❌

Reading view

There are new articles available, click to refresh the page.
↗

Fotografia e autobusëve grekë për protestën e 1 qershorit është gjeneruar me AI

✇Faktoje
By: Esmeralda Topi

Prej mbrëmjes së 1 qershorit, rrjetet sociale shqiptare janë mbushur me një fotografi ku shfaqet një radhë autobusësh pranë një pike kufitare, e shoqëruar me pretendimin se bëhej fjalë për protestues grekë që po hynin në Shqipëri për të marrë pjesë në protestën kundër projektit turistik në Pishë Poro-Nartë.

Fotografia nisi tĂ« qarkullojĂ« menjĂ«herĂ« pas protestĂ«s sĂ« zhvilluar nĂ« TiranĂ«, ku mijĂ«ra qytetarĂ« u mblodhĂ«n pĂ«r tĂ« dytĂ«n herĂ« nĂ« bulevardin “DĂ«shmorĂ«t e Kombit” pĂ«r tĂ« kundĂ«rshtuar projektin nĂ« ZvĂ«rnec.

Pamje nga protesta 1 qershor, Tiranë

Verifikimi i kryer nga Faktoje tregon se fotografia nuk është e vërtetë. Për të konfirmuar origjinën e saj, Faktoje përdori mjetin zyrtar të verifikimit të OpenAI, i cili identifikon imazhet e krijuara me inteligjencë artificiale përmes pranisë së teknologjisë SynthID.

Rezultati konfirmoi se fotografia përmban një gjurmë SynthID me origjinë nga OpenAI, çka tregon se imazhi është gjeneruar me inteligjencë artificiale.

SynthID Ă«shtĂ« projektuar pĂ«r t’i mbijetuar modifikimeve tĂ« zakonshme tĂ« imazheve, si prerja, ndryshimet e ngjyrave, fotografimi i ekranit apo kompresimi i skedarĂ«ve, duke e bĂ«rĂ« tĂ« mundur gjurmimin e origjinĂ«s sĂ« pĂ«rmbajtjes sĂ« gjeneruar.

Përtej verifikimit teknik, fotografia shfaq edhe disa elemente tipike të përmbajtjeve të gjeneruara me AI, si fytyra të paqarta në turmë, autobusë pothuajse identikë, tekst me formulime të pazakonta në pankarta dhe një kompozim tepër të rregullt të skenës. 

Këto karakteristika janë shpesh të pranishme në imazhet e krijuara artificialisht dhe përbëjnë sinjale shtesë që ngrenë dyshime mbi vërtetësinë e saj.

Si lindi pretendimi?

Fotografia u shfaq fillimisht gjatë një debati televiziv mbrëmjen e 1 qershorit. Në një televizion privat, analisti Artur Meçe pretendoi se po shfaqte një fotografi nga Kakavija, ku sipas tij dukeshin autobusë të organizuar nga shteti grek për të sjellë protestues në Shqipëri.

“Kjo Ă«shtĂ« protesta sot. Kjo Ă«shtĂ« foto e sotme”, deklaroi Meçe gjatĂ« emisionit.

Më pas, pretendimi u përhap në rrjete sociale dhe u publikua edhe nga disa portale shqiptare, të cilat iu referuan raportimeve të mediave greke.

NĂ« fakt, gazeta greke “Kathimerini” publikoi mĂ« 1 qershor njĂ« artikull lidhur me protestĂ«n e zhvilluar mĂ« 30 maj nĂ« ZvĂ«rnec. Artikulli i gazetarit Yannis Papadopoulos u publikua nĂ« orĂ«n 11:24 dhe pĂ«rmendte se dy autobusĂ« ishin nisur nga Athina pĂ«r protestĂ«n e sĂ« shtunĂ«s nĂ« ZvĂ«rnec, ndĂ«rsa pjesĂ«marrĂ«s tĂ« tjerĂ« kishin udhĂ«tuar me automjetet e tyre.

Pra, raportimi i “Kathimerini” nuk kishte lidhje me protestĂ«n e 1 qershorit nĂ« TiranĂ« dhe nuk shoqĂ«rohej me asnjĂ« fotografi tĂ« autobusĂ«ve nĂ« kufi.

Gjatë ditës së djeshme, kryeministri Edi Rama e paraqiti projektin si një mundësi transformuese për ekonominë, turizmin dhe imazhin e Shqipërisë, ndërsa kundërshtimet i pa si të motivuara politikisht apo të nxitura nga jashtë, përfshi këtu edhe Greqinë.

AI po përdoret për të manipuluar opinionin publik

Erion Tase, nga Akademia e Studimeve Politike, thotë për Faktoje se ky rast ilustron mënyrën se si inteligjenca artificiale mund të përdoret për të përhapur narrativa të rreme.

“Ky Ă«shtĂ« njĂ« rast kur inteligjenca artificiale pĂ«rdoret pĂ«r tĂ« manipuluar opinionin publik dhe pĂ«r tĂ« pĂ«rforcuar bindje tĂ« caktuara. NĂ« kĂ«tĂ« rast po shfrytĂ«zohet edhe elementi i tensioneve mes fqinjĂ«ve, ShqipĂ«risĂ« dhe GreqisĂ«, duke ushqyer narrativĂ«n se protestat janĂ« tĂ« organizuara nga jashtĂ« dhe nuk pĂ«rfaqĂ«sojnĂ« shqetĂ«sime reale tĂ« qytetarĂ«ve shqiptarĂ«â€, thotĂ« Tase.

Sipas tij, rasti i autobusëve grekë i ngjan edhe rasteve të tjera të fundit, ku fotografi të krijuara me AI janë përdorur për të mbështetur pretendime të pavërteta.

“KĂ«to raste duhet tĂ« na bĂ«jnĂ« mĂ« tĂ« kujdesshĂ«m pĂ«r atĂ« qĂ« shohim online. Inteligjenca artificiale e ka bĂ«rĂ« shumĂ« mĂ« tĂ« lehtĂ« krijimin e materialeve bindĂ«se, ndaj qytetarĂ«t duhet tĂ« mbĂ«shteten te burime tĂ« besueshme informacioni dhe jo vetĂ«m te pĂ«rmbajtjet qĂ« qarkullojnĂ« nĂ« rrjetet sociale”, shton ai.

Edhe pedagogu i komunikimit dhe medias, Erlis Çela, e sheh rastin si njĂ« shembull tipik tĂ« pĂ«rdorimit tĂ« inteligjencĂ«s artificiale pĂ«r tĂ« deformuar debatin publik.

“PĂ«rhapja e fotove tĂ« gjeneruara me AI si prova reale rrezikon tĂ« deformojĂ« debatin publik duke zĂ«vendĂ«suar faktet me perceptime tĂ« fabrikuara. ËshtĂ« provuar tashmĂ« se kĂ«to imazhe nuk synojnĂ« vetĂ«m tĂ« dezinformojnĂ«, por edhe tĂ« ndikojnĂ« mĂ«nyrĂ«n se si qytetarĂ«t interpretojnĂ« njĂ« ngjarje apo njĂ« kauzĂ«â€, thotĂ« Çela pĂ«r Faktoje.

Sipas tij, shqetësimi më i madh në këtë rast lidhet me narrativën që kërkohet të ndërtohet rreth protestës.

“KĂ«to imazhe mund tĂ« pĂ«rdoren pĂ«r tĂ« diskredituar kauza, individĂ« apo grupe shoqĂ«rore dhe pĂ«r tĂ« polarizuar opinionin publik. Rasti nĂ« fjalĂ« pĂ«rpiqet tĂ« ushqejĂ« njĂ« narrativĂ« qĂ« e paraqet protestĂ«n kundĂ«r projektit tĂ« zhvillimit nĂ« zonĂ«n e ZvĂ«rnecit si njĂ« lĂ«vizje tĂ« mbĂ«shtetur apo tĂ« sponsorizuar nga faktorĂ« tĂ« jashtĂ«m, duke i veshur asaj edhe ngjyrime nacionaliste”

Çela vlerĂ«son se shoqĂ«ria shqiptare mbetet ende e papĂ«rgatitur pĂ«r t’u pĂ«rballur me dezinformimin e ndihmuar nga inteligjenca artificiale. Ndaj, sipas tij, nevojitet njĂ« angazhim mĂ« i madh si nĂ« edukimin e publikut, ashtu edhe nĂ« forcimin e kapaciteteve tĂ« mediave profesionale.

“Ka nevojĂ« urgjente tĂ« shtohen nismat pĂ«r edukimin mbi inteligjencĂ«n artificiale dhe median. Nga ana tjetĂ«r, duhet mĂ« shumĂ« punĂ« me komunitetin e gazetarĂ«ve dhe mediave profesionale, jo vetĂ«m pĂ«r tĂ« demaskuar pĂ«rmbajtjet e rreme, por edhe pĂ«r tĂ« shpjeguar mekanizmat manipulues dhe qĂ«llimet qĂ« synohen tĂ« arrihen pĂ«rmes pĂ«rdorimit tĂ« AI”, pĂ«rfundon Çela. 

The post Fotografia e autobusëve grekë për protestën e 1 qershorit është gjeneruar me AI appeared first on Faktoje.al.

↗

Gardhi i ZvĂ«rnecit, Rama “pĂ«rballĂ«â€ ambientalistĂ«ve (ku manipuloi) 

✇Faktoje
By: Esmeralda Topi

Kur ekskavatorët hynë në Pishë Poro-Nartë në fillim të majit, reagimi erdhi fillimisht nga terreni. Organizata mjedisore PPNEA publikoi pamje të makinerive që lëviznin mes dunave, ndërsa aktivistët ngritën alarmin për ndërhyrje brenda një prej zonave më të rëndësishme natyrore të vendit. 

Pasuan denoncimet, protestat lokale, reagimet në rrjetet sociale dhe më pas tubimet përpara Ministrisë së Mjedisit dhe Kryeministrisë në Tiranë.

PĂ«r gati njĂ« muaj, Kryeministri Edi Rama nuk foli publikisht pĂ«r çështjen, me pĂ«rjashtim tĂ« njĂ« deklarate tĂ« shkurtĂ«r tre ditĂ« mĂ« parĂ«, ku tha se shteti “nuk po falte gjĂ«â€. NjĂ« ditĂ« para protestĂ«s sĂ« zhvilluar nĂ« TiranĂ«, ai njoftoi se do tĂ« fliste sĂ«rish pĂ«r kĂ«tĂ« temĂ«.

Monologu 

NdĂ«rsa pas protestĂ«s ku qindra tĂ« rinj u mblodhĂ«n pĂ«rpara KryeministrisĂ«, kĂ«tĂ« tĂ« hĂ«nĂ« nĂ« mbledhjen e Grupit Parlamentar tĂ« PartisĂ« Socialiste, Rama mbajti pĂ«r herĂ« tĂ« parĂ« njĂ« “sqarim” tĂ« gjatĂ« publik pĂ«r çështjen.

Nuk ishte një deklaratë për mediat, as një konferencë pyetje-përgjigje. Ishte një monolog që zgjati 1 orë e 9 minuta, i mbushur me argumente ekonomike, krahasime me Greqinë e Malin e Zi, sulme ndaj kundërshtarëve të projektit dhe një përpjekje për të bindur publikun se reagimi ndaj investimit në Zvërnec po ndërtohet mbi keqinformim.

“Ju kam dĂ«gjuar, ju kam lexuar dhe ju kuptoj shumĂ« mirĂ«â€, tha Rama nĂ« hyrje tĂ« fjalĂ«s sĂ« tij, duke iu drejtuar qytetarĂ«ve tĂ« revoltuar pas pamjeve ku njĂ« protestues tĂ«rhiqej zvarrĂ« nga rojet private tĂ« sigurisĂ«.

“Edhe unĂ« po njĂ«soj do revoltohesha dhe do rreshtohesha kundĂ«r qeverisĂ« dhe kundĂ«r kryeministrit”, shtoi ai.

Por pas kësaj hyrjeje, kryeministri ndryshoi drejtim. Sipas tij, opinioni publik është përballur me një version të shtrembëruar të realitetit.

“Ju kanĂ« manipuluar”, deklaroi Rama, duke krahasuar debatin me filmin hollivudian “Wag the Dog”, ku njĂ« luftĂ« e trilluar pĂ«rdoret pĂ«r tĂ« manipuluar opinionin publik.

4 miliardë euro

Në qendër të argumentit të tij ishte ideja se Shqipëria po përballet me një mundësi historike investimi.

“PartnerĂ« tĂ« jashtĂ«zakonshĂ«m janĂ« bĂ«rĂ« bashkĂ« pĂ«r tĂ« investuar 4 miliardĂ« euro”, tha ai, duke e cilĂ«suar projektin si njĂ« hap drejt “LigĂ«s sĂ« KampionĂ«ve tĂ« turizmit global”.

Në fjalimin e tij, kryeministri Edi Rama mbrojti qasjen aktuale ligjore për zonat e mbrojtura, duke theksuar se peizazhi i mbrojtur nuk nënkupton ndalim të zhvillimit, por bashkëjetesë mes natyrës dhe aktivitetit ekonomik, për sa kohë respektohen procedurat dhe lejet përkatëse.

Por pikërisht aty ku kryeministri sheh një mundësi zhvillimi, ambientalistët shohin një precedent të rrezikshëm.

Ndryshimi ligjor

Aleksandër Trajçe, drejtues i Organizatës për Ruajtjen dhe Mbrojtjen e Mjedisit Natyror në Shqipëri, PPNEA shpjegon për Faktoje:

“Me ligjin e vjetĂ«r, peizazhi i mbrojtur (kategoria 5) kishte zonim tĂ« brendshĂ«m me mbrojtje strikte, pĂ«rfshirĂ« zona qendrore ku nuk lejohej ndĂ«rtimi. Me ndryshimet e vitit 2024 u hoq koncepti i zonimit pĂ«r kĂ«tĂ« kategori, duke e hapur praktikisht gjithĂ« peizazhin pĂ«r ndĂ«rtime”

Sipas tij, ndryshimet ligjore të vitit 2024 hoqën pikërisht këtë mekanizëm mbrojtës.

(Neni 13 i shfuqizuar në vitin 2024)

“Heqja e konceptit tĂ« zonimit e hapi praktikisht tĂ« gjithĂ« peizazhin e mbrojtur ndaj zhvillimeve ndĂ«rtimore. Ky Ă«shtĂ« detaji qĂ« po anashkalohet nĂ« debat”

Pavarësisht ndryshimeve, Aleko Miho, ekspert mjedisi, thotë se, vlerat natyrore janë shumë herë më tepër. 

“Ato sĂ«bashku plotĂ«sojnĂ« kĂ«rkesat e njĂ« Parku KombĂ«tar, apo me vlera ndĂ«rkombĂ«tare tĂ« njĂ« zone Ramsar. Kjo zonĂ« renditet si e rĂ«ndĂ«sishme pĂ«r shpendĂ«t (IBA) nga BirdLife International (BLI, 2023), me kritere A1, A4i, A4iii, B1i (2000), e klasifikuar si shumĂ« e kĂ«rcĂ«nuar. Zona Ă«shtĂ« gjithashtu ndĂ«r mĂ« tĂ« rĂ«ndĂ«sishmet nĂ« vend pĂ«r llojet bimore (IPA) (kodi A35). Zona Ă«shtĂ« kandidate pĂ«r rrjetin EUROPA 2000”

Miho thekson gjithashtu se ndërhyrja prek një territor me vlera të larta natyrore dhe status të mbrojtjes së veçantë.

“Vendi i rrethuar prek direkt tre monumente natyre: 1) Kodrat molasike tĂ« ZvĂ«rnecit, 2) LagunĂ«n Limopuo, e fshehur mes kĂ«tyre kodrave, dhe 3) Dunat e NartĂ«s/AkĂ«rnisĂ«, ndĂ«r mĂ« tĂ« ruajturat nĂ« gjithĂ« Mesdheun. TĂ« treja janĂ« tĂ« KategorisĂ« III tĂ« mbrojtjes sipas VKM/DCM 303/2019”.

Ndikimi në mjedis

NĂ« fjalimin e tij, Rama kĂ«mbĂ«nguli disa herĂ« se projekti nuk Ă«shtĂ« ende pĂ«rfundimtar. “Nuk kemi studimin mjedisor. Nuk ka ardhur akoma”, deklaroi ai. PikĂ«risht kjo deklaratĂ« ka ngritur shqetĂ«sime tĂ« reja tek organizatat mjedisore.

Olsi Nika nga ‘EcoAlbania’ argumenton se sipas legjislacionit shqiptar, VlerĂ«simi i Ndikimit nĂ« Mjedis nuk Ă«shtĂ« njĂ« procedurĂ« qĂ« mund tĂ« shtyhet pĂ«r mĂ« vonĂ«. “Ligji e pĂ«rcakton qartĂ« VNM-nĂ« si njĂ« detyrim paraprak dhe thelbĂ«sor qĂ« duhet tĂ« realizohet nĂ« fazat mĂ« tĂ« hershme tĂ« konceptimit dhe planifikimit tĂ« çdo projekti zhvillimor”, thotĂ« Nika pĂ«r Faktoje.

Sipas tij, vetë logjika e ligjit kërkon që ndikimet e mundshme të vlerësohen përpara se autoritetet të japin miratime apo të lejojnë ndërhyrje në territor.

“Çdo ndĂ«rhyrje nĂ« territor pa njĂ« VNM tĂ« hartuar dhe tĂ« miratuar paraprakisht bie ndesh me parimin e parandalimit dhe me detyrimet e legjislacionit mjedisor nĂ« fuqi”

Ndërkohë, kryeministri këmbëngul se ajo që po ndodh aktualisht lidhet me studime paraprake dhe jo me ndërtimin e resortit.

“Lufta zhvillohet sot vetĂ«m me njĂ« gjĂ« konkrete, me njĂ« gardh tĂ« shĂ«mtuar dhe me njĂ« akt skandaloz tĂ« njĂ« kompanie sigurie”, tha ai.

Por për ambientalistët, problemi nuk është vetëm gardhi.

“TĂ« quash teori konspirative shqetĂ«simin publik pĂ«r ndĂ«rtimet nĂ« njĂ« zonĂ« tĂ« mbrojtur nuk e ndryshon realitetin nĂ« terren”, thotĂ« Nika.

“Po planifikohet ndĂ«rtimi i njĂ« qyteti me karakter tĂ« fortĂ« urban brenda njĂ« zone tĂ« mbrojtur, pĂ«rmes njĂ« procesi qĂ« ngre pikĂ«pyetje serioze ligjore, mjedisore dhe publike” pĂ«rfundon ai.

Laguna e Nartës

NjĂ« tjetĂ«r pikĂ« pĂ«rplasjeje lidhet me gjendjen ekologjike tĂ« lagunĂ«s. GjatĂ« fjalĂ«s sĂ« tij, Rama tha se “Laguna Ă«shtĂ« nĂ« pikĂ« tĂ« hallit” dhe argumentoi se projekti do tĂ« ndihmojĂ« nĂ« rehabilitimin e saj. Por ambientalistĂ«t e hedhin poshtĂ« kĂ«tĂ« pĂ«rshkrim, duke iu referuar tĂ« dhĂ«nave shkencore. 

“Ky Ă«shtĂ« njĂ« interpretim vetjak. TĂ« dhĂ«nat shkencore tregojnĂ« se Laguna e NartĂ«s Ă«shtĂ« ndĂ«r lagunat mĂ« tĂ« rĂ«ndĂ«sishme pĂ«r biodiversitetin nĂ« Mesdhe”, thotĂ« Trajçe.

Ai përmend praninë e mijëra flamingove, pelikanit kaçurrel dhe dhjetëra specieve të tjera të mbrojtura si dëshmi të gjendjes ekologjike të zonës.

“Po tĂ« ishte laguna nĂ« gjendjen qĂ« pĂ«rshkruhet, kĂ«to specie nuk do tĂ« qĂ«ndronin aty. Prania e tyre Ă«shtĂ« vetĂ« treguesi shkencor i vlerĂ«s ekologjike tĂ« zonĂ«s” argumenton ai.

Krahasimi me Malin e Zi 

“Duhet tĂ« shohim edhe shembujt e rajonit,” tha Kryeministri Edi Rama gjatĂ« fjalĂ«s sĂ« tij duke iu referuar Malit tĂ« Zi. 

Por Aleksandër Trajçe, thotë se shembulli i përdorur është i pasaktë.

“NĂ« Mal tĂ« Zi ka njĂ« rast shumĂ« tĂ« ngjashĂ«m me ZvĂ«rnecin, Kriporja e Ulqinit, ku kishte plane tĂ« qarta zhvillimi, madje me pĂ«rfshirjen e tĂ« njĂ«jtit investitor qĂ« pĂ«rmendet edhe nĂ« projekte tĂ« tjera nĂ« rajon. Aty u parashikua transformimi i njĂ« zone natyrore nĂ« njĂ« zonĂ« elitare zhvillimi, por pas reagimit tĂ« fortĂ« tĂ« shoqĂ«risĂ« civile, banorĂ«ve dhe komunitetit europian, planet u anuluan”

Sipas tij, ky është shembulli i vërtetë që duhet marrë në konsideratë, dhe jo rastet e monumenteve kulturore apo destinacioneve krejtësisht të ndryshme, siç është përmendur shpesh në debat publik.

“Krahasimi me raste si ShĂ«n Stefani nuk Ă«shtĂ« i njĂ« natyre tĂ« ngjashme, sepse kemi tĂ« bĂ«jmĂ« me kontekste krejt tĂ« ndryshme ligjore dhe ekologjike,” shton Trajçe.

E ardhmja e zonës

Qeveria e sheh çështjen si një test për modelin ekonomik të Shqipërisë. Kryeministri e krahasoi projektin me investime të njohura turistike në Greqi, Kroaci dhe Mal të Zi dhe paralajmëroi se refuzimi i tij mund të trembë investitorët ndërkombëtarë.

“O do zgjedhim zhvillimin e qĂ«ndrueshĂ«m me investitorĂ« tĂ« ekselencĂ«s, ose do zgjedhim njĂ« rrugĂ« tjetĂ«r”, tha ai.

Për qeverinë, Pishë Poro-Narta është një mundësi historike zhvillimi.

Ndërsa për ambientalistët, është prova më e madhe se si Shqipëria do të trajtojë pasuritë e saj natyrore në prag të integrimit evropian.

Vetëm pak ditë më parë, Komisioni Evropian reagoi për herë të parë për rastin e Pishë Poro-Nartës në një përgjigje ekskluzive për Faktoje, duke konfirmuar se po e ndjek nga afër situatën dhe duke e lidhur atë me detyrimet që Shqipëria duhet të përmbushë për kapitullin 27 të negociatave me Bashkimin Evropian.

Ndërsa sot, Prokuroria e Posaçme konfirmoi se ka nisur hetime mbi mënyrën e përfitimit të tokave në zonën e mbrojtur të Zvërnecit, si edhe mbi procedurat e zbatimit të projektit për ndërtimin e resorteve turistike. 

Koordinatorja për të drejtën e informimit pranë SPAK, i tha Faktoje se në këtë fazë që është hetimi i çështjes, nuk mund të ndahen të dhëna të tjera për publikun.

The post Gardhi i ZvĂ«rnecit, Rama “pĂ«rballĂ«â€ ambientalistĂ«ve (ku manipuloi)  appeared first on Faktoje.al.

↗

Komisioni Evropian paralajmĂ«ron: PishĂ« Poro–Narta, testi i parĂ« i ShqipĂ«risĂ« pĂ«r kapitullin 27

✇Faktoje
By: Esmeralda Topi

NjĂ« muaj pas hyrjes sĂ« makinerive nĂ« brendĂ«si tĂ« zonĂ«s sĂ« mbrojtur PishĂ« Poro–NartĂ«, Komisioni Evropian ka reaguar pĂ«r herĂ« tĂ« parĂ«, duke e cilĂ«suar rastin si njĂ« provĂ« tĂ« kapacitetit tĂ« ShqipĂ«risĂ« pĂ«r tĂ« ruajtur zonat natyrore nĂ« kuadĂ«r tĂ« integrimit. NĂ« njĂ« pĂ«rgjigje ekskluzive pĂ«r Faktoje, KE thekson:

“Komisioni Evropian po ndjek nga afĂ«r zhvillimet nĂ« peizazhin e mbrojtur PishĂ« Poro–NartĂ«. Delegacioni i BE-sĂ« nĂ« ShqipĂ«ri ka kĂ«rkuar informacion shtesĂ« nga autoritetet shqiptare dhe Ă«shtĂ« nĂ« kontakt me organizatat e shoqĂ«risĂ« civile”, thekson KE pĂ«r Faktoje.al

Ky qëndrim vjen në një moment kur kapitulli 27 për mjedisin dhe klimën është një nga kushtet më të ndjeshme të negociatave të Shqipërisë me BE. Komisioni rikujton se vendi duhet të përafrohet plotësisht me legjislacionin e BE-së, përfshirë Direktivën për Shpendët dhe Direktivën për Habitate, si dhe të shfuqizojë dispozitat e papajtueshme të ligjit për zonat e mbrojtura.

“PĂ«r tĂ« mbyllur kapitullin 27, ShqipĂ«ria duhet tĂ« demonstrojĂ« kapacitetin pĂ«r tĂ« menaxhuar zonat e ardhshme Natura 2000, pĂ«rfshirĂ« masat e ruajtjes qĂ« parandalojnĂ« degradimin e habitateve dhe specieve”, pĂ«rfundon reagimi i Komisionit Evropian. 

Protesta përpara Ministrisë së Mjedisit

NĂ« TiranĂ«, pĂ«rpara MinistrisĂ« sĂ« Mjedisit, u mbajt protesta e radhĂ«s. Qindra qytetarĂ«, aktivistĂ« dhe organizata mjedisore u mblodhĂ«n me thirrjen: “Ndaloni punimet!”

Protestuesit kërkuan ndërhyrjen e ministrit të mjedisit Sofjan Jaupaj, ndalimin e punimeve dhe transparencë për projektin e resortit turistik që do të ngrihet në brendësi të zonës. 

“Prej njĂ« muaji tashmĂ« makineritĂ« kanĂ« hyrĂ« nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« paligjshme, duke hequr zona pyjore, duke shkatĂ«rruar dunat, madje duke bllokuar edhe lidhjen e detit me lagunĂ«n. TĂ« gjitha kĂ«to po bĂ«hen pa asnjĂ« monitorim nga institucionet. Thirrja Ă«shtĂ« e qartĂ«: ndaloni punimet. TĂ« ikin sa mĂ« shpejt makineritĂ« nga brendĂ«sia e zonĂ«s sĂ« mbrojtur”, u shpreh Joni Vorpsi nga nga Organizata pĂ«r Ruajtjen dhe Mbrojtjen e Mjedisit Natyror nĂ« ShqipĂ«ri, PPNEA. 

“Nuk ka mĂ« ligj qĂ« po funksionon nĂ« atĂ« territor. Mbi 6–7 km bregdet i janĂ« hequr aksesit tĂ« publikut. Nuk ka zhvillim nĂ« njĂ« vend kandidat pĂ«r BE qĂ« i mohon qytetarĂ«ve tĂ« vet tĂ« drejtĂ«n pĂ«r tĂ« aksesuar 600 ha tokĂ« natyrore. Ky nuk Ă«shtĂ« zhvillim, ky Ă«shtĂ« njĂ« model qĂ« pasuron njĂ« grusht njerĂ«zish dhe u heq pasurinĂ« kombĂ«tare tĂ« gjithĂ«ve tĂ« tjerĂ«ve” tha AleksandĂ«r Trajçe, drejtues i PPNEA-s. 

Mjedisorët thonë se protestat do të vijojnë, teksa theksuan se do të ndjekin të gjithë hapat e nevojshëm për të ndaluar punimet në zonën e mbrojtur të Pishë Poro-Nartës. 

NjĂ« muaj mĂ« parĂ«, ambientalistĂ«t denoncuan ndĂ«rhyrjet e para tĂ« makinerive nĂ« brendĂ«si tĂ« zonĂ«s sĂ« mbrojtur PishĂ« Poro–NartĂ«.  Autoritetet u pĂ«rgjigjĂ«n se po kryhen “studime gjeologjike”, por pamjet nga terreni tregojnĂ« njĂ« realitet krejt tjetĂ«r. EkskavatorĂ« qĂ« gĂ«rryejnĂ« dunat, pyje tĂ« prerĂ« dhe habitatet e shkatĂ«rruara. 

The post Komisioni Evropian paralajmĂ«ron: PishĂ« Poro–Narta, testi i parĂ« i ShqipĂ«risĂ« pĂ«r kapitullin 27 appeared first on Faktoje.al.

↗

A është Shqipëria e para në prokurimet publike?

✇Faktoje
By: Esmeralda Topi

Kryeministri Edi Rama e ka cilësuar sistemin e prokurimeve publike si ndër më të suksesshmit në rajon, madje në disa tregues edhe mbi BE-në. Por raportet e Komisionit Europian, SIGMA/OECD, Bankës Botërore dhe Transparency International tregojnë anën tjetër të medaljes. Konkurrencë ende e kufizuar, procedura jo plotësisht transparente dhe përqendrim i lartë i kontratave te një numër i vogël kompanish.

Esmeralda Topi

“ShqipĂ«ria Ă«shtĂ« e para nĂ« rajon dhe me diferencĂ« nga vendet e tjera tĂ« rajonit nĂ« tĂ« gjithĂ« treguesit e prokurimeve publike, ndĂ«rkohĂ« qĂ« nĂ« disa indikatorĂ« ShqipĂ«ria ndodhet mbi mesataren e vendeve tĂ« Bashkimit Europian”, deklaroi kryeministri Edi Rama, duke e cilĂ«suar sistemin e prokurimeve nĂ« vend si njĂ« nga historitĂ« mĂ« tĂ« suksesshme tĂ« reformave dhe digjitalizimit tĂ« shtetit shqiptar.

Referuar të dhënave zyrtare, Shqipëria raporton më pak procedura me një ofertues sesa mesatarja e Bashkimit Europian dhe në disa indikatorë teknikë rezulton mbi vendet e rajonit. Por balanca prishet kur këto të dhëna vendosen përballë raporteve të Komisioni Europian, SIGMA/OECD, Banka Botërore dhe Transparency International.

Të dhënat zyrtare

Sipas Agjencisë së Prokurimit Publik, rreth 23.5% e procedurave të prokurimit në Shqipëri zhvillohen me një ofertues, ndërsa mesatarja e Bashkimit Europian llogaritet mbi 32%. Në tenderët për punë publike, ky tregues zbret në rreth 12%.

Referuar këtyre indikatorëve, konkurrenca është përmirësuar në krahasim me vitet e mëparshme. Por këto statistika nuk mjaftojnë për të përshkruar cilësinë e sistemit.

ShqipĂ«ria ka njĂ« volum tĂ« lartĂ« shpenzimesh publike qĂ« kalon pĂ«rmes prokurimeve, me mbi 377 mijĂ« procedura. NjĂ« analizĂ« pĂ«r periudhĂ«n 2014–2026 tregon se shteti shqiptar ka shpenzuar mbi 2,065 miliardĂ« lekĂ« nĂ« prokurime publike, ndĂ«rsa:

‱             14.8% e procedurave janĂ« zhvilluar me negocim pa shpallje paraprake;

‱             20 kompanitĂ« kryesore kanĂ« pĂ«rfituar rreth 58% tĂ« vlerĂ«s totale tĂ« kontratave;

‱             ShqipĂ«ria ka nivelin mĂ« tĂ« lartĂ« tĂ« prokurimeve publike si pĂ«rqindje e Prodhimit tĂ« BrendshĂ«m Bruto nĂ« rajon, me 16.5%.

Tregu i kontratave publike rezulton po ashtu i përqendruar. Dhjetë kompanitë kryesore përfituan 30.9% të vlerës totale të tenderëve, ndërsa analiza nxjerr në pah edhe raste të përsëritura dominimi nga kompani të caktuara pranë institucioneve të veçanta.

Edhe në krahasim me rajonin, ka dy anë të medaljes.

Serbia zhvillon 97.6% tĂ« procedurave nĂ« formĂ« tĂ« hapur, ndĂ«rsa ShqipĂ«ria rreth 52.3%; Mali i Zi ka ulur procedurat me negocim pa publikim nĂ« rreth 5%, ndĂ«rsa ShqipĂ«ria qĂ«ndron nĂ« 14.8%; Maqedonia e Veriut Ă«shtĂ« vlerĂ«suar me “disa progres”, ndĂ«rsa pĂ«r ShqipĂ«rinĂ« Komisioni Europian ruan formulimin “progres i kufizuar”.

Kjo tregon se Shqipëria ka përmirësime në disa tregues, por mbetet prapa disa vendeve të rajonit në indikatorët kyç të transparencës dhe konkurrencës.

Raportet ndërkombëtare

NĂ« kapitullin e prokurimeve publike, Komisioni Europian e mban ShqipĂ«rinĂ« prej vitesh nĂ« kategorinĂ« “mesatarisht e pĂ«rgatitur”, pa ndryshime qĂ« nga viti 2018 nĂ« raportet e tij.

Edhe sipas vlerĂ«simeve tĂ« SIGMA/OECD, ShqipĂ«ria kalon njĂ« volum tĂ« lartĂ« fondesh publike pĂ«rmes prokurimeve — rreth 16.5% tĂ« GDP-sĂ«, njĂ« ndĂ«r nivelet mĂ« tĂ« larta nĂ« Ballkanin PerĂ«ndimor. Tregues ky qĂ« interpretohet edhe si ekspozim mĂ« i madh ndaj riskut. Sa mĂ« shumĂ« para kalojnĂ« pĂ«rmes sistemit tĂ« prokurimit, aq mĂ« kritike bĂ«het cilĂ«sia e kontrollit dhe transparencĂ«s.

Në të njëjtën kohë, SIGMA thekson se sistemi mbetet i fragmentuar, me përdorim të lartë të procedurave alternative dhe me zbatim të dobët të reformave, ku hendeku mes ligjit dhe praktikës vazhdon të jetë i dukshëm.

Edhe Banka Botërore identifikon probleme të përsëritura që lidhen me mënyrën se si funksionon sistemi në praktikë. Ndër to përmenden:

‱             mbispecifikimi i kritereve tĂ« tenderĂ«ve, qĂ« kufizon konkurrencĂ«n reale,

‱             ndryshime tĂ« kontratave pas nĂ«nshkrimit, qĂ« rrisin vlerĂ«n e projekteve pa garĂ« tĂ« re,

‱             si edhe raste tĂ« ndĂ«rhyrjeve politike nĂ« proceset e vlerĂ«simit.

NĂ« kĂ«tĂ« tablo, Transparency International e vendos prokurimin publik nĂ« ShqipĂ«ri nĂ« kategorinĂ« e sektorĂ«ve me risk tĂ« lartĂ« korrupsioni. NjĂ« nga treguesit mĂ« domethĂ«nĂ«s Ă«shtĂ« edhe ai i “flamujve tĂ« kuq”. Rreth 35% e tenderĂ«ve mĂ« tĂ« mĂ«dhenj shfaqin shenja tĂ« mungesĂ«s sĂ« konkurrencĂ«s ose tĂ« rreziqeve procedurale, sipas monitorimeve tĂ« saj.

Biznesi dhe ekspertët

NĂ« kĂ«tĂ« kontekst, eksperti i financave publike Eduart Gjokutaj nga qendra ALTAX thekson pĂ«r Faktoje se:“Korrupsioni nĂ« prokurimet publike pĂ«rbĂ«n njĂ« nga burimet kryesore tĂ« humbjeve financiare pĂ«r ekonominĂ« shqiptare, duke deformuar konkurrencĂ«n, rritur kostot e investimeve dhe ulur cilĂ«sinĂ« e shĂ«rbimeve publike.”

Ai shton se “vetĂ«m nga prokurimet dhe shpenzimet publike tĂ« administruara nga pushteti qendror, vendor dhe kompanitĂ« publike, kostoja e korrupsionit vlerĂ«sohet tĂ« arrijĂ« deri nĂ« 470 milionĂ« euro nĂ« vit”.

Nga ana tjetër, Konfederata e Industrive në Shqipëri, vlerëson se është vështirësuar pjesëmarrja e operatorëve të huaj në tendera.  

Konfindustria sjell si shembull dy tendera ndĂ«rkombĂ«tarĂ« pĂ«r “Bypass-in e Elbasanit”, ku, sipas saj, kĂ«rkesa pĂ«r ekuivalentim tĂ« licencave brenda afateve tĂ« ngushta krijon pengesa pĂ«r pjesĂ«marrjen e operatorĂ«ve tĂ« huaj, duke kufizuar konkurrencĂ«n dhe rritur kostot e projekteve publike.

Në vlerësimin e tyre ky grupim biznesesh thotë se kufizimi i konkurrencës ndikon jo vetëm në rritjen e kostove të investimeve infrastrukturore, por edhe në cilësinë e punimeve dhe në përputhshmërinë me standardet europiane, duke prekur sektorë kyç si infrastruktura, energjia dhe teknologjia.

KLSH

Një auditim i Kontrollit të Lartë i Shtetit në Agjencinë e Prokurimit Publik nxjerr në pah se, përtej përmirësimeve teknologjike, sistemi vazhdon të përballet me mangësi institucionale dhe ligjore.

KLSH vëren mospërputhje mes ligjeve dhe akteve nënligjore për afatet e ankimimit në prokurimet e mbrojtjes dhe sigurisë, mungesë të dokumenteve standarde për ankandet publike, si dhe kritere që mund të kufizojnë pjesëmarrjen e biznesit të vogël.

Audituesit ngrenĂ« si shqetĂ«sim faktin se Agjencia e Prokurimit nuk ka kryer asnjĂ« hetim administrativ pĂ«r kontratat koncesionare gjatĂ« viteve 2021–2022, ndĂ«rsa sektori pĂ«rgjegjĂ«s pĂ«r PPP-tĂ« dhe koncesionet funksiononte me staf tĂ« paplotĂ«suar dhe pa trajnime tĂ« specializuara.

Sipas KLSH-së, Agjencia e Prokurimit nuk ka përmbushur plotësisht detyrimin për të monitoruar procedurat në fushën e mbrojtjes dhe sigurisë kombëtare, ndërsa u evidentuan edhe dobësi në arkivimin e dosjeve të tenderëve dhe në administrimin financiar.

Nisur nga këto gjetje, KLSH kërkon masa të menjëhershme për harmonizimin e legjislacionit, forcimin e kapaciteteve njerëzore dhe rritjen e kontrollit mbi PPP-të, koncesionet dhe procedurat sensitive të prokurimit.

PĂ«rfundim

Deklarata e kryeministrit Edi Rama mbështetet në disa tregues që tregojnë përmirësim të sistemit të prokurimeve publike, veçanërisht në krahasim me mesataren e BE-së në indikatorë të veçantë.

Megjithatë, të dhënat e mbledhura tregojnë se konkurrenca mbetet e kufizuar; një pjesë e konsiderueshme e procedurave zhvillohet pa transparencë të plotë; tregu i prokurimeve është i përqendruar në një numër të vogël kompanish; dhe problemet strukturore janë të përsëritura prej më shumë se një dekade.

Ndaj, deklaratĂ«n e kryeministrit se ‘“ShqipĂ«ria Ă«shtĂ« e para nĂ« rajon dhe me diferencĂ« nga vendet e tjera tĂ« rajonit nĂ« tĂ« gjithĂ« treguesit e prokurimeve publike, ndĂ«rkohĂ« qĂ« nĂ« disa indikatorĂ« ShqipĂ«ria ndodhet mbi mesataren e vendeve tĂ« Bashkimit Europian’, e kategorizojmĂ« gjysmĂ« tĂ« vĂ«rtetĂ«.

The post A është Shqipëria e para në prokurimet publike? appeared first on Faktoje.al.

↗

Ajri, rreziku i padukshëm në Shqipëri

✇Faktoje
By: Esmeralda Topi

Ajri nĂ« ShqipĂ«ri nuk Ă«shtĂ« mĂ« njĂ« çështje mjedisi. ËshtĂ« njĂ« histori e vjetĂ«r neglizhence qĂ« pĂ«rsĂ«ritet me tĂ« njĂ«jtĂ«t protagonistĂ«: trafikun, ndĂ«rtimet, institucionet
 dhe mungesĂ«n e matjeve. Prej tetĂ« vitesh, stacionet shtetĂ«rore tĂ« matjes sĂ« ajrit fiken dhe ndizen herĂ« pas here, duke e kthyer monitorimin nĂ« njĂ« proces tĂ« dĂ«shtuar. 

Shqipëria ka një rrjet kombëtar monitorimi të ajrit me 59 stacione. Një hartë që të jep idenë e një sistemi të plotë, të shtrirë, të aftë për të treguar në kohë reale çfarë po thithim. Por në terren, realiteti flet ndryshe. Monitorimi kryhet vetëm në 9 stacione në të gjithë vendin. Katër në Tiranë. Nga një në Durrës, Shkodër, Elbasan, Fier dhe Korçë. Pjesa tjetër e vendit nuk ka matje të cilësisë së ajrit.

Agjencia Kombëtare e Mjedisit, institucioni përgjegjës për matjen e cilësisë së ajrit, e pranon indirekt dështimin. 

NĂ« njĂ« pĂ«rgjigje pĂ«r Faktoje, institucioni shprehet se rrjeti aktual pĂ«rbĂ«het nga stacione qĂ« matin ndotĂ«s si PM10, PM2.5, NO₂, SO₂, O₃ dhe CO, ndĂ«rsa “stacionet janĂ« nĂ« funksion, me pĂ«rjashtim tĂ« njĂ«rit pĂ«r arsye teknike”.

Por problemi nuk Ă«shtĂ« mĂ« vetĂ«m nĂ«se janĂ« ndezur apo fikur. Problemi Ă«shtĂ« se janĂ« pak. ShumĂ« pak. ProblematikĂ« qĂ« Ă«shtĂ« vĂ«nĂ« nĂ« dukje edhe nga Kontrolli i LartĂ« i Shtetit, ku pĂ«rmes njĂ« auditi tĂ« fundit thekson se institucionet “nuk kanĂ« garantuar tĂ« dhĂ«na tĂ« besueshme dhe tĂ« mjaftueshme pĂ«r vlerĂ«simin e gjendjes reale tĂ« cilĂ«sisĂ« sĂ« ajrit”.

Shqipëria që matet dhe Shqipëria që nuk matet

NĂ« kĂ«tĂ« boshllĂ«k institucional, njĂ« hartĂ« tjetĂ«r ka filluar tĂ« ndĂ«rtohet, ajo e matjeve alternative. Nga njĂ«ra anĂ« qĂ«ndron Agjencia KombĂ«tare e Mjedisit, institucioni ligjĂ«risht pĂ«rgjegjĂ«s pĂ«r matjen e cilĂ«sisĂ« sĂ« ajrit, me njĂ« rrjet tĂ« kufizuar stacionesh dhe raportime qĂ« e paraqesin situatĂ«n relativisht tĂ« qĂ«ndrueshme pĂ«r shumicĂ«n e ndotĂ«sve. Sipas AKM-sĂ«, pĂ«rveç rritjeve sezonale tĂ« ozonit nĂ« verĂ«, “situata pĂ«r ndotĂ«sit e tjerĂ« paraqitet e stabilizuar”, ndĂ«rsa tejkalimet e ndotjes lidhen kryesisht me trafikun, ndĂ«rtimet dhe ngrohjen nĂ« dimĂ«r.

Nga ana tjetër, një sistem paralel, i ngritur nga shoqëria civile, po përpiqet të plotësojë boshllëkun që shteti ka lënë me një panoramë shumë më të qartë.

Instituti për Zhvillimin e Habitatit CoPlan, një organizatë që merret me adresimin e çështjeve mjedisore, përmes projektit GreenAL, ka vendosur qindra pika monitorimi në qytetet kryesore. 

Rezultatet e fundit nuk lënë vend për optimizëm dhe nuk përputhen aspak me narrativën zyrtare.

Në Tiranë, 66.7% e pikave tejkalojnë normat për dioksidin e azotit një ndotës që lidhet drejtpërdrejt me trafikun, ndërkohë që sipas të dhënave zyrtare këto nivele raportohen përgjithësisht brenda kufijve. 

Në Durrës, 100% e pikave të monitorimit të Co-PLAN rezultojnë mbi standardet për grimcat e imëta PM2.5 dhe PM10, ndërsa Agjencia flet për një situatë pa rritje të konsiderueshme për shumicën e ndotësve.

NĂ« Elbasan, kontrasti bĂ«het edhe mĂ« i dukshĂ«m. NdĂ«rsa matjet alternative tregojnĂ« se 91% e pikave tejkalojnĂ« kufirin pĂ«r NO₂, raportimet zyrtare nuk evidentojnĂ« njĂ« situatĂ« alarmante pĂ«r kĂ«tĂ« ndotĂ«s. E njĂ«jta tablo pĂ«rsĂ«ritet nĂ« Fier, ku deri nĂ« 79% e pikave janĂ« mbi normĂ« pĂ«r grimcat e pluhurit, dhe nĂ« qytete si Korça dhe Shkodra, ku mĂ« shumĂ« se gjysma e pikave rezultojnĂ« mbi standardet.

Pra, teksa Agjencia Kombëtare e Mjedisit flet për një situatë përgjithësisht të qendrueshme me tejkalime të kufizuara, matjet e Co -Plan në terren tregojnë se ndotja është e përhapur, e vazhdueshme dhe mbi normat e lejuara.

Trafik dhe ndërtim

Nuk ka mister nĂ« kĂ«tĂ« histori. AsnjĂ« ndotĂ«s i padukshĂ«m qĂ« nuk mund tĂ« identifikohet. VetĂ« Agjencia KombĂ«tare e Mjedisit pranon pĂ«r Faktoje se “kontribuesit kryesorĂ« tĂ« ndotjes sĂ« ajrit janĂ« trafiku i rĂ«nduar dhe ndĂ«rtimi”, ndĂ«rsa nĂ« dimĂ«r shtohet edhe ndotja nga pĂ«rdorimi i lĂ«ndĂ«ve djegĂ«se pĂ«r ngrohje.

Në disa qytete, lista zgjatet. Industria në Elbasan, Fier dhe Tiranë vazhdon të jetë një faktor i rëndësishëm. Por mbi të gjitha qëndron trafiku. Sipas të dhënave të Drejtorisë së Përgjithshme të Shërbimeve të Transportit Rrugor, në vitin 2025 numri i mjeteve në qarkullim në vend e kaloi për herë të parë shifrën 1 milion. 

Edhe dy muajt e parë të vitit 2026 konfirmojnë të njëjtin trend, me rreth 14 mijë mjete të importuara dhe një rritje prej 5%.

Por problemi nuk Ă«shtĂ« vetĂ«m numri. ËshtĂ« cilĂ«sia e flotĂ«s. Rreth 69% e automjeteve nĂ« ShqipĂ«ri funksionojnĂ« me naftĂ«, ndĂ«rsa mosha mesatare makinave ka arritur nĂ« 18 vite. 

Kontrolli i LartĂ« i Shtetit e pĂ«rshkruan kĂ«tĂ« si njĂ« tendencĂ« shqetĂ«suese, duke theksuar se â€œĂ«shtĂ« rritur numri i mjeteve me moshĂ« mbi 20 vjet”, njĂ« faktor qĂ« ndikon drejtpĂ«rdrejt nĂ« ndotjen e ajrit, sidomos nĂ« zonat urbane. NĂ« kĂ«tĂ« panoramĂ«, mjetet elektrike mbeten pothuajse tĂ« padukshme, vetĂ«m 1.3% e totalit.

NĂ« sfondin e trafikut, njĂ« tjetĂ«r burim ndotjeje Ă«shtĂ« rritur ndjeshĂ«m vitet e fundit ndĂ«rtimi. Sipas tĂ« dhĂ«nave tĂ« INSTAT, tĂ« pĂ«rllogaritura nga Faktoje, nĂ« pesĂ« vitet e fundit janĂ« dhĂ«nĂ« rreth 7 mijĂ« leje ndĂ«rtimi nĂ« tĂ« gjithĂ« vendin. Çdo kantier sjell pluhur, lĂ«vizje mjetesh tĂ« rĂ«nda dhe zhdukje tĂ« hapĂ«sirave tĂ« gjelbra elementĂ« qĂ« jo vetĂ«m rrisin ndotjen, por edhe e bĂ«jnĂ« atĂ« mĂ« tĂ« qĂ«ndrueshme nĂ« kohĂ«.

Burimi:INSTAT

Para ka, por jo për ajrin

E ndĂ«rsa qeveria shpenzon miliarda lekĂ« pĂ«r investime, ajri qĂ« qytetarĂ«t thithin ka njĂ« buxhet minimal pĂ«r t’u matur.  

Pak kohĂ« mĂ« parĂ«, Ministri i Mjedisit, Sofjan Jaupaj, u shpreh se “Ministria e Mjedisit ka angazhuar edhe buxhetin e saj kĂ«tĂ« vit dhe nĂ« dy vitet nĂ« vijim pĂ«r tĂ« plotĂ«suar ShqipĂ«rinĂ« me tĂ« gjithĂ« pajisjet pĂ«r monitorimin e cilĂ«sisĂ« sĂ« ajrit”.  Por ndonĂ«se nĂ« dokumentet zyrtare, mbrojtja e mjedisit shfaqet si prioritet, fondet pĂ«r pĂ«rmirĂ«simin e cilĂ«sisĂ« sĂ« ajrit janĂ« tĂ« pakta, si pjesĂ« e Programit tĂ« Mbrojtjes sĂ« Mjedisit. 

Për vitin 2026, fondet arrijnë në rreth 1 miliard lekë. Por ky është një buxhet që duhet të mbulojë edhe mbetjet, biodiversitetin, ndryshimet klimatike dhe ujërat. Ajri mbetet një pjesë e vogël e kësaj torte. Madje, analiza buxhetore e viteve të fundit tregon se sa herë që buxheti rishikohet, ky zë pëson shkurtime.

Burimi: Ministria e financave

Ky reduktim ndodh përmes akteve normative, që në praktikë tkurrin më tej financimin për një sektor që tashmë operon me burime minimale. Ndaj dhe rezultati është i dukshëm në terren, një rrjet monitorimi i kufizuar, pajisje që shpesh dalin jashtë funksionit dhe mungesë e të dhënave të vazhdueshme. 

Përfundim 

ShqipĂ«ria ka njĂ« plan pĂ«r cilĂ«sinĂ« e ajrit. NjĂ« dokument qĂ« flet pĂ«r ulje trafiku, pĂ«rmirĂ«sim tĂ« transportit publik, promovim tĂ« teknologjive tĂ« pastra. Por nĂ« praktikĂ«, kĂ«to mbeten formulime tĂ« pĂ«rgjithshme. Kontrolli i LartĂ« i Shtetit vĂ«ren se masat janĂ« “jo tĂ« qarta dhe jo lehtĂ«sisht tĂ« matshme”. Nuk ka objektiva konkrete. 

Ndërkohë, vendi ka një detyrim të qartë. Direktiva 2008/50 e Bashkimit Europian kërkon monitorim të vazhdueshëm dhe publikim të të dhënave në kohë reale për cilësinë e ajrit. Pa këtë, vendi rrezikon jo vetëm shëndetin e qytetarëve, por edhe procesin e integrimit europian.

Dhe zgjidhjet janĂ«. Kontrolli i LartĂ« i Shtetit thekson se Agjencia KombĂ«tare e Mjedisit duhet tĂ« sigurojĂ« funksionimin e pandĂ«rprerĂ« tĂ« stacioneve tĂ« monitorimit, me mirĂ«mbajtje dhe kalibrim tĂ« rregullt. Ministria e Turizmit dhe Mjedisit duhet tĂ« garantojĂ« fondet pĂ«r zgjerimin e rrjetit matĂ«s. Dhe mbi tĂ« gjitha, qytetarĂ«t duhet tĂ« kenĂ« akses nĂ« tĂ« dhĂ«na tĂ« pĂ«rditĂ«suara dhe tĂ« besueshme. Sepse ajri nuk Ă«shtĂ« statistikĂ«. ËshtĂ« ajo qĂ« thithim çdo ditĂ«. Dhe pĂ«r kĂ«tĂ«, askush nuk mund tĂ« presĂ«.

The post Ajri, rreziku i padukshëm në Shqipëri appeared first on Faktoje.al.

↗

“Reflektimi i çastit” nga ministri Hoxha qĂ« trazoi diplomacinĂ«

✇Faktoje
By: Esmeralda Topi
Esmeralda Topi 

Deklaratat e ministrit për Evropën dhe Punët e Jashtme, Ferit Hoxha, mbi të ardhmen e marrëveshjes mes Shqipërisë dhe Italisë për qendrat e emigrantëve në Gjadër dhe Shëngjin u shndërruan brenda pak orësh në një episod diplomatik me jehonë nga Brukseli në Tiranë dhe Romë.

Në një intervistë për Euractiv, Hoxha tha se nuk pritej rinovimi i marrëveshjes pas përfundimit të afatit pesëvjeçar, duke e lidhur këtë me supozimin se Shqipëria në vitin 2030 do të ishte anëtare e Bashkimit Evropian. 

Qendrimi i ministrit tĂ« jashtĂ«m shqiptar, u interpretua gjĂ«rĂ«sisht nĂ« media si njĂ« deklaratĂ« politike qĂ« vendoste njĂ« “afat skadence” pĂ«r njĂ« nga projektet mĂ« tĂ« rĂ«ndĂ«sishme tĂ« bashkĂ«punimit ShqipĂ«ri–Itali.

“NjĂ« reflektim çasti”

Pak orë pas publikimit të intervistës, ministri Hoxha u detyrua të bënte një sqarim në platformën X, duke theksuar se deklarata e tij ishte keqinterpretuar.

Sipas tij, pĂ«rgjigjja ishte dhĂ«nĂ« nĂ« njĂ« kontekst tĂ« thjeshtĂ« pyetje–pĂ«rgjigje me njĂ« gazetar nĂ« Bruksel dhe nuk pĂ«rbĂ«nte njĂ« vendim apo qĂ«ndrim zyrtar. Ai e pĂ«rshkroi deklaratĂ«n si njĂ« “reflektim tĂ« çastit” dhe jo si politikĂ« tĂ« qeverisĂ« shqiptare.

Hoxha shtoi gjithashtu se nĂ« botĂ«n e sotme “shprehje tĂ« shkĂ«putura nga konteksti shndĂ«rrohen nĂ« narrativa”, duke lĂ«nĂ« tĂ« kuptohet se interpretimi mediatik kishte tejkaluar qĂ«llimin e tij fillestar.

MegjithatĂ«, sipas intervistĂ«s sĂ« publikuar, ministri e kishte strukturuar pĂ«rgjigjen nĂ« dy pjesĂ«: “Para sĂ« gjithash, Ă«shtĂ« pĂ«r pesĂ« vjet dhe nuk jam i sigurt nĂ«se do tĂ« ketĂ« njĂ« zgjatje. SĂ« dyti, nuk do tĂ« ketĂ« zgjatje sepse do tĂ« jemi anĂ«tar tĂ« Bashkimit Evropian”

Pjesa e parë i referohet pasigurisë për rinovimin e marrëveshjes, ndërsa e dyta e bën fakt mosrinovimin me anëtarësimin e Shqipërisë në Bashkimin Evropian. Në këtë kuptim, çështja nuk lidhet me nxjerrje të deklaratës jashtë kontekstit nga media, por me një riprodhim të pjesshëm të saj në sqarimin e mëvonshëm nga ministri i jashtëm Ferit Hoxha. 

Linja zyrtare e Shqipërisë

Sqarimi i ministrit nuk mjaftoi pĂ«r tĂ« mbyllur debatin. Kryeministri Edi Rama reagoi duke ‘pĂ«rgĂ«njeshtruar’ interpretimin e deklaratĂ«s dhe duke mbrojtur vijĂ«n zyrtare tĂ« qeverisĂ«.

NĂ« platformĂ«n X, Rama deklaroi se protokolli me ItalinĂ« â€œĂ«shtĂ« kĂ«tu pĂ«r tĂ« qĂ«ndruar, pĂ«r aq kohĂ« sa Italia do ta dojĂ« atĂ«â€, duke rrĂ«zuar çdo ide se marrĂ«veshja ka njĂ« kufizim tĂ« paracaktuar nĂ« kohĂ«.

Ai e cilĂ«soi gjithashtu raportimin fillestar si njĂ« “citim mashtrues”, duke ia atribuar medias pĂ«rgjegjĂ«sinĂ« pĂ«r interpretimin e deklaratĂ«s. MegjithatĂ«, nĂ« intervistĂ«, ministri Hoxha kishte deklaruar se “nuk do tĂ« ketĂ« zgjatje”, duke e lidhur kĂ«tĂ« me anĂ«tarĂ«simin e ShqipĂ«risĂ« nĂ« Bashkimin Evropian.

Jehona në Itali 

Deklarata e Hoxhës dhe më pas sqarimi i tij u pasqyruan gjerësisht në mediat italiane, përfshirë Corriere della Sera, e cila raportoi se lajmi u prit me habi në Romë.

Sipas raportimeve, zyrtarĂ«t italianĂ« kĂ«rkuan menjĂ«herĂ« qartĂ«si mbi qĂ«ndrimin e TiranĂ«s, duke e parĂ« deklaratĂ«n si potencialisht kontradiktore me marrĂ«veshjen e ratifikuar nĂ« vitin 2024. Ministri i JashtĂ«m italian Antonio Tajani u shpreh se “viti 2030 Ă«shtĂ« shumĂ« larg” dhe se fokusi duhet tĂ« mbetet te zbatimi i marrĂ«veshjes aktuale.

Tajani gjithashtu deklaroi se në takimet e tij me Hoxhën nuk ishte ngritur asnjë shqetësim për mosrinovim, duke nënvizuar vijimësinë e bashkëpunimit mes dy vendeve.

NĂ« kulmin e debatit, reagoi edhe kryeministrja italiane Giorgia Meloni, e cila ripublikoi reagimin e RamĂ«s nĂ« X me njĂ« mesazh tĂ« shkurtĂ«r: “Faleminderit Edi”.

“Rama drama” 

Debati u zhvendos mĂ« tej kur redaktori i Euractiv, Eddy Wax, nĂ« rubrikĂ«n e tij “Rapporteur”, me nĂ«ntitull “Rama drama”, bĂ«ri tĂ« ditur se ishte i hapur t’i vinte nĂ« dispozicion kryeministrit Rama transkriptin e plotĂ« tĂ« intervistĂ«s me ministrin Hoxha.

NĂ« njĂ« pasazh tĂ« publikuar nĂ« rubrikĂ«, Wax citon ministrin Hoxha, fjalĂ« pĂ«r fjalĂ«: “Po ju them se pas pesĂ« vitesh, sapo ShqipĂ«ria tĂ« anĂ«tarĂ«sohet, kjo nuk Ă«shtĂ« mĂ« jashtĂ«territoriale. ËshtĂ« territor i Bashkimit Europian. SĂ« pari, Ă«shtĂ« pĂ«r pesĂ« vite dhe nuk jam i sigurt se do tĂ« ketĂ« zgjatje. SĂ« dyti, nuk do tĂ« ketĂ« zgjatje sepse ne do tĂ« jemi anĂ«tarĂ« tĂ« Bashkimit Europian”

Rama reagoi sĂ«rish nĂ« X, duke kĂ«mbĂ«ngulur se citimi i shkurtuar ishte “mjaftueshĂ«m çorientues”, por duke theksuar se thelbi mbetet i pandryshuar: “ÇfarĂ« Italia kĂ«rkon nga ShqipĂ«ria, Italia e merr nga ShqipĂ«ria”

PĂ«rfundim

Intervista e ministrit Ferit Hoxha tregon se, pavarĂ«sisht sqarimeve dhe pĂ«rpjekjeve pĂ«r ta ripaketuar si “reflektim tĂ« çastit”, mbetet e verifikueshme nĂ« formĂ«n e saj origjinale. Ajo qĂ« u tha qartĂ« nĂ« intervistĂ« (pĂ«rfshirĂ« lidhjen e moszgjatjes sĂ« marrĂ«veshjes me anĂ«tarĂ«simin nĂ« Bashkimit Evropian) nuk mund tĂ« zhbĂ«het thjesht pĂ«rmes njĂ« sqarimi tĂ« pjesshĂ«m tĂ« mĂ«vonshĂ«m.

PĂ«rpjekja e HoxhĂ«s pĂ«r ta reduktuar deklaratĂ«n nĂ« njĂ« “pasiguri personale” nuk arrin tĂ« ndryshojĂ« faktin se nĂ« intervistĂ« u artikulua edhe njĂ« konkluzion i dytĂ«, i cili u la jashtĂ« sqarimit publik. PikĂ«risht kjo diferencĂ« mes deklaratĂ«s sĂ« plotĂ« dhe versionit tĂ« mĂ«vonshĂ«m tĂ« saj ka bĂ«rĂ« qĂ« ajo tĂ« perceptohet si njĂ« “gjysmĂ« e vĂ«rtetĂ«â€ nĂ« diskursin publik.

NĂ« kĂ«tĂ« rast, “dielli” i asaj qĂ« u tha nĂ« intervistĂ« nuk mbulohet lehtĂ« me “shoshĂ«n” e sqarimeve tĂ« pjesshme.

The post “Reflektimi i çastit” nga ministri Hoxha qĂ« trazoi diplomacinĂ« appeared first on Faktoje.al.

↗

“Populli do tĂ« dĂ«gjohet çdo vit” premtimi i pambajtur pĂ«r KĂ«shillimin KombĂ«tar

✇Faktoje
By: Esmeralda Topi

Esmeralda Topi 

Në qershor të vitit 2021, nga Kongresi i jashtëzakonshëm i Partisë Socialiste, kryeministri Edi Rama premtoi një mënyrë të re komunikimi me qytetarët.

“Dua qĂ« populli tĂ« mos dĂ«gjohet vetĂ«m njĂ« herĂ« nĂ« katĂ«r vjet, por tĂ« dĂ«gjohet tĂ« paktĂ«n njĂ« herĂ« nĂ« vit”, premtoi ai, teksa prezantoi KĂ«shillimin KombĂ«tar si njĂ« “institucion tĂ« ri kombĂ«tar”.

Nisma u konkretizua nĂ« fund tĂ« vitit 2021, kur qeveria njoftoi se çdo shtetas shqiptar mbi 18 vjeç, brenda dhe jashtĂ« vendit, do tĂ« merrte njĂ« pyetĂ«sor me 12 pyetje mbi tema qĂ« varionin nga legalizimi i kanabisit deri te politikat fiskale, integrimi europian dhe nisma “Ballkani i Hapur”.

Këshillimi Kombëtar u zhvillua nga 19 janari deri më 31 mars 2022. Pyetësorët u shpërndanë nga Posta Shqiptare, u plotësuan online si edhe në tenda të ngritura në 61 bashki. Përpunimi i të dhënave u krye nga INSTAT. Sipas qeverisë, 563,195 qytetarë dhanë mendimin e tyre.

NĂ« konferencĂ«n pĂ«r prezantimin e rezultateve, Rama e cilĂ«soi pjesĂ«marrjen si “njĂ« rezultat pĂ«rtej tĂ« gjitha parashikimeve”. Edhe Eridana Çano, asokohe Drejtore e AgjencisĂ« pĂ«r Dialog dhe BashkĂ«qeverisje u shpreh se ky ishte “njĂ« ushtrim, i cili do tĂ« pĂ«rsĂ«ritet nĂ« mĂ«nyrĂ« vjetore”.

Premtim i harruar

Por nga viti 2022, deri tani në 2026 nuk është zhvilluar një tjetër Këshillim Kombëtar sikurse u premtua. Për të kuptuar nëse ekziston një plan për rikthimin e kësaj nisme, Faktoje iu drejtua Agjencisë për Media dhe Informim. 

“Nuk ka pĂ«r momentin njĂ« koment pĂ«r datĂ«n e mundshme kur do tĂ« fillojĂ« KĂ«shillimi KombĂ«tar” tha MIA pĂ«r Faktoje. 

Pra, nuk ka një afat apo kalendar konkret për zhvillimin e një pyetësori të dytë.

Nga Këshillimi Kombëtar tek referendumi

Ndërsa pyetësori i Këshillimit Kombëtar nuk u përsërit, Rama ka hedhur së fundmi idenë e organizimit të një referendumi për çështje me rëndësi kombëtare. 

Duke folur në asamblenë e Partisë Socialiste, Rama lajmëroi mundësinë e ndryshimeve kushtetuese përmes votës popullore, përfshirë edhe reduktimin e numrit të deputetëve. 

“Do t’i thĂ«rrasim shqiptarĂ«t nĂ« referendum”, deklaroi ai, duke e vendosur kĂ«tĂ« si njĂ« opsion nĂ« mungesĂ« tĂ« shumicĂ«s sĂ« nevojshme parlamentare.

Vetëm tre ditë më vonë, u prezantua edhe një projektligj për referendumet, i cili sipas socialistëve synon të krijojë një kornizë ligjore për konsultime më të drejtpërdrejta me qytetarët.

Por këtë zhvillim, Rigels Xhemollari nga Qëndresa Qytetare e sheh me dyshim. 

“PĂ«r ne ky referendum qĂ« quan kryeministri Ă«shtĂ« njĂ« sondazh me para publike, pasi nuk ka asnjĂ« fuqi vendimmarrĂ«se, por vetĂ«m fuqi konsultuese”, tha ai pĂ«r Faktoje. 

Xhemollari shton se këto procese mbeten të kontrolluara nga vetë mazhoranca.

“VetĂ« i mbledh, vetĂ« i pyet, vetĂ« pĂ«rgjigjet dhe pastaj vetĂ« vendos. Pra nuk kemi mekanizma ku qytetari jep mendimin, dhe partia/qeveria e merr mendimin dhe e pĂ«rditĂ«son. Ai e ka ndarĂ« mendjen se çfarĂ« do bĂ«jĂ« dhe thotĂ« t’i pyes kĂ«ta qĂ« tĂ« bĂ«j atĂ« qĂ« kam ndarĂ« unĂ« mendjen”- pĂ«rfundon Xhemollari nga QĂ«ndresa Qytetare. 

Përfundim 

KĂ«shillimi KombĂ«tar u prezantua nga qeveria si njĂ« proces gjithĂ«pĂ«rfshirĂ«s, ku çdo shtetas shqiptar mbi 18 vjeç, brenda dhe jashtĂ« vendit, do tĂ« ftohej tĂ« jepte mendimin e tij pĂ«r çështje me rĂ«ndĂ«si strategjike pĂ«r vendin. PĂ«rmes njĂ« pyetĂ«sori me 12 pyetje, qytetarĂ«ve iu kĂ«rkua tĂ« shpreheshin pĂ«r tema tĂ« ndryshme sociale, ekonomike dhe politike, qĂ« nisnin nga mbĂ«shtetja pĂ«r nĂ«nat me shumĂ« fĂ«mijĂ« dhe legalizimi i kanabisit, deri te politikat fiskale, integrimi nĂ« Bashkimi Evropian dhe nisma rajonale ‘Ballkani i Hapur’. 

NĂ« kohĂ«n e shpalljes sĂ« nismĂ«s, u raportua se organizimi dhe promovimi i saj do t’u kushtonte taksapaguesve rreth 25 milionĂ« lekĂ« tĂ« reja, ku pjesa mĂ« e madhe do tĂ« pĂ«rdorej pĂ«r fushatĂ«n promovuese dhe materialet informuese, ndĂ«rsa INSTAT do tĂ« kryente pĂ«rpunimin dixhital tĂ« pĂ«rgjigjeve.

NĂ« mungesĂ« tĂ« pĂ«rsĂ«ritjes sĂ« premtuar, KĂ«shillimi KombĂ«tar mbeti vetĂ«m njĂ« ushtrim dhe jo njĂ« proces i pĂ«rvitshĂ«m konsultimi. Nisur nga informacionet e mbledhura, premtimin e Edi RamĂ«s se “populli do tĂ« dĂ«gjohet tĂ« paktĂ«n njĂ« herĂ« nĂ« vit” e kategorizojmĂ« tĂ« pambajtur. 

The post “Populli do tĂ« dĂ«gjohet çdo vit” premtimi i pambajtur pĂ«r KĂ«shillimin KombĂ«tar appeared first on Faktoje.al.

↗

Video e Ramës për Lanën, e krijuar me Inteligjencë Artificiale

✇Faktoje
By: Esmeralda Topi

Esmeralda Topi 

Më 30 prill, Kryeministri Edi Rama publikoi në rrjetet sociale një video që tregon transformimin e Lumit të Lanës në Tiranë, një nga ndërhyrjet urbane më të njohura të dy dekadave të fundit në kryeqytet. 

Postimi shoqĂ«rohej me njĂ« koment ironik nga vet Rama: “Eh eh eh, llafet i merr lumi”. Brenda pak orĂ«sh, video u shpĂ«rnda gjerĂ«sisht, duke grumbulluar mbi 1.4 milionĂ« shikime, mijĂ«ra pĂ«lqime e komente, si dhe qindra shpĂ«rndarje. Ajo u amplifikua mĂ« tej nga ministra, deputetĂ« tĂ« shumicĂ«s, media online si dhe televizione kombĂ«tare.

Por, ndërsa videoja u paraqit si një dëshmi vizuale e transformimit të Lanës, në asnjë moment nuk u bë e qartë për publikun se përmbajtja ishte e krijuar pjesërisht me inteligjencë artificiale (AI).

Verifikimi i kryer nga Faktoje tregon se videoja nuk Ă«shtĂ« njĂ« dokumentim i pastĂ«r “para dhe pas”, por njĂ« produkt i pĂ«rpunuar me teknologji AI. NjĂ« kontroll i thjeshtĂ« pĂ«rmes mjeteve tĂ« disponueshme publikisht, pĂ«rfshirĂ« analiza bazike tĂ« detektimit tĂ« pĂ«rmbajtjes sĂ« gjeneruar, ngriti dyshime mbi autenticitetin e pamjeve. 

‘Video e marrĂ« pa leje’

Për të sqaruar më tej, Faktoje kontaktoi edhe me autorin e videos, i cili konfirmoi përdorimin e inteligjencës artificiale në krijimin e saj.

“UnĂ« jam content creator dhe po implementoj AI nĂ« projektet e mia duke e pĂ«rdorur pĂ«r tĂ« tĂ«rhequr audiencĂ«n, duke qenĂ« se Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« trend nĂ« rrjete sociale,”  shpjegon autori i faqes rigo.vision pĂ«r Faktoje.al. Sipas tij, videoja pĂ«r LanĂ«n Ă«shtĂ« pjesĂ« e njĂ« serie pĂ«rmbajtjesh qĂ« po prodhon pĂ«r profilin e tij personal dhe nuk Ă«shtĂ« krijuar pĂ«r qĂ«llime politike.

“Foto ‘para’ Ă«shtĂ« realizuar me AI, me referencĂ« nga foto reale nĂ« Google, ndĂ«rsa ‘pas’ Ă«shtĂ« reale 100%, por Ă«shtĂ« pĂ«rdorur AI pĂ«r timelapse me prompte specifike”, sqaron mĂ« tej natyrĂ«n e materialit autori. 

Pra videoja nuk është një krahasim autentik mes dy momenteve reale në kohë, por një kombinim mes realitetit dhe simulimit. Megjithatë, kjo nuk u komunikua në asnjë nga postimet që e shpërndanë, përfshirë atë të Kryeministrit.

NjĂ« tjetĂ«r element problematik lidhet me mĂ«nyrĂ«n se si videoja u pĂ«rdor nga vetĂ« kreu i qeverisĂ«. “PĂ«r publikimin nga Kryeministri, as nuk ka marrĂ« leje fare nga mua, asnjĂ« lloj mesazhi. Thjesht kanĂ« bĂ«rĂ« reupload videon time, e cila tashmĂ« ishte bĂ«rĂ« virale,”  thotĂ« krijuesi i faqes 

‘Manipulim opinioni’

Sipas ekspertit të sigurisë kibernetike, Besmir Semanaj, rasti ngre një problem më të gjerë që lidhet me standardet e transparencës në epokën e inteligjencës artificiale. 

 “Kjo video e publikuar nga Edi Rama ngre njĂ« problem serioz: pĂ«rdorimi i pĂ«rmbajtjeve tĂ« gjeneruara me AI pa i deklaruar si tĂ« tilla” shpjegon Semanaj. 

Ai thekson se nĂ« nivel europian tashmĂ« ka standarde tĂ« qarta pĂ«r pĂ«rdorimin e pĂ«rmbajtjeve tĂ« tilla. “NĂ« Bashkimin Europian, pĂ«rmes EU Artificial Intelligence Act, kĂ«rkohet qĂ« pĂ«rmbajtjet e krijuara ose tĂ« manipuluara me AI tĂ« etiketohen nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« dukshme, sidomos kur mund tĂ« ndikojnĂ« opinionin publik.” 

Ndaj, sipas Semanaj, mungesa e transparencĂ«s krijon pasoja konkrete. “Kur materiale tĂ« tilla shpĂ«rndahen si ‘tĂ« vĂ«rteta’ nga aktorĂ« publikĂ«, rrezikohet manipulimi i opinionit dhe cenohet besimi te informacioni – transparenca nuk Ă«shtĂ« zgjedhje, Ă«shtĂ« detyrim”

Lana

Përpos videos së gjeneruar me AI, Lana sot ka edhe anën tjetër të realitetit.

Faktoje ka shkruar më herët mbi fenomenin e ndotjes së Lanës pasi impianti i Trajtimit të Ujërave të Ndotura në Kashar, i financuar me kredi nga jashtë vite më parë, përfundoi i braktisur e i degraduar, duke lënë Tiranën me një lum të ndotur, me pasoja mjedisore, shëndetësore dhe ekonomike.  

Përfundim 

Në një kohë kur teknologjitë gjeneruese po bëhen gjithnjë e më të sofistikuara, dallimi mes realitetit dhe përmbajtjes së manipuluar vizualisht bëhet më i vështirë për publikun e gjerë. Ndaj dhe mungesa e transparencës për përdorimin e AI në një përmbajtje që shpërndahet nga nivelet më të larta të komunikimit publik përbën problem. 

Rehabilitimi i Lumit Lana Ă«shtĂ« pjesĂ« e ndĂ«rhyrjeve urbane tĂ« realizuara gjatĂ« periudhĂ«s kur Edi Rama drejtonte BashkinĂ« e TiranĂ«s (2000–2011). NĂ« atĂ« kohĂ«, administrata vendore ndĂ«rmori njĂ« sĂ«rĂ« aksionesh pĂ«r pastrimin e shtratit tĂ« lumit nga ndĂ«rtimet pa leje, rikthimin e hapĂ«sirave publike dhe shtimin e gjelbĂ«rimit nĂ« qytet. 

Pra, ndërhyrja në Lanë është një fakt i dokumentuar dhe i njohur publikisht. Megjithatë, përdorimi i një videoje të manipuluar pa e deklaruar këtë fakt krijon problem edhe për mënyrën se si komunikohet ky realitet.

Rasti ilustron njĂ« fenomen gjithnjĂ« e mĂ« tĂ« pĂ«rhapur nĂ« hapĂ«sirĂ«n digjitale, ku pĂ«rmbajtjet e krijuara me AI pĂ«rdoren pĂ«r tĂ« rritur angazhimin dhe pĂ«r tĂ« tĂ«rhequr audiencĂ«. VetĂ« autori e pranon kĂ«tĂ«. “Po e pĂ«rdor AI pĂ«r tĂ« tĂ«rhequr audiencĂ«n, pasi Ă«shtĂ« trend nĂ« rrjete sociale”, thekson ai.

Por kur këto përmbajtje ripërdoren nga aktorë publikë dhe media pa asnjë shpjegim, ato mund të marrin një peshë tjetër duke u perceptuar si burime informacioni dhe jo thjesht si produkte kreative. Në përfundim, rasti tregon se përdorimi i përmbajtjeve të gjeneruara me AI pa etiketime të qarta mund të kthehet në një formë të re të propagandës vizuale, ku teknologjia përdoret për të ndërtuar narrativë publike që nuk dallon lehtësisht nga realiteti.

The post Video e Ramës për Lanën, e krijuar me Inteligjencë Artificiale appeared first on Faktoje.al.

↗

“A e do faturĂ«n?” Nafta mbi 200 lekĂ«, por tregtarĂ«t s’lĂ«shojnĂ« kupon

✇Faktoje
By: Esmeralda Topi

Esmeralda Topi 

Nafta kaloi pragun e 200 lekëve për litër dhe bashkë me të u rikthye edhe debati i vjetër mbi mënyrën si funksionon tregu i karburanteve në Shqipëri. Kriza në Lindjen e Mesme dhe luhatjet në bursat ndërkombëtare u përkthyen shpejt në çmimet më të larta në rajon në pikat e shitjes kudo në Shqipëri, duke rënduar buxhetet familjare. 

Por problemi në vend nuk mbaron te kostoja në pompë. Përtej çmimit, në treg informaliteti mbetet i pranishëm dhe jo çdo transaksion lë gjithmonë gjurmë në sistemin fiskal.

“A e do faturĂ«n?” – kjo Ă«shtĂ« pyetja qĂ«, sipas qytetarĂ«ve, dĂ«gjohet shpesh sapo shitĂ«si heq pompĂ«n nga automjeti.

Dhjetëra dëshmi të mbledhura nga Faktoje tregojnë se moslëshimi i faturës është kthyer në praktikë të zakonshme. Në disa raste, fatura nuk jepet nëse nuk kërkohet. Në të tjera, nuk jepet fare. Dhe kur jepet, nuk është gjithmonë e fiskalizuar.

“Doja tĂ« paguaja me kartĂ«, por mĂ« thanĂ« se POS-i nuk funksiononte. Paguajta cash dhe kĂ«rkova faturĂ« nĂ« fund. MĂ« dhanĂ« njĂ« faturĂ« tĂ« pafiskalizuar,” rrĂ«fen njĂ« qytetar nga Tirana, ditĂ«n kur çmimi i naftĂ«s ishte 224 lekĂ« pĂ«r litĂ«r. 

Fatura që mungon

Ligjërisht, çdo litër karburant i shitur duhet të shoqërohet me faturë fiskale. Sistemi i fiskalizimit online u ndërtua për të garantuar që çdo transaksion të raportohet në kohë reale tek administrata tatimore. Por praktika në terren sugjeron se mes ligjit dhe zbatimit ekziston ende një hendek.

Në një treg ku karburanti ndikon pothuajse çdo hallkë të ekonomisë, nga transporti te çmimet e produkteve bazë, mungesa e faturës ngre pikëpyetje jo vetëm mbi disiplinën fiskale, por edhe mbi shkallën reale të informalitetit në sektor. 

Sipas ekspertit fiskal të qendrës ALTAX, Eduard Gjokutaj, moslëshimi i faturës nuk duhet parë si shkelje sporadike, por si tregues i dobësive institucionale në monitorimin e tregut.

“Nga kĂ«ndvĂ«shtrimi fiskal, moslĂ«shimi i faturĂ«s krijon hapĂ«sirĂ« pĂ«r fshehje tĂ« xhiros reale dhe rrjedhimisht pĂ«r evazion nĂ« TVSH dhe tatim-fitimin,” argumenton Gjokutaj. 

Në një sektor me volum të lartë qarkullimi, edhe devijime të vogla në raportim mund të përkthehen në humbje të mëdha për buxhetin e shtetit. Sipas tij, problemi shkon përtej të ardhurave fiskale, pasi deformon konkurrencën dhe krijon avantazh të padrejtë për operatorët që shmangin faturimin.

Një shqetësim të ngjashëm ngre edhe ekspertja e ekonomisë, Fatmira Kola, e cila e konsideron këtë praktikë si pasojë të normalizimit të informalitetit. 

“NĂ« kĂ«tĂ« realitet tĂ« rĂ«nduar, praktika e moslĂ«shimit tĂ« faturĂ«s fiskale nĂ« pikat e karburantit nuk Ă«shtĂ« vetĂ«m abuzim: Ă«shtĂ« njĂ« formĂ« e pastĂ«r grabitjeje ekonomike ndaj qytetarĂ«ve dhe shtetit,” thotĂ« ajo pĂ«r Faktoje.

Sipas KolĂ«s, vetĂ« pyetja “a e doni faturĂ«n?” tregon se detyrimi ligjor Ă«shtĂ« kthyer nĂ« zgjedhje opsionale. “Fatura nuk Ă«shtĂ« opsion, Ă«shtĂ« detyrim ligjor. Çdo litĂ«r i shitur pa faturĂ« Ă«shtĂ« njĂ« transaksion i padeklaruar, pra njĂ« humbje direkte pĂ«r buxhetin e shtetit dhe njĂ« fitim i padrejtĂ« pĂ«r operatorin,” argumenton ajo. 

“NĂ« njĂ« treg me qarkullim kaq tĂ« madh, – shton ekspertja, – kjo praktikĂ« mund tĂ« pĂ«rkthehet nĂ« miliona euro evazion”.

Kola paralajmĂ«ron se pasojat ndihen edhe nĂ« konkurrencĂ«n mes operatorĂ«ve. “Bizneset qĂ« zbatojnĂ« rregullat ndĂ«shkohen, ndĂ«rsa ata qĂ« shmangin taksat pĂ«rfitojnĂ«. NĂ« thelb, krijohet njĂ« treg i padrejtĂ«, ku ndershmĂ«ria bĂ«het disavantazh,” pĂ«rfundon ajo.

Sipas ekspertëve, konsumatori mbetet hallka më e pambrojtur. 

Pa faturĂ«, qytetari nuk ka provĂ« pĂ«r sasinĂ« apo cilĂ«sinĂ« e karburantit tĂ« blerĂ« dhe humbet mundĂ«sinĂ« pĂ«r tĂ« bĂ«rĂ« ankesĂ« efektive. “NĂ« thelb, moslĂ«shimi i faturĂ«s nĂ« kĂ«tĂ« sektor duhet parĂ« si tregues i njĂ« problemi mĂ« tĂ« gjerĂ« tĂ« disiplinĂ«s tatimore dhe tĂ« kapaciteteve tĂ« administrimit,” pĂ«rfundon Gjokutaj.

“Denonconi” 

Luigj Aliaj, përfaqësues i Shoqatës së Hidrokarbureve, thotë se problemi i mos lëshimit të faturës nuk mund të përgjithësohet për të gjithë sektorin.

“ShqipĂ«ria ka rreth 1380 pika karburanti dhe ne nuk kemi anĂ«tarĂ« as 10 pĂ«r qind tĂ« tyre. Por nĂ«se ky fenomen ndodh, kanĂ« pĂ«rgjegjĂ«si edhe klientĂ«t. Ligji thotĂ« se po nuk tĂ« japin kupon, mos paguaj. Shitjet janĂ« online dhe rezultati nĂ« kohĂ« reale shkon nĂ« Tatime,” thotĂ« Aliaj pĂ«r Faktoje.

Ai shton se qytetarët duhet të denoncojnë rastet konkrete.

“Tatimet kanĂ« qindra inspektorĂ« nĂ« terren. Le tĂ« denoncojnĂ« pikĂ«n qĂ« vepron kĂ«shtu,” pĂ«rfundon ai.

Në sektorin e karburanteve, ku qarkullimi financiar është i lartë dhe fitimet ndikohen nga diferenca të vogla çmimi, mungesa e fiskalizimit mund të ketë efekt të shumëfishtë.

Pasojat në buxhet

Sipas analizave fiskale të qendrës ALTAX, struktura e çmimit të naftës në Shqipëri dominohet nga taksat dhe kostot e tregtimit. Një pjesë e konsiderueshme e çmimit final përbëhet nga akciza, TVSH-ja, taksa e qarkullimit dhe tarifat e tjera që i shtohen kostos bazë.

Burimi: ALTAX

Kjo do të thotë se çdo litër i shitur jashtë sistemit fiskal nuk prek vetëm të ardhurat e biznesit, por edhe arkën e shtetit. Fiskalizimi online duhej ta kishte minimizuar këtë problem. Sistemi është ndërtuar pikërisht për të raportuar në kohë reale çdo transaksion tek administrata tatimore. Por dëshmitë e qytetarëve tregojnë se ekzistojnë ende hapësira për shmangie.

Në mars, shqetësimi për abuzimet në sektor u ngrit publikisht edhe nga deputeti Erion Braçe.

“Kam disa video qĂ« mi kanĂ« çuar qytetarĂ«, ku dĂ«gjohen shitĂ«sit nĂ« pompĂ« duke pyetur: ‘A e do faturĂ«n?’ Po mirĂ«, çfarĂ« do tĂ« thotĂ« kjo? PĂ«r çdo shitje pa faturĂ«, ku raportohet dhe si tatohet?” deklaroi ai.

Ministria e Financave ka njoftuar ngritjen e një task force të përbashkët mes Tatimeve dhe Doganave për monitorimin e sektorit të hidrokarbureve. Task Forca synon kontrollin jo vetëm të dokumentacionit tatimor dhe doganor, por edhe verifikimin fizik të sasive të karburantit që tregtohen në pikat e shumicës dhe pakicës. Megjithatë, pyetja mbetet nëse kontrollet mund të frenojnë një praktikë që qytetarët thonë se e hasin shpesh.

The post “A e do faturĂ«n?” Nafta mbi 200 lekĂ«, por tregtarĂ«t s’lĂ«shojnĂ« kupon appeared first on Faktoje.al.

↗

Rreziku i fshehur i digave në Tiranë

✇Faktoje
By: Esmeralda Topi

Rreziku i fshehur i digave në Tiranë

Mungesë alarmi dhe monitorimi, mbi 145 mijë banorë të ekspozuar ndaj rrezikut


Nga: Esmeralda Topi
Fotografitë: Atdhe Mulla

Mëngjesi i 10 prillit na gjeti në rrugën drejt Bovillës. Deri tek reparti ushtarak në Zallherr rruga ishte e shtruar, por aventura nis sapo e kalon atë pikë. Asfalt i degraduar, gropa të shumta, një terren që të detyron të ngadalësosh ritmin dhe të ndjesh çdo tronditje të makinës. Megjithatë, kjo nuk i ndal mjetet e mbushura me turistë që çdo fundjavë ngjiten drejt Bovillës, të tërhequr nga pamja e rezervuarit dhe mundësitë për hiking në kodrat përreth.

Diga e Bovillës, e ndërtuar në vitin 1998 për furnizimin me ujë të Tiranës, është një nga veprat më të rëndësishme hidroteknike të vendit. Me lartësi 91 metra dhe një rezervuar prej mbi 78 milionë m³ ujë, ajo mban mbi shpinë jetën e kryeqytetit. Poshtë saj jetojnë më shumë se 100 mijë banorë të ekspozuar ndaj rrezikut potencial, pasi mungojnë sistemet e monitorimit dhe alarmit. 

“NĂ« digĂ« dhe nĂ« zonĂ«n poshtĂ« saj nuk ka asnjĂ« sistem alarmi pĂ«r rastet e emergjencave civile, megjithĂ«se kjo digë  konsiderohet vepĂ«r e rĂ«ndĂ«sisĂ« sĂ« veçantĂ«â€,  nxjerr nĂ« pah njĂ« auditim i Kontrollit tĂ« LartĂ« tĂ« Shtetit. 

“NĂ« digĂ« dhe nĂ« zonĂ«n poshtĂ« saj nuk ka asnjĂ« sistem alarmi pĂ«r rastet e emergjencave civile, megjithĂ«se kjo digë  konsiderohet vepĂ«r e rĂ«ndĂ«sisĂ« sĂ« veçantĂ«â€, nxjerr nĂ« pah njĂ« auditim
i Kontrollit të Lartë të Shtetit.

Auditimi evidenton edhe një çarje të madhe në masivin shkëmbor 500 metra larg digës, e identifikuar prej vitesh, por pa masa konkrete për monitorim apo eliminim të rrezikut. Të njëjtat problematika janë vënë në pah edhe nga Komiteti Kombëtar i Digave, i cili në raportin e fundit e cilëson Bovillën si rast kritik. 

“MungojnĂ« sistemet e alarmit nĂ« trupin e digave
 instalimi i sistemeve tĂ« tilla moderne Ă«shtĂ« njĂ« domosdoshmĂ«ri urgjente dhe ligjore,”  theksohet nĂ« raport. 

Duke e renditur Bovillën ndër digat më të rrezikuara, Komiteti i Digave thekson se mungesa e instrumenteve të monitorimit dhe e planeve të gadishmërisë civile e ekspozon komunitetin poshtë saj ndaj një rreziku ekstrem, ku çdo defekt teknik mund të kthehet në katastrofë për mbi 100 mijë banorë. 

NdĂ«rmarrja e UjĂ«sjellĂ«s kanalizimeve TiranĂ«, qĂ« ka nĂ«n administrim digĂ«n e BovillĂ«s, i pranon problematikat, por nĂ« pĂ«rgjigjen pĂ«r Faktoje thekson se janĂ« vĂ«nĂ« nĂ« lĂ«vizje pĂ«r t’i adresuar.

Auditimi evidenton edhe një çarje të madhe në masivin shkëmbor 500 metra larg digës,
e identifikuar prej vitesh, por pa masa konkrete për monitorim apo eliminim të rrezikut.

“Monitorimi gjeodezik kryhet dy herĂ« nĂ« vit
 Monitorimi hidrologjik, çdo ditĂ« kryhet matja e nivelit tĂ« ujit nĂ« liqen dhe pasqyrohet nĂ« ditarin e digĂ«s. KĂ«to ditĂ« Ă«shtĂ« instaluar edhe sensori me anĂ«n e tĂ« cilit kryhet monitorim online i nivelit tĂ« ujit” thuhet nĂ« pĂ«rgjigjen e UKT-sĂ«. 

UKT pohon se monitorimi sizmik është jashtë funksionit për shkak të dëmtimit të kabllit dhe një sensori, por shton se riparimi është planifikuar brenda tre muajve të ardhshëm. Po ashtu, ndërmarrja ka hartuar një projekt për vendosjen e sistemeve të monitorimit dhe një sistem alarmi për banorët poshtë digës. 

“Gjendja teknike e digĂ«s qĂ« administrohet nga UKT-sha, Ă«shtĂ« e qĂ«ndrueshme dhe pa probleme teknike qĂ« mund tĂ« vĂ«r nĂ« diskutim sigurinĂ« e saj” pĂ«rfundon UKT.

Diga e liqenit, 24 vite
pa porta shkarkimi

Tirana ka nĂ«n administrim 38 diga tĂ« mĂ«dha pĂ«r ujitje, peshkim dhe zhvillim urban. Pas digĂ«s sĂ« BovillĂ«s, e cila mbetet kritike pĂ«r furnizimin me ujĂ« tĂ« kryeqytetit, njĂ« tjetĂ«r vepĂ«r e rĂ«ndĂ«sishme dhe e rrezikuar Ă«shtĂ« diga e Liqenit Artificial. Kjo digĂ« e vjetĂ«r, e ndĂ«rtuar nĂ« vitet 1957–1958, ka shĂ«rbyer pĂ«r dekada si pjesĂ« e parkut rekreativ tĂ« TiranĂ«s, por sot pĂ«rballet me problematika tĂ« shumta.

“NĂ« kĂ«tĂ« digĂ« nuk ka sisteme monitorimi funksionalĂ« pĂ«r asnjĂ« element tĂ« pĂ«rcaktuar nĂ« aktet ligjore dhe nĂ«nligjore, pĂ«rjashtuar njĂ« matĂ«si manual tĂ« nivelit tĂ« ujit” nxjerr nĂ« pah auditimi i fundit nga Kontrolli i LartĂ« i Shtetit. 

“NĂ« kĂ«tĂ« digĂ« nuk ka sisteme monitorimi funksionalĂ« pĂ«r asnjĂ« element tĂ« pĂ«rcaktuar nĂ« aktet ligjore dhe nĂ«nligjore, pĂ«rjashtuar njĂ« matĂ«si manual tĂ« nivelit tĂ« ujit” nxjerr nĂ« pah auditimi i fundit nga Kontrolli i LartĂ« i Shtetit.

Po ashtu, KLSH thekson se portat e shkarkimit nuk funksionojnë në mënyrë të kontrolluar, duke e bërë të pamundur shkarkimin e shpejtë të ujit në raste emergjente. Një sifon prej çeliku, me kapacitet të vogël, nuk mund të përballojë prurje të mëdha, duke e lënë strukturën të pambrojtur.

Nga ana tjetër, edhe vet Komiteti Kombëtar i Digave, e cilëson Liqenin Artificial si rast kritik. 

“Ka mĂ« se 22 vjet qĂ« portat e shkarkimit janĂ« bllokuar
 MegjithĂ«se nĂ« zonĂ«n poshtĂ« saj banojnĂ« afro 45 mijĂ« banorĂ«, nuk ka tĂ« instaluar asnjĂ« instrument pĂ«r monitorimin e digĂ«s dhe asnjĂ« sistem alarmi” shkruhet nĂ« raportin e fundit. 

“Ka mĂ« se 22 vjet qĂ« portat e shkarkimit janĂ« bllokuar
 MegjithĂ«se nĂ« zonĂ«n poshtĂ« saj banojnĂ« afro 45 mijĂ« banorĂ«, nuk ka tĂ« instaluar asnjĂ« instrument pĂ«r monitorimin e digĂ«s
dhe asnjĂ« sistem alarmi” shkruhet nĂ« raportin e fundit.

Portat e shkarkimit të digës së Liqenit Artificial kanë mbi 24 vite të bllokuara. Ky mosfunksionim lidhet me ngjarjen e 27 shtatorit 2002, kur banorët pranë liqenit u zgjuan mes përmbytjes. Hapja e një porte shkarkuese rezultoi fatale, duke shkaktuar dëme të shumta materiale, sidomos në banesat njëkatëshe të zonës së Komunës së Parisit. 

Sot në zonën e rrezikut jetojnë mbi 45 mijë njerëz.

NĂ«se shkon dhe e sheh nga afĂ«r digĂ«n, jo thjesht vrapon me kufje nĂ« vesh rreth e qark saj, do tĂ« dallosh shenjat e mosmirĂ«mbajtjes qĂ« e shoqĂ«rojnĂ« prej dekadash. Skarpatat janĂ« tĂ« mbuluara me pllaka tĂ« rĂ«na, me bimĂ«si me rrĂ«njĂ« tĂ« thella, tĂ« cilat rrisin rrezikun e filtrimeve dhe erozionit tĂ« brendshĂ«m. Aparaturat e monitorimit mungojnĂ« krejtĂ«sisht, duke e lĂ«nĂ« digĂ«n pa “sy” teknikĂ« qĂ« tĂ« paralajmĂ«rojnĂ« pĂ«r ndonjĂ« defekt

Boville_Liqeni i Thate_030
Boville_Liqeni i Thate_032
Boville_Liqeni i Thate_027
Boville_Liqeni i Thate_026
Boville_Liqeni i Thate_025
Boville_Liqeni i Thate_031

NĂ« vend tĂ« sistemeve moderne, nĂ« digĂ«n e Liqenit Artificial ekziston vetĂ«m njĂ« mjet “primitiv” i quajtur LAT, njĂ« dĂ«rrasĂ« e vijĂ«zuar nĂ« metra dhe centimetra pĂ«r matjen manuale tĂ« nivelit tĂ« ujit. Ky sistem nuk jep asnjĂ« paralajmĂ«rim nĂ« rast rritjeje tĂ« shpejtĂ« tĂ« nivelit tĂ« ujit, duke e bĂ«rĂ« tĂ« pamundur reagimin nĂ« kohĂ«. NdonĂ«se parashikon pesĂ« sisteme tĂ« detyrueshme monitorimi (gjeodezik, sizmik, hidrogjeologjik, hidrologjik dhe gjeologjik) nĂ« Liqenin Artificial asnjĂ« nuk Ă«shtĂ« funksional.

NĂ« vend tĂ« sistemeve moderne, nĂ« digĂ«n e Liqenit Artificial ekziston vetĂ«m njĂ« mjet “primitiv” i quajtur LAT, njĂ« dĂ«rrasĂ« e vijĂ«zuar nĂ« metra dhe centimetra pĂ«r matjen manuale tĂ« nivelit tĂ« ujit

 Ky sistem nuk jep asnjë paralajmërim në rast rritjeje të shpejtë të nivelit të ujit, duke e bërë të pamundur reagimin në kohë. Ndonëse parashikon pesë sisteme të detyrueshme monitorimi (gjeodezik, sizmik, hidrogjeologjik, hidrologjik dhe gjeologjik) në Liqenin Artificial asnjë nuk është funksional.

Bovilla dhe Liqeni, ndër
50 digat më të rrezikuara

Auditimet dhe raportet nxjerrin në pah boshllëqe të mëdha në sigurinë e digave, ndaj ekspertët e fushës e cilësojnë instalimin e sistemeve të monitorimit jo vetëm si urgjencë, por si një kërkesë ligjore të vonuar, që prek drejtpërdrejt jetën e mbi 145 mijë banorëve poshtë Bovillës dhe Liqenit Artificial.

Arjan Jovani President i EURCOLD dhe ish-kryetar i Komitetit të Digave të Mëdha, thekson domosdoshmërinë e ndërhyrjes.

“TĂ« ngrihet alerti i domosdoshmĂ«risĂ« tĂ« monitorimit tĂ« digave. ËshtĂ« e domosdoshme instalimi i sistemeve tĂ« monitorimit tĂ« digave. Jo vetĂ«m Ă«shtĂ« e domosdoshme por Ă«shtĂ« kĂ«rkesĂ« teknike edhe ligjore qĂ« bĂ«het nĂ« tĂ« gjithĂ« EvropĂ«n”

Ai shton se bazuar në eksperiencën botërore, instalimi i sistemeve nuk është thjesht urgjencë, por një detyrim i vonuar.

“Komiteti para dy vitesh ka çuar listĂ«n me 50 digat mĂ« tĂ« rrezikuara nĂ« ShqipĂ«ri (ku pĂ«rfshihet Liqeni dhe Bovilla sepse kanĂ« 100 mijĂ« dhe 45 mijĂ« banorĂ«)” argumenton Jovani pĂ«r Faktoje. 

“Komiteti para dy vitesh ka çuar listĂ«n me 50 digat mĂ« tĂ« rrezikuara nĂ« ShqipĂ«ri
(ku pĂ«rfshihet Liqeni dhe Bovilla sepse kanĂ« 100 mijĂ« dhe 45 mijĂ« banorĂ«)”
argumenton Jovani për Faktoje.

Vetëm instalimi i sistemeve moderne të monitorimit dhe alarmit, së bashku me respektimin e standardeve ligjore e teknike, mund të garantojë që alarmi i ngritur të mos bie në vesh të shurdhër. Investimet mund të shmangin përsëritjen ngjarjet e së shkuarës, në mënyrë që Bovilla dhe Liqeni Artificial të mos mbeten simbole të neglizhencës. 

The post Rreziku i fshehur i digave në Tiranë appeared first on Faktoje.al.

↗

Negociatat me BE-në, kush ka të drejtë Rama apo Berisha?!  

✇Faktoje
By: Esmeralda Topi

Negociatat e Shqipërisë me Bashkimin Evropian janë kthyer në mollë sherri për politikën, duke i ndarë kampet në qëndrime krejtësisht të kundërta. Njëra palë flet për bllokimin e procesit, ndërsa pala tjetër këmbëngul se nuk ka pengesa dhe se gjithçka po ecën sipas ritmit të zakonshëm teknik të negociatave. 

Përplasja nuk është e re, por këtë herë ajo është përqendruar rreth një dokumenti teknik, IBAR (Raporti i Vlerësimit të Piketave të Ndërmjetme) një raport vlerësimi teknik i Komisionit Europian që shërben si bazë për vendimin e shteteve anëtare të BE-së nëse Shqipëria mund të kalojë në fazën tjetër të negociatave.

Kryetari i Partisë Demokratike, Sali Berisha, thotë se negociatat e Shqipërisë me Bashkimin Europian janë të bllokuara. Ai e përshkruan situatën me tone alarmante, duke theksuar se vendet anëtare të BE-së kanë refuzuar miratimin e raportit dhe se procesi është bllokuar. 

Sipas BerishĂ«s, pa unanimitet “ShqipĂ«ria nuk mbyll asnjĂ« kapitull”, ndĂ«rsa paralajmĂ«ron se vendi rrezikon tĂ« pĂ«rballet edhe me “ndĂ«shkime tĂ« rĂ«nda” nĂ«se kjo situatĂ« vijon.

NĂ« anĂ«n tjetĂ«r, kryeministri Edi Rama e hodhi poshtĂ« deklaratĂ«n si “gĂ«njeshtĂ«r tĂ« madhe”. NĂ« komunikimet e tij publike, ai kĂ«mbĂ«ngul se negociatat “nuk janĂ« bllokuar” dhe se puna “vazhdon pĂ«rditĂ«â€, ndĂ«rsa rezultatet pozitive janĂ« çështje kohe. NĂ« tĂ« njĂ«jtĂ«n linjĂ«, edhe ministri i JashtĂ«m Ferit Hoxha e ka pĂ«rkthyer situatĂ«n si njĂ« fazĂ« normale, ku shtetet anĂ«tare thjesht “bĂ«jnĂ« pyetje shtesĂ«â€.

Shqipëria në vend numëro

Mes këtyre dy qëndrimeve, e vërteta duket më pak dramatike nga sa pretendon opozita, por edhe më pak optimiste nga sa këmbëngul qeveria.

Komisioni Evropian argumenton për Faktoje.al se Shqipëria ka bërë progres të rëndësishëm në kriteret themelore, veçanërisht në drejtësi dhe luftën kundër korrupsionit. Po ashtu, Komisioni ka dhënë një vlerësim pozitiv për përmbushjen e kushteve ndërmjetëse dhe ka paraqitur raportin IBAR në Këshillin e BE-së. 

“Komisioni ka paraqitur vlerĂ«simin e tij pozitiv mbi pĂ«rmbushjen e Raportit tĂ« VlerĂ«simit tĂ« Pikave tĂ« PĂ«rkohshme, si dhe njĂ« draft tĂ« QĂ«ndrimit tĂ« PĂ«rbashkĂ«t tĂ« BE-sĂ« pĂ«r Klasterin 1 nĂ« KĂ«shill. Tani u takon shteteve anĂ«tare tĂ« bien dakord mbi njĂ« QĂ«ndrim tĂ« PĂ«rbashkĂ«t tĂ« BE-sĂ« pĂ«r Klasterin 1, i cili do tĂ« pĂ«rcaktojĂ« standardet pĂ«rmbyllĂ«se nĂ« fushĂ«n e Shtetit tĂ« sĂ« DrejtĂ«s,” sqaron KE pĂ«r Faktoje, duke e lĂ«nĂ« hapin vendimtar nĂ« duart e KĂ«shillit tĂ« BE-sĂ«. 

Me pak fjalĂ«, Komisioni Evropian dhe vendet anĂ«tare e shohin ndryshe ecurinĂ« e ShqipĂ«risĂ«. Kjo nuk Ă«shtĂ« njĂ« “jo” pĂ«r ShqipĂ«rinĂ«, por as njĂ« “po”. Mungesa e konsensusit tĂ« vendeve anĂ«tare e lĂ« ShqipĂ«rinĂ« nĂ« gjendje pezull,  negociatat nuk avancojnĂ«, kapitujt nuk mbyllen. Procesi mbetet nĂ« pritje. Por, nĂ« dallim nga njĂ« bllokim formal, dera mbetet e hapur.

Çështja ‘Balluku’

Sipas ish-kryenegociatorit tĂ« ShqipĂ«risĂ« pĂ«r BE, Zef Mazi, procesi i miratimit tĂ« IBAR nĂ« KĂ«shillin e BE-sĂ« mbetet thellĂ«sisht politik dhe i shoqĂ«ruar me rezerva nga disa shtete anĂ«tare, tĂ« cilat sipas tij e shohin si “shumĂ« herĂ«t pĂ«r tĂ« folur pĂ«r IBAR” dhe se ShqipĂ«ria “nuk i ka pĂ«rmbushur kushtet pĂ«r tĂ« ecur pĂ«rpara nĂ« rrugĂ«n e integrimit”. 

“Trajtimi i çështjes Balluku ka rĂ«ndesi tĂ« madhe nĂ« kuadrin e miratimit tĂ« raportit IBAR nga KĂ«shilli. Miratimi i raportit tĂ« Komisionit dhe qendrimi i KĂ«shillit janĂ« thelbĂ«sore qĂ« ShqipĂ«ria tĂ« ecĂ« pĂ«rpara nĂ« negociata dhe tĂ« jetĂ« nĂ« gjendje tĂ« mbyllĂ« njĂ« apo disa kapituj”, thotĂ« Mazi pĂ«r Faktoje. 

Ai thekson se në mbledhjet e fundit të Këshillit janë ngritur një numër i lartë pyetjesh kritike ndaj Komisionit Europian, çka sipas tij tregon synime për të ngadalësuar ose kushtëzuar më tej procesin.

“Toni i tyre dhe dy debatet e mĂ«pareshme paralajmĂ«ruan temperaturĂ«n e debatit tĂ« 20 Marsit. NĂ« mbledhje doli se shumica e propozimeve kritike u pranuan nga Presidenca. Komisionerja njoftoi se kishte marrĂ« 43 pyetje nga anĂ«tarĂ«t. Numri i lartĂ« Ă«shtĂ« i qartĂ«, flet pĂ«r synimet e shteteve kritike pĂ«r tĂ« ngadalĂ«suar ose penguar”, argumenton mĂ« tej ish kryenegociatori i ShqipĂ«risĂ« Zef Mazi. 

NĂ« kĂ«tĂ« debat, disa vende si Italia, e mbĂ«shtetur nga Hungaria, Estonia dhe Austria, sipas tij kanĂ« ngritur shqetĂ«simin se zgjerimi me Ballkanin PerĂ«ndimor ka arritur nĂ« njĂ« “udhĂ«kryq strategjik”, ku BE duhet tĂ« vendosĂ« nĂ«se do tĂ« ruajĂ« kredibilitetin e procesit tĂ« zgjerimit apo rrezikon tĂ« humbasĂ« rajonin, duke e pĂ«rkthyer debatin pĂ«r IBAR nĂ« njĂ« çështje mĂ« tĂ« gjerĂ« politike sesa thjesht teknike.

Në këtë kuadër, Z.Mazi thekson se ende nuk është e qartë nëse kampi skeptik do të bindet të lejojë avancimin dhe në çfarë afati kohor mund të konsiderohet i pranueshëm IBAR, duke reflektuar kështu një proces ende të hapur dhe të kontestuar brenda BE-së.

Vonesa me pasoja 

Drejtori ekzekutiv i “LĂ«vizjes Europiane Shqiptare”, Gledis Gjipali, thekson pĂ«r Faktoje se vetĂ« IBAR Ă«shtĂ« njĂ« instrument relativisht i ri dhe pa precedent tĂ« konsoliduar krahasimi.

“IBAR Ă«shtĂ« njĂ« instrument i ri i aplikuar nga BE, dhe pĂ«r kĂ«tĂ« arsye nuk ka njĂ« eksperiencĂ« tĂ« mjaftueshme pĂ«r tĂ« bĂ«rĂ« krahasime”, thotĂ« ai, duke shtuar se metodologjia e re e zgjerimit nuk parashikon afate tĂ« pĂ«rcaktuara pĂ«r fazat e procesit. “NĂ« metodologjinĂ« e re nuk pĂ«rcaktohen afate pĂ«r asnjĂ« nga hapat, pasi gjithçka Ă«shtĂ« nĂ« varĂ«si tĂ« ecurisĂ« sĂ« vendit pĂ«rkatĂ«s”, shpjegon Gjipali.

Ai sjell nĂ« vĂ«mendje edhe rastin e Mali i Zi, i cili mbetet i vetmi vend qĂ« ka marrĂ« njĂ« raport pozitiv IBAR deri mĂ« tani, nĂ« vitin 2024. “Mali i Zi Ă«shtĂ« i vetmi vend qĂ« ka marrĂ« raport pozitiv IBAR dhe i janĂ« dashur mĂ« shumĂ« se 10 vite, por duke ndjekur metodologjinĂ« e vjetĂ«r”, thekson ai.

Sa i përket Shqipërisë, Gjipali e konsideron rast të veçantë për shkak të ritmit të shpejtë në hapjen e negociatave, çka mund të ndikojë edhe në kohën e vendimmarrjes. 

“ShqipĂ«ria Ă«shtĂ« njĂ« rast i veçantĂ« pĂ«r shkak tĂ« shpejtĂ«sisĂ« sĂ« procesit dhe pĂ«r kĂ«tĂ« arsye pritet njĂ« vendimmarrje mĂ« e shpejtĂ« pĂ«r IBAR”, thotĂ« ai, duke theksuar megjithatĂ« se vendimi kĂ«rkon unanimitet tĂ« plotĂ« nga tĂ« gjitha vendet anĂ«tare.

Sipas tij, vonesat nuk janë pa pasoja. 

“Vonesa nĂ« miratimin e IBAR ndikon nĂ« proces, nĂ« radhĂ« tĂ« parĂ« nĂ« aspektin politik, pasi krijon njĂ« stepje dhe hap mĂ« shumĂ« pikĂ«pyetje pĂ«r cilĂ«sinĂ« dhe shpejtĂ«sinĂ« e procesit”, argumenton Gjipali, duke shtuar se ndikimi Ă«shtĂ« edhe praktik, pasi “kalendari pĂ«r mbylljen e negociatave deri nĂ« fund tĂ« 2027 vihet nĂ« dyshim”.

PĂ«rfundim

Deri në fund të vitit 2025, Shqipëria ka hapur të gjashtë grupkapitujt e negociatave me BE-në sipas metodologjisë së re, por kjo fazë nuk përbën përmbyllje të procesit, pasi sfida kryesore mbetet përmbushja e piketave të ndërmjetme dhe përfundimtare në Kapitujt 23 dhe 24 që lidhen me shtetin e së drejtës, drejtësinë, të drejtat themelore dhe luftën kundër korrupsionit e krimit të organizuar. 

Në këtë kuadër, Raporti i Vlerësimit të Piketave të Ndërmjetme (IBAR) është mekanizmi teknik që lidh fazën e hapjes së kapitujve me atë të mbylljes së tyre. Ai vlerëson nëse Shqipëria i ka përmbushur kushtet, por vendimi përfundimtar mbetet politik dhe kërkon konsensus mes shteteve anëtare në Këshillin e BE-së.

Vendimmarrja mund tĂ« ndodhĂ« nĂ« disa momente tĂ« mundshme gjatĂ« vitit, por nĂ« çdo rast varet nga dakordĂ«sia politike e vendeve anĂ«tare dhe formalizohet pĂ«rmes njĂ« konference ndĂ«rqeveritare BE–ShqipĂ«ri.

The post Negociatat me BE-në, kush ka të drejtë Rama apo Berisha?!   appeared first on Faktoje.al.

↗

Portet turistike pa garĂ«, BE paralajmĂ«ron: ShqipĂ«ria t’i pĂ«rmbahet angazhimeve

✇Faktoje
By: Esmeralda Topi

Delegacioni i Bashkimit Evropian në Tiranë thekson se ndryshimet janë në vlerësim dhe se koncesionet duhet të jepen përmes procedurave transparente dhe konkurruese. Shqipëria paralajmërohet të mos devijojë nga angazhimet e saj në procesin e integrimit.

Esmeralda Topi

Delegacioni i Bashkimit Evropian nĂ« TiranĂ« reagoi pas miratimit tĂ« ndryshimeve nĂ« ligjin “PĂ«r portet turistike”, duke vĂ«nĂ« nĂ« dukje se nisma duhet tĂ« kalojĂ« nĂ« filtrin e standardeve europiane dhe tĂ« angazhimeve qĂ« ShqipĂ«ria ka marrĂ« nĂ« procesin e integrimit. 

Në një përgjigje për Faktoje, Delegacioni thekson se ndryshimet janë tashmë në vlerësim, me fokus të veçantë te prokurimi publik dhe përputhshmëria me acquis të BE-së, që kërkon procedura transparente dhe konkurruese për dhënien e koncesioneve, përfshirë edhe portet.

“Ndryshimet do tĂ« duhet tĂ« vlerĂ«sohen nga afĂ«r nga shĂ«rbimet tona, veçanĂ«risht nĂ« fushĂ«n e prokurimit publik dhe pĂ«rputhshmĂ«rinĂ« e tyre me legjislacionin e BE-sĂ«, i cili kĂ«rkon procedura transparente dhe konkurruese pĂ«r dhĂ«nien e koncesioneve, pĂ«rfshirĂ« edhe pĂ«r portet”, shprehet zyra e Delegacionit tĂ« Bashkimit Evropian. 

Delegacioni thekson se ndryshimet e reja përfshijnë elementë nga ligji për investitorët strategjikë, një ligj që Shqipëria pritet ta shfuqizojë në kuadër të reformave dhe përmbushjes së kritereve për mbylljen e Kapitullit 27. 

“ShqipĂ«ria duhet tĂ« pĂ«rmbahet nga çdo hap qĂ« bie ndesh me kĂ«to angazhime”, paralajmĂ«ron Delegacioni i BE-sĂ«. 

ÇfarĂ« parashikojnĂ« ndryshimet?

Kuvendi miratoi të enjten e shkuar me 76 vota të mazhorancës nismën ligjore që lejon dhënien pa garë të porteve turistike, në rastet kur ato janë pjesë e një investimi strategjik.

Sipas ndryshimeve, nĂ«se njĂ« port turistik pĂ«rfshihet nĂ« njĂ« projekt tĂ« miratuar nga Komiteti i Investimeve Strategjike, ai nuk do t’i nĂ«nshtrohet mĂ« procedurave konkurruese tĂ« koncesionit. NĂ« vend tĂ« kĂ«saj, investitori strategjik do tĂ« ketĂ« tĂ« drejtĂ« ta ndĂ«rtojĂ« dhe operojĂ« portin drejtpĂ«rdrejt, ndĂ«rsa kushtet do tĂ« pĂ«rcaktohen me vendim tĂ« KĂ«shillit tĂ« Ministrave.

Në relacionin shoqërues, nisma argumentohet me nevojën për të shmangur mbivendosjet mes ligjit për portet turistike dhe atij për investimet strategjike, të cilat sipas autorëve kanë sjellë vonesa dhe paqartësi. Megjithatë, vetë dokumenti thekson se projektakti nuk synon përafrim të drejtpërdrejtë me acquis të BE-së.

Debati është lidhur edhe me një rast konkret, investimin e parashikuar në ishullin e Sazanit nga një kompani e përfaqësuar nga Jared Kushner. Deputetja socialiste Zamira Sinaj e përdori këtë shembull për të justifikuar ndryshimet, duke theksuar se ato do të lehtësonin investimet strategjike në turizëm.

“Ligj me porosi” dhe nĂ« kundĂ«rshtim me BE-nĂ«

Deputetja e Partisë Demokratike, Jorida Tabaku, e ka kundërshtuar fort këtë nismë, duke e cilësuar si një ligj që cenon standardet europiane dhe favorizon interesa të veçanta.

“Ndryshimi i fundit qĂ« vjen nĂ« Parlament, Ă«shtĂ« nĂ« shkelje tĂ« MarrĂ«veshjes sĂ« Stabilizim-Asociimit si dhe tĂ« 3 kapitujve tĂ« legjislacionit tĂ« BE-sĂ«. 5, 8 dhe 14. Nuk Ă«shtĂ« gjĂ« e re qĂ« ligjet qĂ« kalojnĂ« nĂ« Kuvendin e ShqipĂ«risĂ« janĂ« me porosi, qĂ« mbrojnĂ« interesat e veçanta, por ky Ă«shtĂ« i 18-ti nĂ« radhĂ«n e ligjeve qĂ« vijnĂ« me porosi”, deklaroi Tabaku pak para miratimit tĂ« ligjit nĂ« seancĂ«n plenare. 

Sipas Tabakut, dhënia e aseteve publike pa garë cenon konkurrencën e ndershme dhe bie ndesh me parimet që kërkon Bashkimi Europian për vendet aspirante.

Rrezik për konkurrencën

Eksperti i ekonomisĂ«, Zef Preçi, e sheh kĂ«tĂ« ndryshim si pjesĂ« tĂ« njĂ« modeli mĂ« tĂ« gjerĂ« problematik qĂ« lidhet me statusin e “investitorit strategjik”. Sipas tij, ky mekanizĂ«m Ă«shtĂ« pĂ«rdorur pĂ«r tĂ« favorizuar aktorĂ« tĂ« caktuar, duke shmangur konkurrencĂ«n dhe duke krijuar pĂ«rfitime tĂ« pamerituara. 

“Argumenti kryesor Ă«shtĂ« se ky status u siguron bizneseve tĂ« pĂ«rzgjedhura pĂ«rfitime tĂ« pamerituara si pĂ«rjashtime nga taksat, shpronĂ«sime tĂ« tokave dhe shmangie nga konkurrenca, duke anashkaluar parimet kushtetuese tĂ« garĂ«s sĂ« lirĂ«â€ thekson Preçi pĂ«r Faktoje. 

Ai paralajmëron se ndryshimet e fundit e përforcojnë këtë praktikë.

“Amendimet e propozuara e pĂ«rforcojnĂ« kĂ«tĂ« praktikĂ« duke u dhĂ«nĂ« investitorĂ«ve tĂ« dyshimtĂ« mundĂ«sinĂ« tĂ« marrin edhe portet bregdetare, pa njĂ« master plan kombĂ«tar pĂ«r zhvillimin e tyre” argumenton Preçi. 

PĂ«rfundim

Edhe pse Delegacioni i Bashkimit Europian nuk e cilëson drejtpërdrejt si shkelje të MSA-së ligjin e miratuar, ai thekson qartë se procedurat për dhënien e koncesioneve duhet të jenë transparente dhe konkurruese, si dhe se Shqipëria duhet të shmangë çdo hap që bie ndesh me angazhimet e saj.

Në këtë kontekst, shqetësimet e ngritura nga deputetja demokrate Jorida Tabaku për mungesë gare dhe përputhshmëri me standardet europiane gjejnë mbështetje në qëndrimin e BE-së, dhe deklaratën e saj e kategorizojmë të vërtetë.

The post Portet turistike pa garĂ«, BE paralajmĂ«ron: ShqipĂ«ria t’i pĂ«rmbahet angazhimeve appeared first on Faktoje.al.

↗

Ndërtimi mes bumit dhe dyshimeve për pastrim parash

✇Faktoje
By: Esmeralda Topi

NdĂ«rsa Kryeministri Edi Rama e cilĂ«son “pĂ«rbaltje” lidhjen e ndĂ«rtimit me pastrimin e parave, raportet ndĂ«rkombĂ«tare dhe institucionet shqiptare e rendisin sektorin si njĂ« nga mĂ« tĂ« ekspozuarit ndaj parave me origjinĂ« tĂ« dyshimtĂ«.

Esmeralda Topi 

Vitet e fundit, sektori i ndërtimit është shndërruar në një nga motorët kryesorë të zhvillimit të ekonomisë shqiptare, i reflektuar në shtimin e ndjeshëm të kullave në kryeqytet. 

Megjithatë, përtej transformimit të shpejtë urban dhe rritjes së investimeve, prej kohësh ky sektor shoqërohet me pikëpyetje mbi burimin e kapitalit që financon këtë bum ndërtimesh.

MirĂ«po, Kryeministri Edi Rama hodhi poshtĂ« me tone tĂ« ashpra akuzat qĂ« lidhin sektorin e ndĂ«rtimit me pastrimin e parave, duke i cilĂ«suar ato si “fantazi” dhe si njĂ« pĂ«rpjekje tĂ« qĂ«llimshme pĂ«r tĂ« pĂ«rbaltur vendin dhe industrinĂ« e ndĂ«rtimit.

“PĂ«rbaltja e jashtĂ«zakonshme qĂ« i bĂ«het kĂ«saj industrie pĂ«r tĂ« pĂ«rbaltur ShqipĂ«rinĂ« nĂ« fakt, disa qĂ« bĂ«jnĂ« si investigatorĂ« kur ekspozojnĂ« nĂ«pĂ«r ekrane pamjet e TiranĂ«s qĂ« Ă«shtĂ« njĂ« qytet europian kur e shikon ato pamje i mbulojnĂ« me llumin e fantazive tĂ« akuzave, ja ku pastrohen paratĂ« e EuropĂ«s. U pastrokan nĂ« ShqipĂ«ri, nĂ« TiranĂ« paratĂ« e EuropĂ«s”, deklaroi Rama gjatĂ« njĂ« takimi me sipĂ«rmarrĂ«s tĂ« ndĂ«rtimit nĂ« TiranĂ«. 

Por përtej retorikës politike, një sërë raportesh ndërkombëtare dhe vendase flasin për përdorimin e pasurive të paluajtshme dhe projekteve të ndërtimit si kanale për integrimin e parave me origjinë të dyshimtë në ekonomi.

DASH

NĂ« Raportin e StrategjisĂ« sĂ« Kontrollit NdĂ«rkombĂ«tar tĂ« NarkotikĂ«ve 2025, Departamenti Amerikan i Shtetit theksoi se “kriminelĂ«t pastrojnĂ« tĂ« ardhurat pĂ«rmes blerjeve tĂ« pasurive tĂ« paluajtshme, projekteve tĂ« ndĂ«rtimit
 dhe zhvillimit tĂ« bizneseve” 

DASH e lidh këtë fenomen me trafikun e drogës, të qenieve njerëzore, korrupsionin dhe evazionin fiskal, ndërsa nënvizon se ekonomia e bazuar në cash dhe dobësitë në zbatimin e ligjit krijojnë terren të favorshëm për pastrim parash.

SPAK 

Në mënyrë të ngjashme, raporti vjetor i SPAK për vitin 2025 nxjerr në pah një model të konsoliduar të pastrimit të parave përmes bizneseve formalisht të ligjshme. 

“Tipare tĂ« pĂ«rsĂ«ritura
 pĂ«rfshijnĂ« pĂ«rdorimin e subjekteve
 si subjekte ndĂ«rtimi
 pĂ«r qarkullimin dhe riciklimin e fondeve”, thuhet nĂ« raport. 

Sipas SPAK, faza përmbyllëse e kësaj skeme është investimi në pasuri të paluajtshme, që synon integrimin e të ardhurave kriminale në ekonomi.

Agjencia e Inteligjencës Financiare 

Edhe institucionet shqiptare që monitorojnë flukset financiare ngrejnë shqetësime të ngjashme. Agjencia e Inteligjencës Financiare ka identifikuar si tregues të aktivitetit të dyshimtë investimet në prona me vlera të larta dhe burim të paqartë fondesh, si dhe transferta ndërkombëtare të pajustifikuara me dokumentacion.

Institucioni thekson se kĂ«to sinjale lidhen shpesh me pĂ«rpjekje pĂ«r tĂ« maskuar origjinĂ«n reale tĂ« parave dhe pĂ«r t’i integruar ato nĂ« ekonominĂ« formale pĂ«rmes sektorĂ«ve me qarkullim tĂ« lartĂ« kapitali, si pasuritĂ« e paluajtshme dhe ndĂ«rtimi.

Friedrich Ebert

KĂ«to gjetje pĂ«rforcohen edhe nga studimet e pavarura. NjĂ« analizĂ« e publikuar nga Fondacioni Friedrich Ebert nĂ« vitin 2025 hedh dritĂ« mbi pĂ«rmasat e fenomenit nĂ« sektorin e ndĂ«rtimit. Sipas studimit, gjatĂ« viteve 2015–2024 janĂ« dhĂ«nĂ« leje ndĂ«rtimi me njĂ« vlerĂ« tregu prej rreth 16.2 miliardĂ« eurosh, por vetĂ«m 7.1 miliardĂ« euro identifikohen si tĂ« financuara nga burime tĂ« ligjshme, si kredi bankare dhe investime tĂ« huaja direkte.

Diferenca prej mbi 9 miliardë eurosh mbetet pa një burim të qartë. Edhe pse autorët e studimit pranojnë se një pjesë e kësaj vlere mund të lidhet me faktorë të tjerë, si kursime apo sipërfaqe të pashitura, ata theksojnë se ky hendek përbën një tregues serioz për praninë e burimeve të paligjshme në sektor. 

Përfundim 

Nuk ka prova qĂ« i gjithĂ« sektori Ă«shtĂ« i pĂ«rfshirĂ« nĂ« aktivitete kriminale, por ekspozimi ndaj pastrimit tĂ« parave Ă«shtĂ« i lartĂ« dhe i dokumentuar. Prandaj, deklarata e RamĂ«s se lidhja e ndĂ«rtimit me pastrimin e parave Ă«shtĂ« “pĂ«rbaltje” dhe “fantazi akuzash”, kategorizohet si gjysmĂ« e vĂ«rtetĂ«.

Debati mbi ndërtimin në Shqipëri mbetet kështu i hapur mes dy narrativave, njëra që e sheh atë si simbol të zhvillimit dhe modernizimit, dhe pala tjetër që paralajmëron mbi rreziqet që vijnë nga mungesa e transparencës mbi burimin e kapitalit. 

Mes këtyre dy qëndrimeve, faktet e paraqitura nga raportet ndërkombëtare dhe institucionale tregojnë se suksesi i dukshëm i betonit shoqërohet me një hije të fortë dyshimi, që kërkon transparencë më të madhe dhe hetim të vazhdueshëm të burimeve financiare në sektor.

The post Ndërtimi mes bumit dhe dyshimeve për pastrim parash appeared first on Faktoje.al.

↗

Domatja qĂ« po na kushton sa ‘floriri’

✇Faktoje
By: Esmeralda Topi

Esmeralda Topi 

ShkodranĂ«t e njohin si “molla e artĂ«â€, por prej disa javĂ«sh e gjithĂ« ShqipĂ«ria po e paguan domaten sikur tĂ« ishte flori. Ironikisht, ajo qĂ« shumica e shqiptarĂ«ve e konsiderojnĂ« zarzavat, nĂ« fakt Ă«shtĂ« frut qĂ« sot rezulton ndĂ«r mĂ« tĂ« shtrenjtit nĂ« treg.

NĂ« tregjet e pakicĂ«s, njĂ« kilogram domate po shitet nga 400 deri nĂ« 450 lekĂ«, ndĂ«rsa varietetet si domatja qershi kanĂ« arritur deri nĂ« 700–800 lekĂ« pĂ«r kilogram. Prilli zakonisht konsiderohet njĂ« nga periudhat mĂ« tĂ« mira pĂ«r domaten vendase. Prodhimi nga serat sjell rritje tĂ« ofertĂ«s dhe, pĂ«r rrjedhojĂ«, çmime mĂ« tĂ« ulĂ«ta nĂ« tezga. Por kĂ«tĂ« vit po ndodh e kundĂ«rta. 

NĂ« janar, domatja e vendit kushtonte rreth 170 lekĂ«/kg, ndĂ«rsa ajo e importit 270–300 lekĂ«/kg. Sot, domatja vendase ka arritur çmimin e importit, ndĂ«rsa krahasuar me njĂ« vit mĂ« parĂ« domatja Ă«shtĂ« shtrenjtuar mĂ« shumĂ« se dyfish. 

Rritja e çmimit nuk kufizohet vetëm në tregjet e pakicës. Edhe në shumicë, çmimi i domates ka pësuar një kërcim të fortë, duke sinjalizuar se presioni vjen që nga burimi. Sipas të dhënave nga Portali i Fermerit, një kilogram domate vendi po tregtohet nga 270 deri në 300 lekë në pikat e grumbullimit. 

Burimi: Portali i fermerit

Në tregjet kryesore, çmimet kanë kaluar kufirin e 250 lekëve për kilogram. 270 lekë në Tiranë dhe Fier, 280 lekë në Vlorë, 290 lekë në Korçë dhe deri në 300 lekë në Gjirokastër. Këto çmime në shumicë po përkthehen drejtpërdrejt në çmime edhe më të larta për konsumatorët, duke e thelluar hendekun mes fermës dhe tryezës.

Edhe domatja e importit po tregtohet me çmime të larta në shumicë, duke varuar nga 280 deri në 300 lekë për kilogram. Konkretisht, në tregjet e Tiranës dhe të Farkës çmimi arrin në 280 lekë/kg, në Fier 300 lekë/kg, ndërsa në Korçë rreth 290 lekë/kg.

Burimi: Portali i fermerit

Shporta e fruta-perimeve

Por domatja është vetëm sinjali i parë i një shtrenjtimi që ka nisur të reflektohet në të gjithë shportën ushqimore. Që prej përshkallëzimit të konfliktit në Lindjen e Mesme, tregjet kanë reaguar me rritje të menjëhershme çmimesh, të nxitura nga kostot më të larta të transportit dhe pasiguritë në zinxhirët e furnizimit. 

Në tregjet e pakicës në Tiranë, kjo valë është tashmë e dukshme. Speci po shitet nga 450 deri në 500 lekë për kilogram, brokoli rreth 400 lekë, ndërsa dardha dhe lulelakra arrijnë në 300 lekë/kg. Edhe luleshtrydhet, një tjetër produkt sezonal, tregtohen rreth 200 lekë për kilogram. 

NĂ« kĂ«to kushte, shtrenjtimi nuk Ă«shtĂ« mĂ« njĂ« problem i njĂ« produkti tĂ« vetĂ«m, por njĂ« efekt zinxhir qĂ« po prek çdo artikull tĂ« tryezĂ«s. Sipas ekspertit tĂ« bujqĂ«sisĂ« Ilir Pilku, pĂ«rtej raportit klasik ofertë–kĂ«rkesĂ«, rritja e çmimeve lidhet edhe me mĂ«nyrĂ«n si funksionon zinxhiri nga ferma te konsumatori.

Ai shpjegon se çmimi final përfshin jo vetëm kostot e prodhimit, të rritura ndjeshëm këtë vit nga përmbytjet dhe rreziqet atmosferike, por edhe marzhet e fitimit të ndërmjetësve. 

“Nga grumbulluesi te tregtari i shumicĂ«s dhe ai i pakicĂ«s, aplikohen norma fitimi qĂ« variojnĂ« nga 7% nĂ« 15%, pa pĂ«rfshirĂ« TVSH-nĂ« prej 20%”, shprehet Pilku.

Në këtë situatë, Pilku sugjeron ndërhyrje të drejtpërdrejta të shtetit si ulja e TVSH-së për ushqimet bazë, subvencionimi i fermerëve për inputet kryesore dhe një monitorim më i fortë i tregut.

Por presioni mbi çmimet nuk Ă«shtĂ« vetĂ«m çështje zinxhiri tregtar. Sipas ekspertit tĂ« ekonomisĂ« Eduard Gjokutaj, ekonomia shqiptare po hyn nĂ« njĂ« fazĂ« mĂ« tĂ« rrezikshme, ku goditjet e pĂ«rkohshme po kthehen nĂ« njĂ« problem afatgjatĂ«. Ai e pĂ«rshkruan situatĂ«n si njĂ« efekt “gĂ«rshĂ«rĂ«â€, ku oferta vendase dobĂ«sohet, ndĂ«rsa importet nuk arrijnĂ« tĂ« stabilizojnĂ« çmimet. 

“Ne jemi pikĂ«risht nĂ« kĂ«tĂ« fazĂ« tani, pra nĂ« mes tĂ« kalimit nga njĂ« goditje ciklike drejt njĂ« inflacioni strukturor, ku çmimet e bukĂ«s, qumĂ«shtit, mishit, perimeve, peshkut, por edhe tĂ« shĂ«rbimeve tĂ« transportit dhe ndĂ«rtimit po ndikojnĂ« drejtpĂ«rdrejt nĂ« mirĂ«qenien reale tĂ« familjeve” argumenton Gjokutaj. 

Prodhimi në vështirësi

Prodhimi vendas bujqësor po kalon një periudhë të vështirë, me pasoja të dukshme në treg. Sipas INSTAT, këtë vit eksportet kanë rënë, ndërsa importet janë rritur ndjeshëm.

Importet e zarzavateve gjatĂ« pĂ«riudhĂ«s janar–shkurt u rritĂ«n me 23%, ndĂ«rsa eksportet ranĂ« me 34%; tek frutat, importet u rritĂ«n mbi 21%, ndĂ«rsa eksportet ranĂ« 27%. 

Shkaktarë kryesorë janë përmbytjet e mëdha të janarit që dëmtuan serat dhe mbjelljet, mungesa e krahut të punës për shkak të emigrimit, tkurrja e sipërfaqeve të mbjella dhe ndryshimet klimatike me mot ekstrem. Shtimi i kostove për shpëtimin e prodhimeve, forcimi i monedhës vendase dhe importet më të lira nga jashtë po e rrisin varësinë e Shqipërisë nga tregjet ndërkombëtare, duke nxitur rritje çmimesh dhe ekspozim ndaj krizave globale si lufta në Lindjen e Mesme. Ekspertët e bujqësisë dhe ekonomisë e kishin paralajmëruar këtë situatë, duke theksuar se rritja e çmimit të naftës, do të përkthehej menjëherë në inflacion dhe do të ndikonte direkt tek çmimet e ushqimeve dhe fuqia blerëse e familjeve.

The post Domatja qĂ« po na kushton sa ‘floriri’ appeared first on Faktoje.al.

↗

50 mijë fermerë mbeten pa mbështetjen me naftë në kulmin e krizës

✇Faktoje
By: Esmeralda Topi

Qeveria hoqi mbështetjen me naftë për fermerët në kulmin e rritjes së çmimeve, kur litri i naftës shitet me 224 lekë. Rreth 50 mijë fermerë përfituan nga kjo mbështetje vitin e kaluar, ndërsa sot shumë prej tyre shprehen të zhgënjyer. 

Esmeralda Topi 

Në kulmin e krizës së çmimeve të naftës, kur një litër karburant ka kapërcyer 200 lekët dhe mbetet një nga kostot më të rënda për çdo cikël prodhimi, qeveria ka vendosur të heqë mbështetjen për naftën falas për fermerët.

Një skemë që u prezantua në vitin 2021 si shpëtim për bujqësinë, u zhduk pesë vite më pas me një të rënë të lapsit. 

Vendimi Ă«shtĂ« marrĂ« nga KĂ«shilli i Ministrave, pĂ«rmes SkemĂ«s KombĂ«tare tĂ« BujqĂ«sisĂ« 2026. Skema e kĂ«tij viti nuk e parashikon mĂ« furnizimin me karburant pa TVSH, akcizĂ« dhe taksa tĂ« tjera. NĂ« vend tĂ« saj, Ministria e BujqĂ«sisĂ« flet pĂ«r njĂ« model tĂ« ri mbĂ«shtetjeje, mĂ« “gjithĂ«pĂ«rfshirĂ«s”.

“Skema e naftĂ«s nĂ« tĂ«rĂ«si Ă«shtĂ« njĂ« skemĂ« e cila mbĂ«shtet uljen e kostos sĂ« fermerit,” deklaroi ministri Andis Salla, duke theksuar se ajo ka evoluar ndĂ«r vite nga dhĂ«nie direkte nĂ« mbĂ«shtetje financiare sipas standardeve tĂ« Bashkimit Europian.

Por sipas tij, ndryshimi i këtij viti synon më shumë.

“Skema e re Ă«shtĂ« njĂ« skemĂ« gjithĂ«pĂ«rfshirĂ«se,” tha ministri, duke argumentuar se fermerĂ«t do tĂ« mbĂ«shteten pĂ«rmes njĂ« kombinimi masash, pĂ«rfshirĂ« subvencionet direkte dhe mekanizma tĂ« tjerĂ« si autofaturimi i TVSH-sĂ«.

50 mijë fermerë të humbur

Të dhënat e vitit të kaluar tregojnë qartë peshën që kishte mbështetja për naftën në bujqësi. Në vitin 2025, rreth 65 mijë fermerë përfituan nga Skema Kombëtare, ndërsa 50 mijë prej tyre u mbështetën konkretisht me naftë falas.

Burimi: Ministria e bujqësisë (Dhjetor 2025)

Kjo e bën mbështetjen e naftës një nga instrumentet më të përdorura dhe më të prekshme për fermerët, pasi ndikonte drejtpërdrejt në një nga kostot bazë të prodhimit.

Sepse në bujqësi, nafta përdoret në çdo fazë të ciklit bujqësor. Nga përgatitja e tokës dhe mbjellja në pranverë, tek korrja gjatë verës dhe plugimet në vjeshtë. Në këtë kuptim, çdo rritje e çmimit të saj përkthehet menjëherë në kosto më të larta për fermerin.

“Nuk e di me çfarĂ« guximi Ă«shtĂ« marrĂ« njĂ« vendim i tillĂ«, pasi Ă«shtĂ« jashtĂ« çdo lloj logjike. Duhet ta themi qĂ« Ă«shtĂ« hequr e vetmja skemĂ« qĂ« mbĂ«shtet (imputet) fermerin pĂ«r tĂ« punuar tokĂ«n. Ishte ndihma e vetme qĂ« kishin fermerĂ«t”, thotĂ« eksperti pĂ«r bujqĂ«sinĂ« Gjok Vuksani.

Skema e mbështetjes me naftë për fermerët nisi në 2021 me rreth 21 mijë aplikime, nga të cilat përfituan mbi 19 mijë fermerë dhe u shpërndanë 4.1 milion litra naftë. Ajo shërbeu edhe për formalizimin e sektorit, pasi përfitimi kushtëzohej me pajisjen e fermerit me NIPT.

Në vitet pasuese, kërkesa për naftë u rrit ndjeshëm.  Në 2022 përfituan rreth 34 mijë fermerë, ndërsa në 2023 dhe 2024 mbi 50 mijë çdo vit. Edhe vjet, mbi 50 mijë fermerë morën këtë mbështetje. Në total, për 5 vite, buxheti i shtetit ka shpenzuar rreth 87 milionë euro për të subvencionuar naftën për bujqësinë.

Fermerët të zhgënjyer

Rito Ahmataj, fermer nga Kafaraj i Fierit, nuk kishte dijeni për ndryshimet e fundit në skemën kombëtare.  Ai tregon për Faktoje se edhe mbështetja që ka marrë më parë ka qenë e kufizuar dhe e vonuar.

 “Para njĂ« jave mora kĂ«stin e dytĂ« pĂ«r vitin e kaluar. Se di si i bĂ«jnĂ« kĂ«to llogari
 nga 1.5 ha mora 20 mijĂ« lekĂ« tĂ« reja” 

Sipas fermerit, problemi nuk ishte vetĂ«m masa e ulĂ«t e pĂ«rfitimit, por edhe koha e dhĂ«nies sĂ« parave. “Ata i jepnin paratĂ« kur fermerĂ«t i kishin shpenzuar paratë  kĂ«to mbillen nĂ« pranverĂ«, ata i japin nĂ« qershor-korrik” 

PĂ«r skemĂ«n e re Rito shprehet i pasigurt. “GjithĂ«pĂ«rfshirĂ«se por i hiqet kryesorja nafta, kur litri ka shkuar 220 lekĂ«â€Â 

Madje ngre edhe dyshime pĂ«r mĂ«nyrĂ«n e shpĂ«rndarjes. “JanĂ« subvencionime tĂ« pakuptueshme dhe preferenciale pĂ«r patronazhistĂ«t”

NĂ« tĂ« njĂ«jtĂ«n linjĂ« me tĂ«, edhe fermeri Ahmet Kaloshi thotĂ« se nuk ka pĂ«rfituar as nga skema e mĂ«parshme. “UnĂ« personalisht nuk kam marrĂ« edhe kur ishte nafta falas, aplikova dhe nuk pĂ«rfitova. I kanĂ« dhĂ«nĂ« vetĂ«m patronazhistĂ«ve”

ÇfarĂ« parashikon skema e re?

Skema e këtij viti parashikon një sërë ndërhyrjesh, kryesisht në blegtori, investime dhe praktika të reja në bujqësi.

Pragjet për përfitim janë ulur, duke synuar të përfshijnë më shumë fermerë. Për shembull, për të marrë subvencion për lopët, kërkesa minimale zbret nga 10 në 5 krerë, ndërsa pagesa rritet nga 10 mijë në 12 mijë lekë për kokë. E njëjta logjikë ndiqet për delet dhe dhitë, ku numri minimal përgjysmohet nga 100 në 50 krerë, ndërsa subvencioni rritet në 1500 lekë për krerë. Në bletari, kufiri zbret nga 50 në 25 koshere, ndërsa përfitimi rritet në 2 mijë lekë për zgjua.

Për herë të parë, skema përfshin edhe mbështetje për dosat, me 7 mijë lekë për krerë për fermerët që kanë të paktën 5 të tilla. Ndërkohë, për kontrollin biologjik të dëmtuesve, fermerët mund të përfitojnë deri në 70% të kostos së materialeve, me një tavan prej 40 mijë lekësh për dynym.

Një tjetër element i ri është mbështetja për të rinjtë që investojnë në bujqësi, të cilët mund të përfitojnë deri në 70% të vlerës së investimit, deri në 1 milion lekë.

NĂ« total, fondi i skemĂ«s Ă«shtĂ« rritur nĂ« 5.2 miliardĂ« lekĂ«, nga 4.6 miliardĂ« qĂ« ishte njĂ« vit mĂ« parĂ«. Por mbetet pĂ«r t’u parĂ« nĂ«se kjo rritje dhe kĂ«to masa arrijnĂ« tĂ« kompensojnĂ« heqjen e njĂ« mbĂ«shtetjeje qĂ« ndikonte drejtpĂ«rdrejt nĂ« koston bazĂ« tĂ« prodhimit, siç ishte nafta falas.

The post 50 mijë fermerë mbeten pa mbështetjen me naftë në kulmin e krizës appeared first on Faktoje.al.

↗

Si ta kuptojmë paralajmërimin e ambasadës amerikane për rrezikun Iranian?

✇Faktoje
By: Esmeralda Topi

Ambasada e SHBA në Tiranë paralajmëroi qytetarët amerikanë për rrezikun e sulmeve iraniane, por autoritetet shqiptare, këmbëngulin se nuk ka vend për shqetësim. Opozita kërkoi mbledhjen e Këshillit të Sigurisë, teksa socialistët kërkuan të mos krijohet panik dhe të mos politizohet çështja. Shqipëria ka strehuar muxhahedinët në Manzë, ka ndërprerë marrëdhëniet diplomatike me Iranin dhe së fundmi, parlamenti e shpalli vendin si sponsor të terrorizmit.

Esmeralda Topi

Pasditen e 1 prillit, Ambasada e Shteteve të Bashkuara në Tiranë lëshoi një paralajmërim për qytetarët amerikanë që jetojnë ose vizitojnë Shqipërinë, duke bërë thirrje për vigjilencë të shtuar pas shqetësimeve për grupe të lidhura me Iranin. Sipas njoftimit, këto grupe mund të shënjestrojnë subjekte të lidhura me Shtetet e Bashkuara ose elementë të opozitës iraniane në Shqipëri.

Ambasada paralajmëroi se vendet e zakonshme, si zona turistike, qendra tregtare, hotele, klube dhe restorante, mund të jenë në shënjestër. 

“TĂ« qĂ«ndrojnĂ« tĂ« vĂ«mendshĂ«m nĂ« çdo moment. TĂ« jenĂ« tĂ« vetĂ«dijshĂ«m pĂ«r rrethinĂ«n ku ndodhen,” thuhet ndĂ«r tĂ« tjera nĂ« njoftimin e ambasadĂ«s amerikane.

I menjëhershëm ishte dhe reagimi i autoriteteve shqiptare. Pyetur nga Faktoje, Agjencia për Media dhe Informim, sqaroi se Ambasada Amerikane lëshon shpesh alarme të tilla, por institucionet ligjzbatuese shqiptare nuk kanë asnjë informacion për rrezik konkret.

“Ambasada e SHBA jep rregullisht alarme tĂ« tilla, madje edhe kur dalin nĂ« protestĂ« grupe opozitare qĂ« djegin kazanĂ«t e mbeturinave apo gjuajnĂ« me molotov pĂ«r tĂ« dalĂ« nĂ« fotografi nĂ« gazetat e huaja, por agjencitĂ« ligjzbatuese tĂ« RepublikĂ«s sĂ« ShqipĂ«risĂ« nuk kanĂ« asnjĂ« informacion shqetĂ«sues lidhur me kĂ«tĂ« hamendĂ«sim tĂ« ambasadĂ«s amerikane,” i tha MIA Faktojes njĂ« ditĂ« mĂ« parĂ«.

Edhe njĂ« vĂ«zhgim i kryer (mbrĂ«mĂ« pas njoftimit) nga “Faktoje” tregoi se nuk kishte masa tĂ« shtuara tĂ« policisĂ« apo patrullime tĂ« jashtĂ«zakonshme nĂ« rrugĂ«t kryesore, pranĂ« BashkisĂ« TiranĂ«, ministrive, kryeministrisĂ«, Kuvendit apo PresidencĂ«s. 

Hamendësim apo rrezik konkret?!

Një ditë pas paralajmërimit, Faktoje pyeti ambasadën nëse alarmi ishte vetëm një hamendësim apo një rrezik konkret. Zyrtarët e SHBA-së sqaruan:

“Administrata Trump nuk ka prioritet mĂ« tĂ« lartĂ« sesa siguria dhe mbrojtja e amerikanĂ«ve. Ne po punojmĂ« ngushtĂ« me autoritetet shqiptare pĂ«r tĂ« vlerĂ«suar situatĂ«n dhe pĂ«r tĂ« zbutur rreziqet e sigurisĂ«. Ambasada e SHBA-sĂ« vlerĂ«son bashkĂ«punimin e ngushtĂ« pĂ«r çështjet e sigurisĂ« me QeverinĂ« e ShqipĂ«risĂ«, e cila ka treguar njĂ« angazhim tĂ« vazhdueshĂ«m pĂ«r tĂ« siguruar sigurinĂ« e qytetarĂ«ve amerikanĂ« dhe tĂ« gjithĂ« banorĂ«ve tĂ« ShqipĂ«risĂ«. Ne do tĂ« ofrojmĂ« mĂ« shumĂ« informacion sapo tĂ« jetĂ« i disponueshĂ«m”

Pasi ambasada amerikane theksoi bashkëpunimin me autoritetet shqiptare, përgjigja në terren erdhi nga ministri i Mbrojtjes, Ermal Nufi. Ai theksoi se paralajmërimi nuk nënkupton kërcënim konkret. 

“Ambasada e SHBA ka bĂ«rĂ« deklaratĂ«n e saj. PĂ«r mĂ« tepĂ«r, bota ndodhet nĂ« njĂ« situatĂ« tĂ« tillĂ«. S’ka vend pĂ«r shqetĂ«sim! Kjo kĂ«rkesĂ« ka shkuar pĂ«r tĂ« gjitha ambasadat e SHBA, Ă«shtĂ« pĂ«r qytetarĂ«t amerikanĂ«, nĂ« tĂ« gjithĂ« botĂ«n. KĂ«tu bĂ«n pjesĂ« edhe ShqipĂ«ria. Jemi cĂ«nuar nga veprimtaria e aktorĂ«ve tĂ« atij shteti dhe tĂ« gjitha sistemet janĂ« rikthyer dhe janĂ« funksionale”

Në të njëjtën linjë ishte dhe ministri i brendshëm Besfort Lamallari, teksa sqaroi masat konkrete të ndërmarra nga policia dhe strukturat e sigurisë.

“U kam kĂ«rkuar strukturave tĂ« PolicisĂ«, konkretisht strukturave tĂ« Antiterrorit, tĂ« Departamentit tĂ« SigurisĂ« Publike dhe PolicisĂ« Kriminale, tĂ« jenĂ« nĂ« komunikim me zyrĂ«n e SigurisĂ« sĂ« AmbasadĂ«s Amerikane, nga tĂ« cilat me pĂ«rgjegjĂ«si tĂ« plotĂ« konfirmoj se Ă«shtĂ« komunikuar, e nuk ka asnjĂ« informacion konkret, qoftĂ« edhe inteligjencĂ«, pĂ«r njĂ« situatĂ« rreziku real” 

Por për ish-ministrin e Mbrojtjes, kolonel Dritan Demiraj, njoftimi i ambasadës nuk është paralajmërim rutinë, por thirrje për vigjilencë kombëtare. 

“Çdo pĂ«rpjekje pĂ«r tĂ« toleruar, mbĂ«shtetur apo bashkĂ«punuar me aktorĂ« tĂ« lidhur me regjimin e Teheranit pĂ«rbĂ«n njĂ« kĂ«rcĂ«nim tĂ« drejtpĂ«rdrejtĂ« ndaj sigurisĂ« kombĂ«tare dhe aleancĂ«s strategjike tĂ« ShqipĂ«risĂ«. QytetarĂ«t duhet tĂ« tregojnĂ« vigjilencĂ« maksimale dhe tĂ« raportojnĂ« çdo aktivitet tĂ« dyshimtĂ« tek autoritetet pĂ«rkatĂ«se”

Demiraj nënvizon se mbrojtja e sigurisë kombëtare kërkon angazhim të përditshëm dhe përgjegjësi personale nga çdo qytetar.

PD kërkon mbledhjen e Këshillit të Sigurisë Kombëtare

Diskutimet për paralajmërimin e SHBA-së për rrezikun e mundshëm iranian u zhvendosën brenda sallës së Kuvendit, ku deputetët e opozitës dhe mazhorancës debatuan ashpër mbi menaxhimin e sigurisë kombëtare.

Ish-ministri i JashtĂ«m, Tritan Shehu, kritikoi qeverinĂ« pĂ«r njĂ« komunikim qĂ« sipas tij “mbante erĂ« mendjelehtĂ«si dhe nĂ«nvlerĂ«sim” dhe kĂ«rkoi qĂ« Kryeministri Edi Rama tĂ« raportojĂ« personalisht para Kuvendit. Ai gjithashtu kĂ«rkoi mbledhjen e KĂ«shillit tĂ« SigurisĂ« KombĂ«tare pĂ«r tĂ« diskutuar mbi kĂ«rcĂ«nimet ndaj vendit.

“Nuk ka njĂ« reagim adekuat tĂ« PresidencĂ«s dhe qeverisĂ« pĂ«r mbledhjen e KĂ«shillit tĂ« Mbrojtjes KombĂ«tare. E konsideroj serioze paralajmĂ«rimin e djeshĂ«m tĂ« ambasadĂ«s amerikane. Nuk mund tĂ« thotĂ« qeveria jonĂ« nuk jemi informuar. Njoftimi duhet tĂ« vinte nga institucionet shqiptare, jo nga ambasada,” tha ai.

Por Presidenca, përmes një njoftimi për mediat, ka rrëzuar kërkesën e opozitës duke sqaruar rolin që ka Këshilli i Sigurimit Kombëtar. 

Sipas njoftimit, Presidenti i Republikës është në kontakt të përditshëm me institucionet që janë pjesë e këtij Këshilli dhe informohet për situatat dhe skenarët e mundshëm, si dhe për masat e ndërmarra në kuadër të protokolleve të sigurisë.

“Presidenti i RepublikĂ«s Ă«shtĂ« nĂ« kontakt tĂ« pĂ«rditshĂ«m me institucionet e KĂ«shillit tĂ« Sigurimit KombĂ«tar dhe informohet prej tyre pĂ«r çdo situatĂ« dhe skenar, si dhe pĂ«r tĂ« gjitha masat qĂ« merren nĂ« kuadĂ«r tĂ« protokolleve tĂ« sigurisĂ«â€

Presidenca thekson se Këshilli i Sigurimit Kombëtar është një organ këshillimor në mbështetje të Presidentit të Republikës dhe nuk merr vendime për çështjet që diskuton.

Debate PD-PS

Kreu i grupit parlamentar të PD, Gazment Bardhi, kërkoi që Kryeministri Rama të jetë i pranishëm në sallë dhe të japë përgjigje mbi deklaratën e ambasadës.

â€œĂ‡Ă«shtja e sigurisĂ« kombĂ«tare nuk Ă«shtĂ« çështje kafenesh. Nuk mund ta trajtojmĂ« nĂ« publik apo nĂ« seancĂ« plenare si çështje tĂ« vogla. PĂ«r tĂ« mos ngjallur shqetĂ«sim te qytetarĂ«t, them se ne si deputetĂ« nuk kishim asnjĂ« informacion mbi deklaratĂ«n e ambasadĂ«s. NjĂ« qeveri qĂ« pĂ«r vite tĂ« tĂ«ra nuk ka parĂ« pjesĂ«n mĂ« tĂ« madhe tĂ« territorit tĂ« vendit tĂ« mbjellĂ« me kanabis nuk mund tĂ« jetĂ« e besueshme. Ta quash deklaratĂ«n e AmbasadĂ«s si hamendĂ«sim na bĂ«n qesharakĂ« dhe tregon mungesĂ« bashkĂ«punimi me partnerin tonĂ« strategjik,” tha Bardhi.

Pas shqetësimeve të opozitës, ministri i Jashtëm, Ferit Hoxha, sqaroi se Shqipëria nuk rrezikohet dhe se institucionet ndërkombëtare monitorojnë situatën.

“Ne i ndjekim me shumĂ« vĂ«mendje deklaratat e partnerĂ«ve tanĂ«, jemi nĂ« kontakt me ata kĂ«tu dhe nĂ« Uashington, jemi nĂ« kontakt me NATO-n. VlerĂ«simi qĂ« kemi sot Ă«shtĂ« se nuk ka asnjĂ« arsye pĂ«r tĂ« qenĂ« tĂ« alarmuar. PĂ«r çdo gjĂ« tĂ« re, ministria e jashtme apo ministritĂ« e tjera do tĂ« informojnĂ« nĂ« kanalet e duhura, duke qenĂ« nĂ« kontakt me Kryeministrin dhe Presidentin”

Nga ana tjetër, kreu i grupit parlamentar të PS, Taulant Balla, iu përgjigj akuzave të PD-së duke theksuar se deklarata e ambasadës nuk përbën rrezik real dhe nuk duhet përdorur për qëllime politike.

“Po kthehet njĂ« deklaratĂ« nga SHBA nĂ« njĂ« çështje politike. SHBA njofton çdo ditĂ« qytetarĂ«t e saj pĂ«r kĂ«to çështje. Ne pĂ«rshĂ«ndesim presidentin Trump pĂ«r kĂ«to veprime, sa i takon reagimit ndaj regjimit tĂ« Iranit. SHBA e kanĂ« mbĂ«shtetur ShqipĂ«rinĂ« kur ne kemi qenĂ« nĂ« shĂ«njestĂ«r tĂ« sulmeve tĂ« Iranit dhe GardĂ«s Islamike. Autoritetet nuk kanĂ« asnjĂ« informacion se mund tĂ« jenĂ« tĂ« rrezikuar. LĂ«reni teatrin dhe bĂ«ni atĂ« qĂ« duhet tĂ« bĂ«jĂ« çdo pĂ«rfaqĂ«sues i pĂ«rgjegjshĂ«m,” tha Balla. 

Në përfundim, Shqipëria ka një histori të qartë në raport me Iranin. Me kërkesë të SHBA-ve, prej 13 vitesh në Shqipëri strehohen muxhahedinët.

Negociatat filluan nĂ« kohĂ«n e qeverisĂ« ‘Berisha”, dhe muxhahedinĂ«t e parĂ« nĂ« ShqipĂ«ri mbĂ«rritĂ«n nĂ« vitin 2013, nĂ« fund tĂ« mandatit tĂ« qeverisjes sĂ« djathtĂ«. Aktualisht, vendi ka tĂ« strehuar mbi 3 mijĂ« muxhahedinĂ« tĂ« OrganizatĂ«s Muxhahedine tĂ« Popullit tĂ« Iranit (PMOI), ose siç njihen ndryshe MEK. 

NĂ« shtator 2022, ShqipĂ«ria ndĂ«rpreu marrĂ«dhĂ«niet diplomatike me RepublikĂ«n Islamike tĂ« Iranit. Shkak pĂ«r kĂ«tĂ« vendim u bĂ«nĂ« “provat e pakundĂ«rshtueshme” pĂ«r sulme kibernetike. 

SĂ« fundmi, parlamenti ka miratuar njĂ« rezolutĂ« qĂ« e shpall Iranin “shtet sponsor i terrorizmit” dhe shtet qĂ« pĂ«rdor mjete terroriste, duke e bĂ«rĂ« ShqipĂ«rinĂ« vendin e vetĂ«m pas SHBA-sĂ« me njĂ« vendim tĂ« tillĂ« formal.

The post Si ta kuptojmë paralajmërimin e ambasadës amerikane për rrezikun Iranian? appeared first on Faktoje.al.

↗

Mirlinda Karçanaj zotëron katër apartamente dhe një ullishte

✇Faktoje
By: Esmeralda Topi

Kryeministri Edi Rama tha se Mirlinda Karçanaj jeton nĂ« njĂ« shtĂ«pi me qira. Verifikimet e Faktoje tregojnĂ« se ish-drejtoresha e AKSH-it zotĂ«ron katĂ«r apartamente dhe njĂ« ullishte 1,500 mÂČ, pĂ«rkatĂ«sisht dy nĂ« bashkĂ«pronĂ«si dhe dy nĂ« pronĂ«si tĂ« plotĂ«.

Esmeralda Topi

Dhjetorin e shkuar, Prokuroria e Posaçme goditi një grup të dyshuar kriminal në krye të AKSHI-t, mes të cilëve edhe drejtoreshën Mirlinda Karçanaj, aktualisht në arrest shtëpie, e dyshuar për shkelje të barazisë në tendera në bashkëpunim si pjesë e një grupi të strukturuar kriminal. 

NĂ« njĂ« “esencĂ« hetimi” prej 206 faqesh, SPAK pĂ«rshkruan njĂ« rrjet tĂ« mirĂ«organizuar brenda agjencisĂ«, i cili dyshohet se ka pĂ«rvetĂ«suar qindra milionĂ« euro nga tenderat publikĂ«, pĂ«rmes shantazhit, pengmarrjes dhe pĂ«rfshirjes sĂ« zyrtarĂ«ve tĂ« lartĂ« shtetĂ«rorĂ« dhe policorĂ«.

Kjo konsiderohet një nga dosjet më të rënda të SPAK, pasi AKSHI është një ndër institucionet më sensitive në vend, që menaxhon pothuajse të gjithë sistemin e qeverisjes digjitale përmes e-Albania dhe shërben si ndërmjetës mes qytetarëve dhe institucioneve për qindra shërbime. 

MegjithatĂ«, kryeministri Edi Rama i doli nĂ« mbrojtje ish-bashkĂ«punĂ«tores sĂ« tij tĂ« ngushtĂ«, duke deklaruar se Mirlinda Karçanaj gĂ«zon “respekt tĂ« padiskutueshĂ«m”. Ai madje i qau hallin Karçanajt, e akuzuar pĂ«r shpĂ«rdorimin e miliona eurove, duke theksuar se ajo jeton nĂ« njĂ« shtĂ«pi me qira.

“Linda Karcanaj, e cila sot Ă«shtĂ« nĂ« masĂ« sigurie nĂ« njĂ« shtĂ«pi me qira, ku jeton pasi ka jetuar deri pak vite mĂ« parĂ« nĂ« shtĂ«pinĂ« e prindĂ«rve, nĂ« njĂ« apartament qĂ« ishte i kohĂ«s sĂ« komunizmit
,” deklaroi Rama fundvitin e kaluar. 

Kjo deklaratĂ« shkaktoi reagime tĂ« forta nĂ« media dhe rrjetet sociale, duke hapur njĂ« debat tĂ« gjerĂ« publik. Nuk munguan as reagimet ironike, ku disa faqe tĂ« njohura nĂ« rrjete sociale sugjeronin me sarkazĂ«m hapjen e njĂ« “GoFundMe” pĂ«r Mirlinda Karçanajn.

Por përtej zhurmës, faktet kërkojnë verifikim. Ndaj Faktoje iu drejtua Inspektoratit të Lartë të Deklarimit dhe Kontrollit të Pasurive, ILDKPI-së, për të parë çfarë deklaron vetë Karçanaj për pasurinë e saj të paluajtshme. 

Sa prona zotëron Karçanaj? 

Analiza e deklaratave tĂ« saj pasurore mbi 21 vite tregon njĂ« panoramĂ« shumĂ« mĂ« tĂ« pasur se ajo qĂ« e paraqet kryeministri. NĂ« 2007, kur ishte drejtoreshĂ« e TeknologjisĂ« sĂ« Informacionit nĂ« BashkinĂ« e TiranĂ«s, Karçanaj deklaronte 25% tĂ« njĂ« apartamenti 3+1, 94 mÂČ nĂ« TiranĂ«. 

Në 2013 (kohë kur merr edhe detyrën e re si drejtoreshë e AKSHI-t) , e njëjta pronë shihet e saj me 50% bashkëpronësi. Në 2016, ky apartament rivlerësohet në mbi 13 milionë lekë apo 135 mijë euro. 

NĂ« tĂ« njĂ«jtin vit, Karçanaj deklaron edhe blerjen e njĂ« apartamenti tjetĂ«r 136 mÂČ nĂ« TiranĂ« pĂ«r 65 mijĂ« euro, ku 50% i pĂ«rket bashkĂ«shortit, Artan Babaramo. 

Po nĂ« 2016, çifti blen edhe njĂ« apartament 60 mÂČ nĂ« Qerret pĂ«r 17,340 euro. TĂ« dyja blerjet, sipas deklaratave, janĂ« financuar nga kursimet ndĂ«r vite dhe pagat.

Një vit më vonë, apartamenti i Tiranës i blerë 65 mijë euro rivlerësohet në rreth 24,5 milionë lekë apo 240 mijë euro. 

NĂ« 2022, Karçanaj bĂ«het pronare e vetme e apartamentit 3+1 nĂ« TiranĂ« me vlerĂ« 135 mijĂ« euro, trashĂ«gimi nga prindĂ«rit, dhe shton pasuri tĂ« tjera: njĂ« apartament 73.5 mÂČ dhe njĂ« ullishte 1,500 mÂČ, po pĂ«rmes trashĂ«gimisĂ«, pa specifikuar vendndodhjen dhe vlerĂ«n.

Pra, ndryshe nga sa deklaroi kryeministri, Karçanaj zotĂ«ron katĂ«r apartamente, 2 nĂ« bashkĂ«pronĂ«si me bashkĂ«shortin dhe 2 tĂ« tjera nĂ« pronĂ«si tĂ« plotĂ« si dhe njĂ« ullishte 1500 mÂČ, pa pĂ«rfshirĂ« kĂ«tu kursimet e deklaruara nĂ« euro dhe lek ndĂ«r vite.

Përfundim 

Verifikimi i deklaratave tĂ« pasurisĂ« sĂ« Mirlinda Karçanajt tregon qartĂ« se ajo zotĂ«ron katĂ«r apartamente dhe njĂ« ullishte 1,500 mÂČ, pĂ«rkatĂ«sisht dy nĂ« bashkĂ«pronĂ«si me bashkĂ«shortin dhe dy nĂ« pronĂ«si tĂ« plotĂ«. 

The post Mirlinda Karçanaj zotëron katër apartamente dhe një ullishte appeared first on Faktoje.al.

↗

Fermerët dhe 3 miliardë lekët që nuk u përdorën

✇Faktoje
By: Esmeralda Topi

Qeveria dha 3 miliardë lekë për kreditimin e fermerëve, por vitin e kaluar u përdorën vetëm 12%. Ekspertët dhe bankat tregojnë pse skema nuk funksionoi dhe çfarë duhet të ndryshojë për ta bërë funksionale.                 

Esmeralda Topi 

Verën e shkuar, qeveria vendosi një fond prej 3 miliardë lekësh për të garantuar kreditimin e fermerëve nga sektori bankar. 

“Kjo garanci synon tĂ« zgjidhĂ« njĂ« nga pengesat mĂ« tĂ« mĂ«dha pĂ«r financimin nĂ« kĂ«tĂ« sektor, mungesĂ«n e kolateralit dhe tĂ« nxisĂ« kreditim e kĂ«tij sektori kaq tĂ« rĂ«ndĂ«sishĂ«m me kosto sa tĂ« ulĂ«t”, tha Petrit Malaj, ministĂ«r i Financave.

Ministria e Financave merrte përsipër të garantonte 70% të vlerës së kredive, deri në 25 milionë lekë për fermer. Kredia ishte e destinuar për subjekte mikro, të vogla dhe të mesme, dhe për fermerë të regjistruar me NIPT.

Norma e interesit nuk duhej të tejkalonte 2%, ndërsa tarifat totale për huamarrësin 0.5%. Periudha pa pagesë e principalit ishte të paktën 12 muaj, ndërsa afati maksimal i huas pesë vjet. Huadhënësit duhej të ofronin kreditë sipas prioritetit të sektorit të bujqësisë dhe zhvillimit rural.

Por ndryshe nga sa u premtua, të dhënat zyrtare tregojne se skema dështoi të zgjidhte thesin e bankave për financimin e sektorit të bujqësisë. 

Deri në fund të vitit 2025, nga skema u përdorën vetëm 366 milionë lekë, ose 12% e shumës totale. 

Pse nuk funksionoi skema?

Ekspertët vënë në dukje se problemi nuk është vetëm buxheti, por edhe mënyra e dizenjimit të skemës. 

Elvin Meka, ekspert i sektorit bankar, tha pĂ«r Faktoje-n se: “Norma e interesit e kufizuar nĂ« 2% pĂ«r njĂ« aktivitet me rrezik tĂ« lartĂ« si bujqĂ«sia Ă«shtĂ« jorealiste. Garancia sovrane mbulon deri nĂ« 70% tĂ« riskut, por pjesa tjetĂ«r duhet tĂ« mbahet nga banka. Me kĂ«tĂ« normĂ« interesi, bankat nuk mbulojnĂ« as kostot operative, jo mĂ« tĂ« sigurojnĂ« fitimin e nevojshĂ«m” 

Ai sugjeron rishikim të produktit për ta bërë më të thjeshtë, funksional dhe tërheqës për bankat.

“Ndoshta nĂ« vijim qeveria mund tĂ« konsiderojĂ« rishikimin e produktit, pĂ«r ta bĂ«rĂ« jo vetĂ«m mĂ« tĂ« thjeshtĂ« dhe funksional, por dhe pĂ«r tĂ« pĂ«rfshire dhe gjithĂ« ekzigjencat e bankave, nĂ« drejtim tĂ« ofrimit tĂ« njĂ« produkti kredie mĂ« efikas dhe tĂ« kuptueshĂ«m,” thekson Meka. 

Nga ana tjetër, ekspertja për bujqësinë, Esmeralda Ballesha, shpjegon se bankat shqiptare vazhdojnë të jenë konservatore. 

“Edhe me garanci sovrane, bankat kĂ«rkojnĂ« kolateral, histori tĂ« formalizuar financiare dhe plane biznesi tĂ« strukturuara,” thotĂ« Ballesha. 

Shumë fermerë operojnë gjysmë-formalisht dhe nuk disponojnë dokumentacion të plotë financiar. Përveç kësaj, mungesa e asistencës teknike për aplikuesit dhe procedurat e gjata burokratike e kanë bërë skemën të pakërkuar. Një tjetër faktor është frika nga borxhi. Pas krizave të fundit dhe ndryshimeve klimatike, marrja e një kredie perceptohet si rrezik i lartë.

Për të përmirësuar situatën, Ballesha sugjeron masa konkrete. 

“Kuota tĂ« dedikuara tĂ« bankave pĂ«r bujqĂ«sinĂ«, njĂ« fond pĂ«r start-up rural pĂ«r tĂ« rinjtĂ« 18–35 vjeç, trajtime preferenciale pĂ«r huamarrĂ«sit me procedura tĂ« pĂ«rshpejtuara dhe konsulencĂ« financiare falas pĂ«r ndihmĂ«n nĂ« hartimin e planeve biznesi,” argumenton ajo. 

E ardhmja e skemës

Ministri i Bujqësisë dhe Zhvillimit Rural njoftoi se Skema e Garancisë po jep efektet e para, pas një periudhe përshtatjeje nga fermerët.

Në shkurt, Ministria e Financave dhe ajo e Bujqësisë takuan drejtuesit e bankave tregtare për të diskutuar përmirësime. Bankierët theksuan se norma interesi 2% është e pamjaftueshme për të mbuluar rreziqet dhe kostot, duke e bërë huadhënien për fermerët praktikisht të pamundur.

Ata propozuan ndryshime konkrete si zgjatjen e afatit të kredisë, periudhën favorizuese opsionale, sqarimin e statusit fiskal dhe tregtar të fermerëve, marketing më të koordinuar për njohjen e produktit, dhe përcaktim më të qartë të investimeve të lejuara. 

https://www.bujqesia.gov.al/takim-me-bankat-tregtare-ministria-e-bujqesise-dhe-zhvillimit-rural-skema-e-garancise-sovrane-per-sektorin-bujqesor-rishikim-i-progresit-dhe-perspektiva-e-ardhshme

Përfundim  

Garancia sovrane mbetet një instrument i nevojshëm për zhvillimin e bujqësisë shqiptare. Por, pa rishikime strukturore, fondi prej 3 miliardë lekësh do të vazhdojë të jetë një premtim i madh me rezultate minimale.

Ndaj nisur nga tĂ« dhĂ«nat zyrtare dhe verifikimi i kryer, deklaratĂ«n e ministrit tĂ« Financave Petrit Malaj se “garancia synon tĂ« zgjidhĂ« njĂ« nga pengesat mĂ« tĂ« mĂ«dha pĂ«r financimin nĂ« kĂ«tĂ« sektor, mungesĂ«n e kolateralit dhe tĂ« nxisĂ« kreditim e kĂ«tij sektori kaq tĂ« rĂ«ndĂ«sishĂ«m me kosto sa tĂ« ulĂ«t” e kategorizojmĂ« premtim pjesĂ«risht tĂ« mbajtur. 

The post Fermerët dhe 3 miliardë lekët që nuk u përdorën appeared first on Faktoje.al.

↗

Brukseli rrëzon pretendimin e qeverisë për rikthimin e shpejtë të IPARD

✇Faktoje
By: Esmeralda Topi

Qeveria shqiptare pretendon se fondet e programit IPARD mund të rikthehen brenda pak muajsh. Por Komisioni Evropian i tha Faktoje.al se procedura me autoritetet shqiptare është ende në zhvillim dhe nuk ka një afat për rifillimin e programit.

Esmeralda Topi

Më 9 mars, ministri i Bujqësisë Andis Salla zhvilloi një vizitë zyrtare në Bruksel, ku u takua me drejtues të institucioneve evropiane për të diskutuar mbi fondet për bujqësinë shqiptare. 

Në një reagim në rrjetet sociale, ministri njoftoi takimin me Drejtoreshën e Përgjithshme të Drejtorisë së Bujqësisë në Komisionin Evropian, Elisabet Werner.

“NjĂ« takim i frytshĂ«m
 ku diskutuam mbi progresin e ShqipĂ«risĂ« nĂ« pĂ«rthithjen e fondeve europiane pĂ«r bujqĂ«sinĂ« dhe zhvillimin rural, si dhe mbi hapat e mĂ«tejshĂ«m pĂ«r zbatimin efektiv tĂ« programit IPARD III,” shkruante Salla, duke shtuar se u vlerĂ«sua ecuria e vendit nĂ« pĂ«rmbushjen e detyrimeve qĂ« lidhen me kĂ«tĂ« program.

Megjithatë, takimi u interpretua ndryshe në disa media. Një lajm i publikuar fillimisht nga një televizion kombëtar raportoi me burime nga ministria e bujqësisë se programi IPARD III po hynte në një fazë të re dhe se fondet për bujqësinë shqiptare pritet të rifillonin pas një pezullimi tre vjeçar. Lajmi u shpërnda gjerësisht në media të tjera online. 

Por deklarata të tilla për rikthimin e shpejtë të fondeve nuk janë të reja. 

Në fund të vitit të kaluar, ministri i Financave Petrit Malaj foli për një rikthim të afërt të programit. Edhe gjatë këtij viti, ministri Salla ka përmendur në disa dalje publike afate konkrete.

“Ne i kemi bĂ«rĂ« detyrat tona, çfarĂ« na Ă«shtĂ« kĂ«rkuar nga Bashkimi Evropian. Jemi nĂ« datĂ«n 9 mars nĂ« Bruksel pĂ«r tĂ« vazhduar hapat e mĂ«tejshĂ«m qĂ« brenda 6-mujorit tĂ« parĂ« tĂ« kemi IPARD III,” u shpreh ai.

Brukseli përgënjeshtron 

Në një përgjigje për Faktoje për pretendimet e qeverisë shqiptare mbi një rikthim të shpejtë të fondeve, Komisioni Evropian thekson se procedura është ende në zhvillim.

Sipas Komisionit, pas gjetjeve të OLAF për zbatimin e programit IPARD në Shqipëri, janë marrë masa parandaluese për të mbrojtur interesat financiare të Bashkimit Evropian. Aktualisht është në zhvillim një procedurë dypalëshe mes Brukselit dhe autoriteteve shqiptare për të siguruar vendosjen e masave korrigjuese.

Komisioni sqaron gjithashtu se çdo fond që mund të rezultojë i shpenzuar në mënyrë të padrejtë do të duhet të rikthehet në buxhetin e BE-së.

Në këtë kuadër, qeveria shqiptare ka kontraktuar një kompani të jashtme për të kryer një auditim forenzik mbi grantet dhe pagesat e programit IPARD II, si dhe mbi sistemin e ri të menaxhimit dhe kontrollit.

Por një tjetër element i rëndësishëm është se, përpara nisjes së programit IPARD III, autoritetet shqiptare duhet të kërkojnë zyrtarisht delegimin e kompetencave për menaxhimin e fondeve.

Sipas Komisionit Evropian, një kërkesë e tillë nuk është paraqitur ende nga Shqipëria, çka do të thotë se nuk mund të përcaktohet një afat për rifillimin e programit.

“Duke qenĂ« se procedura dypalĂ«she mes Komisionit Evropian dhe autoriteteve shqiptare Ă«shtĂ« ende nĂ« zhvillim, pĂ«r momentin nuk mund tĂ« jepen informacione tĂ« tjera,” thuhet nĂ« pĂ«rgjigjen pĂ«r Faktoje.

Javën e kaluar, Faktoje raportoi se 76 përfitues të fondeve të programit IPARD janë aktualisht në procese gjyqësore për kthimin e granteve të përfituara. Ndërkohë, çështja vijon të jetë nën hetim nga SPAK.

Përfundim 

Komisioni Evropian nuk konfirmon rikthimin e shpejtë të fondeve IPARD. Duke qenë se procedura mes palëve është ende në zhvillim dhe nuk ka asnjë vendim zyrtar për rifillimin e programit, pretendimi për rikthimin e afërt të fondeve rezulton deklaratë e pavërtetë. Pa një vendim zyrtar nga Komisioni Evropian, deklaratat për çeljen e fondeve IPARD III mbeten premtime politike të njëanshme.

Programi i mbështetjes në bujqësi IPARD ofron grante në ndihmë të sektorit bujqësor për të gjitha vendet që janë në proces anëtarësimi me Bashkimin Evropian. Shqipëria është një prej pesë vendeve përfituese të mbështetjes me grante. Përmes programit IPARD II, i cili u zbatua gjatë viteve 2014 dhe 2020, Shqipëria përfitoi mbi 71 milionë euro fonde. Dhe teksa vendi priste të niste mbështetjen në bujqësi përmes IPARD III me 146 milionë euro grante, Komisioni Evropian vendosi pezullimin bazuar në dyshimet për korrupsion. 

The post Brukseli rrëzon pretendimin e qeverisë për rikthimin e shpejtë të IPARD appeared first on Faktoje.al.

↗

Videoja “ekskluzive” qĂ« zhvendosi fokusin e medias nga votimi pĂ«r Ballukun 

✇Faktoje
By: Esmeralda Topi

VetĂ«m dy orĂ« pas vendimit tĂ« Kuvendit kundĂ«r kĂ«rkesĂ«s sĂ« SPAK, njĂ« video nga njĂ« takim i paqartĂ« mes kryeministrit Rama dhe ambasadores amerikane nĂ« AthinĂ« u shpĂ«rnda me shpejtĂ«si nĂ« media, duke dominuar portalet dhe emisionet ‘prime time’. AnalistĂ«t e shohin kĂ«tĂ« si njĂ« manovĂ«r pĂ«r tĂ« zhvendosur vĂ«mendjen nga ngjarja kryesore.

Esmeralda Topi 

Vendimi i Kuvendit për të mos hequr imunitetin e Belinda Balluku ishte pa dyshim ngjarja kryesore politike e ditës së djeshme. Mazhoranca socialiste votoi kundër kërkesës së SPAK për heqjen e imunitetit të zëvendëskryeministres dhe ministres së Infrastrukturës, Belinda Balluku. Vendimi shkaktoi reagime të menjëhershme nga ndërkombëtarët të cilët shprehën shqetësim për qëndrimin e shumicës parlamentare.

Por pa u bërë ende dy orë nga ky zhvillim, një tjetër temë nisi të pushtonte hapësirën mediatike.

NjĂ« video e servirur si “ekskluzive” e publikuar nga njĂ« televizion kombĂ«tar shoqĂ«ruar me tekstin e njĂ« “vizite misterioze” nĂ« Kryeministri. Sipas materialit tĂ« transmetuar, nĂ« ambientet e godinĂ«s shihej tĂ« hynte Kimberly Guilfoyle, ambasadorja e Shteteve tĂ« Bashkuara nĂ« AthinĂ«, e cila pritej nga kryeministri Edi Rama.

Televizioni raportonte se pamjet ishin xhiruar rastësisht nga një telefon celular në zonën e parkut të Piramidës dhe kishin mbërritur në redaksinë e tij. Videoja tregonte momentin e takimit mes kryeministrit dhe diplomates amerikane.

Në tekstin shoqërues nënvizohej se vizita nuk ishte njoftuar zyrtarisht dhe se Kryeministria nuk kishte pranuar ta komentonte takimin. Po ashtu, as Ambasada Amerikane nuk kishte bërë ndonjë njoftim publik për këtë vizitë.

Pak mĂ« vonĂ«, e njĂ«jta video dhe pothuajse i njĂ«jti tekst u shpĂ«rnda si “ekskluzivĂ«â€ edhe nĂ« disa televizione tĂ« tjera. Brenda pak orĂ«sh, pamjet u bĂ«nĂ« virale nĂ« portale dhe nĂ« rrjetet sociale. NĂ« shumĂ« media online fokusi nuk ishte mĂ« vetĂ« takimi, por detajet dytĂ«sore.

 “Me mini-fund dhe taka tĂ« larta nĂ« zyrĂ«n e RamĂ«s”, shkruanin disa portale, duke komentuar veshjen e ambasadores amerikane nĂ« pamjet e publikuara. “Veshja ‘e papĂ«rshtatshme’ e kryediplomates sĂ« SHBA-sĂ« nĂ« AthinĂ«, i shkon RamĂ«s nĂ« zyrĂ« me minifund provokues”- shkruante njĂ« tjetĂ«r. 

Videoja mori hapësirë edhe në emisionet prime time televizive, ku megjithëse tema kryesore ishte votimi për Ballukun, një pjesë e mirë e diskutimit u përqendrua te takimi i paqartë dhe deri te komentet jo etike për veshjen e ambasadores. 

Në këtë mënyrë, një video e shkurtër nga një takim i paqartë për nga natyra dhe qëllimi u kthye brenda pak orësh në një nga temat më të diskutuara të ditës. Faktoje pyeti Agjencinë për Media dhe Informim pranë Kryeministrisë për qëllimin e takimit.
“Nuk kemi asnjĂ« koment pĂ«r kĂ«tĂ« temĂ«â€, tha shkurt MIA pĂ«r Faktoje.

Mirëpo disa sqarime i dha kryeministri Edi Rama në një konferencë për shtyp. I pyetur nga gazetarët, Rama tha se takimi me diplomaten amerikane përfshiu çështje me interes të lartë për rajonin.

“PĂ«r tĂ« diskutuar pĂ«r disa çështje qĂ« janĂ« çështje tĂ« interesit tĂ« lartĂ« amerikan nĂ« kĂ«tĂ« rajon, qĂ« kanĂ« tĂ« bĂ«jnĂ« me energjinĂ«, qĂ« kanĂ« tĂ« bĂ«jnĂ« me bashkĂ«punimin rajonal dhe qasjen ndaj forcave tĂ« treta, aktorĂ«ve tĂ« tretĂ«â€, u shpreh Rama.

“Kini parasysh qĂ« ambasadorja e SHBA nĂ« AthinĂ« Ă«shtĂ« njĂ« pĂ«rfaqĂ«suese botĂ«risht e njohur nĂ« politikĂ«n amerikane, drejtĂ«pĂ«rdrejtĂ« e rrethit tĂ« ngushtĂ« vendimmarrĂ«s tĂ« Trump,” pĂ«rfundoi ai. 

“Shmang vĂ«mendjen”

Analistët ofrojnë interpretime të ndryshme mbi momentin dhe mënyrën se si videoja u bë pjesë e debatit publik. Nga perspektiva e studimeve të komunikimit, pedagogu Erlis Cela thekson se koha e publikimit të një informacioni luan një rol vendimtar në mënyrën se si strukturohet vëmendja e publikut brenda ciklit të lajmit. 

“NĂ« teoritĂ« e komunikimit theksohet se media dhe aktorĂ«t politikĂ« ndikojnĂ« jo vetĂ«m pĂ«r çfarĂ« mendon publiku, por edhe se cilat tema bĂ«hen dominante nĂ« njĂ« moment tĂ« caktuar. Kur njĂ« video apo informacion publikohet nĂ« njĂ« moment kur njĂ« zhvillim tjetĂ«r politik po dominon diskursin publik, ai shpesh funksionon si njĂ« mekanizĂ«m pĂ«r tĂ« zhvendosur fokusin e debatit,” shpjegon ai.

Cela thekson gjithashtu se ky fenomen mund të kuptohet përmes konceptit të media events, ku një ngjarje ndërpret rutinën e zakonshme të lajmeve dhe tërheq vëmendjen e publikut. 

“Edhe videoja e takimit tĂ« kryeministrit me ambasadoren amerikane, apo episode tĂ« ngjashme qĂ« shpĂ«rndahen nĂ« momente kritike, mund tĂ« krijojnĂ« njĂ« ‘mini-event’, qĂ« tĂ«rheq interesin e mediave dhe tĂ« publikut. Momente tĂ« tilla ndikojnĂ« nĂ« ndĂ«rtimin e asaj qĂ« nĂ« studimet e medias quhet ‘qendra e ndĂ«rmjetĂ«suar’ e debatit publik, pra momentin kur media pĂ«rcakton se cila çështje konsiderohet tema kryesore e ditĂ«s,” shpjegon ai.

Analistët e tjerë e shohin shpërndarjen e kësaj videoje si një mënyrë për të zhvendosur fokusin nga ngjarja kryesore politike e ditës. 

 “Video Ă«shtĂ« lĂ«shuar pĂ«r tĂ« shmangur vĂ«mendjen. Nuk ka lidhje me politikĂ«n; zonja ka ardhur privatisht, jo si ambasadore”,  thotĂ« Neritan Sejamini pĂ«r Faktoje.al. 

Ndërkohë, pedagogu i komunikimit politik Ermal Hasimja tregohet më i rezervuar për të komentuar vetë takimin, duke theksuar mungesën e informacionit zyrtar mbi rrethanat dhe qëllimin e tij.

“Nuk dihet ende asgjĂ« e sigurt pĂ«r takimin. Çdo koment do tĂ« ishte spekulim i pastĂ«r”, u shpreh Hasimja.

Megjithatë, sipas tij, në politikën shqiptare është një praktikë e njohur që aktorët politikë të kërkojnë të shfaqen pranë figurave ndërkombëtare, për shkak të nivelit të besueshmërisë që këto figura kanë në publik.

“ËshtĂ« e qartĂ« qĂ« politika shqiptare gjuan foto e video me ndĂ«rkombĂ«tarĂ« sa herĂ« i jepet rasti, madje edhe investon fuqimisht pĂ«r to edhe pĂ«rmes kompanive lobuese. NĂ« kushtet kur besueshmĂ«ria e votuesve te partitĂ« Ă«shtĂ« shumĂ« e ulĂ«t dhe ajo e ndĂ«rkombĂ«tarĂ«ve shumĂ« mĂ« e lartĂ«, politikanĂ«t rreken ta asociojnĂ« veten me burime tĂ« besueshme pĂ«r tĂ« aluduar mbĂ«shtetje”, shpjegon ai.

Pavarësisht interpretimeve të ndryshme, një fakt mbetet i qartë brenda pak orësh, fokusi i debatit publik u zhvendos nga votimi në Kuvend për kërkesën e SPAK te një video nga një takim diplomatik i veshur me mister. Në epokën e mediave sociale dhe të ciklit të shpejtë të lajmeve, shpesh jo vetëm ngjarja, por edhe momenti kur publikohen pamje apo informacione të reja, mund të ndikojë drejtpërdrejt në atë që do të dominojë diskutimin publik të ditës.

The post Videoja “ekskluzive” qĂ« zhvendosi fokusin e medias nga votimi pĂ«r Ballukun  appeared first on Faktoje.al.

❌