Avokati i Popullit: 80% e pronave në Kosovë janë në emër të burrave – barazia gjinore mbetet ende sfidë
Në episodin e radhës të podcastit për të drejtat pronësore në Telegrafi, me redaktoren Jehona Hulaj, i ftuar ishte Avokati i Popullit, Naim Qelaj, i cili foli për sfidat që lidhen me të drejtat pronësore në Kosovë, duke nisur nga padrejtësitë historike e deri te zvarritjet burokratike e gjyqësore që pengojnë qytetarët në realizimin e të drejtave të tyre themelore.
Qelaj theksoi se Kosova ende nuk e ka përfunduar procesin e rikthimit të pronave dhe shtoi se të gjitha vendet e rajonit e kanë kryer këtë proces, përveç Kosovës.
Ai paralajmëroi se së shpejti do të dalë me një raport të hollësishëm për këtë çështje, si pjesë e hetimeve të nisura nga institucioni që ai drejton.
Sipas tij, privatizimi i tokave pa adresuar të drejtën e pronarëve të mëparshëm ka sjellë pasoja të mëdha.
“Thuaja që të gjitha fondet e tokave janë privatizu pa u kry procesi i kompensimit apo kthimit. Kjo barrë tash bie mbi buxhetin e shtetit”, tha Qelaj, duke e cilësuar këtë si padrejtësi të thellë historike që duhet të adresohet me urgjencë.

Ai shtoi se një tjetër problem i madh është informaliteti në pronësi.
“Një numër i madh i pronave janë ende të regjistruara në emër të personave të vdekur, apo të familjarëve që nuk janë pronarë të vërtetë, duke sjellë paqartësi dhe konflikte të shumta gjyqësore”, u shpreh Avokati i Popullit.
Në lidhje me barazinë gjinore në pronësi, Qelaj tha se sot vetëm rreth 20 për qind e pronave janë të regjistruara në emër të grave, ndërsa 80 për qind në emër të burrave, edhe pse ligji garanton barazi.
Ai shtoi se “si shoqëri vazhdojmë të jemi pak patriarkale në këtë aspekt”, dhe vuri në pah ndikimin e normave zakonore në këto praktika: “Ndikimi që kanë këto norma zakonore shpeshherë është aq i fuqishëm sa ndoshta ia kalon edhe ligjit”.
Avokati i Popullit foli në detaje edhe për problemet në procesin e trashëgimisë, ku shpesh gratë, veçanërisht vajzat, përjashtohen.
“Vetë inicimi i procedurës së trashëgimisë ka nisë me deklaratë të njërit prej trashëgimtarëve dhe dy dëshmitarëve. Kjo ka sjellë shpeshherë përjashtimin e trashëgimtarëve tjerë, zakonisht të vajzave të cilat nuk janë ftuar as të deklarohen për të drejtën e tyre”, tha Qelaj në podcastin për të drejtat pronësore në Telegrafi.
Ai tha se po punohet për ndryshime në Kodin Civil që do të rregullojnë këtë proces, përfshirë mbikëqyrje institucionale dhe sistem elektronik të lidhjeve familjare, për të siguruar se të gjithë trashëgimtarët përfshihen në procedura.
Sa i përket efikasitetit të gjykatave në çështjen pronësore, Qelaj u shpreh i shqetësuar për zvarritjet e zgjidhjes së këtyre çështjeve.
“Në një analizë të mëhershme të Avokatit të Popullit, ka rezultuar se përfundimi i një procesi civil pronësor mund të zgjasë mesatarisht deri në tetë vjet. Kjo është e papranueshme”, tha ai.
Qelaj solli shembuj konkretë nga puna e institucionit, ku ndërhyrja e Avokatit të Popullit ka ndikuar në zgjidhjen e rasteve të zvarritura.
“Ka raste të vitit 2015 që kanë mbi dhjetë vjet pa asnjë veprim procedural, dhe pastaj gjykata shpallet e pa kompetencë. Kjo është e papranueshme”, u shpreh Qelaj.
Një tjetër fushë problematike janë shpronësimet, sidomos në rastet e ndërtimit të infrastrukturës. Avokati i Popullit u shpreh se Ligji për shpronësimet në Kosovë është shumë i qartë, por në shumë raste nuk respektohet.
“Vendimet për shpronësim nuk kanë shpjeguar saktësisht qëllimin legjitim të shpronësimit, dhe kjo ka sjellë pasiguri për qytetarët”, deklaroi Qelaj.
Ai përmendi rastin e shpronësimeve në komunat në veri të vendit, ku qytetarët serbë kanë paraqitur ankesa, duke pohuar se Qeveria nuk ka sqaruar qëllimin e vërtetë të shpronësimeve, të cilat më vonë u tha se ishin për “arsye sigurie”.
Qelaj diskutoi edhe situatat e ndërlikuara pronësore që janë trashëguar nga e kaluara, përfshirë rastet kur banorët kanë ndërtuar me dekada mbi prona publike ose komunale.
“Lagjet tona në Kosovë janë të ndërtuara në prona publike. Banorët kanë dokumente që paguajnë energjinë, tatimin, kanë dëshmitarë. Por mungesa e bazës ligjore e vë gjyqtarin në pozitë që të refuzojë kërkesën për pronësi – edhe pse e di që është e drejtë. Dhe këto janë ato raste kur e drejta dhe drejtësia nuk shkojnë bashkë”, theksoi Qelaj.

Avokati i Popullit përmendi edhe ankesat e qytetarëve nga zonat kufitare me Maqedoninë e Veriut, të cilët pas rishikimit të vijës kufitare, kanë mbetur me prona të ndara mes dy shteteve.
“Ka raste kur gjysma e tokës është në Kosovë dhe gjysma tjetër në Maqedoni. Në sistemin kosovar janë të regjistruar si pronarë të gjithë ngastrës, por kur kërkojnë dokumente në Maqedoni, del që ajo pjesë është shpronësuar dhe ka kaluar në pronësi shtetërore. Kemi kërkuar zgjidhje dhe informim për qytetarët, por ende nuk ka përparim”, shtoi ndër të tjera Qelaj.
Qelaj theksoi se ndonëse institucionet publike përgjigjen në shumicën dërrmuese të rasteve ndaj rekomandimeve të Avokatit të Popullit, zbatimi real brenda një viti mbetet rreth 30%.
“Zbatimi kalon mbi 50% nëse llogaritet përtej një viti. Megjithatë, ne nuk caktojmë afate fikse, sepse çdo rast ka kompleksitetin e vet, por presim që institucionet të fillojnë procedurat dhe të dëshmojnë seriozitet”, tha ai. /Telegrafi/
Ky publikim është prodhuar nga Telegrafi në kuadër të projektit PIAKOS, zbatuar nga ATRC dhe financuar nga Banka Botërore – Fondi për Paqe dhe Shtet-Ndërtim. Përmbajtja e këtij publikimi është përgjegjësi e vetme e ATRC-së dhe nuk pasqyron domosdoshmërisht pikëpamjet e Bankës Botërore, Fondit për Paqe dhe Shtet-Ndërtimin, apo Telegrafit.
The post Avokati i Popullit: 80% e pronave në Kosovë janë në emër të burrave – barazia gjinore mbetet ende sfidë appeared first on Telegrafi.