Avokati i Popullit: 80% e pronave nĂ« KosovĂ« janĂ« nĂ« emĂ«r tĂ« burrave â barazia gjinore mbetet ende sfidĂ«
Në episodin e radhës të podcastit për të drejtat pronësore në Telegrafi, me redaktoren Jehona Hulaj, i ftuar ishte Avokati i Popullit, Naim Qelaj, i cili foli për sfidat që lidhen me të drejtat pronësore në Kosovë, duke nisur nga padrejtësitë historike e deri te zvarritjet burokratike e gjyqësore që pengojnë qytetarët në realizimin e të drejtave të tyre themelore.
Qelaj theksoi se Kosova ende nuk e ka përfunduar procesin e rikthimit të pronave dhe shtoi se të gjitha vendet e rajonit e kanë kryer këtë proces, përveç Kosovës.
Ai paralajmëroi se së shpejti do të dalë me një raport të hollësishëm për këtë çështje, si pjesë e hetimeve të nisura nga institucioni që ai drejton.
Sipas tij, privatizimi i tokave pa adresuar të drejtën e pronarëve të mëparshëm ka sjellë pasoja të mëdha.
âThuaja qĂ« tĂ« gjitha fondet e tokave janĂ« privatizu pa u kry procesi i kompensimit apo kthimit. Kjo barrĂ« tash bie mbi buxhetin e shtetitâ, tha Qelaj, duke e cilĂ«suar kĂ«tĂ« si padrejtĂ«si tĂ« thellĂ« historike qĂ« duhet tĂ« adresohet me urgjencĂ«.

Ai shtoi se një tjetër problem i madh është informaliteti në pronësi.
âNjĂ« numĂ«r i madh i pronave janĂ« ende tĂ« regjistruara nĂ« emĂ«r tĂ« personave tĂ« vdekur, apo tĂ« familjarĂ«ve qĂ« nuk janĂ« pronarĂ« tĂ« vĂ«rtetĂ«, duke sjellĂ« paqartĂ«si dhe konflikte tĂ« shumta gjyqĂ«soreâ, u shpreh Avokati i Popullit.
Në lidhje me barazinë gjinore në pronësi, Qelaj tha se sot vetëm rreth 20 për qind e pronave janë të regjistruara në emër të grave, ndërsa 80 për qind në emër të burrave, edhe pse ligji garanton barazi.
Ai shtoi se âsi shoqĂ«ri vazhdojmĂ« tĂ« jemi pak patriarkale nĂ« kĂ«tĂ« aspektâ, dhe vuri nĂ« pah ndikimin e normave zakonore nĂ« kĂ«to praktika: âNdikimi qĂ« kanĂ« kĂ«to norma zakonore shpeshherĂ« Ă«shtĂ« aq i fuqishĂ«m sa ndoshta ia kalon edhe ligjitâ.
Avokati i Popullit foli në detaje edhe për problemet në procesin e trashëgimisë, ku shpesh gratë, veçanërisht vajzat, përjashtohen.
âVetĂ« inicimi i procedurĂ«s sĂ« trashĂ«gimisĂ« ka nisĂ« me deklaratĂ« tĂ« njĂ«rit prej trashĂ«gimtarĂ«ve dhe dy dĂ«shmitarĂ«ve. Kjo ka sjellĂ« shpeshherĂ« pĂ«rjashtimin e trashĂ«gimtarĂ«ve tjerĂ«, zakonisht tĂ« vajzave tĂ« cilat nuk janĂ« ftuar as tĂ« deklarohen pĂ«r tĂ« drejtĂ«n e tyreâ, tha Qelaj nĂ« podcastin pĂ«r tĂ« drejtat pronĂ«sore nĂ« Telegrafi.
Â
Ai tha se po punohet për ndryshime në Kodin Civil që do të rregullojnë këtë proces, përfshirë mbikëqyrje institucionale dhe sistem elektronik të lidhjeve familjare, për të siguruar se të gjithë trashëgimtarët përfshihen në procedura.
Sa i përket efikasitetit të gjykatave në çështjen pronësore, Qelaj u shpreh i shqetësuar për zvarritjet e zgjidhjes së këtyre çështjeve.
âNĂ« njĂ« analizĂ« tĂ« mĂ«hershme tĂ« Avokatit tĂ« Popullit, ka rezultuar se pĂ«rfundimi i njĂ« procesi civil pronĂ«sor mund tĂ« zgjasĂ« mesatarisht deri nĂ« tetĂ« vjet. Kjo Ă«shtĂ« e papranueshmeâ, tha ai.
Qelaj solli shembuj konkretë nga puna e institucionit, ku ndërhyrja e Avokatit të Popullit ka ndikuar në zgjidhjen e rasteve të zvarritura.
âKa raste tĂ« vitit 2015 qĂ« kanĂ« mbi dhjetĂ« vjet pa asnjĂ« veprim procedural, dhe pastaj gjykata shpallet e pa kompetencĂ«. Kjo Ă«shtĂ« e papranueshmeâ, u shpreh Qelaj.
Â
Një tjetër fushë problematike janë shpronësimet, sidomos në rastet e ndërtimit të infrastrukturës. Avokati i Popullit u shpreh se Ligji për shpronësimet në Kosovë është shumë i qartë, por në shumë raste nuk respektohet.
âVendimet pĂ«r shpronĂ«sim nuk kanĂ« shpjeguar saktĂ«sisht qĂ«llimin legjitim tĂ« shpronĂ«simit, dhe kjo ka sjellĂ« pasiguri pĂ«r qytetarĂ«tâ, deklaroi Qelaj.
Ai pĂ«rmendi rastin e shpronĂ«simeve nĂ« komunat nĂ« veri tĂ« vendit, ku qytetarĂ«t serbĂ« kanĂ« paraqitur ankesa, duke pohuar se Qeveria nuk ka sqaruar qĂ«llimin e vĂ«rtetĂ« tĂ« shpronĂ«simeve, tĂ« cilat mĂ« vonĂ« u tha se ishin pĂ«r âarsye sigurieâ.
Qelaj diskutoi edhe situatat e ndërlikuara pronësore që janë trashëguar nga e kaluara, përfshirë rastet kur banorët kanë ndërtuar me dekada mbi prona publike ose komunale.
âLagjet tona nĂ« KosovĂ« janĂ« tĂ« ndĂ«rtuara nĂ« prona publike. BanorĂ«t kanĂ« dokumente qĂ« paguajnĂ« energjinĂ«, tatimin, kanĂ« dĂ«shmitarĂ«. Por mungesa e bazĂ«s ligjore e vĂ« gjyqtarin nĂ« pozitĂ« qĂ« tĂ« refuzojĂ« kĂ«rkesĂ«n pĂ«r pronĂ«si â edhe pse e di qĂ« Ă«shtĂ« e drejtĂ«. Dhe kĂ«to janĂ« ato raste kur e drejta dhe drejtĂ«sia nuk shkojnĂ« bashkĂ«â, theksoi Qelaj.

Avokati i Popullit përmendi edhe ankesat e qytetarëve nga zonat kufitare me Maqedoninë e Veriut, të cilët pas rishikimit të vijës kufitare, kanë mbetur me prona të ndara mes dy shteteve.
âKa raste kur gjysma e tokĂ«s Ă«shtĂ« nĂ« KosovĂ« dhe gjysma tjetĂ«r nĂ« Maqedoni. NĂ« sistemin kosovar janĂ« tĂ« regjistruar si pronarĂ« tĂ« gjithĂ« ngastrĂ«s, por kur kĂ«rkojnĂ« dokumente nĂ« Maqedoni, del qĂ« ajo pjesĂ« Ă«shtĂ« shpronĂ«suar dhe ka kaluar nĂ« pronĂ«si shtetĂ«rore. Kemi kĂ«rkuar zgjidhje dhe informim pĂ«r qytetarĂ«t, por ende nuk ka pĂ«rparimâ, shtoi ndĂ«r tĂ« tjera Qelaj.
Qelaj theksoi se ndonëse institucionet publike përgjigjen në shumicën dërrmuese të rasteve ndaj rekomandimeve të Avokatit të Popullit, zbatimi real brenda një viti mbetet rreth 30%.
âZbatimi kalon mbi 50% nĂ«se llogaritet pĂ«rtej njĂ« viti. MegjithatĂ«, ne nuk caktojmĂ« afate fikse, sepse çdo rast ka kompleksitetin e vet, por presim qĂ« institucionet tĂ« fillojnĂ« procedurat dhe tĂ« dĂ«shmojnĂ« seriozitetâ, tha ai. /Telegrafi/
Ky publikim Ă«shtĂ« prodhuar nga Telegrafi nĂ« kuadĂ«r tĂ« projektit PIAKOS, zbatuar nga ATRC dhe financuar nga Banka BotĂ«rore â Fondi pĂ«r Paqe dhe Shtet-NdĂ«rtim. PĂ«rmbajtja e kĂ«tij publikimi Ă«shtĂ« pĂ«rgjegjĂ«si e vetme e ATRC-sĂ« dhe nuk pasqyron domosdoshmĂ«risht pikĂ«pamjet e BankĂ«s BotĂ«rore, Fondit pĂ«r Paqe dhe Shtet-NdĂ«rtimin, apo Telegrafit.
The post Avokati i Popullit: 80% e pronave nĂ« KosovĂ« janĂ« nĂ« emĂ«r tĂ« burrave â barazia gjinore mbetet ende sfidĂ« appeared first on Telegrafi.