qĂ« dukshĂ«m nuk planifikonte ta ndiqteâ, u shpreh Friedman.
NĂ«se nuk takohet me Zelenskyn, kjo do tâi hapte rrugĂ« akuzave se ai ka frikĂ« ta bĂ«jĂ« kĂ«tĂ«.
Presidenti ukrainas, i cili e ka bërë këtë pretendim më parë, e rriti presionin më 13 maj, me Reuters që citoi një këshilltar anonim të Zelenskyt të thoshte se ai do të takohej vetëm me Putinin. Shtesë në presionin ndaj Putinit është mundësia që edhe Trump të paraqitet në Turqi.
âPo mendoja tĂ« fluturoja atje. Nuk e di ku do tĂ« jem tĂ« enjten,â tha presidenti amerikan mĂ« 12 maj, pĂ«rpara se tĂ« nisej pĂ«r njĂ« vizitĂ« katĂ«rditore nĂ« Lindjen e Mesme.
âKa njĂ« mundĂ«si, ndoshta, nĂ«se mendoj se gjĂ«rat mund tĂ« ndodhinâ, tha Trump.
ĂfarĂ« mund tĂ« arrihet?
Pavarësisht nëse Putin merr pjesë apo jo, analistët thonë se Rusia ka pak gjasa të bëjë lëshime apo të tërhiqet nga qëndrimet e saj të kahershme.
Putin e sugjeroi këtë kur thirri gazetarët rusë në Kremlin, ku kërkoi bisedime të drejtpërdrejta në Turqi më 15 maj; ndër të tjera, ai i paraqiti këto bisedime si një vazhdim i negociatave që u zhvilluan pjesërisht në Stamboll në vitin 2022, kur Rusia kërkonte, mes të tjerash, një premtim për neutralitet të përhershëm nga Kievi dhe kufizime të rrepta në forcat dhe kapacitetet ushtarake të Ukrainës.
âRusia nuk do tĂ« pranojĂ« njĂ« armĂ«pushim 30 ditorâ dhe âdo tĂ« pĂ«rpiqet tĂ« rikthejĂ« formatin e vjetĂ«r tĂ« Stambollit pĂ«r tĂ« negociuar kufizime tĂ« ashpra mbi sovranitetin e UkrainĂ«s dhe bashkĂ«punimin e saj me PerĂ«ndimin. Ukraina do ta refuzojĂ« kĂ«tĂ«â, shkroi analisti rus i politikĂ«s sĂ« jashtme, Vladimir Frolov, nĂ« platformĂ«n X.
Që nga bisedimet e vitit 2022, Rusia ka shtuar kërkesat e saj për territorin ukrainas, duke përsëritur se për çdo marrëveshje paqeje që të jetësohet, Kievi dhe Perëndimi duhet të pranojnë kontrollin rus mbi katër rajone të Ukrainës që Putini i shpalli njëanshëm si pjesë të Rusisë në shtator 2022: Donjeck, Luhansk, Zaporizhia dhe Herson.
Thirrja e Putinit pĂ«r negociata tĂ« drejtpĂ«rdrejta nĂ«nkupton se ai âsheh njĂ« mundĂ«si pĂ«r ta futur UkrainĂ«n nĂ« njĂ« proces âStambolli 2â, qĂ« i ngjan shumĂ« bisedimeve tĂ« mars-prill 2022, pĂ«r tĂ« ndjekur tĂ« njĂ«jtat objektiva, tani pĂ«rfshirĂ« edhe territoret e aneksuara rishtaziâ, shkroi Tatyana Stanovaya, njĂ« studiuese e lartĂ« nĂ« QendrĂ«n Carnegie pĂ«r RusinĂ« dhe EuroazinĂ« nĂ« Berlin.
âRealiteti Ă«shtĂ« se as Moska dhe as Kievi nuk janĂ« gati tĂ« pajtohen pĂ«r njĂ« paqe tĂ« qĂ«ndrueshme, pasi pozicionet e tyre janĂ« thelbĂ«sisht tĂ« papajtueshmeâ, shtoi ajo, duke theksuar se âiniciativa amerikane pĂ«r tĂ« ndĂ«rmjetĂ«suar njĂ« marrĂ«veshje Ă«shtĂ« e destinuar tĂ« dĂ«shtojĂ«, tĂ« paktĂ«n nĂ« kĂ«tĂ« fazĂ«â.
Kurt Volker, ish-ambasador amerikan në NATO dhe ish-përfaqësues special i Trumpit për negociatat në Ukrainë gjatë mandatit të tij të parë, gjithashtu sugjeroi se një përparim i shpejtë është i pamundur.
âKjo do tĂ« jetĂ« njĂ« proces i gjatĂ«. Putini ende duket se beson se mund tĂ« arrijĂ« kĂ«rkesat e tij maksimalisteâ, tha Volker, tani studiues i lartĂ« nĂ« QendrĂ«n pĂ«r Analiza tĂ« Politikave Evropiane nĂ« Uashington.
Kush do të fajësohet nëse bisedimet dështojnë?
Që kur Trump e nisi mandatin e dytë me përpjekje për të ndërmjetësuar një fund për luftën më të madhe në Evropë që nga viti 1945, diçka që ai ka thënë se mund ta arrijë për një ose dy ditë, Rusia dhe Ukraina janë përpjekur të paraqiten si pala konstruktive dhe ta fajësojnë tjetrën si pengesë për paqen.
Kjo ishte prapaskena e aktivitetit intensiv në ditët e fundit, dhe me shumë gjasë përpjekjet e tyre do të dyfishohen nëse bisedimet në Turqi nëse mbahen nuk sjellin përparim.
Në fillim të mandatit të tij, Trump dukej se e shihte kryesisht Ukrainën si palën që pengonte paqen, një perceptim që arriti kulmin në një përplasje të dukshme në Zyrën Ovale gjatë vizitës së Zelenskyt në Shtëpinë e Bardhë më 28 shkurt.
Administrata e Trump ka shfaqur mĂ« shumĂ« frustrim me RusinĂ« nĂ« javĂ«t e fundit sesa mĂ« parĂ«. MĂ« 28 prill, Trump tha se dĂ«shironte qĂ« Putini tĂ« ândalonte sĂ« shtĂ«nit, tĂ« ulej dhe tĂ« nĂ«nshkruante njĂ« marrĂ«veshjeâ, ndĂ«rsa Vance tha mĂ« 7 maj se Rusia âpo kĂ«rkon shumĂ«.â
MĂ« 11 maj, kur ai e nxiti UkrainĂ«n tĂ« pranonte âmenjĂ«herĂ«â propozimin e Putinit pĂ«r bisedime nĂ« Turqi, Trump shtoi: âTĂ« paktĂ«n ata do tĂ« jenĂ« nĂ« gjendje tĂ« pĂ«rcaktojnĂ« nĂ«se njĂ« marrĂ«veshje Ă«shtĂ« e mundur, dhe nĂ«se jo, liderĂ«t evropianĂ« dhe SHBA do ta dinĂ« se ku qĂ«ndron gjithçka, dhe mund tĂ« veprojnĂ« nĂ« pĂ«rputhje me rrethanat!â
Kjo sugjeron se nëse bisedimet dështojnë dhe SHBA-ja përcakton një palë si veçanërisht përgjegjëse, kjo mund të ketë pasoja të rënda, për shembull, për ndihmën e ardhshme ndaj Ukrainës, ose për sanksionet ndaj Rusisë, e cila duket se është e interesuar të përmirësojë marrëdhëniet me SHBA-në.
Sidoqoftë, Stanovaya thotë se përveç një tronditjeje të brendshme në Rusi ose një përparimi të madh në fushën e betejës nga Ukraina që për momentin duket e pamundur, presioni i jashtëm ndaj Moskës, si sanksione më të ashpra, nuk do ta ndryshojë qëndrimin e Putinit.
âObjektivi i tij mbetet ta kthejĂ« UkrainĂ«n nĂ« njĂ« shtet âmiqĂ«sorâ, dhe pĂ«r sa kohĂ« qĂ« ai mbetet nĂ« pushtet, ai do tĂ« vazhdojĂ« ose tĂ« luftojĂ«, ose tĂ« detyrojĂ« dorĂ«ziminâ, shkruan ajo./REL
Â
Â